Adhikarana ಅಥ ಮದಾತ್ಯಯನಿದಾನಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ | ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ (೧) · Śloka ೧
ಅಥಾತೋ ಮದಾತ್ಯಯನಿದಾನಂನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
View original
अथातो मदात्ययनिदानंनामाध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಾತಕಫೋಹೇತುಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ಧಾತುಶೋಷಣಸಾಮಾನ್ಯಾಚ್ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾನನ್ತರಂ ಮದಾತ್ಯಯಾದಿನಿರ್ಣಯಾಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ| ಮದೇನಾತ್ಯಯೋ ಮದಾತ್ಯಯಃ| ಮದಹೇತುಕೋ ವ್ಯಾಧಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮದೋ ನಾಮ ಚಿತ್ತಧಾತುವಿಕಾರಃ| ಸ ಚ ಮದಕಾರ್ಯ್ಯಮ್| ಮದ್ಯಂ ಚ ಯಥಾಕಾರಣತಾಂ ತತ್ರ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ತಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ದರ್ಶಯತಿ|| ೧||
Adhikarana ಮದ್ಯೌಜಸೋರ್ಗುಣಾಃ (೨) · Śloka ೨
ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಾಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾಮ್ಲಂ ವ್ಯವಾಯ್ಯಾಶುಕರಂ ಲಘು|
ವಿಕಾಶಿ ವಿಶದಂ ಮದ್ಯಮೋಜಸೋಽಸ್ಮಾದ್ವಿಪರ್ಯಯಃ||೨||
View original
तीक्ष्णोष्णरूक्षासूक्ष्ममाम्लं व्यवाय्याशुकरं लघु|
विकाशि विशदं मद्यमोजसोऽस्माद्विपर्ययः||२||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣದಶಕಸಂಯುಕ್ತಂ ಮದ್ಯಮ್| ತೇನಾಸ್ಮಾನ್ ಮದ್ಯಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣವಿಪರೀತಮನ್ದಾದಿಗುಣದಶಕಸಂಯುಕ್ತಸ್ಯೌಜಸೌ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯ ಏವ||೨||
Adhikarana ಮದ್ಯತುಲ್ಯತ್ವೇಽಪಿ ವಿಷಸ್ಯ ಮಾರಕತ್ವೇ ಹೇತುಃ (೩) · Śloka ೩
ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಯೋ ವಿಷೇಽಪ್ಯುಕ್ತಾಶ್ಚಿತ್ತೋಪಪ್ಲಾವಿನೋ ಗುಣಾಃ|
ಜೀವಿತಾನ್ತಾಯ ಜಾಯನ್ತೇ ವಿಷೇ ತೂತ್ಕರ್ಷವೃತ್ತಿತಃ||೩||
View original
तीक्ष्णादयो विषेऽप्युक्ताश्चित्तोपप्लाविनो गुणाः|
जीवितान्ताय जायन्ते विषे तूत्कर्षवृत्तितः||३||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಯೋ ಗುಣಾ ವಿಷೇಽಪ್ಯುಕ್ತಾಃ| ತತ್ರಸ್ಥಾಶ್ಚ ತೇ ಜೀವಿತಾನ್ತಾಯ ಜಾಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ತೇಷಾಮುತ್ಕರ್ಷವೃತ್ತಿಹೇತುಃ| ಅನೇನೈತತ್ಕಥಯತಿ-ವಿಷಂ ಮದ್ಯಂ ಸಮಮೇವೌಜಸೋ ವಿಪರೀತಮಿತಿ|| ೩||
Adhikarana ಪ್ರಥಮಮದಃ (೪) · Śloka ೪
ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಮದ್ಯಂ ಮನ್ದಾದೀನೋಜಸೋ ಗುಣಾನ್|
ದಶಭಿರ್ದಶಸಂಕ್ಷೋಭ್ಯ ಚೇತೋ ನಯತಿ ವಿಕ್ರಿಯಾಮ್|
ಆದ್ಯೇ ಮದ್ಯೇ||೪||
View original
तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मन्दादीनोजसो गुणान्|
दशभिर्दशसंक्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्|
आद्ये मद्ये||४||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅತ ಏವ ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಮೋಜಸೋಃ ಮನ್ದಾದಿಗುಣಮ್; ಅತೋ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾನ್ಮದ್ಯಂ ಸೇವಿತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭೀಃ ಸರ್ವೈರ್ದಶಭಿರ್ಗುಣೈರೋಜಸೋ ಮನ್ದಾದೀನ್ ದಶಾಪಿ ಗುಣಾನ್ ವಿಕ್ಷೋಭ್ಯ ಚೇತೋವಿಕ್ರಿಯಾಂ ನಯತಿ| ಅಯಮಾದ್ಯೋ ಮದಃ|| ೪||
Adhikarana ದ್ವಿತೀಯಮದಃ (೫) · Śloka ೫
ದ್ವಿತೀಯೇ ತು ಪ್ರಮಾದಾಯತನೇ ಸ್ಥಿತಃ|
ದುರ್ವಿಕಲ್ಪಹತೋ ಮೂಢಃ ಸುಖಮಿತ್ಯವಬುಧ್ಯತೇ||೫||
View original
द्वितीये तु प्रमादायतने स्थितः|
दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यवबुध्यते||५||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತೋ ಮದ್ಯಸ್ಯಾಽತಿಪಾನೇನ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮದೋ ಭವತಿ| ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಮಾದಾಯತನೇ ಪ್ರಮಾದಕರಣಭೂತೇ ಸ್ಥಿತಃ ಪುರುಷೋ ದುರ್ವಿಕಲ್ಪಹತಃ ಸನ್ ಮೂಢಸ್ತದೇವ ಸುಖಮಿತ್ಯವಬುಧ್ಯತೇ|| ೫||
Adhikarana ತೃತೀಯಮದಃ (೬) · Śloka ೬
ಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಯೋಃ ಸನ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜಸತಾಮಸಃ|
ನಿರಙ್ಕುಶ ಇವ ವ್ಯಾಲೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಚರೇಜ್ಜಡಃ||೬||
View original
मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजसतामसः|
निरङ्कुश इव व्यालो न किञ्चिन्नाचरेज्जडः||६||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತೋಽಪಿ ತೃತೀಯೋ ಮದೋ ಭವತಿ| ಯಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯೇನ ತಥಾವಿಧಃ ಸನ್ಧಿರ್ಭವತಿ| ಯಂ ಸನ್ಧಿಂ ರಜಸ್ತಮೋಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಃ ಸನ್ ಪುರುಷೋ ನಿರಙ್ಕುಶ ಇವ ವ್ಯಾಲೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಚರೇಜ್ಜಡಃ| ನಿರಙ್ಕುಶಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರವೃತ್ತಿಃ ವ್ಯಾಲೋ ದುಷ್ಟಗಜಃ|| ೬||
Adhikarana ತೃತೀಯಮದನಿನ್ದಾ (೭) · Śloka ೭
ಇಯಂ ಭೂಮಿರವದ್ಯಾನಾಂ ದೌಶ್ಶೀಲ್ಯಸ್ಯೇದಮಾಸ್ಪದಮ್|
ಏಕೋಽಯಂ ಬಹುಮಾರ್ಗಾಯಾ ದುರ್ಗತೇರ್ದೇಶಿಕಃ ಪರಮ್||೭||
View original
इयं भूमिरवद्यानां दौश्शील्यस्येदमास्पदम्|
एकोऽयं बहुमार्गाया दुर्गतेर्देशिकः परम्||७||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅವದ್ಯಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಮಿಯಂ ಭೂಮಿಃ| ಯೋ ಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಯೋಃ ಸನ್ದಿಗ್ಧಃ| ದೇಶಿಕಃ ಉಪದೇಷ್ಟಾ|| ೭||
Adhikarana ಸಮ್ಪೂರ್ಣಸ್ಯ ತೃತೀಯಮದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೮) · Śloka ೮
ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಃ ಶವವಚ್ಛೇತೇ ತೃತೀಯೇ ತು ಮದೇ ಸ್ಥಿತಃ|
ಮರಣಾದಪಿ ಪಾಪಾತ್ಮಾ ಗತಃ ಪಾಪತರಾಂ ದಶಾಮ್||೮||
View original
निश्चेष्टः शववच्छेते तृतीये तु मदे स्थितः|
मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम्||८||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯದಾ ತು ತೃತೀಯಂ ಮದಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತದಾ ಸಃ ಪಾಪಾನ್ಮರಣಾದಪಿ ಪಾಪತರಾಂ ದಶಾಮವಸ್ಥಾಂ ಗತೋ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಃ ಸನ್ ಶವವಚ್ಛೇತೇ| ಏತದೇವಾಽನ್ತರೋಕ್ತಂ ಮದತ್ರಯಲಕ್ಷಣಮ್|| ೮||
Adhikarana ಮದ್ಯಾಸಕ್ತಾವಸ್ಥಾ (೯) · Śloka ೯
ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಂ ಸುಖಂ ದುಃಖಮರ್ಥಾನರ್ಥಂ ಹಿತಾಹಿತಮ್|
ಯದಾಽಸ್ಕ್ತೋ ನ ಜಾನಾತಿ ಕಥಂ ತಚ್ಛೀಲಯೇದ್ಬುಧಃ||೯||
View original
धर्माधर्मं सुखं दुःखमर्थानर्थं हिताहितम्|
यदाऽस्क्तो न जानाति कथं तच्छीलयेद्बुधः||९||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಂ ಬುಧಃ ಶೀಲಯಿತುಂ ನಾರ್ಹತಿ| ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಽಸಕ್ತೇ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾದಿಕಂ ದೃಷ್ಟಫಲಂ ನ ಜಾನಾತಿ| ತನ್ಮದ್ಯಂ ಕಥಂ ಬುಧಃ ಶೀಲಯೇತ್||೯||
Adhikarana ಮದ್ಯಪಾನೇ ದೋಷಾಃ (೧೦) · Śloka ೧೦
ಮದ್ಯೇ ಮೋಹೋ ಭಯಂ ಶೋಕಃ ಕ್ರೋಧೋ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ|
ಸೋನ್ಮಾದಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಃ ಸಾಽಪಸ್ಮಾರಾಪತಾನಕಾಃ||೧೦||
View original
मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रिताः|
सोन्मादमदमूर्च्छायाः साऽपस्मारापतानकाः||१०||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮದ್ಯೇ ನಿತ್ಯಂ ಮೋಹಾದಯಃ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ ತತ್ಕಾರಣತ್ವಾತ್ ಅಪತಾನಕೋ ವಾತವ್ಯಾಧೌ ವಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೧೦||
Adhikarana ಮದ್ಯಸ್ಯಾಽಸಾಧುತ್ವಮ್ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಯತ್ರೈಕಃ ಸ್ಮೃತಿವಿಭ್ರಂಶಸ್ತತ್ರ ಸರ್ವಮಸಾಧು ಯತ್|
ಅಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಹಿ ವ್ಯಾಧಯೇ ಮರಣಾಯ ವಾ|
ಮದ್ಯಂ ತ್ರಿವರ್ಗಧೀಧೈರ್ಯಲಜ್ಜಾದೇರಪಿ ನಾಶನಮ್||೧೧||
View original
यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधु यत्|
अयुक्तियुक्तमन्नं हि व्याधये मरणाय वा|
मद्यं त्रिवर्गधीधैर्यलज्जादेरपि नाशनम्||११||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅಥವಾ ಕಿಂ ಮೋಹಾದಿಭಿರುಕ್ತೈರ್ಯತ್ರೈಕಃ ಸ್ಮೃತಿವಿಭ್ರಂಶಸ್ತತ್ರ ಯದಸಾಧು ತತ್ಸರ್ವಂ ಸ್ಥಿತಮೇವ| ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಮಯುಕ್ತ್ಯಾಯುಕ್ತಂ ಸುತರಾಮಸಾಧು| ತಥಾ ಚಾನ್ನಮಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ವ್ಯಾಧಯೇ ಭವತಿ| ಅಥವಾ ಮರಣಾಯ ಭವತಿ| ಏತನ್ನ ಕದಾಚಿದದೃಷ್ಟಕ್ಷತ್ಯೈ| ಮದ್ಯಂ ಪುನರಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ತ್ರಿವರ್ಗಾದಿನಾಶನೇಽಪಿ ಪರ್ಯ್ಯಾಪ್ತಂ ಭವತಿ| ಧೀರ್ವಸ್ತುಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಃ| ಧೈರ್ಯ್ಯಂ ಮನಸಃ ಸ್ಥಿರತ್ವಮ್| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನಾನ್ಯೇಷಾಂ ಶ್ಲಾಘ್ಯಾನಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್|| ೧೧||
Adhikarana ಬಲ್ಯಾದಯೋ ಮದ್ಯೇನ ನಾತಿಮಾದ್ಯನ್ತಿ (೧೨) · Śloka ೧೨
ನಾಽತಿಮಾದ್ಯನ್ತಿ ಬಲಿನಃ ಕೃತಾಹಾರಾ ಮಹಾಶನಾಃ|
ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸತ್ವವಯೋಯುಕ್ತಾ ಮದ್ಯನಿತ್ಯಾಸ್ತದನ್ವಯಾಃ|
ಮೇದಃ ಕಫಾಧಿಕಾ ಮನ್ದವಾತಪಿತ್ತಾಃ ದೃಢಾಗ್ನಯಃ||೧೨||
View original
नाऽतिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः|
स्निग्धाः सत्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास्तदन्वयाः|
मेदः कफ़ाधिका मन्दवातपित्ताः दृढाग्नयः||१२||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಂ ನ ಸರ್ವತ್ರ ದೋಷಾವಹತ್ವೇನ ಸಮ್ಭವತಿ| ಯತೋ ಬಲ್ಯಾದಯೋ ಬಹುನಾಪಿ ಮದ್ಯೇನ ನಾಽತಿಮಾದ್ಯನ್ತಿ| ತದನ್ವಯಾಃ ಮದ್ಯಕುಲೋತ್ಪನ್ನಾಃ||೧೨||
Adhikarana ದುರ್ಬಲಾಃ ಅಮ್ಲಮದ್ಯಾದಿನಾ ಚಾದಿಮಾದ್ಯನ್ತಿ (೧೩) · Śloka ೧೩
ವಿಪರ್ಯಯೇಽತಿಮಾದ್ಯನ್ತಿ ವಿಸ್ತ್ರಬ್ಧಾಃ ಕುಪಿತಾಶ್ಚ ಯೇ|
ಮದ್ಯೇನ ಚಾಮ್ಲರೂಕ್ಷೇಣ ಸಾಽಜೀರ್ಣೇ ಬಹುನಾತಿ ಚ||೧೩||
View original
विपर्ययेऽतिमाद्यन्ति विस्त्रब्धाः कुपिताश्च ये|
मद्येन चाम्लरूक्षेण साऽजीर्णे बहुनाति च||१३||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತ್ಸ್ವರೂಪವಿಪರ್ಯ್ಯಯೇ ಚಾಽತಿಮಾದ್ಯನ್ತಿ| ತಥಾ ವಿಸ್ತ್ರಬ್ಧಾಃ ಸುವಿಶ್ವಸ್ತಾಃ ತಥಾ ಕುಪಿತಾಶ್ಚ ಯೇ ಅಮ್ಲರೂಕ್ಷೇಣ ಚ ಮದ್ಯೇನ ಸರ್ವ ಏವಾತಿಮಾದ್ಯನ್ತಿ| ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತಥಾ ಸಾಽಜೀರ್ಣೇ ಪೀತೇನಾಪಿ| ಬಹುನಾ ಚ ಪೀತೇನ||೧೩||
Adhikarana ಮದಾತ್ಯಯಪ್ರಭೇದಾಃ (೧೪) · Śloka ೧೪
ವಾತಾತ್ಪಿತ್ತಾತ್ಕಫಾತ್ಸರ್ವೈಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಸ್ಯುರ್ಮದಾತ್ಯಯಾಃ|
ಸರ್ವೇಽಪಿ ಸರ್ವೈರ್ಜಾಯನ್ತೇ ವ್ಯಪದೇಶಸ್ತು ಭೂಯಸಾ||೧೪||
View original
वातात्पित्तात्कफात्सर्वैश्चत्वारः स्युर्मदात्ययाः|
सर्वेऽपि सर्वैर्जायन्ते व्यपदेशस्तु भूयसा||१४||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಚ ಚತ್ವಾರೋ ಮದಾತ್ಯಯಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಸರ್ವೇಷಾಮಪಿ ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವೇ ಭೂಯಸಾ ವ್ಯಪದೇಶಃ|| ೧೪||
Adhikarana ಮದಾತ್ಯಯಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೫) · Śloka ೧೫
ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಮೇಹಾ ಹೃದಯವ್ಯಥಾ|
ವಿಡ್ಭೇದಃ ಸತತಂ ತೃಷ್ಣಾ ಸೌಮ್ಯಾಗ್ನೇಯಾ ಜ್ವರೋಽರುಚಿಃ|
ಶಿರಃ ಪಾರ್ಶ್ವಾಸ್ಥಿಕ್ಕಮ್ಪೋ ಮರ್ಮಭೇದಸ್ತ್ರಿಕಗ್ರಹಃ|
ಜ್ವರೋ ವಿಬನ್ಧಸ್ತಿಮಿರಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಪ್ರಜಾಗರಾಃ|
ಸ್ವೇದೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಶ್ವಯಥುಶ್ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಮಃ|
ಪ್ರಲಾಪಶ್ಛರ್ದಿರುತ್ಕ್ಲೇಶೋ ಭ್ರಮೋ ದುಃಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನಮ್||೧೫||
View original
सामान्यं लक्षणं तेषां प्रमेहा हृदयव्यथा|
विड्भेदः सततं तृष्णा सौम्याग्नेया ज्वरोऽरुचिः|
शिरः पार्श्वास्थिक्कम्पो मर्मभेदस्त्रिकग्रहः|
ज्वरो विबन्धस्तिमिरं कासश्वासप्रजागराः|
स्वेदोऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः|
प्रलापश्छर्दिरुत्क्लेशो भ्रमो दुःस्वप्नदर्शनम्||१५||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮದಾತ್ಯಯಾನಾಂ ಪ್ರಮೇಹಾದಿಸಾಧಾರಣಂ ಲಿಙ್ಗಮ್| ಸೌಮ್ಯಾಗ್ನೇಯಾ ಜ್ವರೋ ಯೋ ಮಿಶ್ರಲಕ್ಷಣ ಇತ್ಯುಕ್ತಃ|| ೧೫||
Adhikarana ವಾತಿಕಮದಾತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಾನಿ (೧೬) · Śloka ೧೬
ವಿಶೇಷಾಜ್ಜಾಗರಶ್ವಾಸಕಮ್ಪಮೂರ್ಧರುಜೋಽನಿಲಾತ್|
ಸ್ವಪ್ನೇ ಭ್ರಮತ್ಯುತ್ಪತತಿ ಪ್ರೇತೈಶ್ಚ ಸಹ ಭಾಷತೇ||೧೬||
View original
विशेषाज्जागरश्वासकम्पमूर्धरुजोऽनिलात्|
स्वप्ने भ्रमत्युत्पतति प्रेतैश्च सह भाषते||१६||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಏಷು ಲಿಙ್ಗೇಷು ಸತ್ಸ್ವಪಿ ವಾತಿಕೇ ಜಾಗರಾದಿಕಂ ಸಾತಿಶಯಂ ಭವತಿ||೧೬||
Adhikarana ಪೈತ್ತಿಕಮದಾತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಾನಿ (೧೭) · Śloka ೧೭
ಪಿತ್ತಾದ್ದಾಹಜ್ವರಸ್ವೇದಮೋಹಾತೀಸಾರತೃಡ್ಭ್ರಮಾಃ|
ದೇಹೋ ಹರಿತಹಾರಿದ್ರೋ ರಕ್ತನೇತ್ರಕಪಾಲತಾ||೧೭||
View original
पित्ताद्दाहज्वरस्वेदमोहातीसारतृड्भ्रमाः|
देहो हरितहारिद्रो रक्तनेत्रकपालता||१७||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಿತ್ತಾದ್ದಾದಿಕಮ್|| ೧೭||
Adhikarana ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಮದಾತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಾನಿ (೧೮) · Śloka ೧೮
ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಛರ್ದಿಹೃಲ್ಲಾಸನಿದ್ರೋದರ್ದಾಙ್ಗಗೌರಮ್||೧೮||
View original
श्लेष्मणा छर्दिहृल्लासनिद्रोदर्दाङ्गगौरम्||१८||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಛರ್ದ್ಯಾದಿಕಮ್|| ೧೮||
Adhikarana ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮದಾತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಾನಿ (೧೯) · Śloka ೧೯
ಸರ್ವಜೇ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗತ್ವಂ||೧೯||
View original
सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं||१९||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಸರ್ವಂ ಲಿಙ್ಗತ್ವಮ್| ಇತಿ ಮದಾತ್ಯಯಃ||೧೯||
Adhikarana ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯೌ ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯಸಮ್ಭವಹೇತುಃ (೨೦) · Śloka ೨೦
ಂಉಕ್ತ್ವಾ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇಷು ಯಃ|
ಸಹಸಾಽನುಚಿತಂ ಚಾನ್ಯತ್ತಸ್ಯ ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯೌ|
ಭವೇತಾಂ ಮಾರುತಾತ್ಕಷ್ಟೌ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ||೨೦||
View original
ंउक्त्वा मद्यं पिबेषु यः|
सहसाऽनुचितं चान्यत्तस्य ध्वंसकविक्षयौ|
भवेतां मारुतात्कष्टौ दुर्बलस्य विशेषतः||२०||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನನ್ತರಂ ಮದ್ಯಕಾರಣೌ ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯೌ ನಿರ್ಣೀಯೇತೇ| ಯೋ ನರೋ ಮದ್ಯಪಃ ಸನ್ ಮದ್ಯಂ ಬಹುಕಾಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸಹಸಾಽನ್ಯದನುಚಿತಂ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್ ತಸ್ಯ ವಾತಾದ್ಧೇತೋರ್ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯೌ ನಾಮ್ನಾ ಕಷ್ಟೌ ವ್ಯಾಧೀ ಭವೇತಾಮ್||೨೦||
Adhikarana ಧ್ವಂಸಕಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಧ್ವಂಸಕೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಷ್ಠೀವಃ ಕಣ್ಠಶೋಷೋಽತಿನಿದ್ರತಾ|
ಶಬ್ದಾಽಸಹತ್ತ್ವಂ ತನ್ದ್ರಾ ಚ ||೨೧||
View original
ध्वंसके श्लेष्मनिष्ठीवः कण्ठशोषोऽतिनिद्रता|
शब्दाऽसहत्त्वं तन्द्रा च ||२१||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ತು ವಿಶೇಷೇಣ ತೌ ಸ್ಯಾತಾಮ್| ಧ್ವಂಸಕೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಷ್ಠೀವಾದಿ ಲಕ್ಷಣಮ್||೨೧||
Adhikarana ವಿಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೨) · Śloka ೨೨
ವಿಕ್ಷಯೇಽಙ್ಗಶಿರೋಽತಿರುಕ್|
ಹೃತ್ಕಣ್ಠರೋಧಃ ಸಮ್ಮೋಹಃ ಕಾಸಸ್ತೃಷ್ಣಾವಮಿಜ್ವರಃ||೨೨||
View original
विक्षयेऽङ्गशिरोऽतिरुक्|
हृत्कण्ठरोधः सम्मोहः कासस्तृष्णावमिज्वरः||२२||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಿಕ್ಷಯೇಽಙ್ಗರುಗಾದಿ|| ೨೨||
Adhikarana ತ್ಯಕ್ತಮದ್ಯಸ್ಯ ಲಾಭಾಃ (೨೩) · Śloka ೨೩
ನಿವೃತ್ತೋ ಯಸ್ತು ಮದ್ಯೇಭ್ಯೋ ಜಿತಾತ್ಮಾ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕೃತ್|
ವಿಕಾರೈಃ ಸ್ಪೃಶ್ಯತೇ ಜಾತು ನ ಸ ಶಾರೀರಮಾನಸೈಃ||೨೩||
View original
निवृत्तो यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत्|
विकारैः स्पृश्यते जातु न स शारीरमानसैः||२३||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮದ್ಯಮುಪಸಂಹರತಿ-ನಿವೃತ್ತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೩||
Adhikarana ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಸಂನ್ಯಾಸಾನಾಂ ನಿದಾನಾದಿ (೨೪) · Śloka ೨೪
ರಜೋಮೋಹಾಹಿತಾಹಾರಪರಸ್ಯ ಸ್ಯುಸ್ತ್ರಯೋ ಗದಾಃ|
ರಸಾಸೃಕ್ಚೇತನಾವಾಹಿಸ್ತ್ರೋತೋರೋಧಸಮುದ್ಭವಾಃ|
ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಸಂನ್ಯಾಸಾ ಯಥೋತ್ತರಬಲೋತ್ತರಾಃ||೨೪||
View original
रजोमोहाहिताहारपरस्य स्युस्त्रयो गदाः|
रसासृक्चेतनावाहिस्त्रोतोरोधसमुद्भवाः|
मदमूर्च्छायसंन्यासा यथोत्तरबलोत्तराः||२४||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನನ್ತರಂ ಮದ್ಯವಚ್ಚಿತ್ತೋಪಘಾತಸಾಮಾನ್ಯಾದತ್ರೈವ ಮದಾದಯೋ ನಿರ್ಣೀಯನ್ತೇ| ರಜೋಮೋಹಾದ್ಯಭ್ಯಾಸಪರಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ದೋಷೈ ರಸಾದಿವಾಹಿಷು ಸ್ತ್ರೋತಸ್ಸು ರುದ್ಧೇಷು ಮೋಹಾದಯೋ ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷಾ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ| ತೇ ಚ ಯಥೋತ್ತರಂ ಬಲಾಧಿಕಾಃ| ಮದಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಸ್ತತಃ ಸಂನ್ಯಾಸ ಇತಿ|| ೨೪||
Adhikarana ಮದನಿದಾನಮ್, ಮದಪ್ರಭೇದಾಃ (೨೫) · Śloka ೨೫
ಮದೋಽತ್ರ ದೋಷೈಃ ಸರ್ವೈಶ್ಚ ರಕ್ತಮದ್ಯವಿಷೈರಪಿ||೨೫||
View original
मदोऽत्र दोषैः सर्वैश्च रक्तमद्यविषैरपि||२५||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೇಷು ಚ ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ರಕ್ತಮದ್ಯವಿಷೈಶ್ಚೇತಿ ಸಪ್ತ ಭೇದಾಃ||೨೫||
Adhikarana ವಾತಮದಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೬) · Śloka ೨೬
ಸಕ್ತಾಽನಲ್ಪದ್ರುತಾಭಾಷಶ್ಚಲಸ್ಖಲಿತಚೇಷ್ಟಿತಃ|
ರೂಕ್ಷಶ್ಯಾವಾರುಣತನುರ್ಮದೇ ವಾತೋದ್ಭವೇ ಭವೇತ್||೨೬||
View original
सक्ताऽनल्पद्रुताभाषश्चलस्खलितचेष्टितः|
रूक्षश्यावारुणतनुर्मदे वातोद्भवे भवेत्||२६||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಕ್ತಾಭಾಷತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ ಪುರುಷೋ ವಾತೋದ್ಬವೇ ಮದೇ ಭವೇತ್|| ೨೬||
Adhikarana ಪಿತ್ತಮದಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೭) · Śloka ೨೭
ಪಿತ್ತೇನ ಕ್ರೋಧನೋ ರಕ್ತಪೀತಾಭಃ ಕಲಹಪ್ರಿಯಃ||೨೭||
View original
पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः||२७||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಿತ್ತೇನ ಕ್ರೋಧನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ|| ೨೭||
Adhikarana ಕಫಮದಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೮) · Śloka ೨೮
ಸ್ವಲ್ಪಾಸಮ್ಬದ್ಧವಾಕ್ಪಾಣ್ಡುಃ ಕಫಾದ್ಧಯಾನಪರೋಽಲಸಃ||೨೮||
View original
स्वल्पासम्बद्धवाक्पाण्डुः कफाद्धयानपरोऽलसः||२८||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕಫಾದ್ಧಯಾನಪರತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ|| ೨೮||
Adhikarana ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮದಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೯) · Śloka ೨೯
ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ||೨೯||
View original
सर्वात्मा सन्निपातेन||२९||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸನ್ನಿಪಾತೇನಾಽನನ್ತರೋಕ್ತಂ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಮ್|| ೨೯||
Adhikarana ರಕ್ತಜಮದಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೦) · Śloka ೩೦
ರಕ್ತಾತ್ಸ್ತಬ್ಧಾಙ್ಗದೃಷ್ಟಿತಾ|
ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಞ್ಚ ||೩೦||
View original
रक्तात्स्तब्धाङ्गदृष्टिता|
पित्तलिङ्गञ्च ||३०||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರಕ್ತಾತ್ ಮದೇ ಸ್ತಬ್ಧಾಙ್ಗದೃಷ್ಟಿತಾ ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಞ್ಚ ಭವತಿ|| ೩೦||
Adhikarana ಮದ್ಯಜಮದಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೧) · Śloka ೩೧
ಮದ್ಯೇನ ವಿಕೄತೇಹಾಸ್ವರಾಙ್ಗತಾ||೩೧||
View original
मद्येन विकॄतेहास्वराङ्गता||३१||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮದ್ಯೇನ ಮದೇ ವಿಕೃತೇಹತ್ವಾದಿಲಿಙ್ಗಮ್|| ೩೧||
Adhikarana ವಿಷಜಮದಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೨) · Śloka ೩೨
ವಿಷಾತ್ಕಮ್ಪೋಽತಿನಿದ್ರಾ ಚ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽಭ್ಯಧಿಕಶ್ಚ ಸಃ||೩೨||
View original
विषात्कम्पोऽतिनिद्रा च सर्वेभ्योऽभ्यधिकश्च सः||३२||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಿಷಾನ್ಮದೇ ಕಮ್ಪೋಽತಿನಿದ್ರಾ ಚ ಭವತಿ| ಸ ಏವ ಸರ್ವ-ಮದೇಭ್ಯೋಽಧಿಕೋ ದುಸ್ಸಾಧ್ಯತಾವಹಃ|| ೩೨||
Adhikarana ರಕ್ತಜಾದಿಮದೇಷು ಲಕ್ಷಣೈಃ ದೋಷಸಙ್ಗತಿರ್ಜ್ಞೇಯಾ (೩೩) · Śloka ೩೩
ಲಕ್ಷಯೇಲ್ಲಕ್ಷಣೋತ್ಕರ್ಷಾದ್ವಾತಾದೀನ್ ಶೋಣಿತಾದಿಷು||೩೩||
View original
लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीन् शोणितादिषु||३३||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೇಷು ಚ ಶೋಣಿತಾದಿಮದೇಷು ವಾತಾದೀನ್ ಲಕ್ಷಣೋತ್ಕರ್ಷಾತ್ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ಅನೇನೈತದುಕ್ತಮ್-ರಕ್ತಮದ್ಯವಿಷಮದಾಃ ಯದ್ಯಪಿ ತ್ರಿದೋಷಜಾಸ್ತಥಾಽಪ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟೇನ ವಾತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯಾಽಧಿಕ್ಯಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಮದಾಃ||೩೩||
Adhikarana ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯನಿದಾನಮ್, ವಾತಮೂರ್ಚ್ಛಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೪) · Śloka ೩೪
ಅರುಣಂ ನೀಲಕೃಷ್ಣಂ ವಾ ಖಂ ಪಶ್ಯನ್ ಪ್ರವಿಶೇತ್ತಮಃ|
ಶೀಘ್ರಂ ಚ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯೇತ ಹೃತ್ಪೀಡಾ ವೇಪರ್ಭ್ರಮಃ|
ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಚ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾ ಛಾಯಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇ ಮಾರುತಾತ್ಮಕೇ||೩೪||
View original
अरुणं नीलकृष्णं वा खं पश्यन् प्रविशेत्तमः|
शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपर्भ्रमः|
कार्श्यं च श्यावारुणा छाया मूर्च्छाये मारुतात्मके||३४||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಮಾರುತಾತ್ಮಕೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇ ಪುರುಷೋಽರುಣಂ ನೀಲಂ ಕೃಷ್ಣಂ ವಾ ಆಕಾಶಂ ಪಶ್ಯಂಸ್ತಮಃ ಪ್ರವಿಶೇತ್| ಶೀಘ್ರಂ ಚ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯೇತ್| ಹೃತ್ಪೀಡಾದಿಕಂ ಚಾತ್ರ ಭವತಿ ತಮಃ ಪ್ರವೇಶಃ ಅಚೈತನ್ಯಮ್|| ೩೪||
Adhikarana ಪಿತ್ತಮೂರ್ಚ್ಛಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೫) · Śloka ೩೫
ಪಿತ್ತೇನ ರಕ್ತಂ ಪೀತಂ ವಾ ನಭಃ ಪಶ್ಯನ್ ವಿಶೇತ್ತಮಃ|
ವಿಬುಧ್ಯೇತ ಚ ಸಸ್ವೇದೋ ದಾಹತೃಟ್ತಾಪಪೀಡಿತಃ|
ಭಿನ್ನವಿಣ್ನೀಲಪೀತಾಭೋ ರಕ್ತಪೀತಾಕುಲೇಕ್ಷಣಃ||೩೫||
View original
पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन् विशेत्तमः|
विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृट्तापपीडितः|
भिन्नविण्नीलपीताभो रक्तपीताकुलेक्षणः||३५||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರಕ್ತಂ ಪೀತಂ ವೇತ್ಯಾದಿಪಿಕೃನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್|| ೩೫||
Adhikarana ಕಫಮೂರ್ಚ್ಛಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೬) · Śloka ೩೬
ಕಫೇನ ಮೇಘಸಙ್ಗಾಶಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾಕಾಶಮಾವಿಶೇತ್|
ತಮಶ್ಚಿರಾಚ್ಚ ಬುಧ್ಯೇತ ಸಹೃಲ್ಲಾಸಪ್ರಸೇಕವಾನ್|
ಗುರುಭಿಸ್ತಿಮಿತೈರಙ್ಗೈರಾದ್ರಚರ್ಮಾವನದ್ಧವತ್||೩೬||
View original
कफेन मेघसङ्गाशं पश्यन्नाकाशमाविशेत्|
तमश्चिराच्च बुध्येत सहृल्लासप्रसेकवान्|
गुरुभिस्तिमितैरङ्गैराद्रचर्मावनद्धवत्||३६||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮೇಘೇತ್ಯಾದಿಕಂ ಕಫಮೂರ್ಚ್ಛಾಲಕ್ಷಣಮ್||೩೬||
Adhikarana ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೭) · Śloka ೩೭
ಸರ್ವಾಕೃತಿಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈರಪಸ್ಮಾರ ಇವಾಽಪರಃ|
ಪಾತಯತ್ಯಾಶು ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ವಿನಾ ಬೀಭತ್ಸಚೇಷ್ಟಿತೈಃ||೩೭||
View original
सर्वाकृतिस्त्रिभिर्दोषैरपस्मार इवाऽपरः|
पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः||३७||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಃ ಸರ್ವಾಕೃತಿಃ ಸರ್ವರೂಪೋ ಭವತಿ| ಮಹಾರಮ್ಭತ್ವೇಽಪರ ಇವಾಽಪಸ್ಮಾರಃ| ಅಯಂ ತು ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೋ ಬೀಭತ್ಸಚೇಷ್ಟಿತೈರ್ಮೂತ್ರಪುರೀಷೋತ್ಸರ್ಗಾದಿಭಿರ್ವಿನಾ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ಪೌರುಷಮಾಶು ಪಾತಯತಿ|| ೩೭||
Adhikarana ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಯೋಃ ಸಂನ್ಯಾಸಾತ್ ಭೇದಃ (೩೮) · Śloka ೩೮
ದೋಷೇಷು ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಃ ಕೃತವೇಗೇಷು ದೇಹಿನಾಮ್|
ಸ್ವಯಮೇವೋಪಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಸಂನ್ಯಾಸೇನೌಷಧೈರ್ವಿನಾ||೩೮||
View original
दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम्|
स्वयमेवोपशाम्यन्ति संन्यासेनौषधैर्विना||३८||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅಪಸ್ಮಾರಾದ್ ವಿನಾ ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಯೋಃ ಪುನರವಬೋಧೇ ದೋಷೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾಹೇತುರುಚ್ಯತೇ| ದೇಹಿನಾಂ ಕೃತವೇಗೇಷು ಸತ್ಸು ದೋಷೇಷು ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಃ ಸ್ವಯಮೇವೌಷಧನಿರಪೇಕ್ಷಮೇವೋಪಶಾಮ್ಯನ್ತ್ಯಾಽಽವೇಗಕಾಲಮ್| ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಪುನರೌಷಧೈರ್ವಿನಾ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ|| ೩೮||
Adhikarana ಸಂನ್ಯಾಸನಿದಾನಾದಿ ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ತದಸಾಧ್ಯತ್ವಞ್ಚ (೩೯) · Śloka ೩೯
ವಾಗ್ದೇಹಮನಸಾಂ ಚೇಷ್ಟಾಮಾಽಽಕ್ಷಿಪ್ಯಾತಿಬಲಾ ಮಲಾಃ|
ಸಂನ್ಯಾಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯತನಸಂಶ್ರಯಾಃ|
ಕುರ್ವನ್ತಿ ತೇನ ಪುರುಷಃ ಕಾಷ್ಠಭೂತೋ ಮೃತೋಪಮಃ|
ಮ್ರಿಯೇತ ಶೀಘ್ರಂ-ಶೀಘ್ರಂ ಚೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ||೩೯||
View original
वाग्देहमनसां चेष्टामाऽऽक्षिप्यातिबला मलाः|
संन्यासं सन्निपतिताः प्राणायतनसंश्रयाः|
कुर्वन्ति तेन पुरुषः काष्ठभूतो मृतोपमः|
म्रियेत शीघ्रं-शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते||३९||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಕ ಉಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಽಽಹ-ವಾಗಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಬಲಾ ಸ್ವಕಾರಣವಿಶೇಷವಶಾದ್ವಾತಾದಯೋ ದುಷ್ಟಾಃ ವಾಗ್ದೇಹಮನಸಾಂ ಚೇಷ್ಟಾಮಾಽಽಕ್ಷಿಪ್ತ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪರಸ್ಪರಂ ಸನ್ನಿವರ್ತಿತಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯತನಸಂಶ್ರಿತಾಶ್ಚ ಸಂನ್ಯಾಸಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಪ್ರಾಣಾಯತನಂ ಹೃದಯಾದಿ| ತೇನ ಚ ಸಂನ್ಯಾಸೇನ ಪುರುಷಃ ಕಾಷ್ಠಭೂತೋ ಮೃತೋಪಮಶ್ಚ ಭವತಿ| ತತ್ರ ಯದಿ ಶೀಘ್ರಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತತೋ ಮ್ರಿಯೇತೈವ|| ೩೯||
Adhikarana ಸಂನ್ಯಾಸೇ ಆಶು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯೋಜ್ಯಾ (೪೦) · Śloka ೪೦
ಅಗಾಧೇ ಗ್ರಾಹಬಹುಲೇ ಸಲಿಲೌಘ ಇವಾತಟೇ|
ಸಂನ್ಯಾಸೇ ವಿನಿಮಜ್ಜನ್ತಂ ನರಮಾಶು ನಿವರ್ತ್ತಯೇತ್||೪೦||
View original
अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवातटे|
संन्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्त्तयेत्||४०||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಥಾ ಭಿಷಕ ಸಂನ್ಯಾಸೇ ವಿನಿಮಜ್ಜನ್ತಂ ನರಮಾಶು ನಿವರ್ತಯೇತ್| ಅಗಾಧೇ ಗಮ್ಭೀರೇ ಗ್ರಾಹಬಹುಲೇ ಅತಟೇ ಚ ಸಲಿಲೌಘೇ ನಿಮಜ್ಜನ್ತಂ ನರಂ ಯಥಾಬಾನ್ಧವಾ ನಿವರ್ತಯನ್ತಿ|| ೪೦||
Adhikarana ಯುಕ್ತಿವಿಯುಕ್ತಮದ್ಯದೇಷಾಃ (೪೧) · Śloka ೪೧
ಮದಮಾನರೋಷತೋಪ್ರಭೃತಿಭಿರಭಿರ್ನಿಜೈಃ ಪರಿಷ್ವಙ್ಗಃ|
ಯುಕ್ತಾಯುಕ್ತಂ ಚ ಸಮಂ ಯುಕ್ತಿವಿಯುಕ್ತೇನ ಮದ್ಯೇನ||೪೧||
View original
मदमानरोषतोप्रभृतिभिरभिर्निजैः परिष्वङ्गः|
युक्तायुक्तं च समं युक्तिवियुक्तेन मद्येन||४१||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮದಮಾನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಮದಾತ್ಯಯನಿದಾನತ್ವಾನ್ಮದ್ಯೇನೈವೋಪಸಂಹರನ್ನಾಹ| ತೋಷೋ ಹರ್ಷಃ| ಪ್ರಭೃತಿಶಬ್ದೇನ ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಯಃ|ಯುಕ್ತಾಯುಕ್ತಂ ಚ ಸಮಮಿತಿ ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯಾವಿವೇಕೋ ನ ಭವತಿ|| ೪೧||
Adhikarana ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಮದ್ಯಗುಣಾಃ (೪೨-೬) · Śloka ೬
ಬಲಕಾಲದೇಶಸಾತ್ಮ್ಯಪ್ರಕೃತಿಸಹಾಯಾಮವಯವಾಂಸಿ|
ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ತದನುರೂಪ ಯದಿ ಪಿಬತಿ ತತಃ ಪಿಬತ್ಯಮೃತಮ್||೪೨||
ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಮದಾತ್ಯಯನಿದಾನಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||
View original
बलकालदेशसात्म्यप्रकृतिसहायामवयवांसि|
प्रविभज्य तदनुरूप यदि पिबति ततः पिबत्यमृतम्||४२||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने मदात्ययनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
Show commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಏವಂ ವಿಧಿಹೀನಸ್ಯ ದೋಷಮುಕ್ತ್ವಾ ಬಲಕಾಲೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಧಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪುನರ್ಗುಣಮಾಹ| ಬಲಾದೀನಿ ಪೃಥಙ್ನಿರೂಪ್ಯ ಬಲಾದ್ಯನುರೂಪಮೇವ ಯದಿ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬತಿ ತತೋಽಮೃತಮೇವ ಪಿಬತಿ|| ೪೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ