Adhikarana ਮੁਖਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਧ੍ਯਾਯਃ||੨੨|| ਓਸ੍ਠਗਤਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠੇ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ (੨-੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤੋ ਮੁਖਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ|
(ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
) ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠਸ੍ਯ ਵਿਲਿਖ੍ਯਾਨ੍ਤੌ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਵਦਾਚਰੇਤ੍|
|੧|
View original
अथातो मुखरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
) खण्डौष्ठस्य विलिख्यान्तौ स्यूत्वा व्रणवदाचरेत्|
|१|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੦ ਚ੦-ਖਾਣ੍ਡੌਸ੍ਠਸ੍ਯ-ਛਿਨ੍ਨੌਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ, ਓਸ੍ਠਪ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਸੁਸ੍ਲਿਸ੍ਟੌ ਕ੍ਸੌਮਸੂਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਵਦੁਪਚਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍,-ਸ਼ਤਧੌਤਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਪਰਿ ਕਵਲਿਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠੇ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍ ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠੇ ਵਾਤਘ੍ਨਾਦਿਤੈਲੇਨ ਨਸ੍ਯਮ੍ (੧-੨) · Śloka ੨
|
ਯਸ੍ਟਿਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਰੋਧ੍ਰਸ਼੍ਰਾਵਣੀਸਾਰਿਵੋਤ੍ਪਲੈਃ||੧||
ਪਟੋਲ੍ਯਾ ਕਾਕਮਾਚ੍ਯਾ ਚ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪਚੇਤ੍|
ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਤੈਲਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮਧੁਰਸ੍ਕਨ੍ਧਸਾਧਿਤਮ੍||੨||
View original
|
यष्टिज्योतिष्मतीरोध्रश्रावणीसारिवोत्पलैः||१||
पटोल्या काकमाच्या च तैलमभ्यञ्जनं पचेत्|
नस्यं च तैलं वातघ्नमधुरस्कन्धसाधितम्||२||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੦ ਚ੦-ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਸ੍ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪਚੇਤ੍| ਪ੦ ਚ੦-ਵਾਤਹਰਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਦੇਵਧੂਪਾਦਿ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੇਨ ਪਿਚੁਰ੍ਯੋਜ੍ਯਃ ਵਾਤਜੇ ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਯਸ੍ਟੀਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਮਹਾਸ੍ਨੇਹੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ (੩-੪) · Śloka ੪
ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੇਨ ਵਾਤੌਸ੍ਠੇ ਸਿਦ੍ਧੇਨਾਕ੍ਤਃ ਪਿਚੁਰ੍ਹਿਤਃ|
ਦੇਵਧੂਪਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਮਰਦਾਰੁਭਿਃ||੩||
ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤੇਨ ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
|੪|
View original
महास्नेहेन वातौष्ठे सिद्धेनाक्तः पिचुर्हितः|
देवधूपमधूच्छिष्टगुग्गुल्वमरदारुभिः||३||
यष्ट्याह्वचूर्णयुक्तेन तेनैव प्रतिसारणम्|
|४|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੦ ਚ੦-ਸਰ੍ਜਰਸਸਿਕ੍ਥਕਗੁਗ੍ਗੁਲੁਦੇਵਦਾਰੁਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੇਨ-ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਜ੍ਜਵਸਾਤੈਲਾਖ੍ਯੇਨਾਕ੍ਤਃ, ਪਿਚੁਰ੍ਵਾਤੌਸ੍ਠੇ-ਵਾਤਜ ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ, ਹਿਤਃ| ਪ੦ ਚ੦-ਤੇਨੈਵ-ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੇਨ, ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾਤੌਸ੍ਠੇ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਏਰਣ੍ਡਪਲ੍ਲਵੈਰ੍ਨਾਡ੍ਯਾ ਸ੍ਵੇਦਨਮ੍ ਵਾਤਜੇ ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠਵਿਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਚ (੪-੫) · Śloka ੫
|
ਨਾਡ੍ਯੋਸ੍ਠਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦ੍ਦੁਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧੈਰੇਰਣ੍ਡਪਲ੍ਲਵੈਃ||੪||
ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠਵਿਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚ ਤਰ੍ਪਣਮ੍|
|੫|
View original
|
नाड्योष्ठं स्वेदयेद्दुग्धसिद्धैरेरण्डपल्लवैः||४||
खण्डौष्ठविहितं नस्यं तस्य मूर्ध्नि च तर्पणम्|
|५|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੦ ਚ੦- ਓਸ੍ਠਂ-ਵਾਤੌਸ੍ਠਂ, ਦੁਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧੈਰੇਰਣ੍ਡਪਲ੍ਲਵੈਰ੍ਨਾਡ੍ਯਾ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਪਂ ਚਂ-ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠਵਿਹਿਤਂ-ਖਣ੍ਡੌਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ, ਨਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤਰ੍ਪਣਂ-ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ, ਕਾਰ੍ਯਃ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਕ੍ਸਤਜੇ ਚ ਜਲੌਕਾਭੀਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਂ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਕ੍ਸਤਜੇ ਚ ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਭਿਃਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ (੫-੬) · Śloka ੬
|
ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਘਾਤਜਾਵੋਸ੍ਠੌ ਜਲੌਕੋਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੫||
ਰੋਧ੍ਰਸਰ੍ਜਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਧੁਕੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
|੬|
View original
|
पित्ताभिघातजावोष्ठौ जलौकोभिरुपाचरेत्||५||
रोध्रसर्जरसक्षौद्रमधुकैः प्रतिसारणम्|
|६|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੦ ਚ੦-ਪਿਤ੍ਤਜਮਭਿਘਾਤਜਮੋ(ਜਂ ਚੌ)ਸ੍ਠਕੋਪਂ ਜਲੌਕੋਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍-ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਤਾਭੀ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਪ੦ ਚ੦-ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥੇਭਿਘਾਤਜੇ ਚੌਸ੍ਠਕੋਪੇ ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਕ੍ਸਤਜੇ ਚ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਘਤੇਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਕ੍ਸਤਜੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰਕ੍ਤਜੇ ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਨਵੇ ਇਦਮੇਵ ਕਰ੍ਮ (੬-੭) · Śloka ੭
|
ਗੁਡੂਚੀਯਸ੍ਟਿਪਤ੍ਤਙ੍ਗਸਿਦ੍ਧਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਘਤਮ੍||੬||
ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ੋਣਿਤਜੇਪਿ ਚ|
ਇਦਮੇਵ ਨਵੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ|੭|
View original
|
गुडूचीयष्टिपत्तङ्गसिद्धमभ्यञ्जने घृतम्||६||
पित्तविद्रधिवच्चात्र क्रिया शोणितजेऽपि च|
इदमेव नवे कार्यं कर्म|७|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੦ ਚ੦-ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਪ੦ ਚ੦-ਅਤ੍ਰ-[ਏ]ਤਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਘਾਤਜਯੋਃ, ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾ-ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ, ਕਾਰ੍ਯਾ| ਪਂ ਚਂ-ਸ਼ੋਣਿਤਜੇ ਰਕ੍ਤੋ(ਨਵੋ)ਤ੍ਥੇ ਇਦਮੇਵ-ਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਂ, ਕਰ੍ਮਕਾਰ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਕਫਜੇ ਓਸ੍ਠਕੋਪੇ ਹ੍ਰਤਾਸ੍ਰੇ ਪਾਠਾਦਿਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਕਫਜੇ ਕਫਘ੍ਨਾ ਧੂਮਨਾਵਨਗਣ੍ਡੂਸਾਃ (੭-੮) · Śloka ੮
|
ਓਸ੍ਠੇ ਤੁ ਕਫਾਤੁਰੇ||੭||
ਪਾਠਾਕ੍ਸਾਰਮਧੁਵ੍ਯੋਸੈਰ੍ਹਤਾਸ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
ਧੂਮਨਾਵਨਗਣ੍ਡੂਸਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਫਚ੍ਛਿਦਃ||੮||
View original
|
ओष्ठे तु कफातुरे||७||
पाठाक्षारमधुव्योषैर्हृतास्रे प्रतिसारणम्|
धूमनावनगण्डूषाः प्रयोज्याश्च कफच्छिदः||८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਾਤੁਰ ਓਸ੍ਠੇ ਹਤਾਸ੍ਰੇ-ਹਤਰਕ੍ਤੇ, ਪਾਠਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਧੂਮਾਦਯਃ ਕਫਘ੍ਨਾ ਹਿਤਾਃ|
Adhikarana ਮੇਦੋਜੇ ਕਫਘ੍ਨਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਦਿਕਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍ ਮੇਦੋਜੇ ਕਫਘ੍ਨਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਜਲਾਰ੍ਬੁਦੇ ਭਿਨ੍ਨਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਘਰ੍ਸਣਮ੍ ਜਲਾਰ੍ਬੁਦੇ ਅਵਗਾਢੇਤਿਵਦ੍ਧੇ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾ (੯-੧੧) · Śloka ੧੧
ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਿਮੇਦਸ੍ਕਂ ਦਹੇਨ੍ਮੇਦੋਜਮਗ੍ਨਿਨਾ|
ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰੋਧ੍ਰਤ੍ਰਿਫਲਾਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੯||
ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾ ਘਰ੍ਸਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਭਿਨ੍ਨਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਜਲਾਰ੍ਬੁਦੇ|
ਅਵਗਾਢੇਤਿਵਦ੍ਧੇ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ||੧੦||
ਆਮਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਲਜੀਂ ਗਣ੍ਡੇ ਸ਼ੋਫਵਦਾਚਰੇਤ੍|
|੧੧|
View original
स्विन्नं भिन्नं विमेदस्कं दहेन्मेदोजमग्निना|
प्रियङ्गुरोध्रत्रिफलामाक्षिकैः प्रतिसारयेत्||९||
सक्षौद्रा घर्षणं तीक्ष्णा भिन्नशुद्धे जलार्बुदे|
अवगाढेऽतिवृद्धे वा क्षारोऽग्निर्वा प्रतिक्रिया||१०||
आमाद्यवस्थास्वलजीं गण्डे शोफवदाचरेत्|
|११|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੇਦੋਜਮੋਸ੍ਠਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਿਨ੍ਨਂ-ਵਿਦਾਰਿਤਂ, ਵਿਗਤਮੇਦਸਂ ਸਨ੍ਤਮਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਸ੦-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਾਦਯਃ, ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾ ਭਿਨ੍ਨਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਜਲਾਰ੍ਬੁਦੇ ਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਅਵਗਾਢੇਤਿਵਦ੍ਧੇ ਜਲਾਰ੍ਬੁਦੇ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਰਥਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|
Adhikarana (ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰਕ੍ਤਮਾਂਸਜੌਸ੍ਠਕੋਪਾਰ੍ਬੁਦਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨੋਕ੍ਤਾ) ਗਣ੍ਡਗਤਰੋਗਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਗਣ੍ਡਾਲਜ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਫਵਤ੍ ਦਨ੍ਤਗਤਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਸ਼ੀਤਦਨ੍ਤੇ ਤੈਲੇਨ ਪਾਲੀਦਹਨਮ੍ ਸ਼ੀਤਦਨ੍ਤੇ ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਸ਼ੀਤਦਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸੀਰਿਕ੍ਵਾਥੈਃ ਕਵਲਃ ਸ਼ੀਤਦਨ੍ਤੇ ਅਣੁਤੈਲੇਨ ਨਸ੍ਯਮ੍ (੧੧-੧੪) · Śloka ੧੪
ਆਮਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਲਜੀਂ ਗਣ੍ਡੇ ਸ਼ੋਫਵਦਾਚਰੇਤ੍|
ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਦਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਲੀਂ ਵਿਲਿਖਿਤਾਂ ਦਹੇਤ੍||੧੧||
ਤੈਲੇਨ, ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯਾ ਚ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਨਸੈਨ੍ਧਵੈਃ|
ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਗ੍ਵਰਾਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਕਾਨ੍ਤਾਜਮ੍ਬ੍ਵਸ੍ਥਿਨਾਗਰੈਃ||੧੨||
ਕਵਲਃ ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਕ੍ਵਾਥੈਰਣੁਤੈਲਂ ਚ ਨਾਵਨਮ੍|
ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੇ ਤਥਾ ਭੇਦੇ ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਤਹਰਾ ਕ੍ਰਿਯਾ||੧੩||
ਤਿਲਯਸ੍ਟੀਮਧੁਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਮ੍|
|੧੪|
View original
आमाद्यवस्थास्वलजीं गण्डे शोफवदाचरेत्|
स्विन्नस्य शीतदन्तस्य पालीं विलिखितां दहेत्||११||
तैलेन, प्रतिसार्या च सक्षौद्रघनसैन्धवैः|
दाडिमत्वग्वरातार्क्ष्यकान्ताजम्ब्वस्थिनागरैः||१२||
कवलः क्षीरिणां क्वाथैरणुतैलं च नावनम्|
दन्तहर्षे तथा भेदे सर्वा वातहरा क्रिया||१३||
तिलयष्टीमधुशृतं क्षीरं गण्डूषधारणम्|
|१४|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਮਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਲਜੀਂ ਗਣ੍ਡੇ ਸ਼ੋਫਵਦੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਸ੦-ਸ਼ੀਤਦਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਲੀਂ ਵਿਲਿਖਿਤਾਂ ਤੈਲੇਨ ਦਹੇਤ੍| ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦਿਯੁਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯਾ ਚ| ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਕਵਲੋ ਹਿਤਃ| ਨਸ੍ਯਮਣੁਤੈਲਂ ਹਿਤਮ੍| ਸ੦-ਦਨ੍ਤਭੇਦੇ ਹਰ੍ਸੇ ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ਸ੍ਤਾ| ਤਿਲਯਸ੍ਟੀਮਧੁਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਮ੍|
Adhikarana ਪ੍ਰਚਲਦ੍ਵਿਜੇ ਦਸ਼ਮੂਲਾਮ੍ਬੁ ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਪ੍ਰਚਲਦ੍ਵਿਜੇ ਤੁਤ੍ਥਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਣਮ੍ ਪ੍ਰਚਲਦ੍ਵਿਜੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਨਸ੍ਯਾਦਯਃ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
|
ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਦਸ਼ਮੂਲਾਮ੍ਬੁ ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਪ੍ਰਚਲਦ੍ਵਿਜੇ||੧੪||
ਤੁਤ੍ਥਰੋਧ੍ਰਕਣਾਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਪਤ੍ਤਙ੍ਗਪਟੁਘਰ੍ਸਣਮ੍|
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ਼ੀਲ੍ਯਾ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਨਕਵਲਾਦਯਃ||੧੫||
View original
|
सस्नेहं दशमूलाम्बु गण्डूषः प्रचलद्विजे||१४||
तुत्थरोध्रकणाश्रेष्ठापत्तङ्गपटुघर्षणम्|
स्निग्धाः शील्या यथावस्थं नस्यान्नकवलादयः||१५||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਚਲਦ੍ਵਿਜੇ ਦਸ਼ਮੂਲਾਮ੍ਬੁ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਤੁਤ੍ਥਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਨਸ੍ਯਾਦਯੋਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਦਭ੍ਯਸਨੀਯਾਃ|
Adhikarana ਅਧਿਦਨ੍ਤੇ ਕਮਿਦਨ੍ਤਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਅਧਿਦਨ੍ਤੇ ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਰਕ੍ਤੇ ਦਗ੍ਧਵ੍ਰਣਵਤ੍ (੧੬-੧੭) · Śloka ੧੭
ਅਧਿਦਨ੍ਤਕਮਾਲਿਪ੍ਤਂ ਯਦਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਜਰ੍ਜਰਮ੍|
ਕਮਿਦਨ੍ਤਮਿਵੋਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚੋਪਚਰੇਤ੍ਤਦਾ||੧੬||
ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਰਕ੍ਤੇ ਚ ਦਗ੍ਧੇ ਵ੍ਰਣ ਇਵ ਕ੍ਰਿਯਾ|
|੧੭|
View original
अधिदन्तकमालिप्तं यदा क्षारेण जर्जरम्|
कृमिदन्तमिवोत्पाट्य तद्वच्चोपचरेत्तदा||१६||
अनवस्थितरक्ते च दग्धे व्रण इव क्रिया|
|१७|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਧਿਦਨ੍ਤਕਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਲਿਪ੍ਤਂ ਯਦਾ ਜਰ੍ਜਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਾ ਕਮਿਦਨ੍ਤਂ ਯਥੋਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਤਥੈਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਰਕ੍ਤੇ ਚ ਦਗ੍ਧੇਵ੍ਰਣ ਇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ|
Adhikarana ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਂ ਵਿਲੇਖਨਮ੍ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਂ ਤਤਃ ਕ੍ਸਾਰਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਕਪਾਲਿਕਾਯਾਂ ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੋਕ੍ਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ (੧੭-੧੮) · Śloka ੧੮
|
ਅਹਿਂਸਨ੍ ਦਨ੍ਤਮੂਲਾਨਿ ਦਨ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਹਰੇਤ੍||੧੭||
ਕ੍ਸਾਰਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਮਧੁਯੁਤੈਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍|
ਕਪਾਲਿਕਾਯਾਮਪ੍ਯੇਵਂ ਹਰ੍ਸੋਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੧੮||
View original
|
अहिंसन् दन्तमूलानि दन्तेभ्यः शर्करां हरेत्||१७||
क्षारचूर्णैर्मधुयुतैस्ततश्च प्रतिसारयेत्|
कपालिकायामप्येवं हर्षोक्तं च समाचरेत्||१८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਨ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਹਰੇਤ੍, ਦਨ੍ਤਮੂਲਾਨ੍ਯਹਿਂਸਨ੍-ਅਪੀਡਯਨ੍ ਰਕ੍ਸਨ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਮਧੁਯੁਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਸ੦-ਕਪਾਲਿਕਾਯਾਮਪ੍ਯੇਵਂ-ਏਸ ਏਵੋਪਕ੍ਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੋਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮਾਚਰੇਤ੍|
Adhikarana ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵੇਦੋ ਰਕ੍ਤਵਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਚ ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਲੇਪਾਦਯਃ ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਗੁਡੇਨ ਮਦੇਨਨ ਵਾ ਦਾਹਃ ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪੂਰਣਮ੍ (੧੯-੨੦) · Śloka ੨੦
ਜਯੇਦ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਣੈਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਚਲਂ ਕਮਿਦਨ੍ਤਕਮ੍|
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ਼੍ਚਾਲੇਪਗਣ੍ਡੂਸਨਸ੍ਯਾਹਾਰੈਸ਼੍ਚਲਾਪਹੈਃ||੧੯||
ਗੁਡੇਨ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸੁਸਿਰਂ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟੇਨ ਵਾ ਦਹੇਤ੍|
ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪੂਰਣਂ ਕਮਿਸ਼ੂਲਜਿਤ੍||੨੦||
View original
जयेद्विस्रावणैः स्विन्नमचलं कृमिदन्तकम्|
स्निग्धैश्चालेपगण्डूषनस्याहारैश्चलापहैः||१९||
गुडेन पूर्णं सुषिरं मधूच्छिष्टेन वा दहेत्|
सप्तच्छदार्कक्षीराभ्यां पूरणं कृमिशूलजित्||२०||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਮਿਦਨਤਕਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਚਲਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਰ੍ਣੈਰ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍(ਜਯੇਤ੍)| ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਵਾਤਘ੍ਨੈਰਾਲੇਪਾਦਿਭਿਃ| ਗੁਡੇਨ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸੁਸਿਰਂ ਮਦਨੇਨ ਦਹੇਦ੍ਵਾ| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪੂਰਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਤ੍ ਕਮਿਸ਼ੂਲਜਿਤ੍|
Adhikarana ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਪੋਟਲੀ ਦਸ਼ਨੇ ਧਤਾ ਰੁਜਾਹਤ੍ ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਹਿਂਗ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਏਰਣ੍ਡਾਦਿਕ੍ਵਾਥਯੁਕ੍ਤੇਨ ਤੈਲੇਨ ਗਣ੍ਡੂਸਃ (੨੧-੨੨) · Śloka ੨੨
ਹਿਙ੍ਗੁਕਟ੍ਫਲਕਾਸੀਸਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕੁਸ੍ਠਵੇਲ੍ਲਜਮ੍|
ਰਜੋ ਰੁਜਂ ਜਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਦਸ਼ਨੇ ਧਤਮ੍||੨੧||
ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍ਤੈਲਮੇਭਿਰੇਵ ਚ ਸਾਧਿਤਮ੍|
ਕ੍ਵਾੜ੍ਥੈਰ੍ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਮੇਰਣ੍ਡਦ੍ਵਿਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਭੂਕਦਮ੍ਬਜੈਃ||੨੨||
View original
हिङ्गुकट्फलकासीसस्वर्जिकाकुष्ठवेल्लजम्|
रजो रुजं जयत्याशु वस्त्रस्थं दशने धृतम्||२१||
गण्डूषं ग्राहयेत्तैलमेभिरेव च साधितम्|
क्वाऱ्थैर्वा युक्तमेरण्डद्विव्याघ्रीभूकदम्बजैः||२२||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਸਨਸ੍ਥਿਤਂ ਦਨ੍ਤੇ ਧਤਂ ਰੁਜਾਹਤ੍| ਸ੦-ਏਭਿਰੇਵ-ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਭਿਃ, ਕ੍ਵਾਥਯੁਕ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਰੋਗਿਣਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍| ਏਰਣ੍ਡਾਦਿਜੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੈਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਧਾਰਯੇਦ੍ਵਾ|
Adhikarana ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਏਵਮਪ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤਰੁਜਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਦਰਣਮ੍ ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਤਤਃ ਸਯਸ੍ਟਿਤੈਲੇਨ ਮਧੁਨਾ ਵਾ ਗਣ੍ਡੂਸਃ (੨੩-੨੪) · Śloka ੨੪
ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੈਰ੍ਬਹੁਵਿਧੈਰਿਤ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤਰੁਜਂ ਭਸ਼ਮ੍|
ਦਢਮਪ੍ਯੁਦ੍ਧਰੇਦ੍ਦਨ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੂਲਾਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸਿਤਮ੍||੨੩||
ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਕੇਨ ਲਘੁਨਾ ਦਨ੍ਤਨਿਰ੍ਘਾਤਨੇਨ ਵਾ|
ਤੈਲਂ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰਜੋ ਗਣ੍ਡੂਸੋ ਮਧੁ ਵਾ ਤਤਃ||੨੪||
View original
क्रियायोगैर्बहुविधैरित्यशान्तरुजं भृशम्|
दृढमप्युद्धरेद्दन्तं पूर्वं मूलाद्विमोक्षितम्||२३||
सन्दंशकेन लघुना दन्तनिर्घातनेन वा|
तैलं सयष्ट्याह्वरजो गण्डूषो मधु वा ततः||२४||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤਿ-ਏਵਮਾਦਿਭਿਃ, ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੈਰ੍ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਕਤੈਰਪ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮੈਰਸ਼ਾਨ੍ਤਪੀਡਂ ਦਨ੍ਤਂ ਸੁਦਢਮਪਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੂਲਾਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸਿਤਂ ਲਘੁਨਾ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਕੇਨ ਦਨ੍ਤਨਿਰ੍ਘਾਤਨੇਨ ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੋਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤੈਲਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਚੂਰ੍ਣਯੁਤਂ ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਵਾ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਚੂਰ੍ਣਯੁਤਮ੍|
Adhikarana ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਤਤੋ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਤੈਲੇਨ ਨਸ੍ਯਮ੍ ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਕਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਦਨ੍ਤਂ ਨੋਦ੍ਧਰੇਤ੍ ਕਮਿਦਨ੍ਤੇ ਏਸਾਮਪ੍ਯੁਦ੍ਧਤੌ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਕ੍ਰਮਃ (ਕਰਾਲਸ਼੍ਯਾਵਯੋਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨੋਕ੍ਤਾ) (੨੫-੨੭) · Śloka ੨੭
ਤਤੋ ਵਿਦਾਰਿਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸੇਰੁਭਿਃ|
ਤੈਲਂ ਦਸ਼ਗੁਣਕ੍ਸੀਰਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਨਾਵਨਮ੍||੨੫||
ਕਸ਼ਦੁਰ੍ਬਲਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਾਤਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਨੋਦ੍ਧਰੇਤ੍|
ਨੋਦ੍ਧਰੇਚ੍ਚੋਤ੍ਤਰਂ ਦਨ੍ਤਂ ਬਹੂਪਦ੍ਰਵਕਦ੍ਧਿ ਸਃ||੨੬||
ਏਸਾਮਪ੍ਯੁਦ੍ਧਤੌ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ|
|੨੭|
View original
ततो विदारियष्ट्याह्वशृङ्गाटककसेरुभिः|
तैलं दशगुणक्षीरं सिद्धं युञ्जीत नावनम्||२५||
कृशदुर्बलवृद्धानां वातार्तानां च नोद्धरेत्|
नोद्धरेच्चोत्तरं दन्तं बहूपद्रवकृद्धि सः||२६||
एषामप्युद्धृतौ स्निग्धस्वादुशीतक्रमो हितः|
|२७|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤੋ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣਕ੍ਸੀਰਂ ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਨਸ੍ਯਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਸ੦-ਕਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਦਨ੍ਤਂ ਨੋਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਉਤ੍ਤਰਂ ਚ ਦਨ੍ਤਂ ਨੋਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਉਦ੍ਧਤੋ ਬਹੂਪਦ੍ਰਵਕਰਃ| ਏਸਾਮਪਿ ਦਨ੍ਤੈਰੁਦ੍ਧਤੈਃ(ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਧਤੌ) ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ|
Adhikarana ਦਨ੍ਤਮੂਲਗਤਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਸ਼ੀਤਾਦੇ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੋ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਚ ਸ਼ੀਤਾਦੇ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕਵਲਃ ਸ਼ੀਤਾਦੇ ਮਧੁਰਸਾਧਿਤਤੈਲੇਨ ਨਸ੍ਯਮ੍ (੨੭-੨੮) · Śloka ੨੮
|
ਵਿਸ੍ਰਾਵਿਤਾਸ੍ਰੇ ਸ਼ੀਤਾਦੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍||੨੭||
ਮੁਸ੍ਤਾਰ੍ਜੁਨਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਫਲਿਨੀਤਾੜ੍ਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਨਾਗਰੈਃ|
ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਵਲੋ, ਨਸ੍ਯਂ ਤੈਲਂ ਮਧੁਰਸਾਧਿਤਮ੍||੨੮||
View original
|
विस्रावितास्रे शीतादे सक्षौद्रैः प्रतिसारणम्||२७||
मुस्तार्जुनत्वक्त्रिफलाफलिनीताऱ्र्क्ष्यनागरैः|
तत्क्वाथः कवलो, नस्यं तैलं मधुरसाधितम्||२८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਸ੍ਰਾਵਿਤਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਾਦੇ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਤੇਸਾਂ-ਮੁਸ੍ਤਾਦੀਨਾਂ, ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਵਲਃ| ਮਧੁਰੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਉਪਕੁਸ਼ੇ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਾਦਿਨਾ ਲੇਖਨਮ੍ ਉਪਕੁਸ਼ੇ ਤਤੋ ਲਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਉਪਕੁਸ਼ੇ ਤਤੋ ਘਤਮਣ੍ਡਾਦਿਨਾ ਕਵਲਗ੍ਰਹਃ ਉਪਕੁਸ਼ੇ ਮਧੁਰਸਿਦ੍ਧਘਤੇਨ ਕਵਲੋ ਨਸ੍ਯਂ ਚ (੨੯-੩੨) · Śloka ੩੨
ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨ੍ਯੁਪਕੁਸ਼ੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ਯੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਧਾਰਣੈਃ|
ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਸ਼ਾਕਾਦਿਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਸ਼ੋ ਲਿਖੇਤ੍||੨੯||
ਤਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯਾਣਿ ਘਤਮਣ੍ਡਮਧੁਦ੍ਰੁਤੈਃ|
ਲਾਕ੍ਸਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਪਤ੍ਤਙ੍ਗਲਵਣੋਤ੍ਤਮਗੈਰਿਕੈਃ||੩੦||
ਸਕੁਸ੍ਠਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਰਿਚਯਸ੍ਟੀਮਧੁਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ|
ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਘਤਮਣ੍ਡੋ ਤੈਲਂ ਵਾ ਕਵਲਗ੍ਰਹਃ||੩੧||
ਘਤਂ ਚ ਮਧੁਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਿਤਂ ਕਵਲਨਸ੍ਯਯੋਃ|
|੩੨|
View original
दन्तमांसान्युपकुशे स्विन्नान्युष्णाम्बुधारणैः|
मण्डलाग्रेण शाकादिपत्रैर्वा बहुशो लिखेत्||२९||
ततश्च प्रतिसार्याणि घृतमण्डमधुद्रुतैः|
लाक्षाप्रियङ्गुपत्तङ्गलवणोत्तमगैरिकैः||३०||
सकुष्ठशुण्ठीमरिचयष्टीमधुरसाञ्जनैः|
सुखोष्णो घृतमण्डो तैलं वा कवलग्रहः||३१||
घृतं च मधुरैः सिद्धं हितं कवलनस्ययोः|
|३२|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਪਕੁਸ਼ੇ ਦਨ੍ਤਮਾਸਾਨਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ਯੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣੇਨ| ਤਤੋ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਸ਼ਾਕਾਦਿਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਸ਼ੋ ਲਿਖੇਤ੍| ਤਤੋ ਲਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਘਤਮਣ੍ਡਮਧੁਦ੍ਰੁਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਾਨਿ| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਘਤਮਣ੍ਡਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾ ਕਵਲਗ੍ਰਹਃ| ਮਧੁਰੈਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਕਵਲਨਸ੍ਯਯੋਰ੍ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਕੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਦਿਕਤੇ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ (੩੨-੩੩) · Śloka ੩੩
|
ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਕੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਵਿਲੇਖਿਤੇ||੩੨||
ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
|੩੩|
View original
|
दन्तपुप्पुटके स्विन्नछिन्नभिन्नविलेखिते||३२||
यष्ट्याह्वस्वर्जिकाशुण्ठीसैन्धवैः प्रतिसारणम्|
|३३|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਨ੍ਤਪੁਪ੍ਪੁਟਕੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਵਿਲਿਖਿਤੇ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
Adhikarana ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੌ ਕਟ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਕਵਲਲੇਪਨਮ੍ ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੌ ਕਟੁਕਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਣਮ੍ ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੌ ਹਿਮੈਃ ਪਾਕਂ ਰਕ੍ਸੇਤ੍ ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੌ ਪਕ੍ਵਃ ਪਾਟ੍ਯਃ, ਅਵਗਾਢਕੋ ਦਾਹ੍ਯਃ (੩੩-੩੪) · Śloka ੩੪
|
ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸੈਃ ਕਵਲਲੇਪਨਮ੍||੩੩||
ਘਰ੍ਸਣਂ ਕਟੁਕਾਕੁਸ੍ਠਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਯਵੋਦ੍ਭਵੈਃ|
ਰਕ੍ਸੇਤ੍ਪਾਕਂ ਹਿਮੈਃ ਪਕ੍ਵਃ ਪਾਟ੍ਯੋ ਦਾਹ੍ਯੋਵਗਾਢਕਃ||੩੪||
View original
|
विद्रधौ कटुतीक्ष्णोष्णरूक्षैः कवललेपनम्||३३||
घर्षणं कटुकाकुष्ठवृश्चिकालीयवोद्भवैः|
रक्षेत्पाकं हिमैः पक्वः पाट्यो दाह्योऽवगाढकः||३४||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਕਟ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਕਵਲਲੇਪਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਟੁਕਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਹਿਮੈਃ-ਸ਼ੀਤਲੈਃ, ਪਾਕਂ ਰਕ੍ਸੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਃ ਪਾਟਨੀਯਃ| ਦਾਹ੍ਯੋਵਗਾਢਃ|
Adhikarana ਸੁਸਿਰੇ ਛਿਨ੍ਨਲਿਖਿਤੇ ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਸੁਸਿਰੇ ਛਿਨ੍ਨਲਿਖਿਤੇ ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਸੁਸਿਰੇ ਛਿਨ੍ਨਲਿਖਿਤੇ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਤੈਲੇਨ ਨਾਵਨਮ੍ (੩੫-੩੭) · Śloka ੩੭
ਸੁਸਿਰੇ ਛਿਨ੍ਨਲਿਖਿਤੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
ਰੋਧ੍ਰਮੁਸ੍ਤਮਿਸ਼ਿਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਪਤ੍ਤਙ੍ਗਕਿਂਸ਼ੁਕੈਃ||੩੫||
ਸਕਟ੍ਫਲੈਃ, ਕਸਾਯੈਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਗਣ੍ਡੂਸ ਇਸ੍ਯਤੇ|
ਯਸ੍ਟੀਰੋਧ੍ਰੋਤ੍ਪਲਾਨਨ੍ਤਾਸਾਰਿਵਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ||੩੬||
ਸਗੈਰਿਕਸਿਤਾਪੁਣ੍ਡ੍ਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਚ ਨਾਵਨਮ੍|
|੩੭|
View original
सुषिरे छिन्नलिखिते सक्षौद्रैः प्रतिसारणम्|
रोध्रमुस्तमिशिश्रेष्ठातार्क्ष्यपत्तङ्गकिंशुकैः||३५||
सकट्फलैः, कषायैश्च तेषां गण्डूष इष्यते|
यष्टीरोध्रोत्पलानन्तासारिवागुरुचन्दनैः||३६||
सगैरिकसितापुण्ड्रैः सिद्धं तैलं च नावनम्|
|३७|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੌਸਿਰੇ ਛਿਨ੍ਨੇ ਲਿਖਿਤੇ ਚ ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਧ੍ਵੀਕਯੁਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਤੈਰੇਵ ਕਸਾਯੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਨਾਵਨਮ੍|
Adhikarana ਅਧਿਮਾਂਸਕੇ ਛੇਦਨਂ ਵਚਾਦਿਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਚ ਅਧਿਮਾਂਸਕੇ ਪਟੋਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕਵਲਃ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੮
|
ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾਧਿਮਾਂਸਕਂ ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੩੭||
ਵਚਾਤੇਜੋਵਤੀਪਾਠਾਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਯਵਸ਼ੂਕਜੈਃ|
ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯਃ ਕਵਲੋ ਹਿਤਃ||੩੮||
View original
|
छित्त्वाऽधिमांसकं चूर्णैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्||३७||
वचातेजोवतीपाठास्वर्जिकायवशूकजैः|
पटोलनिम्बत्रिफलाकषायः कवलो हितः||३८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਧਿਮਾਂਸਕਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਾਦਿਜੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਪਟੋਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥਃ ਕਵਲੋ ਹਿਤਃ|
Adhikarana ਵਿਦਰ੍ਭੇ ਦਨ੍ਤਮੂਲਾਨਾਂ ਛੇਦਨਮ੍ ਵਿਦਰ੍ਭੇ ਤਤਃ ਕ੍ਸਾਰਨਸ੍ਯਾਦਿ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਵਿਦਰ੍ਭੇ ਦਨ੍ਤਮੂਲਾਨਿ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|
ਕ੍ਸਾਰਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਨਸ੍ਯਂ ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿ ਚ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੩੯||
View original
विदर्भे दन्तमूलानि मण्डलाग्रेण शोधयेत्|
क्षारं युञ्ज्यात्ततो नस्यं गण्डूषादि च शीतलम्||३९||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਦਰ੍ਭੇ ਦਨ੍ਤਮੂਲਾਨਿ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਕ੍ਸਾਰਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਤੋ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿ ਚ ਸ਼ੀਤਲਮ੍|
Adhikarana ਦਨ੍ਤਨਾਡ੍ਯਾਂ ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਃ ਦਨ੍ਤਨਾਡ੍ਯਾਂ ਤਤੋ ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਧਰਣਮਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਾਹਃ ਦਨ੍ਤਨਾਡ੍ਯਾਂ ਜਾਤ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਧਾਵਨਮ੍ ਦਨ੍ਤਨਾਡ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਨ੍ਨਾ ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਦਨ੍ਤਨਾਡ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਨਸ੍ਯਮ੍ (ਮਹਾਸੁਸਿਰਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨੋਕ੍ਤਾ) (੪੦-੪੨) · Śloka ੪੨
ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯੋਭਯਤਃ ਕਾਯਂ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚੋਪਚਰੇਤ੍ਤਤਃ|
ਨਾਡੀਂ ਦਨ੍ਤਾਨੁਗਾਂ ਦਨ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍||੪੦||
ਕੁਬ੍ਜਾਂ ਨੈਕਗਤਿਂ ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਗੁਡੇਨ ਮਦਨੇਨ ਵਾ|
ਧਾਵਨਂ ਜਾਤਿਮਦਨਖਦਿਰਸ੍ਵਾਦੁਕਣ੍ਟਕੈਃ||੪੧||
ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਗਣ੍ਡੂਸੋ, ਨਸ੍ਯਂ ਤੈਲਂ ਚ ਤਤ੍ਕਤਮ੍|
|੪੨|
View original
संशोध्योभयतः कायं शिरश्चोपचरेत्ततः|
नाडीं दन्तानुगां दन्तं समुद्धृत्याग्निना दहेत्||४०||
कुब्जां नैकगतिं पूर्णां गुडेन मदनेन वा|
धावनं जातिमदनखदिरस्वादुकण्टकैः||४१||
क्षीरिवृक्षाम्बुगण्डूषो, नस्यं तैलं च तत्कृतम्|
|४२|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਭਯਤਃ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ, ਕਾਯਂ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਚ, ਵਿਰੇਕੇਣ ਨਸ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਤਤੋ ਨਾਡੀਂ ਦਨ੍ਤਾਨੁਗਾਮੁਪਚਰੇਤ੍| ਦਨ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍| ਕੁਬ੍ਜਾਂ ਨੈਕਗਤਿਂ ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਗੁਡੇਨ ਮਦਨੇਨ ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍| ਕੁਬ੍ਜਾਂ ਨੈਕਗਤਿਂ ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਗੁਡੇਨ ਮਦਨੇਨ ਵਾ ਦਹੇਤ੍| ਜਾਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਧਾਵਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਗਣ੍ਡੂਸਃ| ਤਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਜਿਹ੍ਵਾਗਤਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਵਾਤਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਵਾਤੌਸ੍ਠਕੋਪੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਃ ਪਿਤ੍ਤਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਘਰ੍ਸਣੇਨ ਸ੍ਰੁਤੇ ਰੁਧਿਰੇ ਮਧੁਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਦਿ ਜਿਹ੍ਵਾਲਸੇ ਨਵੇ ਏਸਃ ਏਵੋਪਕ੍ਰਮਃ ਜਿਹ੍ਵਾਲਸੇ ਕਿਨ੍ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੈਨਂ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ (੪੨-੪੪) · Śloka ੪੪
|
ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤੌਸ੍ਠਕੋਪੋਕ੍ਤਂ ਕਣ੍ਟਕੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਸੁ||੪੨||
ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਜਾਤੇਸੁ ਘਸ੍ਟੇਸੁ ਰੁਧਿਰੇ ਸ੍ਰੁਤੇ|
ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਗਣ੍ਡੂਸਨਾਵਨਂ ਮਧੁਰੈਰ੍ਹਿਤਮ੍||੪੩||
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਕਫੋਤ੍ਥੇਸ੍ਵੇਵਂ ਚ ਸਰ੍ਸਪਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦਿਭਿਃ|
ਨਵੇ ਜਿਹ੍ਵਾਲਸੇਪ੍ਯੇਵਂ, ਤਂ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍||੪੪||
View original
|
कुर्याद्वातौष्ठकोपोक्तं कण्टकेष्वनिलात्मसु||४२||
जिह्वायां पित्तजातेषु घृष्टेषु रुधिरे स्रुते|
प्रतिसारणगण्डूषनावनं मधुरैर्हितम्||४३||
तीक्ष्णैः कफोत्थेष्वेवं च सर्षपत्र्यूषणादिभिः|
नवे जिह्वालसेऽप्येवं, तं तु शस्त्रेण न स्पृशेत्||४४||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਵਾਤੋਤ੍ਥੇਸੁ ਕਣ੍ਟਕੇਸੁ ਵਾਤੌਸ੍ਠਕੋਪੋਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ੦-ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਜਾਤੇਸੁ ਕਣ੍ਟਕੇਸੁ ਘਸ੍ਟੇਸੁ ਰੁਧਿਰੇ ਸ੍ਰੁਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਦਿ ਮਧੁਰੈਰ੍ਹਿਤਮ੍| ਸਂ-ਕਫੋਤ੍ਥੇਸ੍ਵਪ੍ਯੇਵਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸਰ੍ਸਪਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਦਿ ਹਿਤਮ੍| ਸ੦-ਨਵੇ ਚ ਜਿਹ੍ਵਾਲਸੇ ਏਸ ਏਵੋਪਕ੍ਰਮਃ| ਕਿਂ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੈਨਂ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍| ਏਤਤ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਪੂਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਨੁਜਜ੍ਞੇ|
Adhikarana ਅਧਿਜਿਹ੍ਵਿਕਾਯਾਂ ਆਕਸ੍ਟਜਿਹ੍ਵਾਚ੍ਛੇਦਨਮ੍ ਅਧਿਜਿਹ੍ਵਿਕਾਯਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਰ੍ਘਸਣਾਦਿ (੪੫) · Śloka ੪੫
ਉਨ੍ਨਮ੍ਯ ਜਿਹ੍ਵਾਮਾਕਸ੍ਟਾਂ ਬਡਿਸ਼ੇਨਾਧਿਜਿਹ੍ਵਿਕਾਮ੍|
ਛੇਦਯੇਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਰ੍ਘਰ੍ਸਣਾਦਿ ਚ||੪੫||
View original
उन्नम्य जिह्वामाकृष्टां बडिशेनाधिजिह्विकाम्|
छेदयेन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णोष्णैर्घर्षणादि च||४५||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਧਿਜਿਹ੍ਵਿਕਾਂ ਬਡਿਸ਼ੇਨਾਕਸ੍ਟਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਛੇਦਯੇਤ੍| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਉਨ੍ਨਮ੍ਯ ਜਿਹ੍ਵਾਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਰ੍ਘਰ੍ਸਣਾਦਿ ਚ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਉਪਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰੇਣ ਘਰ੍ਸਣਂ ਚ ਤਾਲੁਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਯਾਂ ਕਫਘ੍ਨਾ ਨਸ੍ਯਾਦਯਃ (੪੬) · Śloka ੪੬
ਉਪਜਿਹ੍ਵਾਂ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਯਵਕ੍ਸਾਰੇਣ ਘਰ੍ਸਯੇਤ੍|
ਕਫਘ੍ਨੈਃ ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾ ਸਾਧ੍ਯਾ ਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸਘਰ੍ਸਣੈਃ||੪੬||
View original
उपजिह्वां परिस्राव्य यवक्षारेण घर्षयेत्|
कफघ्नैः शुण्डिका साध्या नस्यगण्डूषघर्षणैः||४६||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਪਜਿਹ੍ਵਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਯਵਕ੍ਸਾਰੇਣ ਘਰ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ੦-ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾ ਕਫਘ੍ਨੈਰ੍ਨਸ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਨੀਯਾ|
Adhikarana ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਯਾਂ ਵਦ੍ਧਾਯਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਚ੍ਛੇਦਨਮ੍ ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਯਾਂ ਅਤਿਚ੍ਛੇਦੇ ਮਤ੍ਯੁਃ ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਯਾਂ ਹੀਨਚ੍ਛੇਦੇ ਵ੍ਯਾਧਿਵਦ੍ਧਿਃ (੪੭-੪੮) · Śloka ੪੮
ਏਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਪ੍ਰਤਿਮਂ ਵਦ੍ਧਾਯਾਮਸਿਰਾਤਤਮ੍|
ਅਗ੍ਰਂ ਨਿਵਿਸ੍ਟਂ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਬਡਿਸ਼ਾਦ੍ਯਵਲਮ੍ਬਿਤਮ੍||੪੭||
ਛੇਦਯੇਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਨਾਤ੍ਯਗ੍ਰੇ ਨ ਚ ਮੂਲਤਃ|
ਛੇਦੇਤ੍ਯਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਹੀਨੇ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ||੪੮||
View original
एर्वारुबीजप्रतिमं वृद्धायामसिराततम्|
अग्रं निविष्टं जिह्वाया बडिशाद्यवलम्बितम्||४७||
छेदयेन्मण्डलाग्रेण नात्यग्रे न च मूलतः|
छेदेऽत्यसृक्क्षयान्मृत्युर्हीने व्याधिर्विवर्द्धते||४८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਦ੍ਧਯਾਂ ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਅਗ੍ਰੇ(ਗ੍ਰਂ) ਨਿਵਿਸ੍ਟਂ ਕਸ੍ਣਦੀਰ੍ਘਕਰ੍ਕਟਿਕਾਬੀਜਸਦਸ਼ਂ ਬਡਿਸ਼ਾਦਿਨਾਵਲਮ੍ਬਿਤਂ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਛੇਦਯੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਨਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਨ ਚਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮੂਲੇ| ਯਤੋਤਿਚ੍ਛੇਦੇ ਸਤ੍ਯਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਃ| ਹੀਨਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਸਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ|
Adhikarana ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਮਰਿਚਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਣਮ੍ ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਕਟੁਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕਵਲਃ (੪੯-੫੦) · Śloka ੫੦
ਮਰਿਚਾਤਿਵਿਸਾਪਾਠਾਵਚਾਕੁਸ੍ਠਕੁਟਨ੍ਨਟੈਃ|
ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਸਪਟੁਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਰ੍ਘਰ੍ਸਣਂ, ਕਵਲਃ ਪੁਨਃ||੪੯||
ਕਟੁਕਾਤਿਵਿਸਾਪਾਠਾਨਿਮ੍ਬਰਾਸ੍ਨਾਵਚਾਮ੍ਬੁਭਿਃ|
|੫੦|
View original
मरिचातिविषापाठावचाकुष्ठकुटन्नटैः|
छिन्नायां सपटुक्षौद्रैर्घर्षणं, कवलः पुनः||४९||
कटुकातिविषापाठानिम्बरास्नावचाम्बुभिः|
|५०|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਮਰਿਚਾਦਿਭਿਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਰ੍ਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਕਵਲਃ ਕਟੁਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ|
Adhikarana ਤਾਲੁਸਂਹਤੌ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਏਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਪੁਪ੍ਪੁਟਕੇ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਏਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਕਚ੍ਛਪੇ ਚ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਏਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ (੫੦) · Śloka ੫੦
|
ਸਙ੍ਘਾਤੇ ਪੁਪ੍ਪੁਟੇ ਕੂਰ੍ਮੇ ਵਿਲਿਖ੍ਯੈਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੫੦||
View original
|
सङ्घाते पुप्पुटे कूर्मे विलिख्यैवं समाचरेत्||५०||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-[ਤਾਲੁ]ਸਂਹਤੌ ਪੁਪ੍ਪੁਟਕੇ ਕਚ੍ਛਪੇ[ਚ] ਵਿਲਿਖ੍ਯੈਵਂ-ਅਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ, ਸਮਾਚਰੇਤ੍|
Adhikarana ਤਾਲੁਪਾਕੇ ਅਪਕ੍ਵੇ ਕਾਸੀਸਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਣਮ੍ ਤਾਲੁਪਾਕੇ ਅਪਕ੍ਵੇ ਸ਼ੀਤਾਦ੍ਯੌਸਧੈਃ ਕਵਲਃ (੫੧) · Śloka ੫੧
ਅਪਕ੍ਵੇ ਤਾਲੁਪਾਕੇ ਤੁ ਕਾਸੀਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਜੈਃ|
ਘਰ੍ਸਣਂ, ਕਵਲਃ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਮਧੁਰੌਸਧੈਃ||੫੧||
View original
अपक्वे तालुपाके तु कासीसक्षौद्रतार्क्ष्यजैः|
घर्षणं, कवलः शीतकषायमधुरौषधैः||५१||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਤਾਲੁਪਾਕੇ ਕਾਸੀਸਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਮਧੁਰੌਸਧੈਃ ਕਵਲਃ|
Adhikarana ਤਾਲੁਪਾਕੇ ਪਕ੍ਵੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਤਾਲੁਪਾਕੇ ਪਕ੍ਵੇ ਵਸਾਦਿਭਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤੈਃ ਕਵਲਃ (੫੨) · Śloka ੫੨
ਪਕ੍ਵੇਸ੍ਟਾਪਦਵਦ੍ਭਿਨ੍ਨੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
ਵਸਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤੈਃ ਕਵਲਧਾਰਣਮ੍||੫੨||
View original
पक्वेऽष्टापदवद्भिन्ने तीक्ष्णोष्णैः प्रतिसारणम्|
वृषनिम्बपटोलाद्यैस्तिक्तैः कवलधारणम्||५२||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਕ੍ਵੇਸ੍ਟਾਪਦਵਦ੍ਭਿਨ੍ਨੇ ਸਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਅਸ੍ਟਾਪਦਂ-ਚਤੁਰਙ੍ਗਪੀਠਮ੍| ਵਸਾਦਿਭਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਵਲਧਾਰਣਮ੍|
Adhikarana ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇਤਸ੍ਣਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਕਣਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ਤਂ ਜਲਪਾਨਮ੍ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਅਮ੍ਲੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਮ੍ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਰਸਾਃ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ਨਾਵਨਮ੍ (ਤਾਲੁਪਿਟਿਕਾਰ੍ਬੁਦਯੋਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨੋਕ੍ਤਾ) (੫੩-੫੪) · Śloka ੫੪
ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਤ੍ਵਤਸ੍ਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਰੁਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਮ੍|
ਕਣਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ਤਂ ਪਾਨਮਮ੍ਲੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਮ੍||੫੩||
ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਰਸਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ, ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਨਾਵਨਮ੍|
|੫੪|
View original
तालुशोषे त्वतृष्णस्य सर्पिरुत्तरभक्तिकम्|
कणाशुण्ठीशृतं पानमम्लैर्गण्डूषधारणम्||५३||
धन्वमांसरसाः स्निग्धाः, क्षीरसर्पिश्च नावनम्|
|५४|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਤ੍ਵਤਸ੍ਣਸ੍ਯ ਸਤਃ ਸਰ੍ਪਿਰੁਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਤਂ ਜਲਪਾਨਮ੍| ਅਮ੍ਲੈਃ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਮ੍| ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਰਸਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ| ਤਥਾਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਨਾਵਨਂ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਗਲਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਨਸ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮ ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਗਾਦਿਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਾਨਮ੍ ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਹਰੀਤਕੀਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਾਨਮ੍ (੫੪-੫੫) · Śloka ੫੫
ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸ੍ਵਸਙ੍ਮੋਕ੍ਸਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਨਸ੍ਯਾਦਿ ਕਰ੍ਮ ਚ||੫੪||
ਕ੍ਵਾਥਃ ਪਾਨਂ ਚ ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਙ੍ਨਿਮ੍ਬਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਕਲਿਙ੍ਗਜਃ|
ਹਰੀਤਕੀਕਸਾਯੋ ਵਾ ਪੇਯੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਤਃ|
||੫੫||
View original
कण्ठरोगेष्वसृङ्मोक्षस्तीक्ष्णैर्नस्यादि कर्म च||५४||
क्वाथः पानं च दार्वीत्वङ्निम्बतार्क्ष्यकलिङ्गजः|
हरीतकीकषायो वा पेयो माक्षिकसंयुतः|
||५५||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਿਰਾਦਿਭੀ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿ ਚ| ਦਾੜ੍ਵੀਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪਾਤਵ੍ਯਃ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਃ ਪੇਯਃ|
Adhikarana ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਦਿਭਿਃ ਕਵਲਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਦਿਗੁਟਿਕਯਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ (੫੬-੫੭) · Śloka ੫੭
ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਵ੍ਯੋਸਯਵਕ੍ਸਾਰਦਾਰ੍ਵੀਦ੍ਵੀਪਿਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ|
ਸਪਾਠਾਤੇਜਿਨੀਨਿਮ੍ਬੈਃ ਸੁਕ੍ਤਗੋਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤੈਃ|੫੬|
ਕਵਲੋ, ਗੁਟਿਕਾ ਵਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
|੫੭|
View original
श्रेष्ठाव्योषयवक्षारदार्वीद्वीपिरसाञ्जनैः|
सपाठातेजिनीनिम्बैः सुक्तगोमूत्रसाधितैः|५६|
कवलो, गुटिका वाऽत्र कल्पिता प्रतिसारणम्|
|५७|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਦਿਭਿਃ ਸੁਕ੍ਤਗੋਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤੈਃ ਕਵਲਃ| ਗੁਟਿਕਾ ਵਾਤ੍ਰ-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਵਾਥੇ, ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
Adhikarana ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਦਿਭਿਃ ਕਵਲਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੇਸੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਦਿਗੁਟਿਕਯਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ (੫੬-੫੭) · Śloka ੫੭
ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਵ੍ਯੋਸਯਵਕ੍ਸਾਰਦਾਰ੍ਵੀਦ੍ਵੀਪਿਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ|
ਸਪਾਠਾਤੇਜਿਨੀਨਿਮ੍ਬੈਃ ਸੁਕ੍ਤਗੋਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤੈਃ||੫੬||
ਕਵਲੋ, ਗੁਟਿਕਾ ਵਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
||੫੭||
View original
श्रेष्ठाव्योषयवक्षारदार्वीद्वीपिरसाञ्जनैः|
सपाठातेजिनीनिम्बैः सुक्तगोमूत्रसाधितैः||५६||
कवलो, गुटिका वाऽत्र कल्पिता प्रतिसारणम्|
||५७||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਦਿਭਿਃ ਸੁਕ੍ਤਗੋਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤੈਃ ਕਵਲਃ| ਗੁਟਿਕਾ ਵਾਤ੍ਰ-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਵਾਥੇ, ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰੋਹਿਣਿਕਾਯਾਂ ਲੇਖਨਮ੍ ਵਾਤਰੋਹਿਣਿਕਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕਵਲਸ੍ਤੈਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸੋ ਨਸ੍ਯਂ ਚ (੫੮-੫੯) · Śloka ੫੯
ਅਥਾਨ੍ਤਰ੍ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਵਾਤਰੋਹਿਣਿਕਾਂ ਲਿਖੇਤ੍||੫੮||
ਅਙ੍ਗੁਲੀਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੇਣਾਸ਼ੁ ਪਟੁਯੁਕ੍ਤਨਖੇਨ ਵਾ|
ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਮ੍ਬੁ ਕਵਲਸ੍ਤੈਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸਨਾਵਨਮ੍||੫੯||
View original
अथान्तर्बाह्यतः स्विन्नां वातरोहिणिकां लिखेत्||५८||
अङ्गुलीशस्त्रकेणाशु पटुयुक्तनखेन वा|
पञ्चमूलाम्बु कवलस्तैलं गण्डूषनावनम्||५९||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥੇਤਿ ਮਙ੍ਗਲੇ| ਮਙ੍ਗਲਪੁਰ੍ਵਕਂ ਵਾਤਜਾਂ ਰੋਹਿਣਿਕਾਮਨ੍ਤਰ੍ਬਾਹ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਮਙ੍ਗੁਲਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੇਣਾਥਵਾ ਪਟੁਯੁਕ੍ਤੇਨ ਨਖੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਲਿਖੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਕ੍ਵਾਥਃ ਕਵਲਃ| ਤੈਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸੋ ਨਸ੍ਯਂ ਚ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਸਿਤਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਯੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਸਿਤਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕਵਲਃ ਪਿਤ੍ਤਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕਵਲਃ (੬੦-੬੧) · Śloka ੬੧
ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਭਿਃ|
ਘਰ੍ਸੇਤ੍ਸਰੋਧ੍ਰਪਤ੍ਤਙ੍ਗੈਃ ਕਵਲਃ ਕ੍ਵਥਿਤੈਸ਼੍ਚ ਤੈਃ||੬੦||
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਕ੍ਵਾਥੋ ਹਿਤਸ਼੍ਚ ਕਵਲਗ੍ਰਹੇ|
|੬੧|
View original
विस्राव्य पित्तसम्भूतां सिताक्षौद्रप्रियङ्गुभिः|
घर्षेत्सरोध्रपत्तङ्गैः कवलः क्वथितैश्च तैः||६०||
द्राक्षापरूषकक्वाथो हितश्च कवलग्रहे|
|६१|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਜਾਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ-ਰਕ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਹਤ੍ਯ, ਸਿਤਾਦਿਭਿਰ੍ਘਰ੍ਸਯੇਤ੍| ਤੈਸ਼੍ਚ-ਸਿਤਾਦਿਭਿਃ, ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਸਰੋਧ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਕਵਲਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਯੋਃ ਕ੍ਵਾਥਃ[ਚ] ਕਵਲੋ ਹਿਤਃ|
Adhikarana ਰਕ੍ਤਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਮਿਵੋਪਕ੍ਰਮਃ ਕਫਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਕਟੁਕੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਕਫਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਫਲਾਦਿਤੈਲੇਨ ਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸੌ (੬੧-੬੩) · Śloka ੬੩
|
ਉਪਾਚਰੇਦੇਵਮੇਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਸ੍ਰਸਮ੍ਭਵਾਮ੍||੬੧||
ਸਾਗਾਰਧੂਮੈਃ ਕਟੁਕੈਃ ਕਫਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍|
ਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸਯੋਸ੍ਤੈਲਂ ਸਾਧਿਤਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੬੨||
ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਫਲਸ਼੍ਵੇਤਾਦਨ੍ਤੀਜਨ੍ਤੁਘ੍ਨਸੈਨ੍ਧਵੈਃ|
|੬੩|
View original
|
उपाचरेदेवमेव प्रत्याख्यायास्रसम्भवाम्||६१||
सागारधूमैः कटुकैः कफजां प्रतिसारयेत्|
नस्यगण्डूषयोस्तैलं साधितं च प्रशस्यते||६२||
अपामार्गफलश्वेतादन्तीजन्तुघ्नसैन्धवैः|
|६३|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਜਾਂ ਰੋਹਿਣਿਕਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਪਿਤ੍ਤਜਾਮਿਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਸ੦-ਕਟੁਕੈਃ-ਕਟੁਵਰ੍ਗੋਕ੍ਤੈਃ, ਸਾਗਾਰਧੂਮੈਃ ਕਫੋਤ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਕਫਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸਯੋਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍|
Adhikarana ਵਨ੍ਦੇ ਕਫਰੋਹਿਣੀਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸ਼ਾਲੂਕੇ ਕਫਰੋਹਿਣੀਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰ੍ਯਾਂ ਕਫਰੋਹਿਣੀਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਗਿਲਾਯੌ ਚ ਕਫਰੋਹਿਣੀਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਗਲਵਿਦ੍ਰਧੌ ਸ੍ਰਾਵਿਤੌ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਦਿਭਿਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਘਰ੍ਸਣੇ (੬੩-੬੪) · Śloka ੬੪
|
ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਵਨ੍ਦਸ਼ਾਲੂਕਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀਗਿਲਾਯੁਸੁ||੬੩||
ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਸ੍ਰਾਵਿਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਰੋਚਨਾਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਗੈਰਿਕੈਃ|
ਸਰੋਧ੍ਰਪਟੁਪਤ੍ਤਙ੍ਗਕਣੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਘਰ੍ਸਣੇ||੬੪||
View original
|
तद्वच्च वृन्दशालूकतुण्डिकेरीगिलायुषु||६३||
विद्रधौ स्राविते श्रेष्ठारोचनातार्क्ष्यगैरिकैः|
सरोध्रपटुपत्तङ्गकणैर्गण्डूषघर्षणे||६४||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਸੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਵਨ੍ਦਾਦਿਸੁ| ਸ੦-ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਰਾਵਿਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਦਿਭਿਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਸ੍ਵੇਦੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੋ ਤਿਲਾਦਿਭਿਰੁਪਨਾਹਸ਼੍ਚ ਵਾਤਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਰੂਢੇ ਵ੍ਰਣੇ ਸ਼ਿਗ੍ਰ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਵਾਤਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਤੈਲਸ੍ਯ ਪਾਨਮ੍ ਕਫਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇਪ੍ਯੇਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੬੫-੬੮) · Śloka ੬੮
ਗਲਗਣ੍ਡਃ ਪਵਨਜਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਃ|
ਤਿਲੈਰ੍ਬੀਜੈਸ਼੍ਚ ਲਟ੍ਵੋਮਾਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼ਣਸਮ੍ਭਵੈਃ||੬੫||
ਉਪਨਾਹ੍ਯੋ, ਵ੍ਰਣੇ ਰੂਢੇ ਪ੍ਰਲੇਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃਪੁਨਃ|
ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਤਿਲ੍ਵਕਤਰ੍ਕਾਰੀਗਜਕਸ੍ਣਾਪੁਨਰ੍ਨਵੈਃ||੬੬||
ਕਾਲਾਮਤਾਰ੍ਕਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਕਰਹਾਟਜੈਃ|
ਏਕੈਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸੁਰਯਾ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਵਾ||੬੭||
ਗੁਡੂਚੀਨਿਮ੍ਬਕੁਟਜਹਂਸਪਾਦੀਬਲਾਦ੍ਵਯੈਃ|
ਸਾਧਿਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੈਲਂ ਸਕਸ੍ਣਾਦੇਵਦਾਰੁਭਿਃ||੬੮||
View original
गलगण्डः पवनजः स्विन्नो निःस्रुतशोणितः|
तिलैर्बीजैश्च लट्वोमाप्रियालशणसम्भवैः||६५||
उपनाह्यो, व्रणे रूढे प्रलेप्यश्च पुनःपुनः|
शिग्रुतिल्वकतर्कारीगजकृष्णापुनर्नवैः||६६||
कालामृतार्कमूलैश्च पुष्पैश्च करहाटजैः|
एकैषिकान्वितैः पिष्टैः सुरया काञ्जिकेन वा||६७||
गुडूचीनिम्बकुटजहंसपादीबलाद्वयैः|
साधितं पाययेत्तैलं सकृष्णादेवदारुभिः||६८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗਲਗਣ੍ਡੋ ਵਾਤੋਦ੍ਭਵਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤਾਸ੍ਰਸ੍ਤਿਲੈਰ੍ਲਟ੍ਵਾਦਿਬੀਜੈਸ਼੍ਚ ਉਪਨਾਹ੍ਯਃ| ਰੁਢੇ ਵ੍ਰਣੇ ਸਤਿ ਪ੍ਰਲੇਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼ਿਗ੍ਰ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸੁਰਯਾ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਵਾ ਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਏਕੈਸਿਕਾ-ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਕਸ੍ਣਾਦੇਵਦਾਰੁਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਗਲਣ੍ਡਿਨਮਾਤੁਰਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|
Adhikarana ਕਫਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਵੇਦਵਿਮ੍ਲਾਪਨੇ ਕਫਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਅਜਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰ੍ਲੇਪਃ (੬੯-੭੦) · Śloka ੭੦
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਫਜੇਪ੍ਯੇਤਤ੍ਸ੍ਵੇਦਵਿਮ੍ਲਾਪਨੇ ਤ੍ਵਤਿ|
ਲੇਪੋਜਗਨ੍ਧਾਤਿਵਿਸਾਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਃ ਸਵਿਸਾਣਿਕਾਃ||੬੯||
ਗੁਞ੍ਜਾਲਾਬੁਸ਼ੁਕਾਹ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਕਿਤਾਃ|
|੭੦|
View original
कर्तव्यं कफजेऽप्येतत्स्वेदविम्लापने त्वति|
लेपोऽजगन्धातिविषाविशल्याः सविषाणिकाः||६९||
गुञ्जालाबुशुकाह्वाश्च पलाशक्षारकल्किताः|
|७०|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫੋਤ੍ਥੇਪ੍ਯੇਤਤ੍-ਵਾਤਗਲਗਣ੍ਡੋਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਸ੍ਵੇਦਵਿਮ੍ਲਾਪਨੇ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯੇ| ਸ੦-ਕਫਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇਜਗਨ੍ਧਾਦਯਃ ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ਼੍ਚੋਤਕਲ੍ਕਿਤਾਃ ਲੇਪਃ|
Adhikarana ਕਫਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਹਠਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਪਾਨਮ੍ ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਤੈਲਸ੍ਯ ਪਾਨਮ੍ ਕਫਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਕਫਘ੍ਨਾ ਧੂਮਾਦਯਃ (੭੦-੭੧) · Śloka ੭੧
|
ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੁਤਂ ਹਠਕ੍ਸਾਰਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੋਦ੍ਰਵਭੁਕ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੭੦||
ਸਾਧਿਤਂ ਵਤ੍ਸਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਤੈਲਂ ਸਪਟੁਪਞ੍ਚਕੈਃ|
ਕਫਘ੍ਨਾਨ੍ ਧੂਮਵਮਨਨਾਵਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੭੧||
View original
|
मूत्रस्रुतं हठक्षारं पक्त्वा कोद्रवभुक् पिबेत्||७०||
साधितं वत्सकाद्यैर्वा तैलं सपटुपञ्चकैः|
कफघ्नान् धूमवमननावनादींश्च शीलयेत्||७१||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਠੋ-ਮਿਮ੍ਮਿਣਿਃ, ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਸ੍ਰੁਤਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਨ੍ਯਾਯੇਨ ਪਿਬੇਜ੍ਜਲੇਨ, 'ਪੇਸਣਾਲੋਡਨੇ ਵਾਰਿ' (ਹ.ਕ.ਅ. ੬/੨੩) ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ਸਨ੍ ? ਕੋਦ੍ਰਵਭੁਕ੍| ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੫/੩੩) ਤੈਲਂ ਸਾਧਿਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਫਘ੍ਨਾਨ੍ ਧੂਮਾਦੀਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍|
Adhikarana ਮੇਦੋਜੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ ਮੇਦੋਜੇ ਕਫਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਃ ਮੇਦੋਜੇ ਅਸਨਾਦਿਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਾਨਮ੍ ਮੇਦੋਜੇ ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਵਦਾਚਰਃ (ਰਕ੍ਤਰੋਹਿਣੀਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰੋਹਿਣੀਗਲੌਘਵਲਯਸ਼ਤਘ੍ਨੀਗਲਾਰ੍ਬੁਦਸ੍ਵਰਘ੍ਨਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨੋਕ੍ਤਾ) (੭੨-੭੩) · Śloka ੭੩
ਮੇਦੋਭਵੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍ਕਫਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਭਜੇਤ੍|
ਅਸਨਾਦਿਰਜਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਾਯਯੇਤ੍||੭੨||
ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਵਦਾਚਰੇਤ੍|
|੭੩|
View original
मेदोभवे सिरां विध्येत्कफघ्नं च विधिं भजेत्|
असनादिरजश्चैनं प्रातर्मूत्रेण पाययेत्||७२||
अशान्तौ पाचयित्वा च सर्वान् व्रणवदाचरेत्|
|७३|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੇਦੋਭਵੇ ਗਲਗਣ੍ਡੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਕਫਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਸੇਵੇਤ| ਅਸਨਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੫/੧੯) ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸਂ-ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਵਦੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰਗਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਮੁਖਪਾਕੇਸੁ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਮੁਖਧਾਵਨਮ੍ ਮੁਖਪਾਕੇਸੁ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨ੍ ਕੁਠੇਰਾਦਿਂ ਵਾ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਮ੍ (੭੩-੭੪) · Śloka ੭੪
|
ਮੁਖਪਾਕੇਸੁ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਮੁਖਧਾਵਨਾਃ||੭੩||
ਕ੍ਵਥਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਾਠਾਮਦ੍ਵੀਕਾਜਾਤਿਪਲ੍ਲਵਾਃ|
ਨਿਸ੍ਠੇਵ੍ਯਾ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਕੁਠੇਰਾਦਿਰ੍ਗਣੋਥਵਾ||੭੪||
View original
|
मुखपाकेषु सक्षौद्रा प्रयोज्या मुखधावनाः||७३||
क्वथितास्त्रिफलापाठामृद्वीकाजातिपल्लवाः|
निष्ठेव्या भक्षयित्वा वा कुठेरादिर्गणोऽथवा||७४||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੁਖਪਾਕੇਸੁ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾ ਮੁਖਧਾਵਨਾਃ ਕ੍ਵਥਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਯਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨ੍ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਠੇਵ੍ਯਾਃਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਠੀਵੇਤ੍| ਕੁਠੇਰਾਦਿਰ੍ਗਣੋ ਵਾ-ਹਰੀਤਕਵਰ੍ਗੋਕ੍ਤੋ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੬/੧੦੬), ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਠੇਵ੍ਯਃ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਮੁਖਪਾਕੇ ਕਸ੍ਣਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ਵਾਤਜੇ ਵਾਤਹਰਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਕਵਲਨਸ੍ਯੇ (੭੫) · Śloka ੭੫
ਮੁਖਪਾਕੇਨਿਲਾਤ੍ ਕਸ੍ਣਾਪਟ੍ਵੇਲਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍|
ਤੈਲਂ ਵਾਤਹਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਿਤਂ ਕਵਲਨਸ੍ਯਯੋਃ||੭੫||
View original
मुखपाकेऽनिलात् कृष्णापट्वेलाः प्रतिसारणम्|
तैलं वातहरैः सिद्धं हितं कवलनस्ययोः||७५||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੁਖਪਾਕੇਨਿਲਾਤ੍ ਕਸ੍ਣਾਦਯਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਕਵਲੇ ਨਸ੍ਯੇ ਚ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਮੁਖਪਾਕੇ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਃ ਰਕ੍ਤਜੇ ਚ ਮੁਖਪਾਕੇ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਃ ਕਫਜੇ ਮੁਖਪਾਕੇ ਕਫਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਃ ਕਫਜੇ ਪਿਟਿਕਾਨਾਂ ਸ਼ਾਕਾਦਿਪਤ੍ਰੈਰ੍ਲੇਖਨਮ੍ (੭੬) · Śloka ੭੬
ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰੇ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਘ੍ਨਃ ਕਫਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਕਫੇ ਵਿਧਿਃ|
ਲਿਖੇਚ੍ਛਾਕਾਦਿਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਿਟਿਕਾਃ ਕਠਿਨਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ||੭੬||
View original
पित्तास्रे पित्तरक्तघ्नः कफघ्नश्च कफे विधिः|
लिखेच्छाकादिपत्रैश्च पिटिकाः कठिनाः स्थिराः||७६||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰੇ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਃ| ਸਂ-ਕਫੇ ਚ ਕਫਹਤ੍ ਵਿਧਿਃ| ਪਿਟਿਕਾਃ ਕਠਿਨਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ਼ਾਕਾਦਿਪਤ੍ਰੈਰ੍ਲਿਖੇਤ੍|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੇ ਯਥਾਦੋਸੋਦਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਅਰ੍ਬੁਦੇ ਨਵੇ ਅਸਂਵਦ੍ਧੇ ਛੇਦਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ (੭੭-੭੮) · Śloka ੭੮
ਯਥਾਦੋਸੋਦਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|
ਨਵੇਰ੍ਬੁਦੇ ਤ੍ਵਸਂਵਦ੍ਧੇ ਛੇਦਿਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍||੭੭||
ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਨਾਗਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਃ, ਕ੍ਵਾਥੋ ਗਣ੍ਡੂਸ ਇਸ੍ਯਤੇ|
|੭੮|
View original
यथादोषोदयं कुर्यात्सन्निपाते चिकित्सितम्|
नवेऽर्बुदे त्वसंवृद्धे छेदिते प्रतिसारणम्||७७||
स्वर्जिकानागरक्षौद्रैः, क्वाथो गण्डूष इष्यते|
|७८|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਯਥਾਦੋਸੋਦਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ੦-ਅਰ੍ਬੁਦੇ ਨਵੋਤ੍ਥੇਸਂਵਦ੍ਧੇ ਛੇਦਿਤੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ| ਗਣ੍ਡੂਸ ਇਸ੍ਟੋ ਗੁਡੂਚੀਨਿਮ੍ਬਕਲ੍ਕੋਦ੍ਭਵਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧੁਤੈਲਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ ਯਵਾਨ੍ਨਭੋਜੀ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤੈਲਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨਾਚਰੇਤ੍|
Adhikarana ਅਰ੍ਬੁਦੇ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਕਫਜੇ ਯਵਾਨ੍ਨਭੁਕ੍ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤੈਲਨਸ੍ਯਾਦਯਃ (੭੮-੭੯) · Śloka ੭੯
|
ਗੁਡੂਚੀਨਿਮ੍ਬਕਲ੍ਕੋਤ੍ਥੋ ਮਧੁਤੈਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ||੭੮||
ਯਵਾਨ੍ਨਭੁਕ੍ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤੈਲਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਂਸ੍ਤਥਾਚਰੇਤ੍|
|੭੯|
View original
|
गुडूचीनिम्बकल्कोत्थो मधुतैलसमन्वितः||७८||
यवान्नभुक् तीक्ष्णतैलनस्याभ्यङ्गांस्तथाऽऽचरेत्|
|७९|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਰ੍ਬੁਦੇ ਨਵੋਤ੍ਥੇਸਂਵਦ੍ਧੇ ਛੇਦਿਤੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ| ਗਣ੍ਡੂਸ ਇਸ੍ਟੋ ਗੁਡੂਚੀਨਿਮ੍ਬਕਲ੍ਕੋਦ੍ਭਵਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧੁਤੈਲਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ ਯਵਾਨ੍ਨਭੋਜੀ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤੈਲਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨਾਚਰੇਤ੍|
Adhikarana ਪੂਤਿਵਦਨੇ ਵਮਿਤੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਾਦਯਃ ਪੂਤਿਵਦਨੇ ਸਮਙ੍ਗਾਦਿਭਿਰਨ੍ਤਰ੍ਧਾਵਨਮ੍ ਪੂਤਿਵਦਨੇ ਸ਼ੀਤਾਦੋਪਕੁਸ਼ੋਕ੍ਤਂ ਨਸ੍ਯਾਦਿ (ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੁਦਤ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨੋਕ੍ਤਾ|) (੭੯-੮੧) · Śloka ੮੧
|
ਵਮਿਤੇ ਪੂਤਿਵਦਨੇ ਧੂਮਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸਨਾਵਨਃ||੭੯||
ਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਰੋਧ੍ਰਫਲਿਨੀਪਦ੍ਮਕੈਰ੍ਜਲਮ੍|
ਧਾਵਨਂ ਵਦਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੮੦||
ਸ਼ੀਤਾਦੋਪਕੁਸ਼ੋਕ੍ਤਂ ਚ ਨਾਵਨਾਦਿ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍|
|੮੧|
View original
|
वमिते पूतिवदने धूमस्तीक्ष्णः सनावनः||७९||
समङ्गाधातकीरोध्रफलिनीपद्मकैर्जलम्|
धावनं वदनस्यान्तश्चूर्णितैरवचूर्णितम्||८०||
शीतादोपकुशोक्तं च नावनादि च शीलयेत्|
|८१|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੂਤਿਮੁਖੇ ਵਮਿਤੇ ਸਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮੋ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸਮਙ੍ਗਾਦਿਜਲੇਨ ਵਦਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍| ਏਤੈਰੇਵ ਮੁਖਾਨ੍ਤਰਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤਾਦੋਪਕੁਸ਼ੋਕ੍ਤਂ ਚ ਨਸ੍ਯਾਦਿਕਮਭ੍ਯਸੇਤ੍|
Adhikarana ਕਣ੍ਠਾਦਿਰੋਗਘ੍ਨਾਃ ਫਲਤ੍ਰਯਾਦਿਗੁਟਿਕਾ ਵਿਦੇਹਪ੍ਰਣੀਤਾਃ (੮੧-੮੩) · Śloka ੮੩
ਫਲਤ੍ਰਯਦ੍ਵੀਪਿਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤ- ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਟੁਤ੍ਰਿਕਾਣਿ|
ਮੁਸ੍ਤਾਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਯਾਵਸ਼ੂਕ- ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਕਾਮ੍ਲਾਗ੍ਰਿਮਵੇਤਸਾਸ਼੍ਚ||੮੧||
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਧਨਞ੍ਜਯਤ੍ਵਕ੍ ਤ੍ਵਕ੍ ਚਾਹਿਮਾਰਾਤ੍ਖਦਿਰਸ੍ਯ ਸਾਰਃ|
ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤੇਸਾਂ ਘਨਤਾਂ ਗਤੇਨ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਾ ਗੁਟਿਕਾ ਵਿਧੇਯਾਃ||੮੨||
ਤਾ ਧਾਰਿਤਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮੁਖੇਨ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਣ੍ਠੌਸ੍ਠਤਾਲ੍ਵਾਦਿਗਦਾਨ੍ ਸੁਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍|
ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਰੋਹਿਣਿਕਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸ- ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਦੇਹਾਧਿਪਤਿਪ੍ਰਣੀਤਾਃ||੮੩||
View original
फलत्रयद्वीपिकिराततिक्त- यष्ट्याह्वसिद्धार्थकटुत्रिकाणि|
मुस्ताहरिद्राद्वययावशूक- वृक्षाम्लकाम्लाग्रिमवेतसाश्च||८१||
अश्वत्थजम्ब्वाम्रधनञ्जयत्वक् त्वक् चाहिमारात्खदिरस्य सारः|
क्वाथेन तेषां घनतां गतेन तच्चूर्णयुक्ता गुटिका विधेयाः||८२||
ता धारिता घ्नन्ति मुखेन नित्यं कण्ठौष्ठताल्वादिगदान् सुकृच्छ्रान्|
विशेषतो रोहिणिकास्यशोष- गन्धान् विदेहाधिपतिप्रणीताः||८३||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਘਨਤ੍ਵਂ ਗਤੇਨ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਰਜਸਾਨ੍ਵਿਤਾ ਗੁਲਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਤਾ ਮੁਖੇਨ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਾਰਿਤਾਃ ਕਣ੍ਠਾਦਿਰੋਗਾਨ੍ ਦਾਰੁਣਾਨਪਿ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰੋਹਿਣਿਕਾਦੀਨ੍| ਵਿਦੇਹਪਤਿਨਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਏਤਾਃ| ਅਮ੍ਲਾਗ੍ਰਿਮਵੇਤਸਃ-ਅਮ੍ਲਵੇਤਸਃ| ਅਤ੍ਰਾ[ਨ੍ਤ੍ਯਾ]ਦ੍ਯੇ ਵਤ੍ਤੇ ਉਪਜਾਤੀ, ਮਧ੍ਯਮਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਰਂ ਖਦਿਰਾਦਿਤੈਲਮ੍ (੮੪-੮੬) · Śloka ੮੬
ਖਦਿਰਤੁਲਾਮਮ੍ਬੁਘਟੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੋਯੇਨ ਤੇਨ ਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚ|
ਚਨ੍ਦਨਜੋਙ੍ਗਕਕੁਙ੍ਕੁਮਪਰਿਪੇਲਵਵਾਲਕੋਸ਼ੀਰੈਃ||੮੪||
ਸੁਰਤਰੁਰੋਧ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਚੋਚਪਦ੍ਮਕਵਿਡਙ੍ਗੈਃ|
ਸ੍ਪਕ੍ਕਾਨਤਨਖਕਟ੍ਫਲਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਧ੍ਯਾਮਕੈਃ ਸਪਤ੍ਤਙ੍ਗੈਃ||੮੫||
ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਚੇਤ੍ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਃ ਪਾਨਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸੈਸ੍ਤਤ੍|
ਹਤ੍ਵਾਸ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਗਦਾਨ੍ ਜਨਯਤਿ ਗਾਰ੍ਧੀਂ ਦਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਚ ਵਾਰਾਹੀਮ੍||੮੬||
View original
खदिरतुलामम्बुघटे पक्त्वा तोयेन तेन पिष्टैश्च|
चन्दनजोङ्गककुङ्कुमपरिपेलववालकोशीरैः||८४||
सुरतरुरोध्रद्राक्षामञ्जिष्ठाचोचपद्मकविडङ्गैः|
स्पृक्कानतनखकट्फलसूक्ष्मैलाध्यामकैः सपत्तङ्गैः||८५||
तैलप्रस्थं विपचेत् कर्षांशैः पाननस्यगण्डूषैस्तत्|
हत्वाऽऽस्ये सर्वगदान् जनयति गार्धीं दृशं श्रुतिं च वाराहीम्||८६||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਖਦਿਰਪਲਸ਼ਤਂ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇਨ ਤੇਨ ਜਲੇਨ ਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਭਿਃ ਕਰ੍ਸਾਸ਼ੈਸ੍ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਪਾਨਨਸ੍ਯਗਣ੍ਡੂਸੈਰਾਸ੍ਯੇ ਧਾਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਜਿਤ੍ਵਾ ਗਧ੍ਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਵਰਾਹਤੁਲ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ[ਚ] ਵਿਧਤ੍ਤੇ| ਆਰ੍ਯਾ(ਰ੍ਯੇ) ਗੀਤਿਃ[ਚ]|
Adhikarana ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਹਰਂ ਪ੍ਰਪੁਨਾਟਾਦਿਭਿਰੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਅਨੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਚ (੮੭) · Śloka ੮੭
ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਂ ਚ ਪ੍ਰਪੁਨਾਟਰੋਧ੍ਰ- ਦਾਰ੍ਵੀਭਿਰਭ੍ਯਕ੍ਤਮਨੇਨ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮ੍|
ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗਨੀਲੀਮੁਖਦੂਸਿਕਾਦਿ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਾਨਕਾਨ੍ਤਿ||੮੭||
View original
उद्वर्तितं च प्रपुनाटरोध्र- दार्वीभिरभ्यक्तमनेन वक्त्रम्|
निर्व्यङ्गनीलीमुखदूषिकादि सञ्जायते चन्द्रसमानकान्ति||८७||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਾਦਿਭਿਤੁਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਂ ਮੁਖਂ ਤੈਲੇਨਾਨੇਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਰਹਿਤਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤੁਲ੍ਯਕਾਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ| ਉਪਜਾਤਿਃ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਰਂ ਬਾਣਾਦਿਤੈਲਮ੍ (੮੮-੮੯) · Śloka ੮੯
ਪਲਸ਼ਤਂ ਬਾਣਾਤ੍ਤੋਯਘਟੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸੇਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਪਲਾਰ੍ਧਿਕੈਃ ਖਦਿਰਜਮ੍ਬੂਯਸ੍ਟ੍ਯਾਨਨ੍ਤਾਮ੍ਰੈਰਹਿਮਾਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਨ੍ਵਿਤੈਃ||੮੮||
ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਾਚਯੇਚ੍ਛ੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟੈ- ਰੇਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਧਾਰਿਤਂ ਤਨ੍ਮੁਖੇਨ|
ਰੋਗਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾ- ਤ੍ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਧਤ੍ਤੇ ਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤੇਸ਼੍ਚਲਾਯਾਃ||੮੯||
View original
पलशतं बाणात्तोयघटे पक्त्वा रसेऽस्मिंश्च पलार्धिकैः खदिरजम्बूयष्ट्यानन्ताम्रैरहिमारनीलोत्पलान्वितैः||८८||
तैलप्रस्थं पाचयेच्छ्लक्ष्णपिष्टै- रेभिर्द्रव्यैर्धारितं तन्मुखेन|
रोगान् सर्वान् हन्ति वक्त्रे विशेषा- त्स्थैर्यं धत्ते दन्तपङ्क्तेश्चलायाः||८९||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨੀਲਸਹਚਰਾਤ੍ ਪਲਸ਼ਤਂ ਜਲਘਟੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸੇਦ੍ਵਿਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ ਖਦਿਰਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜੀਕਤੈਸ੍ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਨ੍ਮੁਖੇਨ ਧਾਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤੇਸ਼੍ਚਲਾਯਾਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਚ੍ਚ| ਵਤ੍ਤਂ (?) ਸ਼ਾਲਿਨੀ [ਚ]|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਰਾਃ ਖਦਿਰਸਾਰਾਦਿਗੁਟਿਕਾਃ (੯੦-੯੪) · Śloka ੯੪
ਖਦਿਰਸਾਰਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ ਤੁਲੇ ਪਚੇਦ੍ਵਲ੍ਕਾਤ੍ਤੁਲਾਂ ਚਾਰਿਮੇਦਸਃ|
ਘਟਚਤੁਸ੍ਕੇ ਪਾਦਸ਼ੇਸੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੂਤੇ ਪੁਨਃ ਕ੍ਵਥਨਾਦ੍ਘਨੇ||੯੦||
ਆਕ੍ਸਿਕਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਰਜਃ ਸੇਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁਪਤ੍ਤਙ੍ਗਗੈਰਿਕਮ੍|
ਚਨ੍ਦਨਦ੍ਵਯ(ਸ਼੍ਯਾਮਾ) ਰੋਧ੍ਰਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾ- ਹ੍ਵਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਲਾਕ੍ਸਾਞ੍ਜਨਦ੍ਵਯਮ੍||੯੧||
ਧਾਤਕੀਕਟੁਫਲਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਤ੍ਰਿਫਲਾਚਤੁਰ੍ਜਾਤਜੋਙ੍ਗਕਮ੍|
ਮੁਸ੍ਤਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪ੍ਰਰੋਹ|ਵਚਾ]ਮਾਂਸੀਯਵਾਸਕਮ੍||੯੨||
ਪਦ੍ਮਕੈਲਾਸਮਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾ ਪਾਲਿਕਾਂ ਪਥਕ੍|
ਜਾਤਿਪਤ੍ਰਿਕਾਂ ਸਜਾਤੀਫਲਾਂ ਸਹ- (ਨਖ)ਲਵਙ੍ਗਕਙ੍ਕੋਲ੍ਲਕਾਮ੍||੯੩||
ਸ੍ਫਟਿਕਸ਼ੁਭ੍ਰਸੁਰਭਿਕਰ੍ਪੂਰਕੁਡਵਂ ਚ ਤਤ੍ਰਾਵਪੇਤ੍ਤਤਃ|
ਕਾਰਯੇਦ੍ਗੁਟਿਕਾਃ ਸਦਾ ਚੈਤਾ ਧਾਰ੍ਯਾ ਮੁਖੇ ਤਦ੍ਵਦਾਪਹਾਃ||੯੪||
View original
खदिरसाराद् द्वे तुले पचेद्वल्कात्तुलां चारिमेदसः|
घटचतुष्के पादशेषेऽस्मिन् पूते पुनः क्वथनाद्घने||९०||
आक्षिकं क्षिपेत्सुसूक्ष्मं रजः सेव्याम्बुपत्तङ्गगैरिकम्|
चन्दनद्वय(श्यामा) रोध्रपुण्ड्रा- ह्वयष्ट्याह्वलाक्षाञ्जनद्वयम्||९१||
धातकीकटुफलद्विनिशात्रिफलाचतुर्जातजोङ्गकम्|
मुस्तमञ्जिष्ठान्यग्रोधप्ररोह|वचा]मांसीयवासकम्||९२||
पद्मकैलासमङ्गाश्च शीते तस्मिंस्तथा पालिकां पृथक्|
जातिपत्रिकां सजातीफलां सह- (नख)लवङ्गकङ्कोल्लकाम्||९३||
स्फटिकशुभ्रसुरभिकर्पूरकुडवं च तत्रावपेत्ततः|
कारयेद्गुटिकाः सदा चैता धार्या मुखे तद्वदापहाः||९४||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਖਦਿਰਸਾਰਦ੍ ਦ੍ਵੇ ਤੁਲੇ, ਤੁਲਾਂ ਚਾਰਿਮੇਦਸੋ ਵਲ੍ਕਾਤ੍, ਜਲਘਟਚਤੁਸ੍ਟਯੇ ਪਚੇਤ੍| ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇ ਪੂਤੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਨਃ ਕ੍ਵਥਨਾਦ੍ ਘਨੀਭੂਤੇ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਣਿ ਸੂਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਸੇਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ੀਤੇ ਜਾਤੀਪਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਪਥਕ੍ਪਾਲਿਕਾਨ੍ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮੋਜ੍ਜ੍ਵਲਕਰ੍ਪੂਰਕੁਡਵਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਏਤਾਃ ਸਦਾ ਮੁਖੇ ਧਾਰ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਰਾਃ| [ਵਤ੍ਤਾਨਿ(?) ਪਞ੍ਚ|]
Adhikarana ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਰਂ ਅਰਿਮੇਦਾਦਿ ਤੈਲਮ੍ (੯੫) · Śloka ੯੫
ਕ੍ਵਾਥ੍ਯੌਸਧਵ੍ਯਤ੍ਯਯਯੋਜਨੇਨ ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍ਕਲ੍ਪਨਯਾਨਯੈਵ|
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਯਰੋਗੋਦ੍ਧਤਯੇ ਤਦਾਹੁ- ਰ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵੇ ਤ੍ਵਿਦਮੇਵ ਮੁਖ੍ਯਮ੍||੯੫||
View original
क्वाथ्यौषधव्यत्यययोजनेन तैलं पचेत्कल्पनयाऽनयैव|
सर्वास्यरोगोद्धृतये तदाहु- र्दन्तस्थिरत्वे त्विदमेव मुख्यम्||९५||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਵਾਥ੍ਯੌਸਧਯੋਃ-ਖਦਿਰਸਾਰਾਰਿਮੇਦਸੋਃ, ਵ੍ਯਤ੍ਯਯੋ-ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ,-ਅਰਿਮੇਦਸਃ-ਵਿਟ੍ਖਦਿਰਵਲ੍ਕਲਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ ਤੁਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੇ, ਖਦਿਰਸਾਰਤ੍ਤੁਲਾਮ੍, ਅਨ੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਦੇਯਮਿਤਿ| ਤੈਲਂ ਪਚੇਦਨਯੈਵ ਕਲ੍ਪਨਯਾ| ਤਤ੍-ਤੈਲਂ, ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਘ੍ਨਮ੍| ਦਨ੍ਤਸ੍ਥਿਰਕਤੌ ਚੇਦਮੇਵ ਪ੍ਰਧਾਨਮਾਹੁਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾ|
Adhikarana ਦਢਦ੍ਵਿਜਕਰਮੇਤਦ੍ਵਯਮ੍ (੯੬) · Śloka ੯੬
ਖਦਿਰੇਣੈਤਾ ਗੁਟਿਕਾ- ਸ੍ਤੈਲਮਿਦਂ ਚਾਰਿਮੇਦਸਾ ਪ੍ਰਥਿਤਮ੍|
ਅਨੁਸ਼ੀਲਯਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਦਢਦ੍ਵਿਜੋ ਭਵਤਿ||੯੬||
View original
खदिरेणैता गुटिका- स्तैलमिदं चारिमेदसा प्रथितम्|
अनुशीलयन् प्रतिदिनं स्वस्थोऽपि दृढद्विजो भवति||९६||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਖਦਿਰੇਣੈਤਾ ਗੁਟਿਕਾਸ੍ਤੈਲਂ ਚੈਤਦਰਿਮੇਦਸਾ ਪ੍ਰਥਿਤਮ੍| ਦ੍ਵਯਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਵਿਜਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍| ਆਰ੍ਯਾ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਰੋ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਦਿਕਵਲਗ੍ਰਹਃ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਰੋਗਹਰਃ ਪਾਠਾਦਿਚੂਰ੍ਣਃ (੯੭-੯੮) · Śloka ੯੮
ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਗੁਡੂਚੀਸੁਮਨਃਪ੍ਰਵਾਲ- ਦਾਰ੍ਵੀਯਵਾਸਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯਃ|
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹੋਯਂ ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਨ੍ ਵਕ੍ਤ੍ਰਗਤਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ||੯੭||
ਪਾਠਾਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ਕੁਸ੍ਠਮੁਸ੍ਤਾਸਮਙ੍ਗਾ- ਤਿਕ੍ਤਾਪੀਤਾਙ੍ਗੀਰੋਧ੍ਰਤੇਜੋਵਤੀਨਾਮ੍|
ਚੂਰ੍ਣਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਰ੍ਤਿਕਣ੍ਡੂ- ਪਾਕਸ੍ਰਾਵਾਣਂ ਨਾਸ਼ਨੋ ਘਰ੍ਸਣੇਨ||੯੮||
View original
क्षुद्रागुडूचीसुमनःप्रवाल- दार्वीयवासत्रिफलाकषायः|
क्षौद्रेण युक्तः कवलग्रहोऽयं सर्वामयान् वक्त्रगतान्निहन्ति||९७||
पाठादार्वीत्वक्कुष्ठमुस्तासमङ्गा- तिक्तापीताङ्गीरोध्रतेजोवतीनाम्|
चूर्णः सक्षौद्रो दन्तमांसार्तिकण्डू- पाकस्रावाणं नाशनो घर्षणेन||९८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਕਸਾਯਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਯੁਤਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹੋਯਂ ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾ| ਸਂ-ਪਾਠਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤੋ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਰ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਘਰ੍ਸਣੇਨ ਨਾਸ਼ਨਃ| ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੀ|
Adhikarana ਮੁਖਾਦਿਰੋਗਹਰਃ ਕਾਲਕਚੂਰ੍ਣਃ ਦਨ੍ਤਾਦਿਰੋਗਹਰਃ ਪੀਤਕਚੂਰ੍ਣਃ (੯੯-੧੦੦) · Śloka ੧੦੦
ਗਹਧੂਮਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਪਾਠਾਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨ੍ਯਯੋਵਰਾਤੇਜੋਹ੍ਵੈਃ|
ਮੁਖਦਨ੍ਤਗਲਵਿਕਾਰੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਃ ਕਾਲਕੋ ਵਿਧਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਃ||੯੯||
ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਯਾਵਸ਼ੂਕਹਰਿਤਾਲੈਃ|
ਧਾਰ੍ਯਃ ਪੀਤਕਚੂਰ੍ਣੋ ਦਨ੍ਤਾਸ੍ਯਗਲਾਮਯੇ ਸਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਃ||੧੦੦||
View original
गृहधूमतार्क्ष्यपाठाव्योषक्षाराग्न्ययोवरातेजोह्वैः|
मुखदन्तगलविकारे सक्षौद्रः कालको विधार्यश्चूर्णः||९९||
दार्वीत्वक्सिन्धूद्भवमनः शिलायावशूकहरितालैः|
धार्यः पीतकचूर्णो दन्तास्यगलामये समध्वाज्यः||१००||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗਹਧੂਮਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਃ ਕਾਲਕਾਖ੍ਯੋ ਮੁਖ[ਦਿ]ਵਿਕਾਰੇ ਧਾਰ੍ਯਃ| ਆਰ੍ਯਾ ਗੀਤਿਃ| ਸ੦-ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੀਤਕਾਖ੍ਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੋ ਦਨ੍ਤਾਦ੍ਯਾਮਯੇ ਸਮਧੁਘਤੋ ਧਾਰ੍ਯਃ| ਗੀਤਿਰਾਰ੍ਯਾ|
Adhikarana ਗਲਾਮਯਘ੍ਨੀ ਦ੍ਵਿਕ੍ਸਾਰਾਦਿਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਮੁਖਰੋਗਹਰਃ ਪਥ੍ਯਾਚੂਰ੍ਣਃ (੧੦੧-੧੦੨) · Śloka ੧੦੨
ਦ੍ਵਿਕ੍ਸਾਰਧੂਮਕਵਰਾਪਞ੍ਚਪਟੁਵ੍ਯੋਸਵੇਲ੍ਲਗਿਰਿਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯੈਃ|
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਿਪਕ੍ਵਾ ਗਲਾਮਯਘ੍ਨੀ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਏਸਾ||੧੦੧||
ਗੋਮੂਤ੍ਰਕ੍ਵਥਨਵਿਲੀਨਵਿਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪਥ੍ਯਾਨਾਂ ਜਲਮਿਸ਼ਿਕੁਸ੍ਠਭਾਵਿਤਾਨਾਮ੍|
ਅਤ੍ਤਾਰਂ ਨਰਮਣਵੋਪਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਰੋਗਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਂ ਨਪਮਿਵ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਃ||੧੦੨||
View original
द्विक्षारधूमकवरापञ्चपटुव्योषवेल्लगिरितार्क्ष्यैः|
गोमूत्रेण विपक्वा गलामयघ्नी रसक्रिया एषा||१०१||
गोमूत्रक्वथनविलीनविग्रहाणां पथ्यानां जलमिशिकुष्ठभावितानाम्|
अत्तारं नरमणवोऽपि वक्त्ररोगाः श्रोतारं नृपमिव न स्पृशन्त्यनर्थाः||१०२||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦ੍ਵਿਕ੍ਸਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਿਪਕ੍ਵਾ ਏਸਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਗੁਟਿਕਾ ਗਲਰੋਗਘ੍ਨੀ ਭਵਤਿ| [ਗੀਤਿਰਾਰ੍ਯਾ|] ਸ੦-ਗੋਮੂਤ੍ਰਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਿਲੀਨਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਪਥ੍ਯਾਨਾਂ ਵਾਲਕਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਕੁਸ੍ਟੈਰ੍ਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤਾਰਂ ਨਰਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਅਪਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਰੋਗਾ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਅਨਰ੍ਥਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਂ ਨਪਮਿਵੇਤ੍ਯੁਪਮਾਲਙ੍ਕਾਰਃ| ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਿਣੀ|
Adhikarana ਮੁਖਪਾਕਹਰਃ ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਦਿਕ੍ਵਾਥਃ ਸਰ੍ਵਮੁਖਰੋਗਹਰਃ ਪਟੋਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥਃ (੧੦੩-੧੦੪) · Śloka ੧੦੪
ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦੋਸ਼ੀਰਪਟੋਲਮੁਸ੍ਤ- ਹਰੀਤਕੀਤਿਕ੍ਤਕਰੋਹਿਣੀਭਿਃ|
ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਰਾਜਦ੍ਰੁਮਚਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਿਬੇਤ੍ਪਾਕਹਰਂ ਮੁਖਸ੍ਯ||੧੦੩||
ਪਟੋਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਤ੍ਰਿਫਲਾਵਿਸ਼ਾਲਾ- ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਤਿਕ੍ਤਾਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਮਤਾਨਾਮ੍|
ਪੀਤਃ ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਨਾ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਗਦਾਨਸ਼ੇਸਾਨ੍||੧੦੪||
View original
सप्तच्छदोशीरपटोलमुस्त- हरीतकीतिक्तकरोहिणीभिः|
यष्ट्याह्वराजद्रुमचन्दनैश्च क्वाथं पिबेत्पाकहरं मुखस्य||१०३||
पटोलशुण्ठीत्रिफलाविशाला- त्रायन्तितिक्ताद्विनिशामृतानाम्|
पीतः कषायो मधुना निहन्ति मुखे स्थितश्चास्यगदानशेषान्||१०४||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਵਾਥਂ ਮੁਖਪਾਕਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੦-ਪਟੋਲਾਦੀਨਾਂ ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਮਾਨ੍ ਪੀਤੋ ਮੁਖੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤੋਗਣ੍ਡੂਸੋ ਧਾਰਿਤੋ, ਮੁਖਗਦਾਨਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਉਪਜਾਤੀ
Adhikarana ਮੁਖਪਾਕਾਦਿਹਰਾ ਦਾਰ੍ਵੀਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਮੁਖਪਾਕਾਦਿਹਰਾ ਪਟੋਲਾਦਿਰਸਕ੍ਰਿਯਾ (੧੦੫-੧੦੬) · Śloka ੧੦੬
ਸ੍ਵਰਸਃ ਕ੍ਵਥਿਤੋ ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾ ਘਨੀਭੂਤਃ ਸਗੈਰਿਕਃ|
ਆਸ੍ਯਸ੍ਥਃ ਸਮਧੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਪਾਕਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਪਹਃ||੧੦੫||
ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਵਾਸਾਜਾਤ੍ਯਰਿਮੇਦਸਾਮ੍|
ਖਦਿਰਸ੍ਯ ਵਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਥਗੇਵਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾ||੧੦੬||
View original
स्वरसः क्वथितो दार्व्या घनीभूतः सगैरिकः|
आस्यस्थः समधुर्वक्त्रपाकनाडीव्रणापहः||१०५||
पटोलनिम्बयष्ट्याह्ववासाजात्यरिमेदसाम्|
खदिरस्य वरायाश्च पृथगेवं प्रकल्पना||१०६||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾ ਰਸਃ ਕ੍ਵਥਿਤੋ ਘਨੀਭੂਤਃ ਸਗੈਰਿਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋ ਮੁਖਸ੍ਥੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਪਾਕਾਦਿਘ੍ਨਃ| ਸ੦-ਪਟੋਲਾਦੀਨਾਂ ਪਥਗੇਵਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾ ਕਾਰ੍ਯਾ|
Adhikarana ਦ੍ਵਿਜਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍ ਖਦਿਰਾਦਿਗਣ੍ਡੂਸਃ ਮੁਖਾਦਿਰੋਗੇਸੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਃ (੧੦੭-੧੦੮) · Śloka ੧੦੮
ਖਦਿਰਾਯੋਵਰਾਪਾਰ੍ਥਮਦਯਨ੍ਤ੍ਯਹਿਮਾਰਕੈਃ|
ਗਾਣ੍ਡੂਸੋਮ੍ਬੁਸ਼ਤੈਰ੍ਧਾਰ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਬਲਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੧੦੭||
ਮੁਖਦਨ੍ਤਮੂਲਗਲਜਾਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰੋਗਾਃ ਕਫਾਸ੍ਰਭੂਯਿਸ੍ਠਾਃ|
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਮਸਕਦ੍ ਰੁਧਿਰਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਦੁਸ੍ਟਮ੍||੧੦੮||
View original
खदिरायोवरापार्थमदयन्त्यहिमारकैः|
गाण्डूषोऽम्बुशृतैर्धार्यो दुर्बलद्विजशान्तये||१०७||
मुखदन्तमूलगलजाः प्रायो रोगाः कफास्रभूयिष्ठाः|
तस्मात्तेषामसकृद् रुधिरं विस्रावयेद्दुष्टम्||१०८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਖਦਿਰਾਦਿਭਿਰ੍ਜਲਸ਼ਤੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸ਼ੋ ਦ੍ਵਿਜਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਦ੍ਧਾਰ੍ਯਃ| ਅਹਿਮਾਰਕਃ-ਅਰਿਮੇਦਃ| ਸ੦-ਮੁਖਾਦਿਗਦਾ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਕਫਰਕ੍ਤਭੂਯਿਸ੍ਠਾ ਯਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਸ੍ਤੇਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਰੁਧਿਰਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍|
Adhikarana ਮੁਖਾਦਿਰੋਗੇਸੁ ਕਾਯਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਵਿਰੇਕਾਦਿ ਮੁਖਾਦਿਰੋਗੇਸੁ ਕਫਰਕ੍ਤਹਰਂ ਕਰ੍ਮ (੧੦੯-੧੧੦) · Śloka ੧੧੦
ਕਾਯਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਵਿਰੇਕੋ ਵਮਨਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਃ|
ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤੇਸਾਂ ਕਫਰਕ੍ਤਹਰਂ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮ||੧੦੯||
ਯਵਤਣਧਾਨ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਂ ਵਿਦਲੈਃ ਕ੍ਸਾਰੋਸਿਤੈਰਪਸ੍ਨੇਹਾਃ|
ਯੂਸਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹਿਤਾ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਨਾਸ਼ਾਯ||੧੧੦||
View original
कायशिरसोर्विरेको वमनं कवलग्रहाश्च कटुतिक्ताः|
प्रायः शस्तं तेषां कफरक्तहरं तथा कर्म||१०९||
यवतृणधान्यं भक्तं विदलैः क्षारोषितैरपस्नेहाः|
यूषा भक्ष्याश्च हिता यच्चान्यच्छ्लेष्मनाशाय||११०||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਾਦਿਕਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਕਫਰਕ੍ਤਹਰਂ ਚ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਸ੦-ਯਵਾਦਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਯਚ੍ਚਾਪਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਾਸ਼ਨਂ ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਮੁਖਾਦਿਰੋਗੇਸੁ ਯਵਤਣਧਾਨ੍ਯਾਦਿ ਭੋਜਨਮ੍ ਮੁਖਾਦਿਰੋਗੇਸੁ ਤ੍ਵਰਿਤਮੁਪਕ੍ਰਮਃ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਪ੍ਰਾਣਾਨਿਲਪਥਸਂਸ੍ਥਾਃ ਸ਼੍ਵਸਿਤਮਪਿ ਨਿਰੁਨ੍ਧਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦਵਤਃ|
ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ- ਮਤੋ ਦ੍ਰੁਤਂ ਤੇਸੁ ਕੁਰ੍ਵੀਤ||੧੧੧||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿ- ਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਮੁਖਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੨||
View original
प्राणानिलपथसंस्थाः श्वसितमपि निरुन्धते प्रमादवतः|
कण्ठामयाश्चिकित्सित- मतो द्रुतं तेषु कुर्वीत||१११||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि- तायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने मुखरोगप्रतिषेधो नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਾਣਪਵਨਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਾ ਕਣ੍ਠਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਯਤਃ ਸ਼੍ਵਾਸਮਪਿ ਨਿਰੁਨ੍ਧਨ੍ਤਿ ਯਤਃ, ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਤੇਸੁ ਰੋਗੇਸੂਪਕ੍ਰਮਂ ਦ੍ਰਾਗ੍ ਵਿਦਧੀਤ| ਆਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮੁਖਰੋਗ- ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੨||