Adhikarana గుహ్యరోగప్రతిషేధాధ్యాయః --------- ఉపదంశే నవే మేఢ్రమధ్యే సిరావ్యధాది (౨) · Śloka ౨
అథైతచ్చికిత్సాం బ్రూతే అథాతో గుహ్యరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః|
(గద్యసూత్రే)|2|
మేఢ్రమధ్యే సిరాం విధ్యేదుపందశే నవోత్థితే|
శీతాం కుర్యాత్ క్రియాం శుద్ధిం విరేకేణ విశేషతః||1||
తిలకల్కఘృతక్షౌద్రైర్లేపః పక్వే తు పాటితే|
|2|
View original
अथैतच्चिकित्सां ब्रूते अथातो गुह्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)|२|
मेढ्रमध्ये सिरां विध्येदुपंदशे नवोत्थिते|
शीतां कुर्यात् क्रियां शुद्धिं विरेकेण विशेषतः||१||
तिलकल्कघृतक्षौद्रैर्लेपः पक्वे तु पाटिते|
|२|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- ఉపదంశేఽచిరోద్భూతే లింగస్య మధ్యే సిరాం మోక్షయేత్| శిశిరాం చ చికిత్సాం లేపసేకాదిభిః కుర్యాత్| విశేషేణ విరేచనేన శుద్ధిం విదధీత| పక్వే పాటితే చ తిలకల్కాజ్యమధుభిర్లేపః|
Adhikarana ఉపదంశే జంబ్వాదిక్వాథేన క్షాలనం, ఉపదంశే జంబ్వాదితైలేన రోపణం (౨-౪) · Śloka ౪
|
జంబ్వామ్రసుమనోనీపశ్వేతకాంబోజికాంకురాన్||2||
శల్లకీబదరీబిల్వపలాశతినిశోద్భవాః|
త్వచః క్షీరిద్రుమాణాం చ త్రిఫలాం చ పచేజ్జలే||3||
స క్వాథః క్షాలనం, తేన పక్వం తైలం చ రోపణం|
|4|
View original
|
जम्ब्वाम्रसुमनोनीपश्वेतकाम्बोजिकाङ्कुरान्||२||
शल्लकीबदरीबिल्वपलाशतिनिशोद्भवाः|
त्वचः क्षीरिद्रुमाणां च त्रिफलां च पचेज्जले||३||
स क्वाथः क्षालनं, तेन पक्वं तैलं च रोपणम्|
|४|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- జంబ్వాద్యంకురాన్ శల్లక్యాదీనాం త్వచః క్షీరివృక్షాణాం చ త్వచస్త్రిఫలాం చ జలే పచేత్| స క్వాథః క్షాలనం హితం| తేన చ క్వాథేన తైలం పక్వం రోపణం స్యాత్|
Adhikarana ఉపదంశే తుత్థాదిలేపో వ్రణహరః (౪-౫) · Śloka ౫
|
తుత్థగైరికలోధ్రైలామనోహ్వాలరసాంజనైః||4||
హరేణుపుష్పకాసీససౌరాష్ట్రీలవణోత్తమైః|
లేపః క్షౌద్రయుతైః సక్ష్మైరుపదంశవ్రణాపహః||5||
View original
|
तुत्थगैरिकलोध्रैलामनोह्वालरसाञ्जनैः||४||
हरेणुपुष्पकासीससौराष्ट्रीलवणोत्तमैः|
लेपः क्षौद्रयुतैः सक्ष्मैरुपदंशव्रणापहः||५||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- తుత్థాదిభిర్మాక్షికద్రుతైః సూక్ష్మీకృతైర్లేప ఉపదంశవ్రణహరః|
Adhikarana ఉపదంశే త్రిఫలామషీలేపోరోపణం (౬) · Śloka ౬
కపాలే త్రిఫలా దగ్ధా సఘృతా రోపణం పరం|
|6|
View original
कपाले त्रिफला दग्धा सघृता रोपणं परम्|
|६|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కర్పరే త్రిఫలా దగ్ధా ఘృతాన్వితా పరం రోపణం|
Adhikarana ఉపదంశే ప్రతిదోషం శోఫవత్ చికిత్సితం (౬) · Śloka ౬
|
సామాన్యం సాధనమిదం ప్రతిదోషం తు శోఫవత్||6||
View original
|
सामान्यं साधनमिदं प्रतिदोषं तु शोफवत्||६||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- సామాన్యమేతత్ సాధనం| స0- ప్రతిదోషం తు శోఫతుల్యం చికిత్సితం జ్ఞేయం|
Adhikarana ఉపదంశే పాకం యథాన యాతి తథాఽతియత్నః కార్యః (౭) · Śloka ౭
న చ యాతి యథా పాకం ప్రయతేత తథా భృశం|
పక్వైః స్నాయుసిరామాంసైః ప్రాయో నశ్యతి హి ధ్వజః||7||
View original
न च याति यथा पाकं प्रयतेत तथा भृशम्|
पक्वैः स्नायुसिरामांसैः प्रायो नश्यति हि ध्वजः||७||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-యథా చ పాకం న యాతి తథాఽతియత్నః కార్యః| యతః పక్వైః స్నాయ్వాదిభిః ప్రాయేణ మేఢ్రో నశ్యతి|
Adhikarana అర్శఃసు ఛిన్నదగ్ధేషు ఉపదంశవత్ క్రియా (౮) · Śloka ౮
అర్శసాం ఛిన్నదగ్ధానాం క్రియా కార్యోపదంశవత్|
|8|
View original
अर्शसां छिन्नदग्धानां क्रिया कार्योपदंशवत्|
|८|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- అర్శసాం ఛిన్నానాం దగ్ధానాం చోపదంశతుల్యా క్రియా కార్యా|
Adhikarana సర్షపికాసు లేఖనం కషాయైరవచూర్ణనాది (౮-౯) · Śloka ౯
|
సర్షపా లిఖితాః సూక్ష్మైః కషాయైరవచూర్ణయేత్||8||
తైరేవాభ్యంజనం తైలం సాధయేత్ వ్రణరోపణం|
|9|
View original
|
सर्षपा लिखिताः सूक्ष्मैः कषायैरवचूर्णयेत्||८||
तैरेवाभ्यञ्जनं तैलं साधयेत् व्रणरोपणम्|
|९|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- సర్షపికాః శస్త్రేణ లిఖితాః కషాయద్రవ్యైర్జంబ్వాదిభిః పూర్వోక్తైః సూక్ష్మచూర్ణైరవచూర్ణయేత్| తైరేవ కషాయైస్తైలం పచేత్| తదభ్యంజనం వ్రణరోపణం స్యాత్|
Adhikarana అవమంథేఽపీయం క్రియా (౯) · Śloka ౯
|
క్రియేయమవమంథేఽపి రక్తం స్రావ్యం తథోభయోః||9||
View original
|
क्रियेयमवमन्थेऽपि रक्तं स्राव्यं तथोभयोः||९||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ఏతచ్చికిత్సితమవమంథేఽపి కార్యం| తథైత(థోభ)-యోః-సర్షపావమంథయోః, అస్రం స్రావ్యం|
Adhikarana కుంభీకాయాం రక్తమోక్షణం తినుకాదిభిర్లేపస్తైలం చ (౧౦) · Śloka ౧౦
కుంభీకాయాం హరేద్రక్తం పక్వాయాం శోధితే వ్రణే|
తిందుకత్రిఫలారోధ్రైలేపస్తైలం చ రోపణం||10||
View original
कुम्भीकायां हरेद्रक्तं पक्वायां शोधिते व्रणे|
तिन्दुकत्रिफलारोध्रैलेपस्तैलं च रोपणम्||१०||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కుంభీకాయాం లోహితం మోక్షయేత్| పక్వాయాం తు వ్రణే శోధితే సతి తిందుకాదిభిర్లేపః| తిందుకాదిభిరేవ సిద్ధం తైలం రోపణం స్యాత్|
Adhikarana అలజ్యామయమేవ క్రియాక్రమః (౧౧) · Śloka ౧౧
అలజ్యాం స్రుతరక్తాయామయమేవ క్రియాక్రమః|
|11|
View original
अलज्यां स्रुतरक्तायामयमेव क्रियाक्रमः|
|११|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-అలజ్యాం స్రుతశోణితాయామేష ఏవోపక్రమః|
Adhikarana ఉత్తమాయాం ఛేదనం కషాయకల్కచూర్ణైరూపక్రమశ్చ (౧౧-౧౨) · Śloka ౧౨
|
ఉత్తమాఖ్యాం తు పిటికాం సంచ్ఛిద్య బడిశోద్ధృతాం||11||
కల్కైశ్చూర్ణైః కషాయాణాం క్షౌద్రయుక్తైరుపాచరేత్|
|12|
View original
|
उत्तमाख्यां तु पिटिकां सञ्च्छिद्य बडिशोद्धृताम्||११||
कल्कैश्चूर्णैः कषायाणां क्षौद्रयुक्तैरुपाचरेत्|
|१२|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ఉత్తమాఖ్యాం పిటికాం బడిశోద్ధృతాం సమ్యక్ ఛేదయిత్వా కషాయాణాం కల్కైశ్చూర్ణైః క్షౌద్రయుక్తైరుపక్రమేత్|
Adhikarana పుష్కరికాసంవ్యూఢయోస్త్వక్పాకే స్పర్శహాన్యాం చ పిత్తవిసర్పోక్తః క్రమః (౧౨-౧౩) · Śloka ౧౩
|
క్రమః పిత్తవిసర్పోక్తః పుష్కరవ్యూఢయోర్హితః||12||
త్వక్పాకే స్పర్శహాన్యాం చ సేచయేద్|
|13|
View original
|
क्रमः पित्तविसर्पोक्तः पुष्करव्यूढयोर्हितः||१२||
त्वक्पाके स्पर्शहान्यां च सेचयेद्|
|१३|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పుష్కరికాయాం సంవ్యూఢే చ పిత్తవిసర్పవిహితం చికిత్సితం హితం| సం-త్వక్పాకస్పర్శహాన్యోః సేచనం|
Adhikarana మృదితే బలాతైలేన సేచనం మధురైరుపనాహనం చ (౧౩) · Śloka ౧౩
మృదితం పునః|
బలాతైలేన కోష్ణేన మధురశ్చోపనాహయేత్||13||
View original
मृदितं पुनः|
बलातैलेन कोष्णेन मधुरश्चोपनाहयेत्||१३||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- మృదితం నామ లింగరోగం వక్ష్యమాణేన (శ్లో.42) బలా తైలేన సేచయేత్| తథా మధురైర్ద్రవ్యైః కల్కితైః సుఖోష్ణైర్ఘృతస్నిగ్ధైరుపనాహశ్చ కార్యః|
Adhikarana అష్ఠీలికాయాం రక్తే హృతే శ్లేష్మగ్రంథివదుపక్రమః (౧౪) · Śloka ౧౪
అష్ఠీలికాం హృతే రక్తే శ్లేష్మగ్రంథివదాచరేత్|
|14|
View original
अष्ठीलिकां हृते रक्ते श्लेष्मग्रन्थिवदाचरेत्|
|१४|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- అష్ఠీలికాం రక్తే హృతే కఫగ్రంథిమివోపక్రమేత్|
Adhikarana నివృత్తే ధృతాభ్యంజనాది (౧౪-౧౬) · Śloka ౧౬
|
నివృత్తం సర్పిషాఽభ్యజ్య స్వేదయిత్వోపనాహయేత్||14||
త్రిరాత్రం పంచరాత్రం వా సుస్నిగ్ధైః శాల్వలాదిభిః|
స్వేదయిత్వా తతో భూయః స్నిగ్ధం చర్మ సమానయేత్||15||
మణిం ప్రపీడ్య శనకైః ప్రవిష్టే చోపనాహనం|
మణౌ పునఃపునః స్నిగ్ధం భోజనం చాత్ర శస్యతే||16||
View original
|
निवृत्तं सर्पिषाऽभ्यज्य स्वेदयित्वोपनाहयेत्||१४||
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सुस्निग्धैः शाल्वलादिभिः|
स्वेदयित्वा ततो भूयः स्निग्धं चर्म समानयेत्||१५||
मणिं प्रपीड्य शनकैः प्रविष्टे चोपनाहनम्|
मणौ पुनःपुनः स्निग्धं भोजनं चात्र शस्यते||१६||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-నివృత్తసంజ్ఞం లింగరోగం ఘృతేనాభ్యజ్య స్వేదయిత్వా చోపనాహయేత్ త్రిరాత్రం పంచరాత్రం వా సుస్నిగ్ధైః శాల్వలాదిభిః| తతో భూయః స్వేదయిత్వా స్నిగ్ధం చర్మ మణిం సమానయేత్| కిం కృత్వా ? మణిం శనైః ప్రపీడ్య| ప్రవిష్టే మణౌ చోపనాహం పునఃపునః కుర్యాత్| భోజనం చాత్ర స్నిగ్ధం హితం|
Adhikarana అవపాట్యామప్యయమేవ క్రమః (౧౭) · Śloka ౧౭
అయమేవ ప్రయోజ్యః స్యాదవపాట్యామపి క్రమః|
|17|
View original
अयमेव प्रयोज्यः स्यादवपाट्यामपि क्रमः|
|१७|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- అయమేవ క్రమోఽవపాటికాయాం యోజ్యః స్యాత్|
Adhikarana నిరుద్ధమణౌ నాడ్యా స్నేహసించనాది,నిరుద్ధమణౌ ఏవమసిద్ధౌ శస్త్రేణ పాటనాది (౧౭-౧౯) · Śloka ౧౯
|
నాడీముభయతోద్వారాం నిరుద్ధే జతునా సృతాం||17||
స్నేహాక్తాం స్రోతసి న్యస్య సించేత్స్నేహైశ్చలాపహైః|
త్ర్యహాత్త్ర్యహాత్స్థూలతరాం న్యస్య నాడీం వివర్ధయేత్||18||
స్రోతోద్వారమసిద్ధౌ తు విద్వాన్ శస్త్రేణ పాటయేత్|
సేవనీం వర్జయన్ యుంజ్యాత్ సద్యఃక్షతవిధిం తతః||19||
View original
|
नाडीमुभयतोद्वारां निरुद्धे जतुना सृताम्||१७||
स्नेहाक्तां स्रोतसि न्यस्य सिञ्चेत्स्नेहैश्चलापहैः|
त्र्यहात्त्र्यहात्स्थूलतरां न्यस्य नाडीं विवर्धयेत्||१८||
स्रोतोद्वारमसिद्धौ तु विद्वान् शस्त्रेण पाटयेत्|
सेवनीं वर्जयन् युञ्ज्यात् सद्यःक्षतविधिं ततः||१९||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- నిరుద్ధే-నిరుద్ధాఖ్యే నిరుద్ధమణౌ, నాడీం ద్విద్వారాం జతునా సృతాం లిప్తాః స్నేహాక్తాం లింగే న్యస్య లింగం బలాతైలాదిభిః స్నేహైః సించేత్| త్ర్యహాత్త్ర్యహాత్ స్థూలతరాం నాడీం క్షిప్త్వా స్రోతోద్వారం వృద్ధిం నయేత్| ఏవమప్యసిద్ధౌ ధీమాన్ వైద్యః సేవనీం పరిహరన్ శస్త్రేణ పాటయేత్| తతః-పాటనాదనంతరం, సద్యఃక్షతవిధానం యుఞ్యాత్|
Adhikarana గ్రథితే స్వేదనముపనాహశ్చ (౨౦) · Śloka ౨౦
గ్రంథితం స్వేదితం నాడ్యా స్నిగ్ధోష్ణైరుపనాహయేత్|
|20|
View original
ग्रन्थितं स्वेदितं नाड्या स्निग्धोष्णैरुपनाहयेत्|
|२०|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-గ్రంథితసంజ్ఞం నాడ్యా స్వేదితం స్నిగ్ధోష్ణైరుపనాహయేత్|
Adhikarana శతపోనకే లేఖనం కషాయైర్లేపశ్చ (౨౦) · Śloka ౨౦
|
లింపేత్కషాయైః సక్షౌద్రైర్లిఖిత్వా శతపోనకం||20||
View original
|
लिम्पेत्कषायैः सक्षौद्रैर्लिख़ित्वा शतपोनकम्||२०||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- శతపోనకం లింగరోగం లిఖిత్వా కషాయద్రవ్యచూర్ణైః సమాక్షికైర్లింపేత్|
Adhikarana రక్తార్బుదే రక్తవిద్రధివత్ (౨౧) · Śloka ౨౧
రక్తవిద్రధివత్కార్యా చికిత్సా శోణితార్బుదే|
|21|
View original
रक्तविद्रधिवत्कार्या चिकित्सा शोणितार्बुदे|
|२१|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శోణితార్బుదే రక్తవిద్రధివచ్చికిత్సా కర్తవ్యా|
Adhikarana సర్వేషు యథావస్థం వ్రణోపచారః (౨౧) · Śloka ౨౧
|
వ్రణోపచారం సర్వేషు యథావస్థం ప్రయోజయేత్||21||
View original
|
व्रणोपचारं सर्वेषु यथावस्थं प्रयोजयेत्||२१||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-సర్వేషు లింగరోగేషు యథావస్థం-అవస్థావశాత్, వ్రణోపచారాన్-అంతఃశుద్ధికషాయలేపఘృతతైలరసక్రియాచూర్ణాంశ్ఛోధనరోపణాన్, ప్రయోజయేత్|
Adhikarana యోనివ్యాపచ్చికిత్సా ------- యోనివ్యాపత్సు భూయిష్ఠం వాతజిత్ కర్మ, తత్ర హేతుశ్చ,వాతజాసు విశేషతః స్నేహనాది (౨౨-౨౩) · Śloka ౨౩
యోనివ్యాపత్సు భూయిష్ఠం శస్యతే కర్మ వాతజిత్|
స్నేహనస్వేదబస్త్యాది వాతజాసు విశేషతః||22||
న హి వాతాదృతే యోనిర్వనితానాం ప్రదుష్యతి|
అతో జిత్వా తమన్యస్య కుర్యాద్దోషస్య భేషజం||23||
View original
योनिव्यापत्सु भूयिष्ठं शस्यते कर्म वातजित्|
स्नेहनस्वेदबस्त्यादि वातजासु विशेषतः||२२||
न हि वातादृते योनिर्वनितानां प्रदुष्यति|
अतो जित्वा तमन्यस्य कुर्याद्दोषस्य भेषजम्||२३||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- యోనివ్యాపత్సు విషయే ప్రాయేణ పవనవిజయి చికిత్సితం యుక్తం| స్నేహనాది వాతోత్థాసు వ్యాపత్తిషు విశేషేణ శస్యతే| సం-యతో వాతమంతరేణ యోషితో యోనిర్న దుష్యతి| తస్మాత్తం మారుతం, జిత్వా పరస్య దోషస్యౌషధం కుర్యాత్|
Adhikarana వాతజాసు బలాతైలాదిపానం, దుఃస్థితాదియోనేః సమత్వాదికరణం, తత్ర హేతుశ్చ (౨౪-౨౬) · Śloka ౨౬
పాయయేత(త్తాం) బలాతైలం మిశ్రకం సుకుమారకం|
స్నిగ్ధస్విన్నాం తథా యోనిం దుఃస్థితాం స్థాపయేత్సమాం||24||
పాణినా నమయేజ్జిహ్యాం సంవృతాం వ్యధయేత్ పునః|
ప్రవేశయేన్నిఃసృతాం చ వివృతాం పరివర్తయేత్||25||
స్థానాపవృత్తా యోనిర్హి శల్యభూతా స్త్రియో మతా|
|26|
View original
पाययेत(त्तां) बलातैलं मिश्रकं सुकुमारकम्|
स्निग्धस्विन्नां तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत्समाम्||२४||
पाणिना नमयेज्जिह्यां संवृतां व्यधयेत् पुनः|
प्रवेशयेन्निःसृतां च विवृतां परिवर्तयेत्||२५||
स्थानापवृत्ता योनिर्हि शल्यभूता स्त्रियो मता|
|२६|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- తాం-స్త్రియం, బలాతైలం (చి. అ.21/73), మిశ్రకాఖ్యం(చి. అ.14/89), వా, సుకుమారకాహ్వయం (చి. అ.13/41), పాయయేత్| తథా యోనిం స్నిగ్ధాం స్విన్నాం చ దుఃస్థితాం సమాం స్థాపయేత్| జిహ్యాం-కుటిలాం యోనిం, హస్తేన నమయేత్| సంవృతాం తు వ్యధయేత్-ప్రసారయేదిత్యర్థః| నిఃసృతాం చ ప్రవేశయేత్| వివృతాం తు సతీం పరివర్తయేత్| యతః స్థానాద్ భ్రష్టా యోనిః స్త్రియః శల్యరూపా భవేత్|
Adhikarana వాతజాసు స్త్రీషు మృదూని వమనాదికర్మాణి, స్త్రీషు శుద్ధాసు బస్త్యాది కర్మ (౨౬-౨౭) · Śloka ౨౭
|
కర్మభిర్వమనాద్యైశ్చ మృదుభిర్యోజయేత్స్త్రియం||26||
సర్వతః సువిశుద్ధాయాః శేషం కర్మ విధీయతే|
బస్త్యభ్యంగపరీషేకప్రలేపపిచుధారణం||27||
View original
|
कर्मभिर्वमनाद्यैश्च मृदुभिर्योजयेत्स्त्रियम्||२६||
सर्वतः सुविशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते|
बस्त्यभ्यङ्गपरीषेकप्रलेपपिचुधारणम्||२७||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- వమనాదీని చ కర్మాణి మృదూని-అఖరాణి, స్త్రీ(స్త్రియా) కారయితవ్యా(ని)| సర్వతః-అధ ఉపరిష్టాచ్చ, విశుద్ధాయా నార్యాః పరిశిష్టం కర్మ-బస్త్యాదికం, క్రియతే|
Adhikarana వాతజాసు కాశ్మర్యాదిఘృతం పరం గర్భదం (౨౮-౨౯) · Śloka ౨౯
కాశ్మర్యత్రిఫలాద్రాక్షాకాసమర్దనిశాద్వయైః|
గుడూచీసైర్యకాభీరుశుకనాసాపునర్నవైః||28||
పరూషకైశ్చ విపచేత్ప్రస్థమక్షసమైర్ఘృతాత్|
యోనివాతవికారఘ్నం తత్పీతం గర్భదం పరం||29||
View original
काश्मर्यत्रिफलाद्राक्षाकासमर्दनिशाद्वयैः|
गुडूचीसैर्यकाभीरुशुकनासापुनर्नवैः||२८||
परूषकैश्च विपचेत्प्रस्थमक्षसमैर्घृतात्|
योनिवातविकारघ्नं तत्पीतं गर्भदं परम्||२९||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- కాశ్మర్యాదిభిః కల్కితైః కార్షికైర్ఘృతాత్ప్రస్థం పచేత్| తత్-ఘృతం, పీతం యోనివాతవికారహరం సుష్ఠు గర్భదం చ|
Adhikarana వాతజాసు వచాదిచూర్ణం యోనిపార్శ్వార్త్యాదినాశకం (౩౦-౩౧) · Śloka ౩౧
వచోపకుంచికాజాజీకృష్ణావృషకసైంధవం|
అజమోదాయవక్షారశర్కరాచిత్రకాన్వితం||30||
పిష్ట్వా ప్రసన్నయాఽఽలోడ్య ఖాదేత్తద్ఘృతభర్జితం|
యోనిపార్శ్వార్తిహృద్రోగగుల్మార్శోవినివృత్తయే||31||
View original
वचोपकुञ्चिकाजाजीकृष्णावृषकसैन्धवम्|
अजमोदायवक्षारशर्कराचित्रकान्वितम्||३०||
पिष्ट्वा प्रसन्नयाऽऽलोड्य खादेत्तद्घृतभर्जितम्|
योनिपार्श्वार्तिहृद्रोगगुल्मार्शोविनिवृत्तये||३१||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- వచాదికం పిష్ట్వా ప్రసన్నయాఽఽలోడ్య ఘృతభర్జితం ఖాదేత్ యోనిపార్శ్వార్త్యాదిశాంతయే|
Adhikarana వాతజాసు వృషకాదిచూర్ణం తథైవ (౩౨) · Śloka ౩౨
వృషకం మాతులుంగస్య మూలాని మదయంతికాం|
పిబేన్మద్యైః సలవణైస్తథా కృష్ణోపకుంచికే||32||
View original
वृषकं मातुलुङ्गस्य मूलानि मदयन्तिकाम्|
पिबेन्मद्यैः सलवणैस्तथा कृष्णोपकुञ्चिके||३२||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- వృషకాదీని మద్యైః సలవణైః పిబేత్| తథా పిప్పలీ స్థూలజీరకే వా మద్యైః సలవణైః పిబేత్|
Adhikarana వాతజాసు రాస్నాదిశృతం పయః శూలహరం (౩౩) · Śloka ౩౩
రాస్నాశ్వదంష్ట్రావృషకైః శృతం శూలహరం పయః|
|33|
View original
रास्नाश्वदंष्ट्रावृषकैः शृतं शूलहरं पयः|
|३३|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- రాస్నాదిభిః శృతం పయః శూలఘ్నం|
Adhikarana వాతజాసు గుడూచ్యాదిక్వాథైః సేచనం (౩౩) · Śloka ౩౩
|
గుడూచీత్రిఫలాదంతీక్వాథైశ్చ పరిషేచనం||33||
View original
|
गुडूचीत्रिफलादन्तीक्वाथैश्च परिषेचनम्||३३||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- గుడూచ్యాదిభిః క్వాథైః పరిషేచనం సుఖోష్ణం హితం, ప్రకృతత్వాద్యోనేః|
Adhikarana వాతజాసు నతాదిసాధితతైలపిచుః శూలఘ్నః (౩౪) · Śloka ౩౪
నతవార్తాకినీకుష్ఠసైంధవామరదారుభిః|
తైలాత్ప్రసాధితాద్ధార్యః పిచుర్యోనౌ రుజాపహః||34||
View original
नतवार्ताकिनीकुष्ठसैन्धवामरदारुभिः|
तैलात्प्रसाधिताद्धार्यः पिचुर्योनौ रुजापहः||३४||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- నతాదిభిస్తైలాత్ పక్వాత్ పిచుర్యోనౌ ధృతో రుజాఘ్నః|
Adhikarana పిత్తలాసు శీతాః యోనిసేకాదయః (౩౫) · Śloka ౩౫
పిత్తలానాం తు యోనీనాం సేకాభ్యంగపిచుక్రియాః|
శీతాః పిత్తజితః కార్యాః స్నేహనార్థం ఘృతాని చ||35||
View original
पित्तलानां तु योनीनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः|
शीताः पित्तजितः कार्याः स्नेहनार्थं घृतानि च||३५||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- పిత్తలానాం చ యోనీనాం శీతాదికాః క్రియాః సేకాద్యాః కార్యాః| స్నేహనార్థం ఘృతాని చ దేయాని|
Adhikarana పిత్తలాసు శతావర్యాదిలేహః (౩౬-౪౦) · Śloka ౪౦
శతావరీమూలతులాచతుష్కాత్ క్షుణ్ణపీడితాత్|
రసేన క్షీరతుల్యేన పాచయేత ఘృతాఢకం||36||
జీవనీయైః శతావర్యా మృద్వీకాభిః పరూషకైః|
పిష్టైః ప్రియాలైశ్చాక్షాంశౌర్ద్విబలామధుకాన్వితైః||37||
సిద్ధశీతే తు మధునః పిప్పల్యాశ్చ పలాష్టకం|
శర్కరాయా దశపలం క్షిపేల్లిహ్యాత్పిచుం తతః||38||
యోన్యసృక్శుక్రదోషఘ్నం వృష్యం పుంసవనం పరం|
క్షతం క్షయమసృక్పిత్తం కాసం శ్వాసం హలీమకం||39||
కామలాం వాతరుధిరం విసర్పం హృచ్ఛిరోగ్రహం|
అపస్మారార్దితాయామమదోన్మాదాంశ్చ నాశయేత్||40||
View original
शतावरीमूलतुलाचतुष्कात् क्षुण्णपीडितात्|
रसेन क्षीरतुल्येन पाचयेत घृताढकम्||३६||
जीवनीयैः शतावर्या मृद्वीकाभिः परूषकैः|
पिष्टैः प्रियालैश्चाक्षांशौर्द्विबलामधुकान्वितैः||३७||
सिद्धशीते तु मधुनः पिप्पल्याश्च पलाष्टकम्|
शर्कराया दशपलं क्षिपेल्लिह्यात्पिचुं ततः||३८||
योन्यसृक्शुक्रदोषघ्नं वृष्यं पुंसवनं परम्|
क्षतं क्षयमसृक्पित्तं कासं श्वासं हलीमकम्||३९||
कामलां वातरुधिरं विसर्पं हृच्छिरोग्रहम्|
अपस्मारार्दितायाममदोन्मादांश्च नाशयेत्||४०||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- శతావరీమూలతులాచతుష్టయాత్ క్షుణ్ణపీడితాద్ రసేన దుగ్ధసమేన సర్పిష ఆఢకం పచేజ్జీవనీయాదిభిః కర్షాంశైః కల్కీకృతైః| పక్వే శీతే చ మాక్షికపలాష్టకం, కణాష్టపలం, సితాపలాని చ దశ, క్షిపేత్| తస్మాచ్చ కర్షమాత్రం లిహ్యాత్ యోన్యాదిదోషఘ్నం వృష్యాదిగుణం చ|
Adhikarana పిత్తలాసు ఏవమేవ పయః సర్పిః (౪౧) · Śloka ౪౧
ఏవమేవ పయః సర్పిర్జీవనీయోపసాధితం|
గర్భదం పిత్తజానాం చ రోగాణాం పరమం హితం||41||
View original
एवमेव पयः सर्पिर्जीवनीयोपसाधितम्|
गर्भदं पित्तजानां च रोगाणां परमं हितम्||४१||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- అనేనైవ క్రమేణ క్షీరం సర్పిర్వా జీవనీయైః పక్వం గర్భప్రదం పిత్తజానాం చ రోగాణాం పరం హితం|
Adhikarana పిత్త బలాదిఘృతతైలం గర్భదం (౪౨-౪౪) · Śloka ౪౪
బలాద్రోణద్వయక్వాథే ఘృతతైలాఢకం పచేత్|
క్షీరే చతుర్గుణే కృష్ణాకాకనాసాసితాన్వితైః||42||
జీవంతీక్షీరకాకోలీస్థిరావీరర్ధిజీవకైః|
పయస్యాశ్రావణీముద్గపీలుమాషాఖ్యపర్ణిభిః||43||
వాతపిత్తామయాన్ హత్వా పానాద్ గర్భం దధాతి తత్|
|44|
View original
बलाद्रोणद्वयक्वाथे घृततैलाढकं पचेत्|
क्षीरे चतुर्गुणे कृष्णाकाकनासासितान्वितैः||४२||
जीवन्तीक्षीरकाकोलीस्थिरावीरर्धिजीवकैः|
पयस्याश्रावणीमुद्गपीलुमाषाख्यपर्णिभिः||४३||
वातपित्तामयान् हत्वा पानाद् गर्भं दधाति तत्|
|४४|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-బలాయా ద్రోణద్వయస్య కషాయే ఘృతతైలయోరాఢకం పచేత్| క్షీరే చతురాఢకే కృష్ణాదిభిః కల్కితైః సామాన్యపరిభాషయోక్తప్రమాణైః| తత్-ఘృతం, పానేన వాతపిత్తరోగాన్ హత్వా గర్భం ధత్తే| ముద్గాదీనాం పర్ణ్యా ప్రత్యేకం సంబంధః,- ముద్గపర్ణీ పీలుపర్ణీ మాషపర్ణీతి|
Adhikarana రక్తయోన్యాం యథాదోషం రక్తస్థాపనమౌషధం (౪౪-౪౫) · Śloka ౪౫
|
రక్తయోన్యామసృగ్వర్ణైరనుబంధమవేక్ష్య చ||44||
యథాదోషోదయం యుంజ్యాద్ రక్తస్థాపనమౌషధం|
|45|
View original
|
रक्तयोन्यामसृग्वर्णैरनुबन्धमवेक्ष्य च||४४||
यथादोषोदयं युञ्ज्याद् रक्तस्थापनमौषधम्|
|४५|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- రక్తయోన్యాం లోహితం వర్ణైర్లక్షయిత్వాఽనుబంధం చ యథాదోషోదయం, రక్తస్థాపనం భేషజం ప్రయుంజీత|
Adhikarana రక్తయోన్యాం పుష్యానుగం చూర్ణం, శ్లైష్మిక్యాం సర్వం రుక్షోష్ణమౌషధం (౪౫-౫౦) · Śloka ౫౦
|
పాఠాం జంబ్వామ్రయోరస్థి శిలోద్భేదం రసాంజనం||45||
అంబష్ఠాం శాల్మలీపిచ్ఛాం సమంగాం వత్సకత్వచం|
బాహ్లీకబిల్వాతివిషారోధ్రతోయదగైరికం||46||
శుంఠీమధూకమాచీకరక్తచందనకటూఫలం|
కట్వంగవత్సకానంతాధాతకీమధుకార్జునం||47||
పుష్యే గృహీత్వా సంచూర్ణ్య సక్షౌద్రం తందులాంభసా|
పిబేదర్శఃస్వతీసారే రక్తం యశ్చోపవేశ్యతే||48||
దోషా జంతుకృతా యే చ బాలానాం తాంశ్చ నాశయేత్|
యోనిదోషం రజోదోషం శ్యావశ్వేతారుణాసితం||49||
చూర్ణం పుష్యానుగం నామ హితమాత్రేయపూజితం|
యోన్యాం బలాసదుష్టాయాం సర్వం రూక్షోష్ణమౌషధం||50||
View original
|
पाठां जम्ब्वाम्रयोरस्थि शिलोद्भेदं रसाञ्जनम्||४५||
अम्बष्ठां शाल्मलीपिच्छां समङ्गां वत्सकत्वचम्|
बाह्लीकबिल्वातिविषारोध्रतोयदगैरिकम्||४६||
शुण्ठीमधूकमाचीकरक्तचन्दनकटूफलम्|
कट्वङ्गवत्सकानन्ताधातकीमधुकार्जुनम्||४७||
पुष्ये गृहीत्वा सञ्चूर्ण्य सक्षौद्रं तन्दुलाम्भसा|
पिबेदर्शःस्वतीसारे रक्तं यश्चोपवेश्यते||४८||
दोषा जन्तुकृता ये च बालानां तांश्च नाशयेत्|
योनिदोषं रजोदोषं श्यावश्वेतारुणासितम्||४९||
चूर्णं पुष्यानुगं नाम हितमात्रेयपूजितम्|
योन्यां बलासदुष्टायां सर्वं रूक्षोष्णमौषधम्||५०||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- పాఠాదికం పుష్యే గృహీత్వా సంచూర్ణ్య క్షౌద్రాన్వితం తందులాంభసా పిబేత్ అర్శోవిషయాదిషు| యే చ దోషా జంతుకృతా బాలానాం, తాంశ్చ యోనిదోషాదీన్ హంతి| పుష్యానుగసంజ్ఞమేతచ్చూర్ణం హితమాత్రేయపూజితం చ| స0- యోన్యాం బలాసేనా దుష్టాయాం సర్వమేవ రూక్షోష్ణం హితం|
Adhikarana శూనోన్నతాస్తబ్ధాపిచ్ఛిలాస్రావిణీవిప్లుతోపప్లుతాద్యాసు యోనిషు ధాతక్యాదితైలేనాభ్యంగాదికం (౫౧-౫౪) · Śloka ౫౪
ధాతక్యామలకీపత్రస్రోతోజమధుకోత్పలైః|
జంబ్వామ్రసారకాసీసరోధ్రకట్ఫలతిందుకైః||51||
సౌరాష్ట్రికాదాడిమత్వగుదుంబరశలాటుభిః|
అక్షమాత్రైరజామూత్రే క్షీరే చ ద్విగుణే పచేత్||52||
తైలప్రస్థం తదభ్యంగపిచుబస్తిషు యోజయేత్|
తేన శూనోన్నతా స్తబ్ధా పిచ్ఛిలా స్రావిణీ తథా||53||
విప్లుతోపప్లుతా యోనిః సిద్ధ్యేతత్స్ఫోటశూలినీ|
|54|
View original
धातक्यामलकीपत्रस्रोतोजमधुकोत्पलैः|
जम्ब्वाम्रसारकासीसरोध्रकट्फलतिन्दुकैः||५१||
सौराष्ट्रिकादाडिमत्वगुदुम्बरशलाटुभिः|
अक्षमात्रैरजामूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्||५२||
तैलप्रस्थं तदभ्यङ्गपिचुबस्तिषु योजयेत्|
तेन शूनोन्नता स्तब्धा पिच्छिला स्राविणी तथा||५३||
विप्लुतोपप्लुता योनिः सिद्ध्येतत्स्फोटशूलिनी|
|५४|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- ధాతక్యాదిభిః కార్షికైశ్ఛాగమూత్రే ద్విగుణే, క్షీరే చ ద్విగుణే, తైలప్రస్థం పచేత్| తత్తైలమభ్యంగాదిషు యోజ్యం| అనేన తైలేన శూనాదిగుణా యోనిః సిధ్యతి|
Adhikarana శూనోన్నతాస్తబ్ధాపిచ్ఛిలాస్రావిణీవిప్లుతోపప్లుతాద్యాసు యోనిషు యవాన్నాదిశీలనం (౫౪-౫౫) · Śloka ౫౫
|
యవాన్నమభయారిష్టం సీధు తైలం చ శీలయేత్||54||
పిప్పల్యయోరజః పథ్యాప్రయోగాంశ్చ సమాక్షికాన్|
|55|
View original
|
यवान्नमभयारिष्टं सीधु तैलं च शीलयेत्||५४||
पिप्पल्ययोरजः पथ्याप्रयोगांश्च समाक्षिकान्|
|५५|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- తథా యవాన్నాదికం శీలయేత్| పిప్పల్యాదిప్రయోగాంశ్చ క్షౌద్రాన్వితానభ్యసేత్|
Adhikarana పైచ్ఛిల్యే కాసీసాదిచూర్ణో వైశద్యకారకః (౫౫-౫౬) · Śloka ౫౬
|
కాసీసం త్రిఫలా కాంక్షీ సామ్రజంబ్వస్థి ధాతుకీ||55||
పైచ్ఛిల్యే క్షౌద్రసంయుక్తశ్చూర్ణో వైశద్యకారకః|
|56|
View original
|
कासीसं त्रिफला काङ्क्षी साम्रजम्ब्वस्थि धातुकी||५५||
पैच्छिल्ये क्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णो वैशद्यकारकः|
|५६|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- కాసీసాదికశ్చూర్ణో మాక్షికాన్వితః పైచ్ఛిల్యే విశదత్వకృత్|
Adhikarana పైచ్ఛిల్యే దుర్గంధే పలాశాదిచూర్ణః, ఆరగ్వధాదిక్వాథేన సేచనం (౫౬-౫౭) · Śloka ౫౭
|
పలాశధాతకీజంబూసమంగామోచసర్జజః||56||
దుర్గంధే పిచ్ఛిలే క్లేదే స్తంభనశ్చూర్ణ ఇష్యతే|
ఆరగ్వధాదివర్గస్య కషాయః పరిషేచనం||57||
View original
|
पलाशधातकीजम्बूसमङ्गामोचसर्जजः||५६||
दुर्गन्धे पिच्छिले क्लेदे स्तम्भनश्चूर्ण इष्यते|
आरग्वधादिवर्गस्य कषायः परिषेचनम्||५७||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- పలాశాదిజశ్చూర్ణో దుర్గంధాదిషు స్తంభనమిష్యతే| ఆరగ్వధాదివర్గక్వాథో (హృ.సూ. అ. 15/17) దుర్గంధాదౌ పరిషేకః|
Adhikarana స్తబ్ధాసు కర్కశాసు మార్దవకరం వేసవారాది ధారణం (౫౮) · Śloka ౫౮
స్తంబ్ధానాం కర్కశానాం చ కార్యం మార్దవకారకం|
ధారణం వేసవారస్య కృసరాపాయసస్య చ||58||
View original
स्तम्ब्धानां कर्कशानां च कार्यं मार्दवकारकम्|
धारणं वेसवारस्य कृसरापायसस्य च||५८||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
సం-స్తంబ్ధానాం ఖరస్పర్శానాం చ యోనీనాం మృదుత్వకరం వేసవారాదిధారణం విధేయం| వేసవారః-కుట్టితస్విన్నసంస్కృతమాంసవిశేషః| కృసరా చ పాయసం చ కృసరాపాయసం|
Adhikarana దుర్గంధాసు యోనిషు సర్వగంధానాం కషాయాది (౫౯) · Śloka ౫౯
దుర్గంధానాం కషాయః స్యాత్తైలం వా కల్క ఏవ వా|
చూర్ణే వా సర్వగంధానాం పూతిగంధా(ంధ్య)పకర్షణః||59||
View original
दुर्गन्धानां कषायः स्यात्तैलं वा कल्क एव वा|
चूर्णे वा सर्वगन्धानां पूतिगन्धा(न्ध्य)पकर्षणः||५९||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
సం-దుర్గంధానాం యోనీనాం సర్వగంధద్రవ్యాణాం కషాయః-క్వాథో, హితః| తత్పక్వం తైలం తత్కల్క ఏవ వా| అథవా సర్వగంధానాం చూర్ణః పూతిగంధా(ంధ్య) పహః|
Adhikarana శ్లేష్మలాసు కటుప్రాయా బస్తయః, పిత్తే సమధుకక్షీరాః బస్తయః, వాతే తైలామ్లయుతాః బస్తయః (౬౦) · Śloka ౬౦
శ్లేష్మలానాం కటుప్రాయాః సమూత్రా బస్తయో హితాః|
పిత్తే సమధుకక్షీరా వాతే తైలామ్లసంయుతాః||60||
View original
श्लेष्मलानां कटुप्रायाः समूत्रा बस्तयो हिताः|
पित्ते समधुकक्षीरा वाते तैलाम्लसंयुताः||६०||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- శ్లేష్మలానాం యోనీనాం కటుప్రాయా గోమూత్రయుతాశ్చ బస్తయో హితాః| పిత్తే మధుయష్టీక్షీరయుక్తా బస్తయః| వాతే తైలామ్లయుతా బస్తయో హితాః|
Adhikarana సన్నిపాతజాయాం సాధారణం కర్మ (౬౧) · Śloka ౬౧
సన్నిపాతసముత్థాయాః కర్మ సాధారణం హితం|
|61|
View original
सन्निपातसमुत्थायाः कर्म साधारणं हितम्|
|६१|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-సన్నిపాతోత్థాయాః సాధారణం కర్మ హితం|
Adhikarana ఏవం యోనిషు శుద్ధాసు గర్భధారణం (౬౧-౬౨) · Śloka ౬౨
|
ఏవం యోనిషు శుద్ధాసు గర్భం విందంతి యోషితః||61||
అదుష్టే ప్రాకృతే బీజే జీవోపక్రమణే సతి|
|62|
View original
|
एवं योनिषु शुद्धासु गर्भं विन्दन्ति योषितः||६१||
अदुष्टे प्राकृते बीजे जीवोपक्रमणे सति|
|६२|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- ఏవం-అనేన ప్రకారేణ, యోనిషు విశుద్ధాసు సతీషు స్త్రియో గర్భం లభంతే| ప్రాకృతే బీజేఽదుష్టే సతి తథా జీవస్యోపక్రమణే క్షేపే సతి|
Adhikarana పురుషస్యాపి దుష్టం శుక్రం పరీక్ష్యోపక్రమః (౬౨-౬౩) · Śloka ౬౩
|
పంచకర్మవిశుద్ధస్య పురుషస్యాపి చేంద్రియం||62||
పరీక్ష్య వర్ణైర్దోషాణాం దుష్టం తద్ఘ్నైరుపాచరేత్|
|63|
View original
|
पञ्चकर्मविशुद्धस्य पुरुषस्यापि चेन्द्रियम्||६२||
परीक्ष्य वर्णैर्दोषाणां दुष्टं तद्घ्नैरुपाचरेत्|
|६३|
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- నరస్య పంచభిః కర్మభిః శుద్ధస్య, ఇంద్రియం,శుక్రం, దోషాణాం వర్ణైర్దుష్టం పరీక్ష్య తద్ఘ్నైః-దోషఘ్నైః, ఉపక్రమేత్|
Adhikarana ఫలసర్పిః యోనిశుక్రదోషేషు శస్తమాయుష్యాదికరం చ (౬౩-౩౪) · Śloka ౩౪
|
మంజిష్ఠాకుష్ఠతగరత్రిఫలాశర్కరావచాః||63||
ద్వే నిశే మధుకం మేదాం దీప్యకం కటురోహిణీం|
పయస్యాహింగుకాకోలీవాజిగంధాశతావరీః||64||
పిష్ట్వాఽక్షాంశా ఘృతప్రస్థం పచేత్క్షీరచతుర్గుణం|
యోనిశుక్రప్రదోషేషు తత్సర్వేషు ప్రశస్యతే||65||
ఆయుష్యం పౌష్టికం మేధ్యం ధన్యం పుంసవనం పరం|
ఫలసర్పిరితి ఖ్యాతం పుష్పే పీతం ఫలాయ యత్||66||
మ్రియమాణప్రజానాం చ గర్భిణీనాం చ పూజితం|
ఏతత్పరం చ బాలానాం గ్రహఘ్నం దేహవర్ధనం||67||
ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే గుహ్యరోగప్రతిషేధో నామ చతుస్త్రింశోఽధ్యాయః||34||
View original
|
मञ्जिष्ठाकुष्ठतगरत्रिफलाशर्करावचाः||६३||
द्वे निशे मधुकं मेदां दीप्यकं कटुरोहिणीम्|
पयस्याहिङ्गुकाकोलीवाजिगन्धाशतावरीः||६४||
पिष्ट्वाऽक्षांशा घृतप्रस्थं पचेत्क्षीरचतुर्गुणम्|
योनिशुक्रप्रदोषेषु तत्सर्वेषु प्रशस्यते||६५||
आयुष्यं पौष्टिकं मेध्यं धन्यं पुंसवनं परम्|
फलसर्पिरिति ख्यातं पुष्पे पीतं फलाय यत्||६६||
म्रियमाणप्रजानां च गर्भिणीनां च पूजितम्|
एतत्परं च बालानां ग्रहघ्नं देहवर्धनम्||६७||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने गुह्यरोगप्रतिषेधो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः||३४||
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
సం-మంజిష్టాదిభిః కార్షికైః పిష్టైర్ఘృతప్రస్థం క్షీరచతుర్గుణం పచేత్| తద్ధృతం సర్వేషు యోనిశుక్రప్రదోషేషు శస్యతే| ఆయుష్యాది గుణం పరం పుంసవనం మ్రియమాణగర్భాణాం గర్భిణీనాం చ హితం| ఫలసర్పిరితి నామ్నా ప్రసిద్ధం| కుతః ? యస్మాత్ పుష్పే-ఆర్తవసమయే, పీతం ఫలాయ జాయతే| తథా పరం బాలానాం గ్రహఘ్నం శరీరవృద్ధికరం చేతి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయ టీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠ ఉత్తరస్థానే గుహ్యరోగ ప్రతిషేధో నామ చతుస్త్రింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 34|| ఇతి శల్యతంత్రం నామ పంచమమంగం సమాప్తం|