Adhikarana ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധാധ്യായഃ --------- ഉപദംശേ നവേ മേഢ്രമധ്യേ സിരാവ്യധാദി (൨) · Śloka ൨
അഥൈതച്ചികിത്സാം ബ്രൂതേ അഥാതോ ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|
(ഗദ്യസൂത്രേ)|൨|
മേഢ്രമധ്യേ സിരാം വിധ്യേദുപംദശേ നവോത്ഥിതേ|
ശീതാം കുര്യാത് ക്രിയാം ശുദ്ധിം വിരേകേണ വിശേഷതഃ||൧||
തിലകല്കഘൃതക്ഷൌദ്രൈര്ലേപഃ പക്വേ തു പാടിതേ|
|൨|
View original
अथैतच्चिकित्सां ब्रूते अथातो गुह्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)|२|
मेढ्रमध्ये सिरां विध्येदुपंदशे नवोत्थिते|
शीतां कुर्यात् क्रियां शुद्धिं विरेकेण विशेषतः||१||
तिलकल्कघृतक्षौद्रैर्लेपः पक्वे तु पाटिते|
|२|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ഉപദംശേऽചിരോദ്ഭൂതേ ലിങ്ഗസ്യ മധ്യേ സിരാം മോക്ഷയേത്| ശിശിരാം ച ചികിത്സാം ലേപസേകാദിഭിഃ കുര്യാത്| വിശേഷേണ വിരേചനേന ശുദ്ധിം വിദധീത| പക്വേ പാടിതേ ച തിലകല്കാജ്യമധുഭിര്ലേപഃ|
Adhikarana ഉപദംശേ ജമ്ബ്വാദിക്വാഥേന ക്ഷാലനമ്, ഉപദംശേ ജമ്ബ്വാദിതൈലേന രോപണമ് (൨-൪) · Śloka ൪
|
ജമ്ബ്വാമ്രസുമനോനീപശ്വേതകാമ്ബോജികാങ്കുരാന്||൨||
ശല്ലകീബദരീബില്വപലാശതിനിശോദ്ഭവാഃ|
ത്വചഃ ക്ഷീരിദ്രുമാണാം ച ത്രിഫലാം ച പചേജ്ജലേ||൩||
സ ക്വാഥഃ ക്ഷാലനം, തേന പക്വം തൈലം ച രോപണമ്|
|൪|
View original
|
जम्ब्वाम्रसुमनोनीपश्वेतकाम्बोजिकाङ्कुरान्||२||
शल्लकीबदरीबिल्वपलाशतिनिशोद्भवाः|
त्वचः क्षीरिद्रुमाणां च त्रिफलां च पचेज्जले||३||
स क्वाथः क्षालनं, तेन पक्वं तैलं च रोपणम्|
|४|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ജമ്ബ്വാദ്യങ്കുരാന് ശല്ലക്യാദീനാം ത്വചഃ ക്ഷീരിവൃക്ഷാണാം ച ത്വചസ്ത്രിഫലാം ച ജലേ പചേത്| സ ക്വാഥഃ ക്ഷാലനം ഹിതമ്| തേന ച ക്വാഥേന തൈലം പക്വം രോപണം സ്യാത്|
Adhikarana ഉപദംശേ തുത്ഥാദിലേപോ വ്രണഹരഃ (൪-൫) · Śloka ൫
|
തുത്ഥഗൈരികലോധ്രൈലാമനോഹ്വാലരസാഞ്ജനൈഃ||൪||
ഹരേണുപുഷ്പകാസീസസൌരാഷ്ട്രീലവണോത്തമൈഃ|
ലേപഃ ക്ഷൌദ്രയുതൈഃ സക്ഷ്മൈരുപദംശവ്രണാപഹഃ||൫||
View original
|
तुत्थगैरिकलोध्रैलामनोह्वालरसाञ्जनैः||४||
हरेणुपुष्पकासीससौराष्ट्रीलवणोत्तमैः|
लेपः क्षौद्रयुतैः सक्ष्मैरुपदंशव्रणापहः||५||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- തുത്ഥാദിഭിര്മാക്ഷികദ്രുതൈഃ സൂക്ഷ്മീകൃതൈര്ലേപ ഉപദംശവ്രണഹരഃ|
Adhikarana ഉപദംശേ ത്രിഫലാമഷീലേപോരോപണമ് (൬) · Śloka ൬
കപാലേ ത്രിഫലാ ദഗ്ധാ സഘൃതാ രോപണം പരമ്|
|൬|
View original
कपाले त्रिफला दग्धा सघृता रोपणं परम्|
|६|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കര്പരേ ത്രിഫലാ ദഗ്ധാ ഘൃതാന്വിതാ പരം രോപണമ്|
Adhikarana ഉപദംശേ പ്രതിദോഷം ശോഫവത് ചികിത്സിതമ് (൬) · Śloka ൬
|
സാമാന്യം സാധനമിദം പ്രതിദോഷം തു ശോഫവത്||൬||
View original
|
सामान्यं साधनमिदं प्रतिदोषं तु शोफवत्||६||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- സാമാന്യമേതത് സാധനമ്| സ൦- പ്രതിദോഷം തു ശോഫതുല്യം ചികിത്സിതം ജ്ഞേയമ്|
Adhikarana ഉപദംശേ പാകം യഥാന യാതി തഥാऽതിയത്നഃ കാര്യഃ (൭) · Śloka ൭
ന ച യാതി യഥാ പാകം പ്രയതേത തഥാ ഭൃശമ്|
പക്വൈഃ സ്നായുസിരാമാംസൈഃ പ്രായോ നശ്യതി ഹി ധ്വജഃ||൭||
View original
न च याति यथा पाकं प्रयतेत तथा भृशम्|
पक्वैः स्नायुसिरामांसैः प्रायो नश्यति हि ध्वजः||७||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യഥാ ച പാകം ന യാതി തഥാऽതിയത്നഃ കാര്യഃ| യതഃ പക്വൈഃ സ്നായ്വാദിഭിഃ പ്രായേണ മേഢ്രോ നശ്യതി|
Adhikarana അര്ശഃസു ഛിന്നദഗ്ധേഷു ഉപദംശവത് ക്രിയാ (൮) · Śloka ൮
അര്ശസാം ഛിന്നദഗ്ധാനാം ക്രിയാ കാര്യോപദംശവത്|
|൮|
View original
अर्शसां छिन्नदग्धानां क्रिया कार्योपदंशवत्|
|८|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- അര്ശസാം ഛിന്നാനാം ദഗ്ധാനാം ചോപദംശതുല്യാ ക്രിയാ കാര്യാ|
Adhikarana സര്ഷപികാസു ലേഖനം കഷായൈരവചൂര്ണനാദി (൮-൯) · Śloka ൯
|
സര്ഷപാ ലിഖിതാഃ സൂക്ഷ്മൈഃ കഷായൈരവചൂര്ണയേത്||൮||
തൈരേവാഭ്യഞ്ജനം തൈലം സാധയേത് വ്രണരോപണമ്|
|൯|
View original
|
सर्षपा लिखिताः सूक्ष्मैः कषायैरवचूर्णयेत्||८||
तैरेवाभ्यञ्जनं तैलं साधयेत् व्रणरोपणम्|
|९|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- സര്ഷപികാഃ ശസ്ത്രേണ ലിഖിതാഃ കഷായദ്രവ്യൈര്ജമ്ബ്വാദിഭിഃ പൂര്വോക്തൈഃ സൂക്ഷ്മചൂര്ണൈരവചൂര്ണയേത്| തൈരേവ കഷായൈസ്തൈലം പചേത്| തദഭ്യഞ്ജനം വ്രണരോപണം സ്യാത്|
Adhikarana അവമന്ഥേऽപീയം ക്രിയാ (൯) · Śloka ൯
|
ക്രിയേയമവമന്ഥേऽപി രക്തം സ്രാവ്യം തഥോഭയോഃ||൯||
View original
|
क्रियेयमवमन्थेऽपि रक्तं स्राव्यं तथोभयोः||९||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഏതച്ചികിത്സിതമവമന്ഥേऽപി കാര്യമ്| തഥൈത(ഥോഭ)-യോഃ-സര്ഷപാവമന്ഥയോഃ, അസ്രം സ്രാവ്യമ്|
Adhikarana കുമ്ഭീകായാം രക്തമോക്ഷണം തിനുകാദിഭിര്ലേപസ്തൈലം ച (൧൦) · Śloka ൧൦
കുമ്ഭീകായാം ഹരേദ്രക്തം പക്വായാം ശോധിതേ വ്രണേ|
തിന്ദുകത്രിഫലാരോധ്രൈലേപസ്തൈലം ച രോപണമ്||൧൦||
View original
कुम्भीकायां हरेद्रक्तं पक्वायां शोधिते व्रणे|
तिन्दुकत्रिफलारोध्रैलेपस्तैलं च रोपणम्||१०||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കുമ്ഭീകായാം ലോഹിതം മോക്ഷയേത്| പക്വായാം തു വ്രണേ ശോധിതേ സതി തിന്ദുകാദിഭിര്ലേപഃ| തിന്ദുകാദിഭിരേവ സിദ്ധം തൈലം രോപണം സ്യാത്|
Adhikarana അലജ്യാമയമേവ ക്രിയാക്രമഃ (൧൧) · Śloka ൧൧
അലജ്യാം സ്രുതരക്തായാമയമേവ ക്രിയാക്രമഃ|
|൧൧|
View original
अलज्यां स्रुतरक्तायामयमेव क्रियाक्रमः|
|११|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അലജ്യാം സ്രുതശോണിതായാമേഷ ഏവോപക്രമഃ|
Adhikarana ഉത്തമായാം ഛേദനം കഷായകല്കചൂര്ണൈരൂപക്രമശ്ച (൧൧-൧൨) · Śloka ൧൨
|
ഉത്തമാഖ്യാം തു പിടികാം സഞ്ച്ഛിദ്യ ബഡിശോദ്ധൃതാമ്||൧൧||
കല്കൈശ്ചൂര്ണൈഃ കഷായാണാം ക്ഷൌദ്രയുക്തൈരുപാചരേത്|
|൧൨|
View original
|
उत्तमाख्यां तु पिटिकां सञ्च्छिद्य बडिशोद्धृताम्||११||
कल्कैश्चूर्णैः कषायाणां क्षौद्रयुक्तैरुपाचरेत्|
|१२|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉത്തമാഖ്യാം പിടികാം ബഡിശോദ്ധൃതാം സമ്യക് ഛേദയിത്വാ കഷായാണാം കല്കൈശ്ചൂര്ണൈഃ ക്ഷൌദ്രയുക്തൈരുപക്രമേത്|
Adhikarana പുഷ്കരികാസംവ്യൂഢയോസ്ത്വക്പാകേ സ്പര്ശഹാന്യാം ച പിത്തവിസര്പോക്തഃ ക്രമഃ (൧൨-൧൩) · Śloka ൧൩
|
ക്രമഃ പിത്തവിസര്പോക്തഃ പുഷ്കരവ്യൂഢയോര്ഹിതഃ||൧൨||
ത്വക്പാകേ സ്പര്ശഹാന്യാം ച സേചയേദ്|
|൧൩|
View original
|
क्रमः पित्तविसर्पोक्तः पुष्करव्यूढयोर्हितः||१२||
त्वक्पाके स्पर्शहान्यां च सेचयेद्|
|१३|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പുഷ്കരികായാം സംവ്യൂഢേ ച പിത്തവിസര്പവിഹിതം ചികിത്സിതം ഹിതമ്| സം-ത്വക്പാകസ്പര്ശഹാന്യോഃ സേചനമ്|
Adhikarana മൃദിതേ ബലാതൈലേന സേചനം മധുരൈരുപനാഹനം ച (൧൩) · Śloka ൧൩
മൃദിതം പുനഃ|
ബലാതൈലേന കോഷ്ണേന മധുരശ്ചോപനാഹയേത്||൧൩||
View original
मृदितं पुनः|
बलातैलेन कोष्णेन मधुरश्चोपनाहयेत्||१३||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- മൃദിതം നാമ ലിങ്ഗരോഗം വക്ഷ്യമാണേന (ശ്ലോ.൪൨) ബലാ തൈലേന സേചയേത്| തഥാ മധുരൈര്ദ്രവ്യൈഃ കല്കിതൈഃ സുഖോഷ്ണൈര്ഘൃതസ്നിഗ്ധൈരുപനാഹശ്ച കാര്യഃ|
Adhikarana അഷ്ഠീലികായാം രക്തേ ഹൃതേ ശ്ലേഷ്മഗ്രന്ഥിവദുപക്രമഃ (൧൪) · Śloka ൧൪
അഷ്ഠീലികാം ഹൃതേ രക്തേ ശ്ലേഷ്മഗ്രന്ഥിവദാചരേത്|
|൧൪|
View original
अष्ठीलिकां हृते रक्ते श्लेष्मग्रन्थिवदाचरेत्|
|१४|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- അഷ്ഠീലികാം രക്തേ ഹൃതേ കഫഗ്രന്ഥിമിവോപക്രമേത്|
Adhikarana നിവൃത്തേ ധൃതാഭ്യഞ്ജനാദി (൧൪-൧൬) · Śloka ൧൬
|
നിവൃത്തം സര്പിഷാऽഭ്യജ്യ സ്വേദയിത്വോപനാഹയേത്||൧൪||
ത്രിരാത്രം പഞ്ചരാത്രം വാ സുസ്നിഗ്ധൈഃ ശാല്വലാദിഭിഃ|
സ്വേദയിത്വാ തതോ ഭൂയഃ സ്നിഗ്ധം ചര്മ സമാനയേത്||൧൫||
മണിം പ്രപീഡ്യ ശനകൈഃ പ്രവിഷ്ടേ ചോപനാഹനമ്|
മണൌ പുനഃപുനഃ സ്നിഗ്ധം ഭോജനം ചാത്ര ശസ്യതേ||൧൬||
View original
|
निवृत्तं सर्पिषाऽभ्यज्य स्वेदयित्वोपनाहयेत्||१४||
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सुस्निग्धैः शाल्वलादिभिः|
स्वेदयित्वा ततो भूयः स्निग्धं चर्म समानयेत्||१५||
मणिं प्रपीड्य शनकैः प्रविष्टे चोपनाहनम्|
मणौ पुनःपुनः स्निग्धं भोजनं चात्र शस्यते||१६||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നിവൃത്തസംജ്ഞം ലിങ്ഗരോഗം ഘൃതേനാഭ്യജ്യ സ്വേദയിത്വാ ചോപനാഹയേത് ത്രിരാത്രം പഞ്ചരാത്രം വാ സുസ്നിഗ്ധൈഃ ശാല്വലാദിഭിഃ| തതോ ഭൂയഃ സ്വേദയിത്വാ സ്നിഗ്ധം ചര്മ മണിം സമാനയേത്| കിം കൃത്വാ ? മണിം ശനൈഃ പ്രപീഡ്യ| പ്രവിഷ്ടേ മണൌ ചോപനാഹം പുനഃപുനഃ കുര്യാത്| ഭോജനം ചാത്ര സ്നിഗ്ധം ഹിതമ്|
Adhikarana അവപാട്യാമപ്യയമേവ ക്രമഃ (൧൭) · Śloka ൧൭
അയമേവ പ്രയോജ്യഃ സ്യാദവപാട്യാമപി ക്രമഃ|
|൧൭|
View original
अयमेव प्रयोज्यः स्यादवपाट्यामपि क्रमः|
|१७|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- അയമേവ ക്രമോऽവപാടികായാം യോജ്യഃ സ്യാത്|
Adhikarana നിരുദ്ധമണൌ നാഡ്യാ സ്നേഹസിഞ്ചനാദി,നിരുദ്ധമണൌ ഏവമസിദ്ധൌ ശസ്ത്രേണ പാടനാദി (൧൭-൧൯) · Śloka ൧൯
|
നാഡീമുഭയതോദ്വാരാം നിരുദ്ധേ ജതുനാ സൃതാമ്||൧൭||
സ്നേഹാക്താം സ്രോതസി ന്യസ്യ സിഞ്ചേത്സ്നേഹൈശ്ചലാപഹൈഃ|
ത്ര്യഹാത്ത്ര്യഹാത്സ്ഥൂലതരാം ന്യസ്യ നാഡീം വിവര്ധയേത്||൧൮||
സ്രോതോദ്വാരമസിദ്ധൌ തു വിദ്വാന് ശസ്ത്രേണ പാടയേത്|
സേവനീം വര്ജയന് യുഞ്ജ്യാത് സദ്യഃക്ഷതവിധിം തതഃ||൧൯||
View original
|
नाडीमुभयतोद्वारां निरुद्धे जतुना सृताम्||१७||
स्नेहाक्तां स्रोतसि न्यस्य सिञ्चेत्स्नेहैश्चलापहैः|
त्र्यहात्त्र्यहात्स्थूलतरां न्यस्य नाडीं विवर्धयेत्||१८||
स्रोतोद्वारमसिद्धौ तु विद्वान् शस्त्रेण पाटयेत्|
सेवनीं वर्जयन् युञ्ज्यात् सद्यःक्षतविधिं ततः||१९||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- നിരുദ്ധേ-നിരുദ്ധാഖ്യേ നിരുദ്ധമണൌ, നാഡീം ദ്വിദ്വാരാം ജതുനാ സൃതാം ലിപ്താഃ സ്നേഹാക്താം ലിങ്ഗേ ന്യസ്യ ലിങ്ഗം ബലാതൈലാദിഭിഃ സ്നേഹൈഃ സിഞ്ചേത്| ത്ര്യഹാത്ത്ര്യഹാത് സ്ഥൂലതരാം നാഡീം ക്ഷിപ്ത്വാ സ്രോതോദ്വാരം വൃദ്ധിം നയേത്| ഏവമപ്യസിദ്ധൌ ധീമാന് വൈദ്യഃ സേവനീം പരിഹരന് ശസ്ത്രേണ പാടയേത്| തതഃ-പാടനാദനന്തരം, സദ്യഃക്ഷതവിധാനം യുഞ്യാത്|
Adhikarana ഗ്രഥിതേ സ്വേദനമുപനാഹശ്ച (൨൦) · Śloka ൨൦
ഗ്രന്ഥിതം സ്വേദിതം നാഡ്യാ സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈരുപനാഹയേത്|
|൨൦|
View original
ग्रन्थितं स्वेदितं नाड्या स्निग्धोष्णैरुपनाहयेत्|
|२०|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗ്രന്ഥിതസംജ്ഞം നാഡ്യാ സ്വേദിതം സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈരുപനാഹയേത്|
Adhikarana ശതപോനകേ ലേഖനം കഷായൈര്ലേപശ്ച (൨൦) · Śloka ൨൦
|
ലിമ്പേത്കഷായൈഃ സക്ഷൌദ്രൈര്ലിഖിത്വാ ശതപോനകമ്||൨൦||
View original
|
लिम्पेत्कषायैः सक्षौद्रैर्लिख़ित्वा शतपोनकम्||२०||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ശതപോനകം ലിങ്ഗരോഗം ലിഖിത്വാ കഷായദ്രവ്യചൂര്ണൈഃ സമാക്ഷികൈര്ലിമ്പേത്|
Adhikarana രക്താര്ബുദേ രക്തവിദ്രധിവത് (൨൧) · Śloka ൨൧
രക്തവിദ്രധിവത്കാര്യാ ചികിത്സാ ശോണിതാര്ബുദേ|
|൨൧|
View original
रक्तविद्रधिवत्कार्या चिकित्सा शोणितार्बुदे|
|२१|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശോണിതാര്ബുദേ രക്തവിദ്രധിവച്ചികിത്സാ കര്തവ്യാ|
Adhikarana സര്വേഷു യഥാവസ്ഥം വ്രണോപചാരഃ (൨൧) · Śloka ൨൧
|
വ്രണോപചാരം സര്വേഷു യഥാവസ്ഥം പ്രയോജയേത്||൨൧||
View original
|
व्रणोपचारं सर्वेषु यथावस्थं प्रयोजयेत्||२१||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സര്വേഷു ലിങ്ഗരോഗേഷു യഥാവസ്ഥം-അവസ്ഥാവശാത്, വ്രണോപചാരാന്-അന്തഃശുദ്ധികഷായലേപഘൃതതൈലരസക്രിയാചൂര്ണാംശ്ഛോധനരോപണാന്, പ്രയോജയേത്|
Adhikarana യോനിവ്യാപച്ചികിത്സാ ------- യോനിവ്യാപത്സു ഭൂയിഷ്ഠം വാതജിത് കര്മ, തത്ര ഹേതുശ്ച,വാതജാസു വിശേഷതഃ സ്നേഹനാദി (൨൨-൨൩) · Śloka ൨൩
യോനിവ്യാപത്സു ഭൂയിഷ്ഠം ശസ്യതേ കര്മ വാതജിത്|
സ്നേഹനസ്വേദബസ്ത്യാദി വാതജാസു വിശേഷതഃ||൨൨||
ന ഹി വാതാദൃതേ യോനിര്വനിതാനാം പ്രദുഷ്യതി|
അതോ ജിത്വാ തമന്യസ്യ കുര്യാദ്ദോഷസ്യ ഭേഷജമ്||൨൩||
View original
योनिव्यापत्सु भूयिष्ठं शस्यते कर्म वातजित्|
स्नेहनस्वेदबस्त्यादि वातजासु विशेषतः||२२||
न हि वातादृते योनिर्वनितानां प्रदुष्यति|
अतो जित्वा तमन्यस्य कुर्याद्दोषस्य भेषजम्||२३||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- യോനിവ്യാപത്സു വിഷയേ പ്രായേണ പവനവിജയി ചികിത്സിതം യുക്തമ്| സ്നേഹനാദി വാതോത്ഥാസു വ്യാപത്തിഷു വിശേഷേണ ശസ്യതേ| സം-യതോ വാതമന്തരേണ യോഷിതോ യോനിര്ന ദുഷ്യതി| തസ്മാത്തം മാരുതം, ജിത്വാ പരസ്യ ദോഷസ്യൌഷധം കുര്യാത്|
Adhikarana വാതജാസു ബലാതൈലാദിപാനമ്, ദുഃസ്ഥിതാദിയോനേഃ സമത്വാദികരണമ്, തത്ര ഹേതുശ്ച (൨൪-൨൬) · Śloka ൨൬
പായയേത(ത്താം) ബലാതൈലം മിശ്രകം സുകുമാരകമ്|
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നാം തഥാ യോനിം ദുഃസ്ഥിതാം സ്ഥാപയേത്സമാമ്||൨൪||
പാണിനാ നമയേജ്ജിഹ്യാം സംവൃതാം വ്യധയേത് പുനഃ|
പ്രവേശയേന്നിഃസൃതാം ച വിവൃതാം പരിവര്തയേത്||൨൫||
സ്ഥാനാപവൃത്താ യോനിര്ഹി ശല്യഭൂതാ സ്ത്രിയോ മതാ|
|൨൬|
View original
पाययेत(त्तां) बलातैलं मिश्रकं सुकुमारकम्|
स्निग्धस्विन्नां तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत्समाम्||२४||
पाणिना नमयेज्जिह्यां संवृतां व्यधयेत् पुनः|
प्रवेशयेन्निःसृतां च विवृतां परिवर्तयेत्||२५||
स्थानापवृत्ता योनिर्हि शल्यभूता स्त्रियो मता|
|२६|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- താം-സ്ത്രിയം, ബലാതൈലം (ചി. അ.൨൧/൭൩), മിശ്രകാഖ്യം(ചി. അ.൧൪/൮൯), വാ, സുകുമാരകാഹ്വയം (ചി. അ.൧൩/൪൧), പായയേത്| തഥാ യോനിം സ്നിഗ്ധാം സ്വിന്നാം ച ദുഃസ്ഥിതാം സമാം സ്ഥാപയേത്| ജിഹ്യാം-കുടിലാം യോനിം, ഹസ്തേന നമയേത്| സംവൃതാം തു വ്യധയേത്-പ്രസാരയേദിത്യര്ഥഃ| നിഃസൃതാം ച പ്രവേശയേത്| വിവൃതാം തു സതീം പരിവര്തയേത്| യതഃ സ്ഥാനാദ് ഭ്രഷ്ടാ യോനിഃ സ്ത്രിയഃ ശല്യരൂപാ ഭവേത്|
Adhikarana വാതജാസു സ്ത്രീഷു മൃദൂനി വമനാദികര്മാണി, സ്ത്രീഷു ശുദ്ധാസു ബസ്ത്യാദി കര്മ (൨൬-൨൭) · Śloka ൨൭
|
കര്മഭിര്വമനാദ്യൈശ്ച മൃദുഭിര്യോജയേത്സ്ത്രിയമ്||൨൬||
സര്വതഃ സുവിശുദ്ധായാഃ ശേഷം കര്മ വിധീയതേ|
ബസ്ത്യഭ്യങ്ഗപരീഷേകപ്രലേപപിചുധാരണമ്||൨൭||
View original
|
कर्मभिर्वमनाद्यैश्च मृदुभिर्योजयेत्स्त्रियम्||२६||
सर्वतः सुविशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते|
बस्त्यभ्यङ्गपरीषेकप्रलेपपिचुधारणम्||२७||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- വമനാദീനി ച കര്മാണി മൃദൂനി-അഖരാണി, സ്ത്രീ(സ്ത്രിയാ) കാരയിതവ്യാ(നി)| സര്വതഃ-അധ ഉപരിഷ്ടാച്ച, വിശുദ്ധായാ നാര്യാഃ പരിശിഷ്ടം കര്മ-ബസ്ത്യാദികം, ക്രിയതേ|
Adhikarana വാതജാസു കാശ്മര്യാദിഘൃതം പരം ഗര്ഭദമ് (൨൮-൨൯) · Śloka ൨൯
കാശ്മര്യത്രിഫലാദ്രാക്ഷാകാസമര്ദനിശാദ്വയൈഃ|
ഗുഡൂചീസൈര്യകാഭീരുശുകനാസാപുനര്നവൈഃ||൨൮||
പരൂഷകൈശ്ച വിപചേത്പ്രസ്ഥമക്ഷസമൈര്ഘൃതാത്|
യോനിവാതവികാരഘ്നം തത്പീതം ഗര്ഭദം പരമ്||൨൯||
View original
काश्मर्यत्रिफलाद्राक्षाकासमर्दनिशाद्वयैः|
गुडूचीसैर्यकाभीरुशुकनासापुनर्नवैः||२८||
परूषकैश्च विपचेत्प्रस्थमक्षसमैर्घृतात्|
योनिवातविकारघ्नं तत्पीतं गर्भदं परम्||२९||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- കാശ്മര്യാദിഭിഃ കല്കിതൈഃ കാര്ഷികൈര്ഘൃതാത്പ്രസ്ഥം പചേത്| തത്-ഘൃതം, പീതം യോനിവാതവികാരഹരം സുഷ്ഠു ഗര്ഭദം ച|
Adhikarana വാതജാസു വചാദിചൂര്ണം യോനിപാര്ശ്വാര്ത്യാദിനാശകമ് (൩൦-൩൧) · Śloka ൩൧
വചോപകുഞ്ചികാജാജീകൃഷ്ണാവൃഷകസൈന്ധവമ്|
അജമോദായവക്ഷാരശര്കരാചിത്രകാന്വിതമ്||൩൦||
പിഷ്ട്വാ പ്രസന്നയാऽऽലോഡ്യ ഖാദേത്തദ്ഘൃതഭര്ജിതമ്|
യോനിപാര്ശ്വാര്തിഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശോവിനിവൃത്തയേ||൩൧||
View original
वचोपकुञ्चिकाजाजीकृष्णावृषकसैन्धवम्|
अजमोदायवक्षारशर्कराचित्रकान्वितम्||३०||
पिष्ट्वा प्रसन्नयाऽऽलोड्य खादेत्तद्घृतभर्जितम्|
योनिपार्श्वार्तिहृद्रोगगुल्मार्शोविनिवृत्तये||३१||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- വചാദികം പിഷ്ട്വാ പ്രസന്നയാऽऽലോഡ്യ ഘൃതഭര്ജിതം ഖാദേത് യോനിപാര്ശ്വാര്ത്യാദിശാന്തയേ|
Adhikarana വാതജാസു വൃഷകാദിചൂര്ണം തഥൈവ (൩൨) · Śloka ൩൨
വൃഷകം മാതുലുങ്ഗസ്യ മൂലാനി മദയന്തികാമ്|
പിബേന്മദ്യൈഃ സലവണൈസ്തഥാ കൃഷ്ണോപകുഞ്ചികേ||൩൨||
View original
वृषकं मातुलुङ्गस्य मूलानि मदयन्तिकाम्|
पिबेन्मद्यैः सलवणैस्तथा कृष्णोपकुञ्चिके||३२||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- വൃഷകാദീനി മദ്യൈഃ സലവണൈഃ പിബേത്| തഥാ പിപ്പലീ സ്ഥൂലജീരകേ വാ മദ്യൈഃ സലവണൈഃ പിബേത്|
Adhikarana വാതജാസു രാസ്നാദിശൃതം പയഃ ശൂലഹരമ് (൩൩) · Śloka ൩൩
രാസ്നാശ്വദംഷ്ട്രാവൃഷകൈഃ ശൃതം ശൂലഹരം പയഃ|
|൩൩|
View original
रास्नाश्वदंष्ट्रावृषकैः शृतं शूलहरं पयः|
|३३|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- രാസ്നാദിഭിഃ ശൃതം പയഃ ശൂലഘ്നമ്|
Adhikarana വാതജാസു ഗുഡൂച്യാദിക്വാഥൈഃ സേചനമ് (൩൩) · Śloka ൩൩
|
ഗുഡൂചീത്രിഫലാദന്തീക്വാഥൈശ്ച പരിഷേചനമ്||൩൩||
View original
|
गुडूचीत्रिफलादन्तीक्वाथैश्च परिषेचनम्||३३||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ഗുഡൂച്യാദിഭിഃ ക്വാഥൈഃ പരിഷേചനം സുഖോഷ്ണം ഹിതമ്, പ്രകൃതത്വാദ്യോനേഃ|
Adhikarana വാതജാസു നതാദിസാധിതതൈലപിചുഃ ശൂലഘ്നഃ (൩൪) · Śloka ൩൪
നതവാര്താകിനീകുഷ്ഠസൈന്ധവാമരദാരുഭിഃ|
തൈലാത്പ്രസാധിതാദ്ധാര്യഃ പിചുര്യോനൌ രുജാപഹഃ||൩൪||
View original
नतवार्ताकिनीकुष्ठसैन्धवामरदारुभिः|
तैलात्प्रसाधिताद्धार्यः पिचुर्योनौ रुजापहः||३४||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- നതാദിഭിസ്തൈലാത് പക്വാത് പിചുര്യോനൌ ധൃതോ രുജാഘ്നഃ|
Adhikarana പിത്തലാസു ശീതാഃ യോനിസേകാദയഃ (൩൫) · Śloka ൩൫
പിത്തലാനാം തു യോനീനാം സേകാഭ്യങ്ഗപിചുക്രിയാഃ|
ശീതാഃ പിത്തജിതഃ കാര്യാഃ സ്നേഹനാര്ഥം ഘൃതാനി ച||൩൫||
View original
पित्तलानां तु योनीनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः|
शीताः पित्तजितः कार्याः स्नेहनार्थं घृतानि च||३५||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- പിത്തലാനാം ച യോനീനാം ശീതാദികാഃ ക്രിയാഃ സേകാദ്യാഃ കാര്യാഃ| സ്നേഹനാര്ഥം ഘൃതാനി ച ദേയാനി|
Adhikarana പിത്തലാസു ശതാവര്യാദിലേഹഃ (൩൬-൪൦) · Śloka ൪൦
ശതാവരീമൂലതുലാചതുഷ്കാത് ക്ഷുണ്ണപീഡിതാത്|
രസേന ക്ഷീരതുല്യേന പാചയേത ഘൃതാഢകമ്||൩൬||
ജീവനീയൈഃ ശതാവര്യാ മൃദ്വീകാഭിഃ പരൂഷകൈഃ|
പിഷ്ടൈഃ പ്രിയാലൈശ്ചാക്ഷാംശൌര്ദ്വിബലാമധുകാന്വിതൈഃ||൩൭||
സിദ്ധശീതേ തു മധുനഃ പിപ്പല്യാശ്ച പലാഷ്ടകമ്|
ശര്കരായാ ദശപലം ക്ഷിപേല്ലിഹ്യാത്പിചും തതഃ||൩൮||
യോന്യസൃക്ശുക്രദോഷഘ്നം വൃഷ്യം പുംസവനം പരമ്|
ക്ഷതം ക്ഷയമസൃക്പിത്തം കാസം ശ്വാസം ഹലീമകമ്||൩൯||
കാമലാം വാതരുധിരം വിസര്പം ഹൃച്ഛിരോഗ്രഹമ്|
അപസ്മാരാര്ദിതായാമമദോന്മാദാംശ്ച നാശയേത്||൪൦||
View original
शतावरीमूलतुलाचतुष्कात् क्षुण्णपीडितात्|
रसेन क्षीरतुल्येन पाचयेत घृताढकम्||३६||
जीवनीयैः शतावर्या मृद्वीकाभिः परूषकैः|
पिष्टैः प्रियालैश्चाक्षांशौर्द्विबलामधुकान्वितैः||३७||
सिद्धशीते तु मधुनः पिप्पल्याश्च पलाष्टकम्|
शर्कराया दशपलं क्षिपेल्लिह्यात्पिचुं ततः||३८||
योन्यसृक्शुक्रदोषघ्नं वृष्यं पुंसवनं परम्|
क्षतं क्षयमसृक्पित्तं कासं श्वासं हलीमकम्||३९||
कामलां वातरुधिरं विसर्पं हृच्छिरोग्रहम्|
अपस्मारार्दितायाममदोन्मादांश्च नाशयेत्||४०||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ശതാവരീമൂലതുലാചതുഷ്ടയാത് ക്ഷുണ്ണപീഡിതാദ് രസേന ദുഗ്ധസമേന സര്പിഷ ആഢകം പചേജ്ജീവനീയാദിഭിഃ കര്ഷാംശൈഃ കല്കീകൃതൈഃ| പക്വേ ശീതേ ച മാക്ഷികപലാഷ്ടകം, കണാഷ്ടപലം, സിതാപലാനി ച ദശ, ക്ഷിപേത്| തസ്മാച്ച കര്ഷമാത്രം ലിഹ്യാത് യോന്യാദിദോഷഘ്നം വൃഷ്യാദിഗുണം ച|
Adhikarana പിത്തലാസു ഏവമേവ പയഃ സര്പിഃ (൪൧) · Śloka ൪൧
ഏവമേവ പയഃ സര്പിര്ജീവനീയോപസാധിതമ്|
ഗര്ഭദം പിത്തജാനാം ച രോഗാണാം പരമം ഹിതമ്||൪൧||
View original
एवमेव पयः सर्पिर्जीवनीयोपसाधितम्|
गर्भदं पित्तजानां च रोगाणां परमं हितम्||४१||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- അനേനൈവ ക്രമേണ ക്ഷീരം സര്പിര്വാ ജീവനീയൈഃ പക്വം ഗര്ഭപ്രദം പിത്തജാനാം ച രോഗാണാം പരം ഹിതമ്|
Adhikarana പിത്ത ബലാദിഘൃതതൈലം ഗര്ഭദമ് (൪൨-൪൪) · Śloka ൪൪
ബലാദ്രോണദ്വയക്വാഥേ ഘൃതതൈലാഢകം പചേത്|
ക്ഷീരേ ചതുര്ഗുണേ കൃഷ്ണാകാകനാസാസിതാന്വിതൈഃ||൪൨||
ജീവന്തീക്ഷീരകാകോലീസ്ഥിരാവീരര്ധിജീവകൈഃ|
പയസ്യാശ്രാവണീമുദ്ഗപീലുമാഷാഖ്യപര്ണിഭിഃ||൪൩||
വാതപിത്താമയാന് ഹത്വാ പാനാദ് ഗര്ഭം ദധാതി തത്|
|൪൪|
View original
बलाद्रोणद्वयक्वाथे घृततैलाढकं पचेत्|
क्षीरे चतुर्गुणे कृष्णाकाकनासासितान्वितैः||४२||
जीवन्तीक्षीरकाकोलीस्थिरावीरर्धिजीवकैः|
पयस्याश्रावणीमुद्गपीलुमाषाख्यपर्णिभिः||४३||
वातपित्तामयान् हत्वा पानाद् गर्भं दधाति तत्|
|४४|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബലായാ ദ്രോണദ്വയസ്യ കഷായേ ഘൃതതൈലയോരാഢകം പചേത്| ക്ഷീരേ ചതുരാഢകേ കൃഷ്ണാദിഭിഃ കല്കിതൈഃ സാമാന്യപരിഭാഷയോക്തപ്രമാണൈഃ| തത്-ഘൃതം, പാനേന വാതപിത്തരോഗാന് ഹത്വാ ഗര്ഭം ധത്തേ| മുദ്ഗാദീനാം പര്ണ്യാ പ്രത്യേകം സമ്ബന്ധഃ,- മുദ്ഗപര്ണീ പീലുപര്ണീ മാഷപര്ണീതി|
Adhikarana രക്തയോന്യാം യഥാദോഷം രക്തസ്ഥാപനമൌഷധമ് (൪൪-൪൫) · Śloka ൪൫
|
രക്തയോന്യാമസൃഗ്വര്ണൈരനുബന്ധമവേക്ഷ്യ ച||൪൪||
യഥാദോഷോദയം യുഞ്ജ്യാദ് രക്തസ്ഥാപനമൌഷധമ്|
|൪൫|
View original
|
रक्तयोन्यामसृग्वर्णैरनुबन्धमवेक्ष्य च||४४||
यथादोषोदयं युञ्ज्याद् रक्तस्थापनमौषधम्|
|४५|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- രക്തയോന്യാം ലോഹിതം വര്ണൈര്ലക്ഷയിത്വാऽനുബന്ധം ച യഥാദോഷോദയം, രക്തസ്ഥാപനം ഭേഷജം പ്രയുഞ്ജീത|
Adhikarana രക്തയോന്യാം പുഷ്യാനുഗം ചൂര്ണമ്, ശ്ലൈഷ്മിക്യാം സര്വം രുക്ഷോഷ്ണമൌഷധമ് (൪൫-൫൦) · Śloka ൫൦
|
പാഠാം ജമ്ബ്വാമ്രയോരസ്ഥി ശിലോദ്ഭേദം രസാഞ്ജനമ്||൪൫||
അമ്ബഷ്ഠാം ശാല്മലീപിച്ഛാം സമങ്ഗാം വത്സകത്വചമ്|
ബാഹ്ലീകബില്വാതിവിഷാരോധ്രതോയദഗൈരികമ്||൪൬||
ശുണ്ഠീമധൂകമാചീകരക്തചന്ദനകടൂഫലമ്|
കട്വങ്ഗവത്സകാനന്താധാതകീമധുകാര്ജുനമ്||൪൭||
പുഷ്യേ ഗൃഹീത്വാ സഞ്ചൂര്ണ്യ സക്ഷൌദ്രം തന്ദുലാമ്ഭസാ|
പിബേദര്ശഃസ്വതീസാരേ രക്തം യശ്ചോപവേശ്യതേ||൪൮||
ദോഷാ ജന്തുകൃതാ യേ ച ബാലാനാം താംശ്ച നാശയേത്|
യോനിദോഷം രജോദോഷം ശ്യാവശ്വേതാരുണാസിതമ്||൪൯||
ചൂര്ണം പുഷ്യാനുഗം നാമ ഹിതമാത്രേയപൂജിതമ്|
യോന്യാം ബലാസദുഷ്ടായാം സര്വം രൂക്ഷോഷ്ണമൌഷധമ്||൫൦||
View original
|
पाठां जम्ब्वाम्रयोरस्थि शिलोद्भेदं रसाञ्जनम्||४५||
अम्बष्ठां शाल्मलीपिच्छां समङ्गां वत्सकत्वचम्|
बाह्लीकबिल्वातिविषारोध्रतोयदगैरिकम्||४६||
शुण्ठीमधूकमाचीकरक्तचन्दनकटूफलम्|
कट्वङ्गवत्सकानन्ताधातकीमधुकार्जुनम्||४७||
पुष्ये गृहीत्वा सञ्चूर्ण्य सक्षौद्रं तन्दुलाम्भसा|
पिबेदर्शःस्वतीसारे रक्तं यश्चोपवेश्यते||४८||
दोषा जन्तुकृता ये च बालानां तांश्च नाशयेत्|
योनिदोषं रजोदोषं श्यावश्वेतारुणासितम्||४९||
चूर्णं पुष्यानुगं नाम हितमात्रेयपूजितम्|
योन्यां बलासदुष्टायां सर्वं रूक्षोष्णमौषधम्||५०||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- പാഠാദികം പുഷ്യേ ഗൃഹീത്വാ സഞ്ചൂര്ണ്യ ക്ഷൌദ്രാന്വിതം തന്ദുലാമ്ഭസാ പിബേത് അര്ശോവിഷയാദിഷു| യേ ച ദോഷാ ജന്തുകൃതാ ബാലാനാം, താംശ്ച യോനിദോഷാദീന് ഹന്തി| പുഷ്യാനുഗസംജ്ഞമേതച്ചൂര്ണം ഹിതമാത്രേയപൂജിതം ച| സ൦- യോന്യാം ബലാസേനാ ദുഷ്ടായാം സര്വമേവ രൂക്ഷോഷ്ണം ഹിതമ്|
Adhikarana ശൂനോന്നതാസ്തബ്ധാപിച്ഛിലാസ്രാവിണീവിപ്ലുതോപപ്ലുതാദ്യാസു യോനിഷു ധാതക്യാദിതൈലേനാഭ്യങ്ഗാദികമ് (൫൧-൫൪) · Śloka ൫൪
ധാതക്യാമലകീപത്രസ്രോതോജമധുകോത്പലൈഃ|
ജമ്ബ്വാമ്രസാരകാസീസരോധ്രകട്ഫലതിന്ദുകൈഃ||൫൧||
സൌരാഷ്ട്രികാദാഡിമത്വഗുദുമ്ബരശലാടുഭിഃ|
അക്ഷമാത്രൈരജാമൂത്രേ ക്ഷീരേ ച ദ്വിഗുണേ പചേത്||൫൨||
തൈലപ്രസ്ഥം തദഭ്യങ്ഗപിചുബസ്തിഷു യോജയേത്|
തേന ശൂനോന്നതാ സ്തബ്ധാ പിച്ഛിലാ സ്രാവിണീ തഥാ||൫൩||
വിപ്ലുതോപപ്ലുതാ യോനിഃ സിദ്ധ്യേതത്സ്ഫോടശൂലിനീ|
|൫൪|
View original
धातक्यामलकीपत्रस्रोतोजमधुकोत्पलैः|
जम्ब्वाम्रसारकासीसरोध्रकट्फलतिन्दुकैः||५१||
सौराष्ट्रिकादाडिमत्वगुदुम्बरशलाटुभिः|
अक्षमात्रैरजामूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्||५२||
तैलप्रस्थं तदभ्यङ्गपिचुबस्तिषु योजयेत्|
तेन शूनोन्नता स्तब्धा पिच्छिला स्राविणी तथा||५३||
विप्लुतोपप्लुता योनिः सिद्ध्येतत्स्फोटशूलिनी|
|५४|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ധാതക്യാദിഭിഃ കാര്ഷികൈശ്ഛാഗമൂത്രേ ദ്വിഗുണേ, ക്ഷീരേ ച ദ്വിഗുണേ, തൈലപ്രസ്ഥം പചേത്| തത്തൈലമഭ്യങ്ഗാദിഷു യോജ്യമ്| അനേന തൈലേന ശൂനാദിഗുണാ യോനിഃ സിധ്യതി|
Adhikarana ശൂനോന്നതാസ്തബ്ധാപിച്ഛിലാസ്രാവിണീവിപ്ലുതോപപ്ലുതാദ്യാസു യോനിഷു യവാന്നാദിശീലനമ് (൫൪-൫൫) · Śloka ൫൫
|
യവാന്നമഭയാരിഷ്ടം സീധു തൈലം ച ശീലയേത്||൫൪||
പിപ്പല്യയോരജഃ പഥ്യാപ്രയോഗാംശ്ച സമാക്ഷികാന്|
|൫൫|
View original
|
यवान्नमभयारिष्टं सीधु तैलं च शीलयेत्||५४||
पिप्पल्ययोरजः पथ्याप्रयोगांश्च समाक्षिकान्|
|५५|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- തഥാ യവാന്നാദികം ശീലയേത്| പിപ്പല്യാദിപ്രയോഗാംശ്ച ക്ഷൌദ്രാന്വിതാനഭ്യസേത്|
Adhikarana പൈച്ഛില്യേ കാസീസാദിചൂര്ണോ വൈശദ്യകാരകഃ (൫൫-൫൬) · Śloka ൫൬
|
കാസീസം ത്രിഫലാ കാങ്ക്ഷീ സാമ്രജമ്ബ്വസ്ഥി ധാതുകീ||൫൫||
പൈച്ഛില്യേ ക്ഷൌദ്രസംയുക്തശ്ചൂര്ണോ വൈശദ്യകാരകഃ|
|൫൬|
View original
|
कासीसं त्रिफला काङ्क्षी साम्रजम्ब्वस्थि धातुकी||५५||
पैच्छिल्ये क्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णो वैशद्यकारकः|
|५६|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- കാസീസാദികശ്ചൂര്ണോ മാക്ഷികാന്വിതഃ പൈച്ഛില്യേ വിശദത്വകൃത്|
Adhikarana പൈച്ഛില്യേ ദുര്ഗന്ധേ പലാശാദിചൂര്ണഃ, ആരഗ്വധാദിക്വാഥേന സേചനമ് (൫൬-൫൭) · Śloka ൫൭
|
പലാശധാതകീജമ്ബൂസമങ്ഗാമോചസര്ജജഃ||൫൬||
ദുര്ഗന്ധേ പിച്ഛിലേ ക്ലേദേ സ്തമ്ഭനശ്ചൂര്ണ ഇഷ്യതേ|
ആരഗ്വധാദിവര്ഗസ്യ കഷായഃ പരിഷേചനമ്||൫൭||
View original
|
पलाशधातकीजम्बूसमङ्गामोचसर्जजः||५६||
दुर्गन्धे पिच्छिले क्लेदे स्तम्भनश्चूर्ण इष्यते|
आरग्वधादिवर्गस्य कषायः परिषेचनम्||५७||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- പലാശാദിജശ്ചൂര്ണോ ദുര്ഗന്ധാദിഷു സ്തമ്ഭനമിഷ്യതേ| ആരഗ്വധാദിവര്ഗക്വാഥോ (ഹൃ.സൂ. അ. ൧൫/൧൭) ദുര്ഗന്ധാദൌ പരിഷേകഃ|
Adhikarana സ്തബ്ധാസു കര്കശാസു മാര്ദവകരം വേസവാരാദി ധാരണമ് (൫൮) · Śloka ൫൮
സ്തമ്ബ്ധാനാം കര്കശാനാം ച കാര്യം മാര്ദവകാരകമ്|
ധാരണം വേസവാരസ്യ കൃസരാപായസസ്യ ച||൫൮||
View original
स्तम्ब्धानां कर्कशानां च कार्यं मार्दवकारकम्|
धारणं वेसवारस्य कृसरापायसस्य च||५८||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-സ്തമ്ബ്ധാനാം ഖരസ്പര്ശാനാം ച യോനീനാം മൃദുത്വകരം വേസവാരാദിധാരണം വിധേയമ്| വേസവാരഃ-കുട്ടിതസ്വിന്നസംസ്കൃതമാംസവിശേഷഃ| കൃസരാ ച പായസം ച കൃസരാപായസമ്|
Adhikarana ദുര്ഗന്ധാസു യോനിഷു സര്വഗന്ധാനാം കഷായാദി (൫൯) · Śloka ൫൯
ദുര്ഗന്ധാനാം കഷായഃ സ്യാത്തൈലം വാ കല്ക ഏവ വാ|
ചൂര്ണേ വാ സര്വഗന്ധാനാം പൂതിഗന്ധാ(ന്ധ്യ)പകര്ഷണഃ||൫൯||
View original
दुर्गन्धानां कषायः स्यात्तैलं वा कल्क एव वा|
चूर्णे वा सर्वगन्धानां पूतिगन्धा(न्ध्य)पकर्षणः||५९||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-ദുര്ഗന്ധാനാം യോനീനാം സര്വഗന്ധദ്രവ്യാണാം കഷായഃ-ക്വാഥോ, ഹിതഃ| തത്പക്വം തൈലം തത്കല്ക ഏവ വാ| അഥവാ സര്വഗന്ധാനാം ചൂര്ണഃ പൂതിഗന്ധാ(ന്ധ്യ) പഹഃ|
Adhikarana ശ്ലേഷ്മലാസു കടുപ്രായാ ബസ്തയഃ, പിത്തേ സമധുകക്ഷീരാഃ ബസ്തയഃ, വാതേ തൈലാമ്ലയുതാഃ ബസ്തയഃ (൬൦) · Śloka ൬൦
ശ്ലേഷ്മലാനാം കടുപ്രായാഃ സമൂത്രാ ബസ്തയോ ഹിതാഃ|
പിത്തേ സമധുകക്ഷീരാ വാതേ തൈലാമ്ലസംയുതാഃ||൬൦||
View original
श्लेष्मलानां कटुप्रायाः समूत्रा बस्तयो हिताः|
पित्ते समधुकक्षीरा वाते तैलाम्लसंयुताः||६०||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ശ്ലേഷ്മലാനാം യോനീനാം കടുപ്രായാ ഗോമൂത്രയുതാശ്ച ബസ്തയോ ഹിതാഃ| പിത്തേ മധുയഷ്ടീക്ഷീരയുക്താ ബസ്തയഃ| വാതേ തൈലാമ്ലയുതാ ബസ്തയോ ഹിതാഃ|
Adhikarana സന്നിപാതജായാം സാധാരണം കര്മ (൬൧) · Śloka ൬൧
സന്നിപാതസമുത്ഥായാഃ കര്മ സാധാരണം ഹിതമ്|
|൬൧|
View original
सन्निपातसमुत्थायाः कर्म साधारणं हितम्|
|६१|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സന്നിപാതോത്ഥായാഃ സാധാരണം കര്മ ഹിതമ്|
Adhikarana ഏവം യോനിഷു ശുദ്ധാസു ഗര്ഭധാരണമ് (൬൧-൬൨) · Śloka ൬൨
|
ഏവം യോനിഷു ശുദ്ധാസു ഗര്ഭം വിന്ദന്തി യോഷിതഃ||൬൧||
അദുഷ്ടേ പ്രാകൃതേ ബീജേ ജീവോപക്രമണേ സതി|
|൬൨|
View original
|
एवं योनिषु शुद्धासु गर्भं विन्दन्ति योषितः||६१||
अदुष्टे प्राकृते बीजे जीवोपक्रमणे सति|
|६२|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ഏവം-അനേന പ്രകാരേണ, യോനിഷു വിശുദ്ധാസു സതീഷു സ്ത്രിയോ ഗര്ഭം ലഭന്തേ| പ്രാകൃതേ ബീജേऽദുഷ്ടേ സതി തഥാ ജീവസ്യോപക്രമണേ ക്ഷേപേ സതി|
Adhikarana പുരുഷസ്യാപി ദുഷ്ടം ശുക്രം പരീക്ഷ്യോപക്രമഃ (൬൨-൬൩) · Śloka ൬൩
|
പഞ്ചകര്മവിശുദ്ധസ്യ പുരുഷസ്യാപി ചേന്ദ്രിയമ്||൬൨||
പരീക്ഷ്യ വര്ണൈര്ദോഷാണാം ദുഷ്ടം തദ്ഘ്നൈരുപാചരേത്|
|൬൩|
View original
|
पञ्चकर्मविशुद्धस्य पुरुषस्यापि चेन्द्रियम्||६२||
परीक्ष्य वर्णैर्दोषाणां दुष्टं तद्घ्नैरुपाचरेत्|
|६३|
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- നരസ്യ പഞ്ചഭിഃ കര്മഭിഃ ശുദ്ധസ്യ, ഇന്ദ്രിയം,ശുക്രം, ദോഷാണാം വര്ണൈര്ദുഷ്ടം പരീക്ഷ്യ തദ്ഘ്നൈഃ-ദോഷഘ്നൈഃ, ഉപക്രമേത്|
Adhikarana ഫലസര്പിഃ യോനിശുക്രദോഷേഷു ശസ്തമായുഷ്യാദികരം ച (൬൩-൩൪) · Śloka ൩൪
|
മഞ്ജിഷ്ഠാകുഷ്ഠതഗരത്രിഫലാശര്കരാവചാഃ||൬൩||
ദ്വേ നിശേ മധുകം മേദാം ദീപ്യകം കടുരോഹിണീമ്|
പയസ്യാഹിങ്ഗുകാകോലീവാജിഗന്ധാശതാവരീഃ||൬൪||
പിഷ്ട്വാऽക്ഷാംശാ ഘൃതപ്രസ്ഥം പചേത്ക്ഷീരചതുര്ഗുണമ്|
യോനിശുക്രപ്രദോഷേഷു തത്സര്വേഷു പ്രശസ്യതേ||൬൫||
ആയുഷ്യം പൌഷ്ടികം മേധ്യം ധന്യം പുംസവനം പരമ്|
ഫലസര്പിരിതി ഖ്യാതം പുഷ്പേ പീതം ഫലായ യത്||൬൬||
മ്രിയമാണപ്രജാനാം ച ഗര്ഭിണീനാം ച പൂജിതമ്|
ഏതത്പരം ച ബാലാനാം ഗ്രഹഘ്നം ദേഹവര്ധനമ്||൬൭||
ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ചതുസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൪||
View original
|
मञ्जिष्ठाकुष्ठतगरत्रिफलाशर्करावचाः||६३||
द्वे निशे मधुकं मेदां दीप्यकं कटुरोहिणीम्|
पयस्याहिङ्गुकाकोलीवाजिगन्धाशतावरीः||६४||
पिष्ट्वाऽक्षांशा घृतप्रस्थं पचेत्क्षीरचतुर्गुणम्|
योनिशुक्रप्रदोषेषु तत्सर्वेषु प्रशस्यते||६५||
आयुष्यं पौष्टिकं मेध्यं धन्यं पुंसवनं परम्|
फलसर्पिरिति ख्यातं पुष्पे पीतं फलाय यत्||६६||
म्रियमाणप्रजानां च गर्भिणीनां च पूजितम्|
एतत्परं च बालानां ग्रहघ्नं देहवर्धनम्||६७||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने गुह्यरोगप्रतिषेधो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः||३४||
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-മഞ്ജിഷ്ടാദിഭിഃ കാര്ഷികൈഃ പിഷ്ടൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം ക്ഷീരചതുര്ഗുണം പചേത്| തദ്ധൃതം സര്വേഷു യോനിശുക്രപ്രദോഷേഷു ശസ്യതേ| ആയുഷ്യാദി ഗുണം പരം പുംസവനം മ്രിയമാണഗര്ഭാണാം ഗര്ഭിണീനാം ച ഹിതമ്| ഫലസര്പിരിതി നാമ്നാ പ്രസിദ്ധമ്| കുതഃ ? യസ്മാത് പുഷ്പേ-ആര്തവസമയേ, പീതം ഫലായ ജായതേ| തഥാ പരം ബാലാനാം ഗ്രഹഘ്നം ശരീരവൃദ്ധികരം ചേതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയ ടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠ ഉത്തരസ്ഥാനേ ഗുഹ്യരോഗ പ്രതിഷേധോ നാമ ചതുസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൩൪|| ഇതി ശല്യതന്ത്രം നാമ പഞ്ചമമങ്ഗം സമാപ്തമ്|