Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
അസ്മാദനന്തരം ചതുര്വിംശാധ്യായാരമ്ഭഃ| ആശ്ചോതനാഞ്ജനാഭ്യാം ഹി പ്രായോ നയനസ്യ ദൌര്ബല്യമ്| അതസ്തര്പണാദേരുപയോഗോ യുക്ത ഇത്യാഹ
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
൨൪. തര്പണപുടപാകവിധിരധ്യായഃ
Adhikarana തര്പണപുടപാകവിധിരധ്യായഃ (൨) · Śloka ൨
അഥാതസ്തര്പണപുടപാകവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| ഗദ്യസുത്രേ|൨|
View original
अथातस्तर्पणपुटपाकविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसुत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തര്പണം ച പുടപാകശ്ച തര്പണപുടപാകൌ, തയോര്വിധിഃ, തമ്| ശേഷം പൂര്വവത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തര്പണപുടപാകവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാതും പ്രതിജാനീതേ-അഥേതി|
Adhikarana തര്പണസ്യ വിഷയോ ദേശഃ കാലശ്ച (൧-൪) · Śloka ൪
നയനേ താമ്യതി സ്തബ്ധേ ശുഷ്കേ രൂക്ഷേऽഭിഘാതിതേ| വാതപിത്താതുരേ ജിഹ്മേ ശീര്ണപക്ഷ്മാവിലേക്ഷണേ||൧|| കൃച്ഛ്രോന്മീലശിരാഹര്ഷശിരോത്പാതതമോര്ജുനൈഃ| സ്യന്ദമന്ഥാന്യതോവാതവാതപര്യായശുക്രകൈഃ||൨|| ആതുരേ ശാന്തരാഗാശ്രുശൂലസംരമ്ഭദൂഷികേ| നിവാതേ തര്പണം യോജ്യം ശുദ്ധയോര്മൂര്ദ്ധകായയോഃ||൩|| കാലേ സാധാരണേ പ്രാതഃ സായം വോത്താനശായിനഃ| |൪|
View original
नयने ताम्यति स्तब्धे शुष्के रूक्षेऽभिघातिते| वातपित्तातुरे जिह्मे शीर्णपक्ष्माविलेक्षणे||१|| कृच्छ्रोन्मीलशिराहर्षशिरोत्पाततमोर्जुनैः| स्यन्दमन्थान्यतोवातवातपर्यायशुक्रकैः||२|| आतुरे शान्तरागाश्रुशूलसंरम्भदूषिके| निवाते तर्पणं योज्यं शुद्धयोर्मूर्द्धकाययोः||३|| काले साधारणे प्रातः सायं वोत्तानशायिनः| |४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ചക്ഷുഷി മ്ലായതി സതി, തഥാ സ്തബ്ധാദിഗുണേ തര്പണം കാര്യമ്| തഥാ, ശീര്ണേ പക്ഷ്മണീ യസ്യ തദേവമ്| ആവിലം-അസ്പഷ്ടം, ഈക്ഷണം-ദര്ശനം, യസ്യ തദേവമ്| ശീര്ണപക്ഷ്മ ച തദാവിലേക്ഷണം ച, തത്തസ്മിന്| തഥാ കൃച്ഛ്രോന്മീലാദയഃ-അക്ഷിരോഗേഷു വക്ഷ്യന്തേ| കൃച്ഛ്രോന്മീലശ്ച ശിരാഹര്ഷശ്ച ശിരോത്പാതശ്ച തമശ്ചാര്ജുനശ്ച, തൈരാതുരേ| തഥാ സ്യന്ദശ്ച മന്ഥശ്ചാന്യതോവാതശ്ച വാതപര്യായശ്ച ശുക്രകം ച, തൈരാതുരേ| { തഥാ, നസ്യാനര്ഹേ| യതോ വക്ഷ്യതി (ശ്ലോ-൨൧)-"തര്പണം പുടപാകം ച നസ്യാനര്ഹേ ന യോജയേത്|" ഇതി| തഥാ, ശാന്താഃ ശമം ഗതാഃ, രാഗാശ്രുശൂലസംരമ്ഭദൂഷികാ യസ്മിന്നയനേ തസ്മിന്| കീദൃശി സ്ഥാനേ ? നിവാതേ,-വിഗതാനിലേ| ഉപലക്ഷണം ചേദമ്| വിഗതാതപരജോധൂമാദിക ഇത്യപി ദ്രഷ്ടവ്യമ്| കീദൃശയോര്മസ്തകദേഹയോഃ ? ശുദ്ധയോഃ,-യഥായോഗം വമനവിരേചനനസ്യൈഃ കൃതശുദ്ധ്യോരിത്യര്ഥഃ| കീദൃശി കാലേ ? സാധാരണേ,-വസന്താദികേ| കദാ ? സായം പ്രാതര്വാ, ദോഷദൂശ്യാദ്യപേക്ഷയാ| കീദൃശസ്യാതുരസ്യ ? ഉത്താനശായിന ഇതി ശയനസ്ഥസ്യോത്താനസ്യേത്യര്ഥഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തര്പണസ്യ വിഷയം ദേശം കാലം ചാഹ-നയന ഇതി| താമ്യതി-അവലോകനാസമര്ഥേ| ജിഹ്യേ-വക്രേ| ആവിലേക്ഷണേ-അസ്പൃഷ്ടദര്ശനേ| കൃച്ഛ്രോന്മീലാദിഭിര്ദശഭിര്വ്യാധിഭിരാതുരേ നിവൃത്തരാഗാദിപഞ്ചകേ നേത്രേ തര്പണം യോജ്യമ്| തച്ച നിവാതേ ദേശേ നസ്യാദൌ കൃതേ പ്രാതഃ സായം വാ യോജ്യമ്|
Adhikarana തര്പണവിധിഃ (൪-൬) · Śloka ൬
| യവമാഷമയീം പാലീം നേത്രകോശാദ്ബഹിഃ സമാമ്||൪|| ദ്വ്യങ്ഗുലോച്ചാം ദൃഢാം കൃത്വാ യഥാസ്വം സിദ്ധമാവപേത്| സര്പിര്നിമീലിതേ നേത്രേ തപ്താമ്ബുപ്രവിലായിതമ്||൫|| നക്താന്ധ്യവാതതിമിരകൃച്ഛ്രബോധാദികേ വസാമ്| ആപക്ഷ്മാഗ്രാത്|൬|
View original
| यवमाषमयीं पालीं नेत्रकोशाद्बहिः समाम्||४|| द्व्यङ्गुलोच्चां दृढां कृत्वा यथास्वं सिद्धमावपेत्| सर्पिर्निमीलिते नेत्रे तप्ताम्बुप्रविलायितम्||५|| नक्तान्ध्यवाततिमिरकृच्छ्रबोधादिके वसाम्| आपक्ष्माग्रात्|६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യവൈര്മിശ്രാ മാഷാ യവമാഷാഃ, തൈഃ കൃതാ യാ സാ യവമാഷമയീ, താമ്| താദൃശീം പാലീം നേത്രകോശാദ്ബാഹ്യത ഉഭയപാര്ശ്വയോഃ സമാം-അനിമ്നോന്നതാം കൃത്വാ, യഥായോഗം ദോഷദൂഷ്യാദ്യനുരോധാത് പക്വം ഘൃതം നിമീലിതേ-അനുന്മിഷിതേ ലോചനേ ക്ഷിപേത്| അഥ പാല്യാ ഉച്ഛ്രായമാഹ-ദ്വ്യങ്ഗുലോച്ചാം,-ദ്വ്യങ്ഗുലോച്ഛ്രായവതീമ്| തഥാ ദൃഢാം നിബിഢാം, യഥാ സ്നേഹോ ന സ്രവേത്| കീദൃശം സര്പിഃ ? തപ്തേന ജലേന പ്രകര്ഷേണ വിലായിതം-ദ്രവീകൃതമ്| നക്താന്ധ്യേത്യാദി| രാത്ര്യന്ധ്യാദിഷു വസാം യഥാസ്വൌഷധസിദ്ധാം തഥൈവ വിലായിതാമാവപേത്| കഥമ് ? ആപക്ഷ്മാഗ്രാത്,-പക്ഷ്മാഗ്രാണി യാവന്നിമഗ്നാനി താവത്സര്ഷിരാദിമാവപേദിതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തപ്രണവിധിമാഹ-ഉത്താനശായിന ഇതി| തപ്താമ്ബുപ്രവിലായിതം-ഉഷ്ണാമ്ബുകുമ്ഭീവാഷ്പേണ ദ്രവീകൃതമ്| നക്താന്ധ്യാദിഷു തു സര്പിഃസ്ഥാനേ വസാമാവപേത്| ആപക്ഷ്മാഗ്രാത്-പക്ഷ്മാഗ്രമജ്ജനം യാവത്| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ. ൩൩)-"അഥ ദിവസസ്യാഷ്ടമേ ഭാഗേ ഗതേ ശേഷേ വാ നിര്വാതാതപരജോധൂമേ കൃതനീലപീതാന്യതരജവനികേക് വേശ്മനി ജീര്ണഭുക്തസ്യ സുഖശയനഗതസ്യോത്താനസ്യ സുമൃദിതമാശപിഷ്ടകല്കേന നേത്രകോശാദ്ബഹിര്വ്ദ്യങ്ഗുലോച്ഛ്രായാവാധാരൌ പരിമണ്ഡലാവസമ്ബാധൌ സമാവപരിസ്രാവിണൌ കൃത്വാ, തത്രോഷ്ണോദകപ്രവിലീനം നിമീലിതേ നേത്രേ യഥാര്ഹൌഷധവിപക്വം ക്ഷീരം സര്പിര്മണ്ഡം വാ സേചയേത്| യാവന്നിമഗ്നാന്യക്ഷിപക്ഷ്മാണി ഭ്രൂരോമാണി ച|" ഇതി|
Adhikarana തര്പണധാരണാവധിഃ (൬-൮) · Śloka ൮
| അഥോന്മേഷം ശനകൈസ്തസ്യ കുര്വതഃ||൬|| മാത്രാ വിഗണയേത്തത്ര വര്ത്മസന്ധിസിതാസതേ| ദൃഷ്ടൌ ച ക്രമശോ വ്യാധൌ ശതം ത്രീണി ച പഞ്ച ച||൭|| ശതാനി സപ്ത ചാഷ്ടൌ ച, ദശ മന്ഥേ, ദശാനിലേ| പിത്തേ ഷട്, സ്വസ്ഥവൃത്തേ ച ബലാസേ പഞ്ച ധാരയേത്||൮||
View original
| अथोन्मेषं शनकैस्तस्य कुर्वतः||६|| मात्रा विगणयेत्तत्र वर्त्मसन्धिसितासते| दृष्टौ च क्रमशो व्याधौ शतं त्रीणि च पञ्च च||७|| शतानि सप्त चाष्टौ च, दश मन्थे, दशानिले| पित्ते षट्, स्वस्थवृत्ते च बलासे पञ्च धारयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥ-ഘൃതാദ്യാവപനാദനന്തരം, ശനൈഃശനൈരുന്മീലനം വിദധതസ്തസ്യ-ആതുരസ്യ, മാത്രാഃ-പൂര്വോക്താഃ, വിഗണയേത്| തത്ര-തസ്മിന് വര്ത്മാദികേ വ്യാധൌ സര്പിഷി ക്ഷിപ്തേ, ശതസങ്ഖ്യാദീര്മാത്രാ വിഗണയേത് ക്രമേണ| തത്ര വര്ത്മരോഗേ മാത്രാശതമ്, സന്ധിരോഗേ ത്രീണി ശതനി, സിതരോഗേ പഞ്ച ശതാനി, അസിതരോഗേ സപ്ത ശതാനി, ദൃഷ്ടിരോഗേऽഷ്ടൌ ശതാനി, ധാരയേദിതി ക്രമാര്ഥഃ| യഥാസങ്ഖ്യേന മന്ഥാഖ്യേ രോഗേ ദശ ശതാനി, വാതരോഗേ ദശൈവ ശതാനി, പിത്തരോഗേ ഷട് ശതാനി, സ്വസ്ഥവൃത്തേ ച ഷട് ശതാനി, കഫേ പഞ്ച ശതാനി,ധാരയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തര്പണധാരണാവധിമാഹ-അഥേതി| വര്ത്മരോഗേ ഏകശതമ്, സന്ധിരോഗേ ത്രീണി ശതാനി, സിതരോഗേ പഞ്ച, അസ്തിരോഗേ സപ്ത, ദൃഷ്ടിരോഗേऽഷ്ടൌ, തഥാ മന്ഥേ ദശ, വാതേ ദശ, പിത്തേ സ്വസ്ഥവൃത്തേ ച ഷട്, ബലാസേ പഞ്ച, ധാരയേത്|
Adhikarana തര്പണാനന്തരം കൃത്യമ് (൯) · Śloka ൯
കൃത്വാऽപാങ്ഗേ തതോ ദ്വാരം സ്നേഹം പാത്രേ നിഗാലയേത്| പിബേച്ച ധൂമം, നേക്ഷേത വ്യോമ രൂപം ച ഭാസ്വരമ്||൯||
View original
कृत्वाऽपाङ्गे ततो द्वारं स्नेहं पात्रे निगालयेत्| पिबेच्च धूमं, नेक्षेत व्योम रूपं च भास्वरम्||९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-{ തതഃ-} യഥോക്തമാത്രാധാരണാദനന്തരം, അപാങ്ഗദേശേ പാല്യാ ദ്വാരം കൃത്വാ സ്നേഹം ഭാജനേ നിക്ഷിപേത്| തതഃ സക്തുപിണ്ഡ്യാऽക്ഷികോശം പ്രമൃജ്യ സ്നേഹേരിതകഫോപശാന്തയേ ധൂമം ച പിബേത്, ന കേവലം തര്പണം കുര്യാത്| പ്രക്ഷാലിതനേത്രം ചൈനം മാത്രയാऽऽമയാദിവശേന ഭോജയേത്| തഥാ, നഭോ ന പശ്യേദ്ഭാസ്വരം രൂപം ച| ഉപലക്ഷണം ചേദമ്| ആതപാദ്യപി ഭാസ്വരം ന പശ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തര്പണാനന്തരം കൃത്യമാഹ-കൃത്വാऽപാങ്ഗ ഇതി|
Adhikarana വാതാദിഭേദേന തര്പണാവൃത്തിഃ ആവൃത്യവധിഃ (൧൦) · Śloka ൧൦
ഇത്ഥം പ്രതിദിനം വായൌ, പിത്തേ ത്വേകാന്തരം, കഫേ| സ്വസ്ഥേ ച ഹ്യന്തരം ദദ്യാദാതൃപ്തേരിതി യോജയേത്||൧൦||
View original
इत्थं प्रतिदिनं वायौ, पित्ते त्वेकान्तरं, कफे| स्वस्थे च ह्यन्तरं दद्यादातृप्तेरिति योजयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഇത്ഥം-അനേന ക്രമേണ, പവനേ പ്രത്യഹം തര്പണം ദദ്യാത്| പിത്തേ പുനരേകാന്തരം തര്പണം ദദ്യാത്| കഫേ സ്വസ്ഥേ ച ദ്വിദിനാന്തരം യോജയേത്| ഇതി-ഏവം, യാവന്നയനസ്യ തൃപ്തിഃ സ്യാത്താവത്തര്പണം യോജ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-വാതാദിഭേദേന തര്പണാവൃത്തിമാഹ-ഇത്ഥമിതി| ആവൃത്ത്യവധിമാഹ-ആതൃപ്തേരിതി|
Adhikarana തൃത്പാതൃത്പാതിതൃത്പലക്ഷണമ് (൧൧) · Śloka ൧൧
തൃപ്തസ്യ കിം ലക്ഷണം ? ഇത്യാഹ പ്രകാശക്ഷമതാ സ്വാസ്ഥ്യം വിശദം ലഘു ലോചനമ്| തൃപ്തേ, വിപര്യയോऽതൃപ്തേऽതിതൃപ്തേ ശ്ലേഷ്മജാ രൂജഃ||൧൧||
View original
तृप्तस्य किं लक्षणं ? इत्याह प्रकाशक्षमता स्वास्थ्यं विशदं लघु लोचनम्| तृप्ते, विपर्ययोऽतृप्तेऽतितृप्ते श्लेष्मजा रूजः||११||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രകാശക്ഷമത്വാദികം സമ്യക്തൃപ്തസ്യ ലക്ഷണമ്| പ്രകാശക്ഷമതാ-പ്രഭാഭാസ്വരാദിരൂപസഹത്വമ്| അതൃപ്തേ-അജാതായാം തൃപ്തൌ, പിപര്യയഃ-പ്രകാശാക്ഷമതാദികഃ| അതിതൃപ്തേ സതി കഫോദ്ഭവാഃ കണ്ഡൂപൈച്ഛില്യാദികാ രുജഃ സ്യുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തൃപ്തലക്ഷണമാഹ-പ്രകാശക്ഷമതേതി| അതൃപ്തലക്ഷണമാഹ-വിപര്യയ ഇതി| അതിതൃപലക്ഷണമാഹ-തൃപ്തേऽതീതി|
Adhikarana പുടപാകസ്യ വിഷയഃ (൧൨-൧൩) · Śloka ൧൩
സ്നേഹപീതാ തനുരിവ ക്ലാന്താ ദൃഷ്ടിര്ഹി സീദതി| തര്പണാനന്തരം തസ്മാദൃഗ്ബലാധാനകാരിണമ്||൧൨|| പുടപാകം പ്രയുഞ്ജീത പൂര്വോക്തേഷ്വേവ യക്ഷ്മസു| |൧൩|
View original
स्नेहपीता तनुरिव क्लान्ता दृष्टिर्हि सीदति| तर्पणानन्तरं तस्मादृग्बलाधानकारिणम्||१२|| पुटपाकं प्रयुञ्जीत पूर्वोक्तेष्वेव यक्ष्मसु| |१३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ്നേഹപീതാ ദൃഷ്ടിഃ ക്ലാന്താ തനുരിവ യതോऽവസീദതി, തസ്മാത്കാരണാത് തര്പണാദനന്തരം പുടപാകം പ്രയുഞ്ജീത| കീദൃശമ് ? ദൃശോര്ബലം ദൃഗ്ബലം, തസ്യാധാനം-പ്രബന്ധേന വൃത്തിഃ, തത്കരോതീതി ദൃഗ്ബലാധാനകാരിണമ്| ഹേതൌ ദ്വിതീയാ, ദൃഗ്ബലാധാനകാരിത്വാത് പ്രയുഞ്ജീതേത്യര്ഥഃ| പൂര്വോക്തേഷ്വേവ-തര്പണോക്തേഷ്വാമയേഷു|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പുടപാകസ്യ വിഷയമാഹ-സ്നേഹപീതേതി| സ്നേഹപീതാ-പീതസ്നേഹാ| പൂര്വോക്തേഷു യക്ഷമസു-രോഗേഷു|
Adhikarana പുടപാകസ്യ ത്രൈവിധ്യം സവിഷയമ് (൧൩-൧൪) · Śloka ൧൪
| സ വാതേ സ്നേഹനഃ ശ്ലേഷ്മസഹിതേ ലേഖനോ ഹിതഃ||൧൩|| ദൃഗ്ദൌര്ബല്യേऽനിലേ പിത്തേ രക്തേ സ്വസ്ഥേ പ്രസാദനഃ| |൧൪|
View original
| स वाते स्नेहनः श्लेष्मसहिते लेखनो हितः||१३|| दृग्दौर्बल्येऽनिले पित्ते रक्ते स्वस्थे प्रसादनः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ ച-പുടപാകോ, വാതേ സ്നേഹനോ ഹിതഃ| കഫസഹിതേ മാരുതേ ലേഖനോ ഹിതഃ| ദൃഷ്ടിദൌര്ബല്യാദിഷു പ്രസാദനോ ഹിതഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പുടപാകസ്യ ത്രൈവിധ്യം സവിഷയമാഹ-സ വാത ഇതി|
Adhikarana സ്നേഹനസ്യ ദ്രവ്യാണി (൧൪-൧൫) · Śloka ൧൫
ഇദാനീമേഷാം പുടപാകാനാം കല്പനാമാഹ | ഭൂശയപ്രസഹാനൂപമേദോമജ്ജവസാമിഷൈഃ||൧൪|| സ്നേഹനം പയസാ പിഷ്ടൈര്ജീവനീയൈശ്ച കല്പയേത്| |൧൫|
View original
इदानीमेषां पुटपाकानां कल्पनामाह | भूशयप्रसहानूपमेदोमज्जवसामिषैः||१४|| स्नेहनं पयसा पिष्टैर्जीवनीयैश्च कल्पयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഭൂശയാഃ- ബിലേശയാ ഭേകഗോധാദ്യാഃ, പ്രസഹാഃ-ഗോഖരാദയഃ, ആനൂപാഃ-മഹാമൃഗവാരിചരവാരിശയാഃ, തേഷാം മേദോമജ്ജവസാമിഷാണി, തൈഃ| തഥാ, ജീവനീയൈഃ-ജീവന്തീകാകോല്യാദിഭിശ്ച, ക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ സ്നേഹനം പുടപാകം കല്പയേദ്വൈദ്യഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സ്നേഹനസ്യ ദ്രവ്യാണ്യാഹ-ഭൂശയേതി| ഭൂശയാഃ ബിലേശയാഃ|
Adhikarana ലേഖനസ്യ ദ്രവ്യാണി (൧൫-൧൬) · Śloka ൧൬
| മൃഗപക്ഷിയകൃന്മാംസമുക്തായസ്താമ്രസൈന്ധവൈഃ||൧൫|| സ്രോതോജശങ്ഖഫേനാലൈര്ലേഖനം മസ്തുകല്കിതൈഃ| |൧൬|
View original
| मृगपक्षियकृन्मांसमुक्तायस्ताम्रसैन्धवैः||१५|| स्रोतोजशङ्खफेनालैर्लेखनं मस्तुकल्कितैः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മൃഗാഃ-ഹരിണാദ്യാഃ, പക്ഷിണോ-ലാവാദ്യാഃ, തേഷാം യകൃന്മാംസാനി, തൈഃ| തഥാ, മുക്താദിഭിര്മസ്തുകല്കിതൈര്ലേഖനം പുടപാകം കല്പയേദ്വൈദ്യഃ| പ്രസഹാനാം മൃഗപക്ഷിണാം സ്നേഹനേ പുടപാക ഉപയുക്തത്വാത് ജാങ്ഗലാ ഏവ മൃഗപക്ഷിണോऽത്ര ഗ്രാഹ്യാഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ലേഖനസ്യ ദ്രവ്യാണ്യാഹ-മൃഗപക്ഷീതി| പക്ഷിണോവിഷ്കിരപ്രതുദാഃ|
Adhikarana പ്രസാദനസ്യ ദ്രവ്യാണി (൧൬-൧൭) · Śloka ൧൭
| മൃഗപക്ഷിയകൃന്മജ്ജവസാന്ത്രഹൃദയാമിഷൈഃ||൧൬|| മധുരൈഃ സഘൃതൈഃ സ്തന്യക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ പ്രസാദനമ്| |൧൭|
View original
| मृगपक्षियकृन्मज्जवसान्त्रहृदयामिषैः||१६|| मधुरैः सघृतैः स्तन्यक्षीरपिष्टैः प्रसादनम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മൃഗപക്ഷ്യാദീനാം യകൃന്മജ്ജവസാഹൃദയാമിഷാണി, തൈഃ| തഥാ, മധുരൈഃ-മധുരവര്ഗോക്തൈഃ, ഘൃതാന്വിതൈഃ സ്തന്യക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ പ്രസാദനം പുടപാകം കല്പയേദ്വൈദ്യഃ| അത്ര സ്തന്യം സ്ത്രിയാ ഏവ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പ്രസാദനസ്യ ദ്രവ്യാണ്യാഹ-മൃഗപക്ഷിയകൃദിതി| മധുരൈഃ-ജീവനീയൈഃ|
Adhikarana പുടപാകസ്യ സാധനമ് പുടപാകവിധിഃ (൧൭-൧൯) · Śloka ൧൯
അധുനാ പുടപാകസ്യ കല്പനാമാഹ ബില്വമാത്രം പൃഥക് പിണ്ഡം മാംസഭേഷജകല്കയോഃ||൧൭|| ഉരുബൂകവടാമ്ഭോജപത്രൈഃ സ്നേഹാദിഷു ക്രമാത്| വേഷ്ടയിത്വാ മൃദാ ലിപ്തം ധവധന്വനഗോമയൈഃ||൧൮|| പചേത്പ്രദീപ്തൈരഗ്ന്യാഭം പക്വം നിഷ്പീഡ്യ തദ്രസമ്| നേത്രേ തര്പണവദ്യുഞ്ജ്യാത്|൧൯|
View original
अधुना पुटपाकस्य कल्पनामाह बिल्वमात्रं पृथक् पिण्डं मांसभेषजकल्कयोः||१७|| उरुबूकवटाम्भोजपत्रैः स्नेहादिषु क्रमात्| वेष्टयित्वा मृदा लिप्तं धवधन्वनगोमयैः||१८|| पचेत्प्रदीप्तैरग्न्याभं पक्वं निष्पीड्य तद्रसम्| नेत्रे तर्पणवद्युञ्ज्यात्|१९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മാംസം ച ഭേഷജകല്കശ്ച തയോഃ പൃഥക് പലമാത്രം പിണ്ഡമേരണ്ഡാദിപത്രൈര്വേഷ്ടയിത്വാ കൃഷ്ണമൃത്തികയാ ലിപ്തം വൃദ്ധവൈദ്യവ്യവഹാരാത് ദ്വ്യങ്ഹ്ഗുലോത്സേധം മൃത്തികാലേപം കൃത്വാ ക്രമേണ ധവാദീന്ധനൈഃ പ്രദീപ്തൈഃ പചേത്| തത്ര സ്നേഹനേ പുടപാക ഏരണ്ഡപത്രൈര്വേഷ്ടനം ധവകാഷ്ഠൈഃ പ്രദീപനമ്, ലേഖനേ വടപത്രൈര്വേഷ്ടനം ധന്വനേന്ധനേന പ്രദീപനമ്, പ്രസാദനേ ജലജപത്രൈര്വേഷ്ടനം ഗോമയേന്ധനേന പ്രദീപനമ്, ഇതി ക്രമാര്ഥഃ| അഗ്ന്യാഭം-അഗ്നിവര്ണം സത്, പക്വം ജ്ഞാത്വാ, അപനീതപത്രം വിധായ, വാസസാ നിഷ്പീഡ്യ, തദ്രസം നയനേ തര്പണമിവ യുഞ്ജ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പുടപാകസ്യ സാധനമാഹ-ബില്വമാത്രമിതി| മാംസപീണ്ഡമൌഷധപിണ്ഡം ച പൃഥക് ബില്വമാത്രമേകീകൃതം സ്നേഹനാദിഷ്വേരണ്ഡാദിപത്രൈഃ ക്രമാദ്വേഷ്ടിതം കുശമുഞ്ജസൂത്രാന്യതമേന ബദ്ധം തതോ വ്ദ്യങ്ഗുലോത്സേധേന മൃല്ലിപ്തം ധവാദീന്ധനൈഃ പചേത്| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ.൩൩)-"ധവധന്വനമധൂകന്യഗ്രോധകാശ്മര്യരാജാദനാര്ജുനനക്തമാലപാടലീനാമന്യതമൈഃ കാഷ്ഠൈഃ ശകൃതാ വാ ഗോമഹിഷയോഃ പചേത്|" ഇതി| പുടപാകവിധിമാഹ-അഗ്ന്യാഭമിതി| തം പിണ്ഡമഗ്നിവര്ണത്വേന പക്വം ജ്ഞാത്വാ നിഷ്പീഡ്യ രസം തര്പണവദ്യുഞ്ജ്യാത്|
Adhikarana പുടപാകധാരണവിധിഃ (൧൯-൨൦) · Śloka ൨൦
| ശതം ദ്വേ ത്രീണി ധാരയേത്||൧൯|| ലേഖനസ്നേഹനാന്ത്യേഷു| |൨൦|
View original
| शतं द्वे त्रीणि धारयेत्||१९|| लेखनस्नेहनान्त्येषु| |२०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ലേഖനാദിഷു ശതാദീനി ധാരയേത്| തത്ര ലേഖനേ ശതം മാത്രാണാം ധാരയേത്| സ്നേഹനേ ദ്വേ ശതേ| അന്ത്യേ-പ്രസാദനേ, ത്രീണി ശതാനി ധാരയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പുടപാകധാരണാവധിമാഹ-ശതമിതി| അന്ത്യഃ-പ്രസാദനഃ|
Adhikarana പുടപാകാനാമുഷ്ണശീതഭേദഃ (൨൦) · Śloka ൨൦
കോഷ്ണൌ പൂര്വൌ, ഹിമോऽപരഃ| |൨൦|
View original
कोष्णौ पूर्वौ, हिमोऽपरः| |२०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പൂര്വോ-സ്നേഹനലേഖനൌ, കോഷ്ണൌ യോജ്യൌ| ഹിമോऽപരഃ-പ്രസാദനാഖ്യഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പുടപാകാനാമുഷ്ണശീതഭേദമാഹ-കോഷ്ണാവിതി|
Adhikarana ലേഖനസ്നേഹാനയോരന്തേ കൃത്യമ് (൨൦) · Śloka ൨൦
| ധൂമപോऽന്തേ തയോരേവ|൨൦|
View original
| धूमपोऽन्ते तयोरेव|२०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തയോഃ-ആദ്യയോഃ പുടപാകയോഃ, അന്തേ ധൂമപഃ സ്യാത്| സ്നേഹേരിതകഫോപശാന്ത്യൈ, ന തു പ്രസാദനാന്തേ, ഇത്യേവശബ്ദാര്ഥഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ലേഖനസ്നേഹനയോരനന്തരകൃത്യമാഹ-ധൂമപ ഇതി|
Adhikarana പുടപാകസ്യ സമ്യഗ്യോഗാദി ലക്ഷണമ് (൨൦) · Śloka ൨൦
| യോഗാസ്തത്ര ച തൃപ്തിവത്||൨൦||
View original
| योगास्तत्र च तृप्तिवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തത്ര ച-തേഷു പുടപാകേഷു, യോഗാസ്തര്പണ ഇവ സ്യുഃ| തൃപ്തിവദിതി സപ്തമ്യന്താദ്വതിഃ| യോഗാ ഇതി ബഹുവചനനിര്ദേശാത് സമ്യഗ്യോഗായോഗാതിയോഗാ ഗൃഹ്യന്തേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പുടപാകസ്യ സമ്യഗ്യോഗാദിലക്ഷണമാഹ-യോഗാ ഇതി|
Adhikarana തര്പണപുടപാകനിഷേധഃ (൨൧) · Śloka ൨൧
തര്പണം പുടപാകം ച നസ്യാനര്ഹേ ന യോജയേത്| |൨൧|
View original
तर्पणं पुटपाकं च नस्यानर्हे न योजयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തര്പണപുടപാകൌ നസ്യായോഗ്യേ ന യോജയേത്| നസ്യാനര്ഹാഃ-"യോജ്യേന്ന തു നാവനമ്|" ഇത്യാദ്യുക്താഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-നിഷിദ്ധനസ്യാനാം തര്പണപുടപാകൌ നിഷേധതിതര്പണമിതി|
Adhikarana തര്പണപുടപാകയോരാചാരഃ (൨൧-൨൧.൫) · Śloka ൨൧
യാവന്ത്യഹാനി യുഞ്ജീത ദ്വിസ്തതോ ഹിതഭാഗ്ഭവേത്||൨൧|| മാലതീമല്ലികാപുഷ്പൈര്ബദ്ധാക്ഷോ നിവസേന്നിശാമ്||൨൧.൫||
View original
यावन्त्यहानि युञ्जीत द्विस्ततो हितभाग्भवेत्||२१|| मालतीमल्लिकापुष्पैर्बद्धाक्षो निवसेन्निशाम्||२१.५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യാവന്ത്യഹാനി-യാവന്മാത്രാണി ദിനാനി, തര്പണപുടപാകൌ കുര്വീത തതോ ദ്വിഗുണാനി ദിനാനി ഹിതസേവീ സ്യാത്| കൃതതര്പണ പുടപാകോ മാലത്യാദിപുഷ്പൈര്ബദ്ധാക്ഷഃ സന് വിഭാവരീം വസേത്| മാലതീ-സുമനാഃ| മല്ലികാ-ഗന്ധവാര്ഷികാ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തര്പണപുടപാകയോരാചാരമാഹ-യാവന്തീതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ. ൩൩)-"തഥാ പക്വാതിസാരേऽപി പുടപാകസ്യായമേവ വിധിരിതി| ഭവതി ചാത്ര| സേകേऽഞ്ജനേ തര്പണേ ച പുടപാകേ ച യേ ഗദാഃ| ജായന്തേ വിധിവിദ്ഭ്രംശാദ്യഥാസ്വം താന് പ്രസാധയേത്||" ഇതി|
Adhikarana നേത്രരക്ഷണേ യത്നഃ കാര്യഃ (൨൪) · Śloka ൨൪
സര്വാത്മനാ നേത്രബലായ യത്നം കുര്വീത നസ്യാഞ്ജനതര്പണാദ്യൈഃ| ദൃഷ്ടിശ്ച നഷ്ടാ വിവിധം ജഗച്ച തമോമയം ജായത ഏകരൂപമ്||൨൨.൫|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ തര്പണപുടപാകവിധിര്നാമ ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ||൨൪||
View original
सर्वात्मना नेत्रबलाय यत्नं कुर्वीत नस्याञ्जनतर्पणाद्यैः| दृष्टिश्च नष्टा विविधं जगच्च तमोमयं जायत एकरूपम्||२२.५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने तर्पणपुटपाकविधिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സര്വേണ പ്രകാരേണ നേത്രബലായ-ചക്ഷുഃസാമര്ഥ്യായ, നസ്യാദിഭിര്യത്നം കുര്യാത്| ദൃഷ്ടിശ്ചേതി ച ഹേതൌ| യതോ ദൃഷ്ടിര്യദി ന സ്യാത്തതോ ജഗദ്വിവിധമപി തമോമയം-അന്ധകാരരൂപം, ഏകരൂപം-ഏകലക്ഷണം, സമ്പദ്യത ഇതി| ഉപജാതിര്വൃത്തമ്| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ തര്പണപുടപാകവിധിര്നാമ ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൨൪||
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-നേത്രരക്ഷണേ യത്നഃ കാര്യ ഇത്യാഹ-സര്വാത്മനേതി| ദൃഷ്ടിശ്ചേതി ചശബ്ദശ്ചേദര്ഥേ| ഇതി ഹേമാദ്രിടീകായാമായുര്വേദരസായനേ| ദൃക്തര്പണപ്രകരണമ് സാമസ്ത്യേന നിരൂപിതമ്|| ൨൪||