Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ത്രയോവിംശാധ്യായാരമ്ഭോ ജത്രൂര്ധ്വരോഗപ്രസ്താവാല്ലോചനരോഗപ്രതിഷേധാര്ഥമാഹ
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
൨൩. ആശ്ചാതനാഞ്ജനവിധിരധ്യായഃ
Adhikarana ആശ്ചോതനാഞ്ജനവിധിരധ്യായഃ (൨-൩) · Śloka ൩
അഥാത ആശ്ചോതനാഞ്ജനവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| )||൩||
View original
अथात आश्चोतनाञ्जनविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആശ്ചോതനം ചാഞ്ജനം ച, തയോര്വിധിര്യസ്മിന്നധ്യായേ സ ഏവമ്| ശേഷം പൂര്വവത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ആശ്ചോതനാഞ്ജനവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാതും പ്രതിജാനീതേ-അഥേതി|
Adhikarana ആശ്ചോതനസ്യ വിഷയഃ (൧) · Śloka ൧
സര്വേഷാമക്ഷിരോഗാണാമാദാവാശ്ചോതനം ഹിതമ്| രുക്തോദകണ്ഡൂഘര്ഷാശ്രുദാഹരാഗനിവര്ഹണമ്||൧||
View original
सर्वेषामक्षिरोगाणामादावाश्चोतनं हितम्| रुक्तोदकण्डूघर्षाश्रुदाहरागनिवर्हणम्||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സകലാനാമപി നയനാമയാനാം പ്രഥമമാശ്ചോതനം-പരിഷേകോ, ഹിതമ്| യതസ്തദാശ്ചോതനമുപയുക്തം രുജാദിഘ്നം സ്യാത്| സങ്ഗ്രഹേ ചോക്തമ് (സൂ.അ.൩൨)-"അവ്യക്തേഷ്വേവ രുജാദിഷു തുല്യഗുണം പക്ഷ്മപരിഹാരേണാശ്ചോതനേനൈവാക്ഷികോശാലേപനമ്| തച്ച ബിഡാലകസംജ്ഞമ്|" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ആശ്ചോതനസ്യ വിഷയമാഹ-സര്വേഷാമിതി| സങ്ഗ്രഹേതു (സൂ.അ.൩൨)-"നാനാദ്രവ്യകല്പനയാ ച രാഗാശ്രുഘര്ഷരുഗ്ദാഹതോദഭേദപാകശോഫകണ്ഡൂഘ്നമ്| അവ്യക്തേഷ്വേവംഗുണമേവ പക്ഷ്മപരിഹാരേണാക്ഷികോശാലേപനമ്| തച്ച പുനര്ബിഡാലസംജ്ഞമ്| തയോരകാലോ രാത്രിഃ| കാലസ്തു സര്വമഹര്വേദനോത്പത്തിര്വാ|" ഇതി|
Adhikarana ആശ്ചോതനസ്യ ദോഷഭേദേനോഷ്ണത്വാദി ആശ്ചോതനവിധിഃ (൨) · Śloka ൨
ഉഷ്ണം ബാതേ, കഫേ കോഷ്ണം, തച്ഛീതം രക്തപിത്തയോഃ| |൨|
View original
उष्णं बाते, कफे कोष्णं, तच्छीतं रक्तपित्तयोः| |२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തത്-ആശ്ചോതനം, മരുത്യുഷ്ണം, കഫേ കിഞ്ചിദുഷ്ണം, രക്തേ പിത്തേ ച ശീതം, ഹിതമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ആശ്ചോതനസ്യ ദോഷഭേദേനോഷ്നത്വാദി വിധത്തേ| ഉഷ്ണമിതി|
Adhikarana ആശ്ചോതനവിധിഃ (൨-൪) · Śloka ൪
സമ്പ്രത്യാശ്ചോതനസ്യ വിധിമാഹ | നിവാതസ്ഥസ്യ വാമേന പാണിനോന്മീല്യ ലോചനമ്||൨|| ശുക്തൌ പ്രലമ്ബയാऽന്യേന പിചുവര്ത്യാ കനീനികേ| ദശ ദ്വാദശ വാ ബിന്ദൂന് ദ്വ്യങ്ഗുലാദവസേചയേത്||൩|| തതഃ പ്രമൃജ്യ മൃദുനാ ചൈലേന, കഫവാതയോഃ| അന്യേന കോഷ്ണപാനീയപ്ലുതേന സ്വേദയേന്മൃദു||൪||
View original
सम्प्रत्याश्चोतनस्य विधिमाह | निवातस्थस्य वामेन पाणिनोन्मील्य लोचनम्||२|| शुक्तौ प्रलम्बयाऽन्येन पिचुवर्त्या कनीनिके| दश द्वादश वा बिन्दून् द्व्यङ्गुलादवसेचयेत्||३|| ततः प्रमृज्य मृदुना चैलेन, कफवातयोः| अन्येन कोष्णपानीयप्लुतेन स्वेदयेन्मृदु||४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നിവാതസ്ഥാനസ്ഥിതസ്യാതുരസ്യ വൈദ്യോ വാമേന പാണിനോന്മീല്യ ലോചനമപാങ്ഗദേശേ ഭാജനം നിധയ, അന്യേന-ദക്ഷിണകരേണ, പിചുവര്ത്യാ ശുക്ത്യാം പ്രലമ്ബയാ ദശ ദ്വാദശ വാ ബിന്ദൂന് ദ്വ്യങ്ഗുലാത്-നാതിനികടാന്നാതിദൂരാത്, കനീനികേऽവസേചയേത്| തത ഇതി അനന്തരം, കോമലേന വസ്ത്രഖണ്ഡേന പ്രമൃജ്യ-ശോധയിത്വാ, അന്യേന-ശോധനാത്, ചൈലേന കോഷ്ണജലപ്ലുതേനാക്ഷി മൃദു സ്വേദയേത്-നാതിശയേന| കയോര്ദോഷയോഃ? വാതകഫയോഃ,-ന തു പിത്തരക്തയോരിത്യര്ഥഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ആശ്ചോതനവിധിമാഹ-നിവാതസ്ഥസ്യേതി| അന്യേന-ദക്ഷിണേന ഹസ്തേന| ശുക്തൌ പ്രലമ്ബയാ-ശുക്തിസ്ഥദ്രവനിമഗ്നാര്ദ്ധയാ| കനീനകേ-നാസാസംലഗ്നനേത്രാന്തേ| വ്ദ്യങ്ഗുലാത്-നേത്രവര്ത്യഗ്രയോര്വ്ദ്യങ്ഗുലമന്തരം കൃത്വാ| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ.൩൨)-"ഏവമസ്യ ന ബിന്ദുപാതേനാക്ഷിതാഡനാദ്രാഗാദയോ ജായന്തേ|" ഇതി| ആശ്ചോതനാന്തരം കൃത്യമാഹ-തതഃ പ്രമൃജ്യേതി| പ്രമാര്ജനം സര്വത്ര| കഫവാതയോസ്ത്വന്യേന ചൈലേന സ്വേദനം ച|
Adhikarana അത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണാസ്യാശ്ചോതനസ്യ ദോഷഃ അതിശീതസ്യാതിമാത്രസ്യ ച ദോഷഃ അത്യല്പസ്യ ദോഷഃ അപരിസ്രുതസ്യ ദോഷഃ (൫-൬) · Śloka ൬
അത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണം രൂഗ്രാഗദൃങ്നാശായാക്ഷിസേചനമ്| അതിശീതം തു കുരുതേ നിസ്തോദസ്തമ്ഭവേദനാഃ||൫|| കാഷായവര്ത്മതാം ഘര്ഷം കൃച്ഛ്രാദുന്മേഷണം ബഹു| വികാരവൃദ്ധിമത്യല്പം സംരമ്ഭമപരിസ്രുതമ്||൬||
View original
अत्युष्णतीक्ष्णं रूग्रागदृङ्नाशायाक्षिसेचनम्| अतिशीतं तु कुरुते निस्तोदस्तम्भवेदनाः||५|| काषायवर्त्मतां घर्षं कृच्छ्रादुन्मेषणं बहु| विकारवृद्धिमत्यल्पं संरम्भमपरिस्रुतम्||६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അത്യര്ഥമുഷ്ണമതിതീക്ഷ്ണം വാऽऽശ്ചോതനം രുജേ-രോഗായ, രാഗായ-ലോഹിതിമ്രേ, ദൃഗ്വിനാശായ ച സ്യാത്| അതിശീതം ത്വക്ഷിസേചനം നിസ്തോദാദീന് വിധത്തേ| നിസ്തോദഃ-സൂച്യവ വ്യധഃ| സ്തമ്ഭഃ അക്ഷ്ണഃ സ്തമ്ഭനമിവ| വേദനാ-ശൂലമ്| കഷായവര്ത്മത്വം കുരുതേ| ഘര്ഷോ-വര്ത്മനോഃ പരസ്പരം സംശ്ലേഷഃ| ബഹു-അതിമാത്രം, ആശ്ചോതനം കൃച്ഛ്രേണോന്മേഷണം വിധത്തേ| അത്യല്പമക്ഷിസേചനം വികാരവൃദ്ധിം കുരുതേ| അപരിസ്രുതമക്ഷിസേചനം സംരമ്ഭം-വേത്രക്ഷോഭം, വിധത്തേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണസ്യാശ്ചോതനസ്യ ദോഷമാഹ-അത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണമിതി| അതിശീതസ്യ ദോഷമാഹ-അതിശീതം ത്വിതി| അതിമാത്രസ്യ ദോഷമാഹ-കഷായവര്ത്മതാമിതി| കഷായവര്ത്മതാം രൂക്ഷവര്ത്മത്വമ്| അത്യല്പസ്യ ദോഷമാഹ-വികാരവൃദ്ധിമിതി| നേത്രാദപരിസ്രുതസ്യ ദോഷമാഹ-സംരമ്ഭമിതി| സംരമ്ഭം-ശോഫാദിപ്രാദുര്ഭാവമ്|
Adhikarana ആശ്ചോതനസ്യ ഫലമ് (൭) · Śloka ൭
കയാ യുക്ത്യാ നേത്രേ പ്രയുക്തമൌഷധം ദോഷാനപയതി ? ഇത്യാഹ ഗത്വാ സന്ധിശിതോഘ്രാണമുഖസ്രോതാംസി ഭേഷജമ്| ഊര്ധ്വഗാന്നയനേ ന്യസ്തമപവര്തയതേ മലാന്||൭||
View original
कया युक्त्या नेत्रे प्रयुक्तमौषधं दोषानपयति ? इत्याह गत्वा सन्धिशितोघ्राणमुखस्रोतांसि भेषजम्| ऊर्ध्वगान्नयने न्यस्तमपवर्तयते मलान्||७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സന്ധ്യാദീനാം ദ്വന്ദ്വഃ| തതഃ സ്രോതഃശബ്ദേന ഷഷ്ഠീസമാസഃ| സന്ധിശബ്ദേനേഹാക്ഷികോശസമ്ബന്ധിനഃ സന്ധയോ ഗൃഹ്യന്തേ| തേന-അക്ഷികോശസന്ധിസ്രോതാംസി ശിരാസ്രോതാംസി മുഖസ്രോതാംസി ഗത്വാ നയനേ ക്ഷിപ്തഭൌഷധമൂര്ധ്വഗാന് മലാനപവര്തയതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ആശ്ചോതനസ്യ ഫലമാഹ-ഗത്വേതി| നേത്രേ ന്യസ്തമൌഷധം സന്ധ്യാദീന് ഗത്വാ ജത്രൂര്ധ്വഗാന് രോഗാന് ഹന്തി|
Adhikarana അഞ്ജനസ്യ വിഷയഃ (൮-൯) · Śloka ൯
അഥാഞ്ജനം ശുദ്ധതനോര്നേത്രമാത്രാശ്രയേ മലേ| പക്വലിങ്ഗേऽല്പശോഫാതികണ്ഡൂപൈച്ഛില്യലക്ഷിതേ||൮|| മന്ദഘര്ഷാശ്രുരാഗേऽക്ഷിണ പ്രയോജ്യം ഘനദൂഷികേ| ആര്തി പിത്തകഫാസൃഗ്ഭിര്മാരുതേന വിശേഷതഃ||൯||
View original
अथाञ्जनं शुद्धतनोर्नेत्रमात्राश्रये मले| पक्वलिङ्गेऽल्पशोफातिकण्डूपैच्छिल्यलक्षिते||८|| मन्दघर्षाश्रुरागेऽक्षिण प्रयोज्यं घनदूषिके| आर्ति पित्तकफासृग्भिर्मारुतेन विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥ-ആശ്ചോതനാദനന്തരം, അഞ്ജനം പ്രയോക്തവ്യമ്| കീദൃശസ്യാതുരസ്യ? ശുദ്ധാ തനുര്യസ്യ സഃ, തസ്യ| മലേ നേത്രമാത്രാശ്രയേ-ന ത്വധികശരീരവ്യാപിനി| തഥാ, പക്വലിങ്ഗേ| പക്വലിങ്ഗതാ കഥം വേദ്യാ? ഇതി വിശേഷണദ്വാരേണാഹ-അല്പശോഫേനാതികണ്ഡ്വാ പൈച്ഛില്യേന ച ലക്ഷിതേ-അവഗതേ, 'പക്വലിങ്ഗേ സതി| കീദൃശേऽക്ഷിണ? മന്ദാഃ-അല്പാഃ, ഘര്ഷാശ്രുരാഗാ യസ്യ തസ്മിന്| തഥാ, ഘനാ ദൂഷികാ-നേത്രമലോ, യസ്മിന്നയനേ തസ്മിന്| ഏതദപി പക്വലിങ്ഗമേവ| പിത്തേന കഫേന രക്തേന ചാതുരേ, മാരുതേന ചാതുരേ വിശേഷേണാഞ്ജനം പ്രയോജ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അഞ്ജനസ്യ വിഷയമാഹ-അഥാഞ്ജനമിതി| ശോഫാല്പത്വാദ്യുപലക്ഷീതേ പകലക്ഷണേ സതി, തഥാ ഘര്ഷാദ്യല്പത്വേ ദൂഷികാഘനത്വേ ച|
Adhikarana അഞ്ജനസ്യ ഭേദാഃ (൧൦) · Śloka ൧൦
ലേഖനം രോപണം ദൃഷ്ടിപ്രസാദനമിതി ത്രിധാ| അഞ്ഹ്ജനമ്|൧൦|
View original
लेखनं रोपणं दृष्टिप्रसादनमिति त्रिधा| अञ्ह्जनम्|१०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഞ്ജനം ച ലേഖനാദിഭേദേന ത്രിധാ| ലിഖ്യതേ-ശസ്ത്രേണേവ, ശുക്രാര്മാദീനീതി ലേഖനമ്| രോപ്യതേ-സംരോഹ്യതേ, അഭിഷ്യന്ദാദീനീതി രോപണമ്| പ്രസാദ്യതേ-നിര്മലീക്രിയതേ, അനേനേതി പ്രസാദനമ്| ദൃഷ്ടേഃ പ്രസാദനം ദൃഷ്ടിപ്രസാദനമ്| സങ്ഗ്രഹേ യത് സ്നേഹനമഞ്ജനം കഥിതം തദിഹ രോപണദൃഷ്ടിപ്രസാദനയോരേവാന്തര്ഭൂതത്വാത് പൃഥങ്നോക്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അഞ്ജനസ്യ ഭേദാനാഹ-ലേഖനമിതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ.അ ൩൨)-"ന ദോഷവേഗോദയേ, ന ചാനിര്ഹൃതദോഷേ| തത്ര ഹി ദോഷോത്ക്ലേശേന രാഗാദിവൃദ്ധിഃ ശുക്രപാകതിമിരോത്പത്തിശ്ച|" ഇതി|
Adhikarana ലേഖനസ്യ ദ്രവ്യണി (൧൦) · Śloka ൧൦
| ലേഖനം തത്ര കഷായാമ്ലപടൂഷണൈഃ||൧൦||
View original
| लेखनं तत्र कषायाम्लपटूषणैः||१०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തത്ര-തേഷു ത്രിഷ്വഞ്ജനേഷു മധ്യാത്, ലേഖനമഞ്ജനം കഷായാദിഭിര്ദ്രവ്യൈഃ ശുക്രാര്മാദിഷു പ്രയോജ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ലേഖനസ്യ ദ്രവ്യാണ്യാഹ-ലേഖനമിതി|
Adhikarana രോപണസ്യ ദ്രവ്യാണി (൧൧) · Śloka ൧൧
രോപണം തിക്തകൈര്ദ്രവ്യൈഃ| |൧൧|
View original
रोपणं तिक्तकैर्द्रव्यैः| |११|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രോപണമഞ്ജനം തിക്തകൈര്ദ്രവ്യൈഃ സ്യാത്| തിക്തഗ്രഹണമുപലക്ഷണാര്ഥമ്| തേന-കഷായദ്രവ്യൈഃ സംസ്നേഹൈഃ രോപണമഞ്ജനം വേദ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-രോപണസ്യ ദ്രവ്യാണ്യാഹ-രോപണമിതി|
Adhikarana ദൃഷ്ടിപ്രസാദനസ്യ ദ്രവ്യാനി (൧൧-൧൨) · Śloka ൧൨
സ്വാദുശീതൈഃ പ്രസാദനമ്| തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാഭിസന്തപ്തേ നയനേ തത്പ്രസാദനമ്||൧൧|| പ്രയുജ്യമാനം ലഭതേ പ്രത്യഞ്ജനസമാഹ്വയമ്| |൧൨|
View original
स्वादुशीतैः प्रसादनम्| तीक्ष्णाञ्जनाभिसन्तप्ते नयने तत्प्रसादनम्||११|| प्रयुज्यमानं लभते प्रत्यञ्जनसमाह्वयम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ്വാദുശീതൈര്ദ്രവ്യൈഃ പ്രസാദനമഞ്ജനം ഭവതി| പ്രസാദനമേവ സ്വാദുശീതദ്രവ്യൈശ്രൂര്ണം തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാഭിസന്തപ്തേ ചക്ഷുഷി പ്രയുജ്യമാനം പ്രത്യഞ്ജനസംജ്ഞാം ലഭതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ദൃഷ്ടിപ്രസാദനസ്യ ദ്രവ്യാണ്യാഹ-സ്വാദുശീതൈരിതി|
Adhikarana ശലാകാവര്ണനമ് (൧൨-൧൩) · Śloka ൧൩
| ദശാങ്ഗുലാ തനുര്മധ്യേ ശലാകാ മുകുലാനനാ||൧൨|| പ്രശസ്താ, ലേഖനേ താമ്രീ, രോപണേ കാലലോഹജാ| അങ്ഗുലീ ച, സുവര്ണോത്ഥാ രൂപ്യജാ ച പ്രസാദനേ||൧൩||
View original
| दशाङ्गुला तनुर्मध्ये शलाका मुकुलानना||१२|| प्रशस्ता, लेखने ताम्री, रोपणे काललोहजा| अङ्गुली च, सुवर्णोत्था रूप्यजा च प्रसादने||१३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദശാങ്ഗുലാ രാജമാഷസ്ഥൂലാ ശലാകാ പ്രശസ്താ| മധ്യേ തനുഃ| തഥാ, മുകുലാകാരേ ആനനേ-മുഖേ ദ്വേऽപി, യസ്യാഃ സാ മുകുലാനനാ| ലേഖനാഞ്ജനേ താമ്രീ ശലാകാ പ്രശസ്താ| രോപണേ ച കാലലോഹോത്ഥാ(ലോഹജാ)-കൃഷ്ണശസ്ത്രോദ്ഭവാ| അങ്ഗുലീ ച-ഹസ്താവയവവിശേഷോ, രോപണ ഏവ ശസ്തഃ| ഏവം പ്രസാദനേऽഞ്ജനേ സുവര്ണോത്ഥാ കനകോദ്ഭവാ, രജതോദ്ഭവാ ച ശലാകാ പ്രശസ്താ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശലാകാമാഹ-ദശാങ്ഗുലേതി| ലേഖനേ ശലാകാമാഹ-ലേഖനേ താമ്രീതി| രോപണേ ശലാകാമാഹ-രോപണ ഇതി| പ്രസാദനേ ശലാകാമാഹ-സുവര്ണോത്ഥേതി|
Adhikarana അഞ്ജനകല്പനഭേദഃ, കല്പനാത്രയസ്യ വിഷയത്രയമ് (൧൪) · Śloka ൧൪
അഞ്ജനകല്പനാ ത്രിപ്രകാരാ സ്യാത്| കഥമ് ? ഇത്യാഹ പിണ്ഡോ രസക്രിയാ ചൂര്ണസ്ത്രിധൈവാഞ്ജനകല്പനാ| ഗുരൌ മധ്യേ ലഘൌ ദോഷേ താം ക്രമേണ പ്രയോജയേത്||൧൪||
View original
अञ्जनकल्पना त्रिप्रकारा स्यात्| कथम् ? इत्याह पिण्डो रसक्रिया चूर्णस्त्रिधैवाञ्जनकल्पना| गुरौ मध्ये लघौ दोषे तां क्रमेण प्रयोजयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിണ്ഡാദിഭേദേന ത്രിപ്രകാരാऽഞ്ജനകല്പനാ സ്യാത്| പിണ്ഡാദയോ ബഹുദോഷാദിഷു ക്രമേണ പ്രയോജ്യാഃ| ഗുരൌ ദോഷേ പിണ്ഡഃ പ്രയോജ്യോ, മധ്യേ ദോഷേ രസക്രിയാ, ലഘൌ ദോഷേ ചൂര്ണ ഇത്യര്ഥഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അഞ്ജനകല്പനാഭേദാനാഹ-പിണ്ഡൈതി| പിണ്ഡോഗുടികാ| രസക്രിയാ-അവലേഹഃ| കല്പനാത്രയസ്യ വിഷയത്രയമാഹ-ഗുരാവിതി|
Adhikarana പിണ്ഡരസക്രിയയോര്മാത്രാ (൧൫) · Śloka ൧൫
ഹരേണുമാത്രാ പിണ്ഡസ്യ വേല്ലമാത്രാ രസക്രിയാ| തീക്ഷ്ണസ്യ, ദ്വിഗുണം തസ്യ മൃദുനഃ|൧൫|
View original
हरेणुमात्रा पिण्डस्य वेल्लमात्रा रसक्रिया| तीक्ष्णस्य, द्विगुणं तस्य मृदुनः|१५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തീക്ഷ്ണദ്രവ്യകൃതസ്യ പിണ്ഡസ്യ ഹരേണുമാത്രം പ്രമാണം കഥയന്തി| മൃദുദ്രവ്യകൃതസ്യ പിണ്ഡസ്യ തത് ദ്വിഗുണം പ്രമാണം-ദ്വിഹരേണുമാത്രം, വദന്തി| രസക്രിയായാ വിഡങ്ഗപ്രമാണമാഹുഃ| [മൃദുദ്രവ്യകൃതായാ രസക്രിയായാ ദ്വിവേല്ലമാത്രമ്|]
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തീക്ഷ്ണയോഃ പിണ്ഡരസക്രിയയോര്മാത്രാമാഹ-ഹരേണുമാത്രേതി| ഹരേണുഃ-രേണുകാ| വേല്ലം-വിഡങ്ഗമ്| മൃദ്യോഃ പിണ്ഡരസക്രിയയോര്മാത്രാമാഹ-ദ്വിഗുണമിതി| മൃദുനഃ-മൃദുദ്രവ്യകൃതസ്യ| തസ്യ-പിണ്ഡരസക്രിയാരൂപസ്യാഞ്ജനസ്യ| ദ്വിഗുണം പ്രമാണം-പിണ്ഡസ്യ ഹരേണുദ്വയം, രസക്രിയായാ വേല്ലദ്വയമ്|
Adhikarana ചൂര്ണസ്യ മാത്രാ (൧൫-൧൬) · Śloka ൧൬
| ചൂര്ണിതസ്യ ച||൧൫|| ദ്വേ ശലാകേ തു തീക്ഷ്ണ്സ്യ, തിസ്രസ്തദിതരസ്യ ച| |൧൬|
View original
| चूर्णितस्य च||१५|| द्वे शलाके तु तीक्ष्ण्स्य, तिस्रस्तदितरस्य च| |१६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ചൂര്ണേ തീക്ഷ്ണേ ദ്വിഗുണാം ശലാകം, മൃദൌ ത്രിഗുണാം ശലാകാമഭിദധുഃ| തന്ത്രാന്തരേ ചോക്തമ്-"ലേഖനമഞ്ജനം താമ്രരജതകാംസ്യാദ്യന്യതമേഷു ധാര്യമ്| രോപണം സുവര്ണവടശങ്ഖാന്യതമേഷു| പ്രസാദനം സ്ഫടികപ്ലക്ഷചന്ദനാന്യതമേഷു ധാര്യമ്| ഏവം ഹ്യഞ്ജനമവ്യാപന്നഗുണം ഭവതി| വര്തേര്ഘര്ഷണാര്ഥം ശിലാ നിമ്രമധ്യാऽനുദ്ഗാരിണീ പഞ്ചാങ്ഗുലായതാ ത്ര്യങ്ഗുലവിസ്താരാ|" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തീക്ഷ്ണസ്യ ചൂര്ണസ്യ മാത്രാമാഹ-ചൂര്ണിതസ്യേതി| മൃദോശ്ചൂര്ണസ്യ മാത്രാമാഹ-തിമ്ര ഇതി|
Adhikarana അഞ്ജനസ്യ കാലദ്വയമ് (൧൬-൧൭) · Śloka ൧൭
| നിശി സ്വപ്നേ ന മധ്യാഹ്നേ മ്ലാനേ നോഷ്ണഗഭസ്തിഭിഃ||൧൬|| അക്ഷിരോഗായ ദോഷാഃ സ്യുര്വര്ധിതോത്പീഡിതദ്ഗുതാഃ| പ്രാതഃ സായം ച തച്ഛാന്ത്യൈ വ്യാഭ്രേര്കേऽതോऽഞ്ജയേത്സദാ||൧൭||
View original
| निशि स्वप्ने न मध्याह्ने म्लाने नोष्णगभस्तिभिः||१६|| अक्षिरोगाय दोषाः स्युर्वर्धितोत्पीडितद्गुताः| प्रातः सायं च तच्छान्त्यै व्याभ्रेर्केऽतोऽञ्जयेत्सदा||१७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നിശി-രാത്രൌ, അഞ്ജനം ന പ്രയോജ്യമ്| തഥാ സ്വപ്നേ-സ്വപ്നകാലേ, അഞ്ജനം ന പ്രയോജ്യമ്| തഥാ, മധ്യംദിനേऽഞ്ജനം ന പ്രയോജ്യമ്| ന ച മ്ലാനേ ലോചനേऽഞ്ജനം പ്രയോജ്യമ്| കേന (കാഭിഃ) മ്ലാനേ ? ഉഷ്ണാഭിര്ദീധിതിഭിഃ| യസ്മാദേഷു കാലേഷ്വഞ്ജനേന പ്രയുക്തേന ദോഷാ വൃദ്ധിം നീതാഃ, തഥാऽന്യസ്ഥാനഗത്ത്വാദുത്പീഡിതാഃ, തഥാ ദ്രുതാഃ- കാലസ്യോഷ്ണത്വാദ്വിലയം ഗതാഃ, അക്ഷിരോഗായ സ്യുഃ| തസ്മാദേഷു കാലേഷ്വഞ്ജനം ന പ്രയോജ്യമ്| പ്രാതരിത്യാദി| യതഃ പൂര്വോക്തേഷു കാലേഷു പൂര്വോക്താ ദോഷാഃ| തസ്മാത് പൂര്വാഹ്ണേऽപരാഹ്ണേ ച തച്ഛാന്ത്യൈ-തസ്യാക്ഷിരോഗസ്യോപശമായ, വിതഗാഭ്രേ രവൌ സദൈവ നേത്രേऽഞ്ജയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അഞ്ജനസ്യ കാലദ്വയമാഹ-നിശീതി| രാത്രൌ നിദ്രയാ വര്ദ്ധിതാ ദോഷാ അക്ഷിരോഗായ സ്യുഃ, അതഃ പ്രാതരഞ്ജഏയ്ത്| അമ്ധ്യാഹ്നേ പാനാന്നാഭ്യാമുത്പീഡിതാഃ സൂര്യശ്മിഭിര്ദ്രവീകൃതാ അക്ഷിരോഗായ സ്യുഃ, അതഃ സായമഞ്ജയേത്|
Adhikarana തീക്ഷ്ണാഞ്ജനസ്യ ദിവാനിഷേധഃ നിഷേധേ യുക്തിഃ (൧൮) · Śloka ൧൮
വദന്ത്യന്യേ തു ന ദിവാ പ്രയോജ്യം തീക്ഷ്ണമഞ്ജനമ്| വിരേകദുര്ബലം ചക്ഷുരാദിത്യം പ്രാപ്യ സീദതി||൧൮||
View original
वदन्त्यन्ये तु न दिवा प्रयोज्यं तीक्ष्णमञ्जनम्| विरेकदुर्बलं चक्षुरादित्यं प्राप्य सीदति||१८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അന്യേ ത്വാചാര്യാ ഏവം വദന്തി| യത് തീക്ഷ്ണമഞ്ജനം ദിവാ ന പ്രയോജ്യമ്| കുതഃ ? യസ്മാച്ചക്ഷുരാദിത്യം പ്രാപ്യ സീദതി| കിമ്ഭൂതം ? വിരേകദുര്ബലമ്, തീക്ഷ്ണാഞ്ജനേന വിരേചിതത്വാത്| തസ്മാദ്ദിവസേ തീക്ഷ്ണമഞ്ജനം ന പ്രയോജ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തീക്ഷ്ണാഞ്ജനസ്യ ദിവാ-നിഷേധമാഹ-വദന്തീതി| നിഷേധേ യുക്തിമാഹ-വിരേകദുര്ബലമിതി|
Adhikarana തീക്ഷ്ണസ്യ രാത്രിപ്രയോഗേ യുക്തിഃ (൧൯) · Śloka ൧൯
അത ഏവാഹ സ്വപ്നേന രത്രൌ കാലസ്യ സൌ മ്യത്വേന ച തര്പിതാ| ശീതസാത്മ്യാ ദൃഗാഗ്നേയീ സ്ഥിരതാം ലഭതേ പുനഃ||൧൯||
View original
अत एवाह स्वप्नेन रत्रौ कालस्य सौ म्यत्वेन च तर्पिता| शीतसात्म्या दृगाग्नेयी स्थिरतां लभते पुनः||१९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യസ്മാത്സ്വപ്നേന രാത്രൌ തര്പിതാ, തഥാ കാലസ്യ-രാത്ര്യാഖ്യസ്യ, സൌ മ്യത്വേന തര്പിതാ ദൃഷ്ടിഃ പുനഹ് സ്ഥൈര്യം പ്രാപ്നോതി, തീക്ഷ്ണാഞ്ജനക്ഷോഭിതാऽപി| കീദൃഗ്ദൃഷ്ടിഃ ? ആഗ്നേയീ,- അഗ്ന്യുത്കടഭൂതസമ്ഭവാ, തഥാ ശീതസാത്മ്യാ| തസ്മാദ്രാത്രാവഞ്ജനം പ്രയോജ്യമ്| ആഗ്നേയീതി "സര്വത്രാഗ്നികലിഭ്യാം ഢഗ്വക്തവ്യഃ" ഇതി ഢക്| ശീതം സാത്മ്യം യസ്യാഃ, പൈത്തികജ്വരസ്യേവ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തീക്ഷ്ണസ്യ രാത്രിപ്രയോഗേ യുക്തിമാഹ-സ്വപ്നേനേതി| ദൃഷ്ടിസ്താവദാഗ്നേയത്വാത്സന്താപപീഡിതാ| അത ഏവ ശീതസാത്മ്യാ| സാ ച തീക്ഷ്ണാഞ്ജനേനാതിസന്തപ്താ രാത്രൌ സ്വപ്നേന സൌമ്യേന കാലേന ച ഗതസന്താപാ പുനഃ സ്ഥിരതാം ലഭതേ|
Adhikarana രോഗവിശേഷേ ദിവാऽപി തീക്ഷ്ണം യോജ്യമ് (൨൦) · Śloka ൨൦
തദേതദന്യമതമവ്യാപകമിതി ദൂഷയന്നാഹ അത്യുദ്രിക്തേ ബലാസേ തു ലേഖനീയേऽഥവാ ഗദേ| കാമമഹ്യ്നപി നാത്യുഷ്ണേ തീക്ഷ്ണമക്ഷ്ണി പ്രയോജയേത്||൨൦||
View original
तदेतदन्यमतमव्यापकमिति दूषयन्नाह अत्युद्रिक्ते बलासे तु लेखनीयेऽथवा गदे| काममह्य्नपि नात्युष्णे तीक्ष्णमक्ष्णि प्रयोजयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അത്യുത്കൃഷ്ടേ കഫേ, അഥവാ ലേഖനാര്ഹേ-ശുക്രാര്മാദൌ, രോഗേ ദിനേऽപി നാത്യുഷ്ണേ തീക്ഷ്ണമഞ്ജനം പ്രയോജയേത്| കാമം-അനുമതമേതത്| കാലസ്യാത്യൌഷ്ണ്യാദഞ്ജനസ്യ തൈക്ഷ്ണ്യാച്ചാതിയോഗേന ദൃഷ്ട്യുപഘാതഃ സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-കഫോദ്രകേ ലേഖനസാധ്യേ ച രോഗേ ദിവാऽപി തീക്ഷ്ണം യോജ്യമിത്യാഹ-അത്യുദ്രിക്ത ഇതി|
Adhikarana നേത്രസ്യ കഥം തേജസോപധാതഃ (൨൧) · Śloka ൨൧
അത ഏവാഹ അശ്മനോ ജന്മ ലോഹസ്യ തത ഏവ ച തീക്ഷ്ണതാ| ഉപഘാതോऽപി തേനൈവ തഥാ നേത്രസ്യ തേജസഃ||൨൧||
View original
अत एवाह अश्मनो जन्म लोहस्य तत एव च तीक्ष्णता| उपघातोऽपि तेनैव तथा नेत्रस्य तेजसः||२१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അശ്മനഃ-പാഷാണാത്, ശസ്ത്രസ്യോത്പത്തിഃ| തസ്മാദേവ ചാശ്മനഃ ശ്ലക്ഷ്ണതാദിയോഗാത്തീക്ഷ്ണതാ| ഉപഘാതോऽപി-കുണ്ഠത്വാദികഃ, തേനൈവ-പാഷാണേന, ന കേവലം തൈക്ഷ്ണ്യമ്| തഥാ-തേനൈവാശ്മശസ്ത്രന്യായേന, നേത്രസ്യ തേജസഃ-അഗ്നേരശ്മസ്ഥാനീയാജ്ജന്മ| രവിസംജ്ഞാത്തേജസഃ സകാശാത്തീക്ഷ്ണതാ-ദര്ശനപടുത്വമ്| അത്യുഷ്ണേന തു തേന തസ്യോപഘാതഃ| തസ്മാത് യദന്യേ വദന്തി സാമാന്യേനൈവ ദിവാऽഞ്ജനം ന പ്രയോജ്യമിതി, തദസദേവ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തൈജസസ്യ തേജഃസഹകൃതസ്യ ച നേത്രസ്യ കഥം തേജസോപഘാതഃ ? ഇത്യത ആഹ-അശ്മന ഇതി|
Adhikarana രാത്രാവപി തീക്ഷ്ണാഞ്ജനനിഷേധഃ, തത്പ്രയോഗേ ദോഷഃ (൨൨) · Śloka ൨൨
അപി ച ന രാത്രാവപി ശീതേऽതി നേത്രേ തീക്ഷ്ണാഞ്ജനം ഹിതമ്| ദോഷമസ്രാവയേത്സ്തബ്ധം കണ്ഡൂജാഡ്യാദികാരി തത്||൨൨||
View original
अपि च न रात्रावपि शीतेऽति नेत्रे तीक्ष्णाञ्जनं हितम्| दोषमस्रावयेत्स्तब्धं कण्डूजाड्यादिकारि तत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രാത്രാവപി നേത്രേ കഫാധിക്യേനാതിശീതേ-കണ്ഡൂപൈച്ഛിത്യാദ്യനുമിതേ, തീക്ഷ്ണമഞ്ജനം ന പ്രയോജ്യമ്| യതോ നിശി തീക്ഷ്ണമഞ്ജനമുപയുക്തം കാലസ്യ സൌ മ്യത്വാത് ദോഷം-സ്രാവണ്യോഗ്യം, അസ്രാവയേത്| അഞ്ജനം സ്തബ്ധം കണ്ഡൂജാഡ്യാദികൃത് സ്യാത്, ന തു ശമകാരി| തസ്മാത് "ശീതസാത്മ്യാ ദൃഗാഗ്നേയീ സ്ഥിരതാം ലഭതേ പുനഃ|" ഇത്യേതദപ്യസത്| തസ്മാത് പൂര്വോക്തമേവാനവദ്യമിതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-രാത്രാവപ്യതിശീതേ തീക്ഷ്ണാഞ്ജനം നിഷേധതി-ന രാത്രാവിതി|
Adhikarana ഭീതാദീനാമഞ്ജനനിഷേധഃ (൨൩-൨൪) · Śloka ൨൪
നാഞ്ജയേദ്ഭീതവമിതവിരിക്താശിതവേഗിതേ| ക്രുദ്ധജ്വതിതതാന്താക്ഷിശിരോരുക്ശോകജാഗരേ||൨൩|| അദൃഷ്ടേऽര്കേ ശിരഃസ്നാതേ പീതയോര്ധൂമമദ്യയോഃ| അജീര്ണേऽഗ്ന്യര്കസന്തപ്തേ ദിവാസുപ്തേ പിപാസിതേ||൨൪||
View original
नाञ्जयेद्भीतवमितविरिक्ताशितवेगिते| क्रुद्धज्वतिततान्ताक्षिशिरोरुक्शोकजागरे||२३|| अदृष्टेऽर्के शिरःस्नाते पीतयोर्धूममद्ययोः| अजीर्णेऽग्न्यर्कसन्तप्ते दिवासुप्ते पिपासिते||२४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഭീതാദീനാമക്ഷിണീ വൈദ്യോ നാഞ്ജയേത്| അശിതോऽത്ര സദ്യോഭുക്തോ വേദ്യഃ| സദ്യോഭുക്തസ്യ നരസ്യ നയനേ നാഞ്ജയേദിത്യര്ഥഃ| താന്തേ-സൂക്ഷ്മഭാസുരാദിദര്ശനാദഭിഘാതാദ്വാ ഗ്ലാനേ, അക്ഷിണീ യസ്യ സഃ, തസ്മിന്| അദൃഷ്ടേऽര്കേ, ജലദച്ഛന്നത്വാത്| തഥാ, ശിരഃസ്നാതാദിഷു|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഭീതാദീനാമഞ്ജനം നിഷേധതി-നാഞ്ജയേദിതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ. അ. ൩൨)-"ഏഷ്വഞ്ജനാദൂഷ്മോര്ധ്വഗഃ സംരമ്ഭാശ്രുവേദനാവിലത്വോഷാരാഗദൂഷികാനിസ്തോദകൃച്ഛ്രോന്മീലനശ്വയഥുശുക്രതിമിരാദീന് ജനയേത്|" ഇതി| താന്തം-ഉഷ്ണാദിനാ ഗ്ലാനമക്ഷി|
Adhikarana അതിതീക്ഷ്ണാദി നവവിദമഞ്ജനം ന പ്രയോജനമ് (൨൫) · Śloka ൨൫
സാമ്പ്രതം യാദൃശമഞ്ജനം ന പ്രയോജ്യം താദൃശം ദര്ശയതി അതിതീക്ഷ്ണമൃദുസ്തോകബഹ്നച്ഛഘനകര്കശമ്| അത്യര്ഥശീതലം തപ്തമഞ്ജനം നാവചാരയേത്||൨൫||
View original
साम्प्रतं यादृशमञ्जनं न प्रयोज्यं तादृशं दर्शयति अतितीक्ष्णमृदुस्तोकबह्नच्छघनकर्कशम्| अत्यर्थशीतलं तप्तमञ्जनं नावचारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അതിശബ്ദസ്യ തീക്ഷ്ണാദിഭിര്ഘനാന്തൈഃ സമ്ബന്ധഃ| അത്യര്ഥശീതലമിത്യേതസ്മാദത്യര്ഥശബ്ദസ്തപ്തമിത്യത്രാനുവൃത്തികൃതേന സമ്ബന്ധേന യോജ്യഃ| അതിതീക്ഷ്ണാദിഗുണമഞ്ജനം ന പ്രയോജയേത്| തന്ത്രാന്തതേ ചാഞ്ജനവിധിരുക്തഃ-"സുഖോപവിഷ്ടസ്യാതുരസ്യ സുഖോപവിഷ്ടോ വൈദ്യോ വാമാങ്ഗുഷ്ഠേനോത്തരം വര്ത്മോത്ക്ഷിപ്യ കൃഷ്ണഭാഗസ്യാധഃ കനീനികാദപാങ്ഗം യാവദഞ്ജനം നയേത്|" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അതിതീക്ഷ്ണാദി നവവിധമഞ്ജനം നിഷേധതി-അതിതീക്ഷ്ണേതി|
Adhikarana അഞ്ജനാനന്തരം കൃത്യമ് ഉക്തകൃത്യസ്യ ഫലമ് അഞ്ജിതസ്യോന്മേഷാദിനിഷേധഃ (൨൬-൨൭) · Śloka ൨൭
അഥാനുന്മീലയന് ദൃഷ്ടിമന്തഃ സഞ്ചാരയേച്ഛ്ഹനൈഃ| അഞ്ജിതേ വര്ത്മനീ കിഞ്ചിച്ചാലയേച്ചൈവമഞ്ജനമ്||൨൬|| തീക്ഷ്ണം വ്യാപ്നോതി സഹസാ, ന ചോന്മേഷനിമേഷണമ്| നിഷ്പീഡനം ച വര്ത്മഭ്യാം ക്ഷാലനം വാ സമാചരേത്||൨൭||
View original
अथानुन्मीलयन् दृष्टिमन्तः सञ्चारयेच्छ्हनैः| अञ्जिते वर्त्मनी किञ्चिच्चालयेच्चैवमञ्जनम्||२६|| तीक्ष्णं व्याप्नोति सहसा, न चोन्मेषनिमेषणम्| निष्पीडनं च वर्त्मभ्यां क्षालनं वा समाचरेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥ-ഏവമഞ്ജനസ്വരൂപമവേത്യ, നേത്രേऽഞ്ജിതേ സതി ദൃഷ്ടിഗോലകമനുന്മീലയന് മധ്യേ ശനൈഃ ശനൈഃ സഞ്ചാരയേത്| കിഞ്ചിത് വര്ത്മനീ ചാലയേത്| ഏവം തീക്ഷ്ണാഞ്ജനം നേത്രം വ്യാപ്നോതി-അനുപ്രവിശതി| ന ച സഹസാ-വിധ്യതിക്രമേണ, ഉന്മേഷനിമേഷണം കുര്യാത്| ചശബ്ദോऽവധാരണേ, നൈവ സമാചരേദിത്യര്ഥഃ| വര്ത്മഭ്യാം ച നിഷ്പീഡനം ന സമാചരേത്| വാശബ്ദോऽവധാരണേ, ക്ഷാലനം ച നൈവ കുര്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ആഞ്ജനാനന്തരം കൃത്യമാഹ-അഥേതി| അഞ്ജിതേ നേത്രേ ദൃഷ്ടിമനുന്മീലയന് അന്തരേവ സമന്തതഃ സഞ്ചാരയേത്| വര്ത്മനീ ച കിഞ്ചിച്ചാലയേത്| ഉക്തകൃത്യസ്യ ഫലമാഹ-ഏവമഞ്ജനമിതി| മൃദു ശനിര്വ്യാപ്നോതീത്യര്ഥലഭ്യമ്| അഞ്ജിതനേത്രസ്യോന്മേഷാദി നിഷേധതി-ന ചേതി|
Adhikarana ക്ഷാലനകാലഃ (൨൮) · Śloka ൨൮
അപേതൌഷധസംരമ്ഭം നിര്വൃതം നയനം യദാ| വ്യാധിദോഷര്തുയോഗ്യാഭിരദ്ഭിഃ പ്രക്ഷാലയേത്തദാ||൨൮||
View original
अपेतौषधसंरम्भं निर्वृतं नयनं यदा| व्याधिदोषर्तुयोग्याभिरद्भिः प्रक्षालयेत्तदा||२८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അപേതഃ-അപഗതഃ ഔഷധസംരമ്ഭോ-ഭേഷജക്ഷോഭോ, യസ്മാന്നേത്രാത്തദേവമ്| യതോऽപേതൌഷധസംരമ്ഭമത ഏവ നിര്വൃതം-അപേതദുഃഖാനുബന്ധി, യദാ ലോചനം സ്യാത്, തദാ വ്യാധ്യാദിയോഗ്യൈര്ജലൈഃ പ്രക്ഷാലയേത്| തത്ര വ്യാധിഃ-അഭിഷ്യന്ദാദിഃ, ദോഷോ-വാതാദിഃ, ഋതുഃ-വസന്താദിഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ക്ഷാലനകാലമാഹ-അപേതൌഷധസംരമ്ഭമിതി|
Adhikarana ക്ഷാലനാന്തരം ശോധനമ് (൨൯) · Śloka ൨൯
ദക്ഷിണാങ്ഗുഷ്ഠകേനാക്ഷി തതോ വാമം സവാസസാ| ഊര്ധ്വവര്ത്മനി സങ്ഗൃഹ്യ ശോധ്യം വാമേന ചേതരത്||൨൯||
View original
दक्षिणाङ्गुष्ठकेनाक्षि ततो वामं सवाससा| ऊर्ध्ववर्त्मनि सङ्गृह्य शोध्यं वामेन चेतरत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തതോ-നയനപ്രക്ഷാലനാദനന്തരം, ദക്ഷിണാങ്ഗുഷ്ഠേന സവസ്രേണ വാമം നയനമൂര്ധ്വവര്ത്മനി സമ്യഗാദായ ശോധനീയമ്| വാമേനാങ്ഗുഷ്ഠേന സവാസസാ, ഇതരത്-ദക്ഷിണം, ഊര്ധ്വവര്ത്മനി സങ്ഗൃഹ്യ ശോധ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ക്ഷാലനാനന്തരം ശോധനമാഹ-ദക്ഷിണാങ്ഗുഷ്ഠകേനേതി| സവസ്ത്രേണ ദക്ഷിണാങ്ഗുഷ്ഠേന വാമം സംശോധ്യമ്, വാമേന ദക്ഷിണമ്|
Adhikarana ക്ഷാലനശോധനാകരണേ ദോഷഃ (൩൦) · Śloka ൩൦
കിമിതി ശോധ്യമ് ? ഇത്യാഹ വര്ത്മപ്രാപ്തോऽഞ്ജാദ്ദോഷോ രോഗാന് കുര്യാദതോऽന്യഥാ| |൩൦|
View original
किमिति शोध्यम् ? इत्याह वर्त्मप्राप्तोऽञ्जाद्दोषो रोगान् कुर्यादतोऽन्यथा| |३०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അതോऽന്യഥാ-അശോധ്യമാനേ, വര്ത്മനി പ്രാപ്തം ച തദഞ്ജനം ച വര്ത്മപ്രാപ്താഞ്ജനം, തസ്മാത് ദോഷോ രോഗാന് കുര്യാത്| തസ്മാത്തച്ഛോധ്യം നയനമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ക്ഷാലനശോധനാകരണേ ദോഷമാഹ-വര്ത്മപ്രാപ്ത ഇതി|
Adhikarana കണ്ഡൂജാഡ്യയോഃ പ്രതീകാരഃ (൩൦) · Śloka ൩൦
| കണ്ഡുജാഡ്യേऽഞ്ജനം തീക്ഷ്ണം ധൂമം വാ യോജയേത് പുനഃ||൩൦||
View original
| कण्डुजाड्येऽञ्जनं तीक्ष्णं धूमं वा योजयेत् पुनः||३०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കണ്ഡൂശ്ച ജാഡ്യം ചേതി സമാഹാരദ്വന്ദ്വഃ| തസ്മിന് സതി തീക്ഷ്ണാഞ്ജനം യോജയേത്| അഥവാ തീക്ഷ്ണം ധൂമം യോജയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അഞ്ജനാസമ്യഗ്യോഗജയോഃ കണ്ഡൂജാഡ്യയോഃ പ്രതീകാരമാഹ-കണ്ഡൂജാഡ്യ ഇതി|
Adhikarana തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാതിയോഗേ പ്രതീകാരഃ (൨൩) · Śloka ൨൩
തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാഭിതപ്തേ തു ചൂര്ണം പ്രത്യഞ്ജനം ഹിമമ്||൩൦.൫|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാന ആശ്ചോതനാ ഞ്ജനവിധിര്നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ||൨൩||
View original
तीक्ष्णाञ्जनाभितप्ते तु चूर्णं प्रत्यञ्जनं हिमम्||३०.५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थान आश्चोतना ञ्जनविधिर्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പുനസ്തീക്ഷ്ണേനാഞ്ജനേനാഭിതപ്തേ ലോചനേ ചൂര്ണം പ്രത്യഞ്ജനം പൂര്വോക്തം, ഹിതമിതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ആശ്ചോതനാഞ്ജനവിധിര്നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ|| ൨൩||
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാതിയോഗേ പ്രതീകാരമാഹ-തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാഭിതപ്തേ ത്വിതി| പ്രത്യഞ്ജനമിത്യസ്യാഞ്ജനസ്യ സംജ്ഞാ| ഇതി ഹേമാദ്രിടീകായാമായുര്വേദരസായനേ| സേകാഞ്ജനപ്രകരണം സാമസ്ത്യേന നിരൂപിതമ്|| ൨൩||