௩. ரக்தபித்தகாஸநிதாநாத்யாயஃ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஜ்வரநிதாநாதநந்தரஂ ரக்தபித்தநிதாநமாரப்யதே| யதோ ஜ்வர ஊஷ்மணா விநா ந ஸம்பவதி, பித்தஂ ச விநா ந கதாசிதூஷ்மா| தஸ்மாஜ்ஜ்வரநிதாநாதூர்த்வஂ ரக்தபித்தநிதாநமிதாநீமாரப்துஂ யுக்தமித்யாஹ-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வ்யாக்யாऽஸ்ய பூர்வவத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பஶஶப்தஸ்யோஷ்ணாதிபிர்விதாஹ்யந்தைஃ ஸம்பந்தஃ| ஆதிஶப்தேநாத்ர க்ஷாராதயோ கஹ்யந்தே| பஶோஷ்ணாதிபிரந்நைஃ பித்தலைரதிஸேவிதைர்த்ரவஂ-த்ரவஸ்வபாவஂ, யத் பித்தஂ தத் குபிதஂ-துஷ்டஂ, ததா ரக்தஂ குபிதஂ, தைரேவாதிஸேவிதைஃ| அதிஸேவநஂ சோபயதா பவதி,-சிரகாலமப்யவஹதைஸ்ததாऽதிமாத்ராப்யவஹதைஃ| ந கேவலமேதைர்யாவத் கோத்ரவோத்தாலகைஶ்சாந்நைஃ| ததித்யநேந பஶோஷ்ணாதீநி பராமஶ்யந்தே| தைர்யுக்தைஃ-மிஶ்ரிதைஃ கோத்ரவோத்தாலகைஶ்சாந்நைரதிஸேவிதைஃ குபிதஂ பித்தஂ ததா ரக்தஂ ச பவதி| தே-த்வே அபி ரக்தபித்தே, மூர்ச்சிதே-மிஶ்ரதாஂ கதே, மிதஃ-பரஸ்பரஂ, துல்யரூபத்வஂ-ஸமவர்ணத்வஂ, ஆகம்ய-ப்ராப்ய, ஸர்வாஂ தநுஂ-தேஹஂ, வ்யாப்நுதோ-வ்யஶ்ர்நுவாதே| நநு, பஶோஷ்ணாதீநாஂ பித்தலத்வாவ்யபிசாராத் கிமர்தஂ பித்தலைரித்யுக்தம் ? ப்ரூமஃ| தாடிமாமலகஸைந்தவேஷ்வம்லலவணாதிஷு வ்யபிசாராத்| ததாஹி-தாடிமாமலகஸைந்தவாந்யம்லலவணாந்யபி பித்தஂ ந குருதே| அபி ச ந கேவலஂ பஶோஷ்ணாதியுக்தைஃ குபிதஂ பித்தஂ ரக்தஂ ச| யாவதந்யைரபி பித்தலைரபஶோஷ்ணாதிஸ்வபாவைர்வ்ரீஹிப்ரபதிபிரதிஸேவிதைஃ குபிதஂ பித்தஂ சேதி ப்ரதிபாதநார்தஂ பித்தலைரித்யுக்தம்| நநு, ஏவஂ ஸதி பித்தலைரித்யேவ நிர்தேஶஃ கர்துஂ யுக்த உபயாநுக்ரஹார்தஃ| ததா ச பஶோஷ்ணாதீநி ததாऽந்யாந்யப்யபஶோஷ்ணாதீநி வ்ரீஹிப்ரபதீந்யேவஂ கஹீதாநி பவந்தி| அஸ்த்யேவைதத்| கிந்து பித்தலத்வஸாமாந்யாத்கஹீதாநாமபி பஶோஷ்ணாதீநாமுபாதாநஂ கதமதிஶயத்யோதநார்தம்| யதா பஶோஷ்ணாதீந்யதிஶயேந பித்தஂ ரக்தஂ ச கோபயந்தி, ந ததாऽந்யாநி வ்ரீஹிப்ரபதீநி| அத ஏவ கோத்ரவோத்தாலகௌ ஶீதவீர்யாவபி பஶோஷ்ணாதித்ரவ்யயுதௌ பித்தஸ்ய கர்தாரௌ பவதஃ| பஶோஷ்ணாதீநாமதிபித்தலத்வாத்| நநு, பித்தஸ்ய த்ரவமிதி விஶேஷணமயுக்தம், வ்யபிசாராபாவாத்| ததா ச தந்த்ரகஜ்ஜகௌ (ஹ. ஸூ. அ. ௧|௧௧)- "பித்தஂ ஸஸ்நேஹஸ்தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ லகு விஸ்ரஂ ஸரஂ த்ரவம்|" இதி| அத்ரோச்யதே| பித்தமத்ரவமப்யஸ்தி| கதஂ ஜ்ஞாயதே ? க்ரந்தகாரவசநாத்| ததா சோவாச தந்த்ரகத் (ஹ. ஸூ. அ. ௧௨|௯௦)- "பித்தஂ பஞ்சாத்மகஂ தத்ர பக்வாமாஶயமத்யகம்| பஞ்சபூதாத்மகத்வேऽபி யத்தைஜஸகுணோதயாத்|| த்யக்தத்ரவத்வஂ" இத்யாதி| தஸ்மாத் யத்த்ரவரூபஂ பித்தஂ தத்பஶோஷ்ணாதிபிஃ குபிதஂ ரக்தபித்தே காரணம், ந புநர்யத் த்யக்தத்ரவத்வஂ-கடிநதாஂ ப்ராப்தஂ, இதி ப்ரதிபாதயிதுஂ த்ரவக்ரஹணம்| நநு, யதி துல்யரூபத்வஂ பித்தரக்தே ப்ராப்தே, தத்கதமீதஶோ நிர்தேஶ உபபத்யதே ? " அதோகஂ யாபயேத்ரக்தஂ" (ஹ. சி. அ. ௨|௨) இதி| ஏவமாதௌ ஹி ரக்தஸ்ய பித்தஸஹிதஸ்யைவ நிர்தேஶோ யுக்தோ "ரக்தபித்தமதோகஂ யாபயேத்" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அத ரக்தபித்தப்ரகரணம்| தத்ர நிதாநமாஹ-பஶோஷ்ணேத்யாதி| பஶோஷ்ணாத(த்ய)ந்யவிதாஹித்வஂ ச மிலிதஂ காரணம்| கோத்ரவாஃ-கோரதூஷாஃ, உத்தாலகாஃ-வந்யாஃ, தேஷாஂ தத்யுக்தாநாம்விதாஹியுக்தாநாஂ, காரணத்வம்| "கோத்ரவஂ ஹந்த்யஸக்பித்தஂ கரோத்யேவ விதாஹிபிஃ|" இதி வசநாத்| அந்நைரித்யதநேந ஹேதுத்வம், ந பஹிர்லேபாதிநா| பூர்வஂ பித்தலைஃ குபிதஂ பஶ்சாத்பஶோஷ்ணாபிர்வேதிதம்| த்ரவக்ரஹணஂ பாசகபித்தநிவத்த்யர்தம்| ஸம்ப்ராப்திமாஹ-தே மித இதி| தே-பித்தரக்தே| துல்யரூபத்வஂ-ரக்தவர்ணத்வஂ துல்யகுணாத் கதாசித்தரிதாதிவர்ணத்வமபி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பித்தஂ ரக்தேந வ்யபதிஶ்யதே| யஸ்மாத் பித்தஂ ரக்தஸ்ய விகதிஃ-விகாரோ, ரக்தாதுத்பந்நமித்யர்தஃ| ததா சோக்தம் (ஹ. ஶா. அ. ௩|௬௩) - "கபஃ பித்தஂ மலாஃ ஸ்வேஷு ப்ரஸ்வேதோ நகரோம ச| ஸ்நேஹோऽக்ஷித்வக்விஶாமோஜோ தாதூநாஂ க்ரமஶோ மலாஃ||" இதி| ததா, ஸஂஸர்காத்-அந்யோந்யமிஶ்ரீபாவாத்| ததா, தூஷணாதபி-யஸ்மாத்ரக்தஂ பித்தேநாஶ்வேச தூஷ்யதே, ததா ரக்ததூஷணைஃ பித்தமபி தூஷ்யதே, தாத்ஸ்த்யாத்| ததா ச க்ரந்தஃ (ஹ. ஸூ. அ. ௧௧|௨௭) - "யதேகஸ்ய ததந்யஸ்ய வர்த்தநக்ஷபணௌஷதம்|" இதி| அந்யே து தாதவோ ந ததா தூஷ்யந்தே யதா பித்தம்| ததா சோக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௧௧|௨௬)- "தத்ராஸ்திநி ஸ்திதோ வாயுஃ பித்தஂ து ஸ்வேதரக்தயோஃ|" இதி| ததா, கந்தவர்ணாநுவத்தேஶ்ச| கந்தஶ்ச வர்ணஶ்ச கந்தவர்ணௌ, தயோரநுவத்திஃ-அநுகரணஂ கந்தவர்ணாநுவத்திஃ| கஸ்ய கந்தவர்ணோ ? ப்ரகதத்வாத்ரக்தஸ்ய யாதஶௌ கந்தவர்ணௌ தாதஶாவபி பித்தஸ்ய| ஏவஂ ச ரக்தேந தத் வ்யபதிஶ்யதே| தஸ்மாத் " அதோகஂ யாபயேத்ரக்தஂ" இத்யாதிநிர்தேஶோ யுக்த ஏவ| நநு, ரக்தஸ்ய ஶரீரே ஸ்வாபாவிகஂ ப்ரமாணமுக்தமஷ்டாவேவாஞ்ஜலயஃ| ப்ரகோபமாபந்நஂ த்வாடகாதிஸங்க்யாதமபி தஶ்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ரக்தபித்தஸ்ய ரக்தத்வே வாச்யே ஹேதுமாஹ-பித்தஂ ரக்தஸ்யேதி| ரக்தஸ்ய கார்யஂ தூஷணஂ ச ரக்தேந ஸஂஸ்பஷ்டஂ ஸதஶஂ சேதி சதுஷ்டயஂ ஹேதுஃ| "கபஃ பித்தஂ *மலாஃ கேஶு" (ஹ.ஶா.அ. ௩௧௬௩) இதி ரக்தமலத்வாத்கார்யத்வம்| யோகரூடிரியம்| யோகஸ்ய பித்தேऽபி துல்யத்வாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஸஜஃ ஸ்தாநாத் தத்-பித்தமூர்ச்சிதஂ ரக்தஂ, ப்ரபவதி-ப்ரகர்ஷேண பவதி வர்ததே| தஸ்மாத்பஹுத்வமஸ்ய யுக்தமேவ| கிஂ ததஸஜஃ ஸ்தாநம் ? யதஸ்தத்ப்ரபவதீத்யாஹ-ப்லீஹதோ யகதஶ்சேதி |

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ரக்தோத்கமஸ்தாநமாஹ-ப்ரபவதீதி| ரக்தஸ்தாநே ப்லீஹயகதீ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶிரோகுருத்வாதிகமஸ்மிந்-ரக்தபித்தே, பவிஷ்யதி ஸதி பவதி| சர்திதே-வமிதே, பைபத்ஸ்யஂ-ஜுகுப்ஸா| ஸ்வப்நே-ஸ்வப்நாவஸ்தாயாஂ, தத்வர்ணதர்ஶித்வஂ-ரக்தவர்ணாகாரஂ பஶ்யதி| தச்ச ரக்தபித்தஂ த்ரிவிதமூர்த்வகமதோகமுபயமார்ககஂ ச|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ப்ராக்ரூபமாஹ-ஶிரோகுருத்வமிதி| சர்திதபைபார்த்ஸ்யஂ-ஜுகுப்ஸா| ஆஸ்யே லோஹாதீநாஂ கந்தஃ| தத்வர்ணோ-ரக்தஹாரித்ராதிஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஊர்த்வகஂ ரக்தபித்தஂ குபிதஂ நாஸாதிபிஃ ஸப்தபிர்த்வாரைஃ ப்ரவர்ததே| அதோகஂ ரக்தபித்தஂ குபிதஂ மேட்ரயோநிகுதைஸ்த்ரிபிர்த்வாரைஃ ப்ரவர்ததே| ப்ராண்யங்காநாஂ த்வந்த்வ ஏகவதித்யஸ்ய ப்ராயிகத்வாத்பஹுவசநமத்ர ந துஷ்டம்| ததா ரோமகூபைஃ ஸமஸ்தைஃ| சஶப்தாந்நாஸாக்ஷிகர்ணாஸ்யமேட்ரயோநிகுதைருபயமார்கமுபயமார்காப்யாஂ தத்-ரக்தபித்தஂ, ப்ரவர்ததே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ரூபமாஹ-ஊர்த்வமிதி| கஸ்யசிதூர்த்வஂ, கஸ்யசிததஃ, கஸ்யசித்ரோமகூபைஃ, கஸ்யசித்ஸமஸ்தைர்மார்கைஃ, ப்ரவர்ததே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஊர்த்வஂ-ஊர்த்வகஂ ரக்தபித்தஂ, ஸாத்யம்| யஸ்மாத்காரணாத் கபாததிகாஜ்ஜாயதே| தச்ச விரேசநஸாதநம்| ஸாத்யதேऽநேநேதி ஸாதநஂ,-சிகித்ஸிதம்| தச்ச-ஊர்த்வகஂ ரக்தபித்தஂ, பஹ்வௌஷதம்| பஹு ஔஷதஂ யஸ்ய தத்பஹ்வௌஷதஂ,-அநேகஸாதநம், மதுரகஷாயதிக்தத்ரவ்யஸாத்யத்வாத்| அபிச, யஸ்மாத்விரேகஃ பித்தஸ்ய வரௌஷதம்| ததா சோக்தம் (ச. ஸூ. அ. ௨௫|௪௦) - "விரேசநஂ பித்தஹராணாம்|" இதி| யஶ்ச [ தத்ர- ] தஸ்மிந்நூர்த்வகே ரக்தபித்தாக்யே வ்யாதௌ, கபோऽநுபந்தீ| தஸ்ய-அநுபந்திநஃ கபஸ்ய, விரேசநஂ ஶுத்திகத்-ஶோதநஂ கரோதி| அதோ ஹேதோரூர்த்வகஂ ரக்தபித்தஂ ஸாத்யம்| கஷாயாஃ-ஸ்வரஸகல்கஶ்ரதஶீதபாண்டாக்யாஃ, தே ஸ்வாதவோऽபி ஹிதாஃ, வ்யாதிப்ரதிபக்ஷத்வாத்| ந து தோஷப்ரதிபக்ஷதாத்வாரேண, தோஷஸமாநத்வாத்தேஷாம்| அதவா கேசந மகுஷ்டதண்டுலீயாதிஸம்பந்திநோ வ்யாதிப்ரதிபக்ஷாஸ்ததா ரூக்ஷத்வாத்தோஷப்ரதிபக்ஷா இதி ஶ்லேஷ்மணோऽபி ஹிதாஃ| அபிஶப்தாத்திக்தாதயோऽபி| விஶுத்தோ-வாதாத்யதூஷிதஃ, ஶ்லேஷ்மா யஸ்ய ஸ தஸ்ய| கிமு-கிஂபுநஃ, திக்தாஃ கஷாயாஶ்ச யே ஸ்வரஸாதயஸ்தேऽப்யஸ்ய-ஊர்த்வகஸ்ய ரக்தபித்தாக்யஸ்ய வ்யாதேரதவா தத்வதோ நரஸ்ய விஶுத்தஶ்லேஷ்மணோ, ஹிதாஃ| வ்யாதிப்ரதிபக்ஷத்வாத்தோஷப்ரதிபக்ஷத்வாச்ச யே நிஸர்காத்-ஸ்வபாவாத், கபக்நாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஊர்த்வகஸ்ய ஸாத்யத்வமாஹ-உர்த்வஂ ஸாத்யமிதி| கபஜத்வஂ விரேச்யத்வஂ ஶமநபாஹுல்யஂ ச ஸாத்யத்வே ஹேதுஃ| விரேச்யத்வஸ்ய ஹேதுத்வே யுக்திமாஹ-பித்தஸ்யேதி| பித்தமுத்பாதகஂ, கபோநுபந்தீ-நிர்வாஹகஃ| ஹஹ்வௌஷதத்வஂ தர்ஶயதி-கஷாயா இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதோ யாப்யஂ-அதோகஂ ரக்தபித்தஂ யாப்யம்| கஸ்மாத் ? யஸ்மாச்சலாத்-வாதாததிகாத், 'உத்பத்யதே' இத்யத்யாஹார்யம்| தச்ச-அதோகஂ ரக்தபித்தஂ, ப்ரச்சர்தநஸாதநம்| ப்ரச்சர்தநஂ-வமநஂ, ஸாதநஂ-சிகித்ஸிதஂ, யஸ்ய ததேவம்| ததா, அல்பமௌஷதஂ-சிகித்ஸிதஂ, யஸ்ய ததல்பௌஷதம், நோர்த்வகரக்தபித்தவத்பஹ்வௌஷதம்| கதம் ? இத்யாஹ-யஸ்மாதயஂ ரோகஃ பித்தப்ரதாநஃ| பித்தே ச வமநஂ ந வரௌஷதஂ-ஶ்ரேஷ்டமௌஷதஂ ந பவதி| கபே ஹி வமநஂ ப்ரதாநமுக்தம்| அல்பௌஷதத்வே த்விதீயஂ ஹேதுமாஹ-கஷாயாஶ்சேத்யாதி| தஸ்ய-அதோகஸ்ய ரக்தபித்தஸ்ய, மதுரா ஏவ கேவலஂ கஷாயா ஹிதாஃ-பத்யாஃ, ந திக்தாஃ கஷாயாஶ்ச, தேஷாஂ வாதகோபகாரணத்வாத்| ததா, அஸ்ய சலோ-வாயுஃ, யோऽநுபந்தீ-அநுபலத்வேந ஸ்திதஃ, தஸ்யாபி வாயோர்ந தத்-வமநஂ, ஶாந்தயே-ஶாந்த்யர்தம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அதோகஸ்ய யாப்யத்வமாஹ-அதோ யாப்யமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-உபயாயநஂ-மார்கத்வயப்ரபந்நஂ, கபமாருதஸஂஸஷ்டமஸாத்யஂ-ஸாதயிதுமஶக்யம்| அஸாத்யத்வே ஹேதுத்வயமாஹ-அஶக்யப்ராதிலோம்யத்வாதித்யாதி| அநுலோமவிபரீதஃ-ப்ரதிலோமஃ, தஸ்ய பாவஃ ப்ராதிலோம்யம்| அஶக்யஂ-கர்துமஶக்யஂ ப்ராதிலோம்யஂ யஸ்ய ரக்தஸ்ய ததஶக்யப்ராதிலோம்யம்| தஸ்ய பாவோऽஶக்யப்ராதிலோம்யத்வம்| தஸ்மாதுபயாயநஂ ரக்தபித்தமஸாத்யம்| அபாவாதௌஷதஸ்ய ச,-ஏதத்யோக்யௌஷதாஸம்பத்தேஶ்சைததஸாத்யம்| நநு, கதமேவமுச்யதே ? இத்யாஹ-ந ஹீத்யாதி| ஹி-யஸ்மாத், ததஸ்ய ஸஂஶோதநஂ ப்ரதிலோமகஂ ந கிஞ்சிதஸ்தி| யச்ச ப்ரதிலோமகஂ ஸஂஶோதநஂ தத்ரக்தபித்தே பிஷக்ஜிதஂ-ஔஷதம்| தச்ச ததாபூதமௌஶதஂ ந ஸம்பவதி யத்தத்ர ஸஂஶமநார்தஂ தீயதே| யத்யதோமார்காபேக்ஷயா தீயதே ததாநீமூர்த்வபாகப்ரவத்தஂ ரக்தஂ ப்ரவத்தஂ ஸம்பத்யதே| அதோர்த்வமார்காபேக்ஷயா விரேசநமுபயுஜ்யதே ததாऽதோகஂ ரக்தபித்தஂ வர்த்ததே| ஏவமஸ்ய ப்ரதிலோமகமௌஷதஂ ஶோதநஂ ந ஸம்பவதி| தஸ்மாதௌஷதஸ்யாபாவஃ| பிஷக்ஜிதமிதி பிஷக்ऽऽஶப்தாத் கண்ட்வாதியகந்தாந்நிஷ்டா இட்ச| ஸ்வபாவாச்சாயஂ பேஷஜவாசீ| நநு, உபயாயநஸ்ய ரக்தபித்தஸ்ய ஸஂஶோதநரூபமௌஷதஂ மா பவது| ஶமநரூபஂ த்வௌஷதமஸ்ய ஶமாய பவிஷ்யதீதி "அபாவாதௌஷதஸ்ய ச" இத்யயுக்தமுதிதம், இத்யாஶங்க்யாஹ-ஏவமேவேத்யாதி| யதா ஶோதநமஸ்ய-உபயாயநஸ்ய, ஶமநாய ந ஸம்பவதி ததா ஶமநமபி யதௌஷதஂ ததப்யேதஸ்ய ஶமநஂ ந ஸம்பவதி| குதோ ஹேதோஃ ? இத்யாஹ-ஸஂஸஷ்டேஷ்வித்யாதி| ஹி-யஸ்மாத், ஸஂஸஷ்டேஷு த்ரிஷு தோஷேஷு யத்ஸர்வஜிச்சமநஂ தத்திதம்| தச்ச ஸந்தர்பணாபதர்பணரூபத்வாத்த்விவிதம்| தத்ர யதி ஸந்தர்பணஂ பஂஹணஂ ஶமநமதோமார்கப்ரவத்தரக்தபித்ததோஷாபேக்ஷயா மாருதஶாந்த்யர்தமுபயுஜ்யதே ததா தச்சாந்திஂ குர்வதோ ரக்தபித்தவிகாரகரணஸ்ய ஶ்லேஷ்மணோ வத்தயே ஸம்பத்யதே| அதாபதர்பணமூர்த்வபாகப்ரவத்ததோஷாபேக்ஷயா கபஶாந்த்யர்தமுபயுஜ்யதே ததாநீஂ தஸ்ய ஶாந்திஂ குர்வதோऽதோகரக்தபித்தஸ்ய காரணஂ வாயுஂ ப்ரகோபயேத்| ந சோபயாத்மகமேகஂ நஸிஂஹரூபவத் ஶமநமஸ்தி யத்ப்ரயோஜிதமுபயாயநஸ்ய ஶமநாய ஸ்யாத்| தஸ்மாதுபயாயநமஸாத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஊர்த்வாதோகஸ்ய அஸாத்யத்வமாஹ-கபமாருதஸஂஸஷ்டமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்ர-தஸ்மிந் ரக்தபித்தே, தோஷாநுகமநஂ-வாதபித்தஶ்லேஷ்மணாமநுபந்தஂ, ஸிராஸ்ர இவ-ஸிராவ்யதவித்யுக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௨௭|௪௦) - "வாதாச்ச்யாவாருணஂ ரூக்ஷஂ" இத்யாதிக்ரந்தநிர்திஷ்டேந லக்ஷணேந லக்ஷிதஂ, லக்ஷயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அநுபோதிதோஷஜ்ஞாநோபாயமாஹ-தத்ரேதி| ஸிராஸ்ர இவ-ஸிராவ்யததர்ஶிதேந லக்ஷணேந|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-உபத்ரவாஂஶ்ச விகதிஜ்ஞாநதோ லக்ஷயேதிதி யோஜ்யம்| விகதிஜ்ஞாநஶப்தேந விகதிவிஜ்ஞாநீயஃ (ஹ. ஶா. அ. ௫) உபலக்ஷ்யதே| தேஷு ச-உபத்ரவேஷு மத்யே, யஃ காஸாக்ய உபத்ரவஃ ஸ ஆஶுகாரீ-க்ஷிப்ரஂ மாரயதி, யதோऽதஸ்தமேவ ரக்தபித்தநிதாநாநந்தரஂ ப்ரகர்ஷேண நிதாநப்ராக்ரூபாதிபிர்வக்ஷ்யதி-பணிஷ்யதி, தந்த்ரகத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-விகதிவிஜ்ஞாநீயோக்தமஸாத்யலக்ஷணஂ ஸ்மாரயதி-உபத்ரவாஂஶ்சேதி| (ஹ. ஶா. அ. ௫௧௭௪) -"ரக்தபித்தஂ பஶஂ ரக்தஂ கஷ்ணமிந்த்ரதநுஷ்ப்ரபம்| தாம்ரஹாரித்ரஹரிதஂ ரூபஂ ரக்தஂ ப்ரதர்ஶயேத்|| ரோமகூபப்ரவிஸதஂ கண்டாஸ்யஹதயே ஸஜத்| வாஸஸோऽரஞ்ஜநஂ பூதி வேகவச்சாதி பூரி ச|| வத்தஂ பாண்டுஜ்வரசசர்திகாஸஶோபாதிஸாரிணம்|" இதி| ருக்விநிஶ்சயே து (மா. நி. ரக்த. ஶ்லோ. ௧௧) -"தௌர்பல்யஶ்வாஸகாஸஜ்வரவமதுமதாஃ பாண்டுதாதாஹமூர்ச்சா புக்தே கோரோ விதாஹஸ்த்வததிரபி ஸதா ஹத்யதுல்யா ச பீடா| தஷ்ணா கண்டப்ரபேதஃ ஶிரஸி ச தபநஂ பூதிநிஷ்டீவநத்வஂ பக்தத்வேஷாவிபாகௌ விகதிரபி பவேத்ரக்தபித்தோஸர்காத்|| மாஂஸப்ரக்ஷாலநாபஂ க்வதிதமிவ ச யத் கர்தமாம்போநிபஂ வா மேதஃபூயாஸ்த்ரகல்பஂ யகதிவ யதி வா பக்வஜம்பூபலாபம்| யத்கஷ்ணஂ யச்ச நீலஂ பஶமதிகுணபஂ யத்ர சோக்தா விகாராஸ்தத்வர்ஜ்யஂ ரக்தபித்தஂ ஸுரபதிதநுஷா யச்ச துல்யஂ விபாதி||' இதி| கூணபஂ-ஶவகந்தி யத்| இதி ரக்தபித்தநிதாநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பதக்தோஷைஸ்த்ரயஃ க்ஷயேணைக இதி காஸாஃ பஞ்சைவ ஸ்மதாஃ| நநு, யதி பஞ்சைவ காஸாஸ்தத்கதஂ பணிஷ்யதி ? (ஹ. சி. அ. ௩|௧) - "கேவலாநிலஜஂ காஸஂ ஸ்நேஹைராதாவுபாசரேத்|" இதி| ந ஹ்யந்யதோஷயுக்தோ வாதிகஃ காஸோऽபிஹிதஃ| அபி து த்ரிபிரபி தோஷைஃ பதகேவோக்தாஃ காஸாஃ| ததா, (ஹ. சி. அ. ௩|௨௫) - "பித்தகாஸே து ஸகபே வமநஂ ஸர்பிஷா ஹிதம்|" ததா, (ஹ. சி. அ. ௩|௨௭) - "பித்தகாஸே தநுகபே த்ரிவதாஂ மதுரைர்யுதாம்| யுஞ்ஜ்யாத்விரேகாய யுதாஂ கநஶ்லேஷ்மணி திக்தகைஃ||" இத்யாதி| ததா, அஸ்மிந்நேவாத்யாயேऽத்யேஷ்யதே (ஶ்லோ. ௩௭) - "ஸாத்யா தோஷைஃ பதக் த்ரயஃ| மிஶ்ரா யாப்யா த்வயாத்" இதி| ததேதத்பூர்வாபரவ்யாஹதமிவ| அத்ரோச்யதே| காஸாஃ பஞ்சைவ வக்ஷ்யமாணயா ஸம்ப்ராப்த்யா ஜாயந்தே, வஸ்துஸ்வாபாவ்யாத்| அநந்தரஂ வாதிககாஸே கதாசிதாஹாரவிஹாரவஶாத் பித்தேநாநுபந்தஃ கதாசித் ஶ்லேஷ்மணா ஜாயதே| பித்தகாஸே ததைவாஹாரவிஹாரவஶாத் கதாசித்வாதேநாநுபந்தஃ கதாசிச்ச்லேஷ்மணேதி| கபகாஸேऽபி தத்வதாஹாரவிஹாரவஶாத் வாதேநாநுபந்தஃ கதாசித்பித்தேந| இதி கிஞ்சிதத்ர பூர்வாபரவ்யாஹதத்வம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அத காஸப்ரகரணம்| தத்ர காஸபேதாநாஹ-பஞ்ச காஸா இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸர்வ ஏவ காஸா உபேக்ஷிதாஃ-சிகித்ஸாஂ விநா, க்ஷயாய ஸம்பத்யந்தே, உத்தரோத்தரக்ரியாவஸ்தாகர்ஷணாத்| க்ஷயஜோऽப்யுபேக்ஷிதஃ க்ஷயாயைவேதி போத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பஞ்சாநாஂ க்ஷயஹேதுத்வமாஹ-க்ஷயாயேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-உத்தரோத்தரஂ சைதே காஸா பலிநஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பஞ்சாநாமுத்தரோத்தரஂ துஃஸாத்யத்வமாஹ-பலிநஶ்சேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தேஷாஂ-காஸாநாஂ, பவிஷ்யதாஂ உத்பித்ஸூநாஂ, கலே கண்டூஃ-கர்ஜூஃ, ததாऽரோசகஃ, ததா ஶூகபூர்ணஸதஶகண்டத்வஂ ச பவதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பூர்வரூபமாஹ-தேஷாமிதி| ஸங்க்ரஹே து (நி. அ. ௩) -"அஸ்வாஸ்த்யஂ ஹதயஸ்ய ச|" இத்யதிகம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்ர-தேஷு காஸேஷு, அநிலோऽதஃ-அதஸ்தாத், விஹதோ-விஶேஷேணாத்யர்தஂ ஹதஃ, ஊர்த்வஂ ப்ரவத்தோऽநந்தரஂ க்ரமேணோரோ-ஹதயஂ, ப்ராப்ய தஸ்மிந்-உரஸி, ஸஂஸஜந்-அபிஷ்வஜமாநஃ, ததா கண்டேऽபி ஸஂஸஜந், அநந்தரஂ ஶிரஸ்ரோதாஂஸி ஸம்பூர்ய-மஸ்தகஶிரா ஆத்மாப்ய, ததஃ-அநந்தரம், அங்காநி-ஸர்வாநவயவாந், உத்க்ஷிபந்நிவ-ஊர்த்வஂ ப்ரேரயந்நிவ, ததாऽக்ஷிணீ க்ஷிபந்நிவ-பஹிரிவ ஶரீராத்ப்ரேரயந், ததா பஷ்டமுரஶ்ச பார்ஶ்வே ச பீடயந், ஸஃ-வாயுஃ, வக்க்ரேண ப்ரவர்ததே| கிம்பூதஃ ? பிந்நகாஂஸ்யோபமத்வநிஃ, பிந்நஂ-பக்நஂ, யத் காஸ்யஂ தத்துல்யஶப்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸம்ப்ராப்திமாஹ-தத்ராத இதி| ஸங்க்ரஹே து (நி. அ. ௩) - "கஷாயவிஜ்ஜலாஸாத்ம்யகட்வம்லமதுரோஷணைஃ| ரூக்ஷஶீதகுருஸ்நிக்தக்லேதபிர்யுஷிதாஶநைஃ|| தாரணோதீரணாயாஸராத்ர்யஹஃஸ்வப்நஜாகரைஃ| அந்யைஶ்ச தத்விதைர்தாதுக்ஷயாவரணகாரிபிஃ|| க்ருத்தஃ ப்ரதிஹதோऽபாநே யதாऽபாநஃ ப்ரவர்ததே| ஊர்த்வஂ ரஸஸ்ய ஸ ஸ்தாநே திஷ்டந்நுரஸி பீட்யதே|| உதாநேந ஸஜஂஸ்தத்ர கண்டே சாநுப்ரபூர்ய ச| வாஹிநீர்கலர்மூர்தஸ்தாஸ்ததோங்காந்யுத்க்ஷிபந்நிவ|| க்ஷிபந்நிவாக்ஷிணீ பஷ்டமுரஃ பார்ஶ்வே ச பீடயந்| விவதத்வாந்முகேநைதி பிந்நகாஂஸ்யோபமத்வநிஃ|| யஸ்மாத்தஸ்மாத்ஸ வர்ணௌஜோபலமாஂஸக்ஷயாவஹஃ|' இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஹேதுபேதாத்-நிதாநவிஶேஷாத், காஸஸம்ப்ராப்தௌ வர்தமாநஸ்ய வாயோஃ ப்ரதீகாதபேதஃ-ப்ரத்யாஹாரவிஶேஷஃ| கிம்பூதஸ்ய வாயோஃ ? ஸரஂஹஸோ-வேகவதஃ| யத்-யஸ்மாத், ததஃ-தஸ்மாத், ருஜாஶப்தயோஃ-ஶூலத்வந்யோஃ, வைஷம்யஂ-ந ஸமதா, காஸாநாஂ ஜாயதே| அந்யாதஶௌ ருக்ऽऽஶப்தௌ வாதகாஸே, அந்யாதஶாவந்யேஷு காஸேஷு|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸம்ப்ராப்த்யைக்யேऽபி காஸபேதே யுக்திமாஹ-ஹேதுபேதாதிதி| யத்யபி பஞ்சாநாஂ காஸாநாஂ வாயுரேவ ஸமவாயிகாரணம், ததாऽபி நிமித்தகாரணாநாஂ பித்தாதீநாஂ பேதாத்வாயோஃ ப்ரதீயதே பேதஃ| பித்தேந கபேந உரஃக்ஷதேந தாதுஜக்ஷயஸங்குசிதைஃ ஸ்ரோதோபிர்யோऽந்யதா ப்ரதிஹந்யதே ப்ரதிகாதபேதாத்| ஶூலபேதஃ ஶப்தபேதஶ்ச காஸாநாஂ பேதகஃ| யத்-யஸ்மாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வாதலைர்வாதஃ குபிதஃ ஶுஷ்கோரஃகண்டவக்க்ரதாஂ ஹத்பார்ஶ்வோரஃஶிரஃஶூலஂ மோஹக்ஷோபஸ்வரக்ஷயாந் கரோதி| ததா, அதிவேகபீடாஶப்தயுதஂ ஶுஷ்கஂ ச காஸஂ கரோதி| வாதலைரிதி நிர்தேஶேऽத்யர்தவாதலைஃ குபிதோ வாயுரிதி போத்யம்| வாதிகே காஸேऽந்யேஷ்வபி ஹி காஸேஷ்வீஷத்வாதலைஃ குபிதஸ்ய வாதஸ்யாநுஜ்ஞாऽஸ்த்யேவ| குபிதஂ வாதமந்தரேண ஹி காஸாநாஂ ஜந்மாஸம்பவஃ| கோபஸ்து கோபகாரணைர்விநா யதாயதஂ தோஷாணாஂ ந ஜாயதே| தஸ்மாதத்ராதிவாதலைஃ குபித இதி போத்யம்| ததா, ஸஃ-வாயுஃ, அங்கஂ ஹர்ஷயதி| ததா, கபஂ ஶுஷ்கஂ கச்ச்ராந்முக்த்வாऽல்பதாஂ வ்ரஜேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வாதகாஸலக்ஷணமாஹ-குபித இதி| கஷாயவிஜ்ஜலாதிஷு யாநி வாதலாநி, தைஃ குபிதைஃ| அநயேவ பித்தகாஸே பித்தலைஃ, ஶ்லேஷ்மகாஸே ஶ்லேஷ்மலைரிதி ஜ்ஞேயம்| க்ஷோபஃ-ஶரீரஸஞ்சலநம்| ஸஃ-ஶுஷ்ககாஸஃ| அங்கஹர்ஷௌ-அங்காநி கண்டகிதாநி குர்வந்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பித்தாத்-பித்தகாஸாத், பீதாக்ஷிகபதாதிகஂ ஜாயதே| ஜ்யோதீஂஷி-தாரகாஃ, தேஷாஂ தர்ஶநமிவ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பித்தகாஸலக்ஷணமாஹ-பித்தாதிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபாத்-கபகாஸாத், உரோऽல்பருகித்யாதி ஜாயதே| பித்தலைஃ குபிதாத் பித்தாத், ததா ஶ்லேஷ்மலைஃ குபிதாத் கபாத், இத்யநிர்திஷ்டமபி பித்தகபகாஸயோர்நிதிஷ்டஂ போத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கபகாஸலக்ஷணமாஹ-கபாதிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யுத்தஂ-பாஹுயுத்தஂ, ஆத்யஂ யேஷாஂ-ஸாஹஸாநாஂ கடிநதநுராகர்ஷணாதீநாஂ, தைஃ ஸாஹஸைரயதாபலஂ-ஶக்த்யதிக்ரமேண, ஸேவிதைஃ-ஆசரிதைஃ, உரஸ்யந்தஃ-மத்யே, க்ஷதே ஸதி வாயுஃ பித்தேநாநுகதஃ காஸஂ கரோதி| தைஸ்தைரிதி ஸர்வநாம்நா துஃஶகஂ ஹஸ்த்யஶ்வாதிஸாதநஂ ததோச்சபாஷணஂ குருபாரோத்யமநஂ வேகவந்நதீஷு ப்ரதிஸ்ரோதஸ்தரணாதிகமுரஃக்ஷதோத்பாதநஂ கஹ்யதே| பித்தாநுகதமாத்ரேண ச வாயோரதிகோபஂ ப்ரதிபாதயதி| அத ஏவாஹ-பலீதி| பித்தாநுகதத்வேநைவ ஸ ரக்ததூஷணஂ காஸஂ குர்வந் வாயுஃ, தேந-காஸேந, கபஂ ஸஶோணிதஂ-ரக்தயுதஂ, ததா பீதஂ குதிதஂ-பூதிகந்திஂ, பஹு ச ஷ்டீவேத்| ததா, குபிதவாயுவஶாத் கபஂ பஹு ஶ்யாவஂ ஶுஷ்கஂ க்ரதிதஂ-பிண்டிதஂ, சஷ்டீவேத்| ததா, கண்டேந ருஜதா-ஶூலவதா, ததோரஸா விபிந்நேநேவ-த்விதேவ விதீர்ணேந, ததா ஸூசீபிரிவ தீக்ஷ்ணாபிஸ்துத்யமாநேந ஶூலிநா-ருஜாயுக்தேந, ச வக்ஷஸோபலக்ஷிதஃ பர்வபேதாதிமாந் புருஷஃ, ததா பாராவத இவாகூஜந்-அவ்யக்தஂ ஶப்தஂ குர்வந்| ததாऽஸ்ய-காஸிநஃ, க்ரமேண வீர்யாதி ஹீயதே| க்ஷீணஸ்ய சாஸ்ய ஸாஸங்மூத்ரதா ஸ்யாத் பஷ்டகடீக்ரஹஶ்சேதி| இதாநீஂ க்ஷயகாஸலக்ஷணஂ நிரூபயதி-

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-க்ஷதகாஸலக்ஷணமாஹ-யுத்தாத்யைரிதி| தேந-காஸேந, ஹேதௌ ததீயா, கண்டேநோரஸேதி கரணே| பேததோதஶூலாந்யுரஸஃ| ததஃ-ஸோபத்ரவாத்காஸாத்| க்ஷீணஸ்ய-வீர்யாதிஹீநஸ்ய|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ராஜாயக்ஷ்மிணோ-ராஜயக்ஷ்மவதோ நரஸ்ய, வாயுஃ ப்ரதாநோ-பலீ, யேஷாஂ தே வாயுப்ரதாநாஃ| ததா, குபிதாஃ-க்ருத்தாஃ| கே தே ? தாதவோ-வாதாதயஃ, காஸஂ குர்வந்தி| கைஃ குபிதாஃ ? யக்ஷ்மாயநைஃ-யக்ஷ்மநிதாநோக்தைஃ ஸாஹஸாதிபிஃ| ததஃ-அநந்தரஂ, பூதிபூயோபமஂ பீதஂ விஸ்ரஂ ததா ஹரிதலோஹிதஂ ஷ்டீவேத்| ததா, பார்ஶ்வேலுச்யேதே இவ-ஸ்தாநாத்ப்ரச்யாவ்யேதே இவ| ஹதயஂ ச பததீவ-ப்ரஶ்யதீவ| ததா, அஸ்ய-க்ஷயஜகாஸிநஃ, அகஸ்மாத்-நிமித்தமந்தரேணாபி, உஷ்ணஶீதேச்சா பவதி| கதாசிச்சீதார்தோऽபி நோஷ்ணமபிலஷதி, கதாசிதத்யுஷ்ணக்லாந்தோऽபி ந ஶீதமபிலஷதி| ததா, பஹ்வாஶித்வாதயஃ ஸ்யுஃ| ததஃ-அநந்தரஂ, ஸர்வாணி க்ஷயரூபாணி-பீநஸஶ்வாஸாதீநி, அஸ்யாவிர்பவந்தி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- க்ஷயகாஸலக்ஷணமாஹ-வாயுப்ரதாநா இதி| யக்ஷ்மாயதநைஃ-ராஜயக்ஷ்மநிதாநைஃ குபிதாஃ| லுஞ்ச்யேதே-நிஷ்பீட்யாபநீயேதே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-இத்யேஷஃ-ஏவமாதிரூபஃ, க்ஷயஜஃ காஸஃ க்ஷீணாநாஂ தேஹநாஶநஃ| பலிநாஂ-அக்ஷீணாநாஂ, யாப்யோ வா தேஹநாஶநோ வேதி வாஶப்தஸ்யார்தஃ| தத்வத்-க்ஷயஜகாஸவத்| க்ஷதஜஃ காஸஃ க்ஷீணாநாஂ தேஹநாஶநோ பலவதாஂ யாப்யோ வா தேஹநாஶநோ வா பவதி| அபிநவௌ து தௌ-நவோத்திதௌ புநஃ க்ஷயக்ஷதஜகாஸௌ, பலிநாஂ ஸித்யேதாமபி; ந கேவலமஸாத்யயாப்யாவித்யபிஶப்தேந த்யோத்யதே| குதஃ ஸித்யேதாம் ? ஸாநாத்யாத்-சதுஷ்பாத்ஸம்பத்தேரித்யர்தஃ| இதாநீஂ ஶேஷாணாமபி காஸாநாஂ ஸாத்யயாப்யவிபாகஂ நிரூபயதி-

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அத காஸாநாஂ ஸாத்யாதிபேதாஃ| தத்ர க்ஷயகாஸஸ்ய-க்ஷீணாநாமிதி| க்ஷீணாநாமஸாத்யஃ| பலிநாஂ யாப்யோऽஸாத்யோ வ| க்ஷயக்ஷதகாஸயோஃ-அபிநவாவிதி| ஸாநாத்யாத்-பிஷகாதிகுணஸம்பத்தேஃ| அபிஶப்தாத் கதாசித் ந ஸித்யேதாம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பதக்தோஷைஃ-வாதபித்தஶ்லேஷ்மபிஃ, யே ஜாதாஸ்த்ரயஃ காஸாஸ்தே ஸாத்யாஃ| யே புநருத்தரகாலமாஹாரவிஹாராதிநா மிஶ்ராஃ-மிஶ்ரலக்ஷணாஃ ஸம்பந்நாஃ, தே யாப்யாஃ| கிஂ ஸர்வ ஏவ மிஶ்ரதோஷோத்பந்நா யாப்யாஃ ? நேத்யாஹ-த்வயாத்,- தோஷத்வயாத், யே மிஶ்ராஃ ஸம்பந்நாஸ்தே யாப்யாஃ| ந புநர்தோஷத்ரயாத்யே மிஶ்ரலக்ஷணாஸ்தேऽபி யாப்யா இதி த்வயக்ரஹணாத் ப்ரதிபாதயதி| ஸர்வே-காஸா யே ஸாத்யா உக்தாஃ பதக்தோஷஜாஸ்தேऽபி, ஜரஸா-ஜரயா ஹேதுபூதயா, ஸ்தவிரஸ்யோத்பந்நா யாப்யாஃ| வத்தோ ஹி நிஷ்காஸ ஏவ யாப்யாநாம்| ததா சோவாச ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௧௩) - "வத்தோ யாப்யாநாம்|" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வாதகாஸாதித்ரயஸ்ய ஸாத்யதாமாஹ-ஸாத்யா இதி| த்விதோஷாணாம்-மிஶ்ரா யாப்யா த்வயாதிதி| த்விதோஷத்வஂ ச பஶ்சாதநுபந்திநா தோஷேண, த்விதோஷஜகாஸாநுக்தேஃ| ஸர்வேஷாஂ காஸாநாம்-ஸர்வே இதி| யாப்யத்வஂ ஸ்தவிரஸ்ய புருஷஸ்ய, ஜரஸா ஜநிதா யே காஸாஸ்தே யாப்யாஃ| ஆஹாரவிஹாரஜநிதாஸ்து ஸாத்யாஃ| "காஸஶ்வாஸௌ ஜ்வரச்சர்திதஷ்ணாதீஸாரஶோபிநம்|" இதி விகதௌ (ஹ. ஶா. அ. ௫/௭௬)|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-[ யஸ்மாத்- ] யதஃ காரணாத், காஸாதுபேக்ஷயா ஸஹகாரிகாரணபூதயா ஶ்வாஸாதயோ ரோகா பவந்தி, தஸ்மாத் தஂ-காஸஂ, த்வரயா-ஶீக்ரமேவ, ஜயேத்| ஆதிஶப்தேநாத்ர பீநஸாதயோ யக்ஷ்மநிதாநோக்தா கஹ்யந்த இதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநே ரக்தபித்தகாஸநிதாநஂ நாம ததீயோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௩||

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-காஸஸ்யாநுபேக்ஷணீயத்வமாஹ-காஸாதிதி| இதி காஸநிதாநம்| [இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| நிதாநஂ ரக்தபித்தாதி ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்|| ௩||]