௪. ப்ரபாஷணீயாத்யாயஃ

அதீதஶாஸ்த்ரஸ்ய புநரர்ததோ வ்யாக்யாநஂ ப்ரபாஷணஂ, தததிகத்ய கதோऽத்யாயஃ ப்ரபாஷணீயஃ||௧-௨||

இதாநீஂ ப்ரபாஷணஸ்ய ப்ரயோஜநஂ தர்ஶயிதுமாஹ- அதிகதமித்யாதி| ஏதேநைததுக்தஂ- ஸகுணமபி சந்தநஂ வோடுர்கர்தபஸ்ய தத்குணாநஜாநதஃ கேவலஂ யதா பாரோ பவதி, தத்வததீதமபி ஶாஸ்த்ரமர்தத்வாரேணாப்ரபாஷிதஂ ததத்யேதுஃ புருஷஸ்ய கேவலஂ பரிஶ்ரமகரஂ பவதீத்யர்தஃ| அந்யே து ‘அப்ரபாஷிதஂ’ இத்யத்ர ‘அநநுபாஷிதஂ’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- அநுஶப்தஃ பஶ்சாதர்தஃ; தேநாத்யயநஸ்யாநு பஶ்சாதர்ததஃ ப்ரகர்ஷேண பாஷணமநுபாஷணஂ, ந கதமபி ப்ரதமம்| அர்தேஷு மூடா அஜ்ஞாநாத் கர்தபவச்சாஸ்த்ரஂ வஹந்தி||௩-௪||

தஸ்மாதித்யாதி| ஸவிஂஶமத்யாயஶதஂ ஸஹோத்தரதந்த்ரேண விஂஶத்யதிகமத்யாயஶதம்| அநுபதபாதஶ்லோகம் அநுஶப்தோ வீப்ஸார்தஃ, தேநாயமர்தஃ- பதஂ பதஂ பாதஂ பாதஂ ஶ்லோகஂ ஶ்லோகமநுவர்ணயிதவ்யமாசார்யேண வ்யாக்யாதவ்யமித்யர்தஃ| ஹிஶப்தோ யஸ்மாதர்தே, யஸ்மாத் ஸூக்ஷ்மா த்ரவ்யாதிவிபாகாஸ்தஸ்மாதநுவர்ணயிதவ்யமிதி பிண்டார்தஃ| தத்ர, த்ரவ்யஂ ஸ்தாவராதி; ரஸாஃ ஷண்மதுராதயஃ; குணா குர்வாதயஃ; வீர்யஂ ஶீதோஷ்ணஂ த்விவிதமஷ்டவிதஂ வா; த்வௌ விபாகௌ மதுரகடூ; தோஷா வாதாதயஃ; தாதவோ ரஸாதயஃ, தாதுக்ரஹணாத் ஸ்தந்யார்தவலஸீகாவஸாதயஶ்சோபதாதவோ கஹ்யந்தே; த்வௌ மலௌ ஶகந்மூத்ரே, அந்யே து ஸப்த மலாநாசக்ஷதே, தத்ர த்வௌ பூர்வோக்தௌ, பஞ்சாநாஂ சேந்த்ரியாதிஷ்டாநாநாஂ பஞ்ச, ததாஹி- தூஷிகாஸிஂஹாந(ஸிங்காண)ககர்ணகூதரோமகூபப்ரஜநநமலாஶ்சேதி, மலாஃ புரீஷாதயோ தாதுமலாஶ்சேத்யேகே, ஆஶயாஃ ஸப்த ஶாரீரோக்தா வாதாதீநாஂ, ஸ்த்ரீணாமஷ்டமோ கர்பாஶயஃ; ஸப்தோத்தரஂ மர்மஶதஂ; ஸப்த ஸிராஶதாநி; நவ ஸ்நாயுஶதாநி; ஸந்தயோ தஶோத்தரே த்வே ஶதே; அஸ்தீநி ஶதாநி த்ரீணி; ஆஶயாதீநாஂ வ்யக்திஂ ஶாரீரே வக்ஷ்யதி; கர்பஸம்பவத்ரவ்யாணி ஶுக்ரஶோணிதாதீநி, ஆத்மபஞ்சமஹாபூதமநாஂஸீத்யந்யே; ஸமூஹஃ ஸங்காதஃ, ஏதேஷாஂ விபாகா பேதாஃ| யஸ்மாத் ஸூக்ஷ்மா இதி ஹேதுபதஂ ஸர்வத்ர ஸம்பத்யதே| ததா ப்ரநஷ்டஶல்யோத்தரணாதிவிகல்பா இதி ப்ரநஷ்டஶல்யஂ த்வகாதிஷு நிலீநஂ; வ்ரணவிநிஶ்சயோ வாதாதிபேதேந ஶுத்த்யா ச ஷோடஶவிதஃ; பக்நஂ ஸங்க்ஷேபேண த்விவிதஂ- ஸந்திமுக்தஂ, காண்டபக்நஂ ச; ப்ரநஷ்டஶல்யோத்தரணாதிபிஃ ஸஹ விகல்பஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; விகல்பாஃ பேதாஃ| ஸாத்யயாப்யப்ரத்யாக்யேயதா ச விகாராணாமிதி அத்ர சஶப்தாத் ஸுகஸாத்யதா கச்ச்ரஸாத்யதா ச கஹ்யதே| கிமேத ஏவ பரஂ ஸூக்ஷ்மா இத்யநுக்தஂ கஹ்ணந்நாஹ- ஏவமாதயஶ்சாந்யே விஶேஷா இதி| ஆதிஶப்தஃ ப்ரகாரவாசீ, தேந ஏவம்ப்ரகாராஶ்சாந்யே விஶேஷாஃ ஸூக்ஷ்மா இதி ப்ரகாரவாசிநா ஆதிஶப்தேந த்யோத்யந்தே , தே ச ஶஸ்த்ரகர்மணாமஷ்டவிததாதயோ பேதாஃ| ஸஹஸ்ரஶோ யே விசிந்த்யமாநா இதி ஸஹஸ்ரஶஃ ஸஹஸ்ரவாராந், யே இதி த்ரவ்யாதீநாஂ பேதாஃ, விசிந்த்யமாநா ‘குருஂ விநா’ இதி ஶேஷஃ| விமலவிபுலபுத்தேரபீதி விமலா புத்திர்மித்யாஸஂஶயஜ்ஞாநவர்ஜிதா| இத்தம்பூதஸ்யாபி புருஷஸ்ய புத்திஂ வ்யாகுலீகுர்யுஃ, அல்பபுத்தேஸ்து கா கதா| ‘ஸஹஸ்ரஶோ யேऽநுசிந்த்யமாநா’ இத்யந்யே படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஶ்ருதஸ்ய பஶ்சாதபி சிந்த்யமாநாஃ, கிஂ புநரஶ்ருதா இத்யநுஶப்தார்தஃ| அநுபதபாதேத்யாதிபுநருக்திஃ ஶாஸ்த்ரஸ்ய விஷமத்வக்யாபநாய||௫||

இதாநீமந்யஶாஸ்த்ரோபபந்நாநாமர்தாநாஂ ஶிஷ்யஹிதத்வேந விஜ்ஞாநோபாயமாஹ- அந்யஶாஸ்த்ரோபபந்நாநாமித்யாதி|- அந்யஶாஸ்த்ராணி வ்யாகரணஸாங்க்யவைஶேஷிகஜ்யோதிஃஶாஸ்த்ராதீநி; அந்யஶாஸ்த்ராணி காயசிகித்ஸாதீநித்யந்யே| உபபந்நா நிபத்தாஃ| இஹோபநீதாநாம் அத்ராநீதாநாம்| அர்தவஶாத் ப்ரயோஜநாதீநத்வாத்| தேஷாமிதி அர்தாநாம்| தத்வித்யேப்யஃ வ்யாகரணாதிவித்யேப்யஃ | ‘அந்யஶாஸ்த்ரோபபந்நாநாஂ’- இத்யத்ர ‘அந்யஶாஸ்த்ரவிஷயோபபந்நாநாஂ’- இதி கேசித் படந்தி; ‘இஹோபநீதாநாஂ’- இத்யத்ர ச ‘இஹோபபதிதாநாஂ’- இதி| ந ஹீதி ஹிஶப்தோ யஸ்மாதர்தே||௬||

அமுமேவார்தஂ ஶ்லோகேந ஸ்பஷ்டீகர்துமாஹ- ஏகமித்யாதி| நஹ்யபஹுஶ்ருதோऽத்ர ஸங்க்ஷிப்தாநப்யர்தாந் பீஜபூதாநந்யஶாஸ்த்ராஸஂஸ்காராதநாயாஸேநாவகச்சதி||௭||

ந கதஞ்சிதநதீதஶாஸ்த்ரோ பஹுஶ்ருதமாத்ரேணைவ வைத்யோ பவதி; கதஂ ந பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ- ஶாஸ்த்ரஂ குருமுகோத்கீர்ணமித்யாதி| ரோகாந் ஶாஸ்தீதி உபவேதோऽபி ஶாஸ்த்ரமுச்யதே, ஆயுராரோக்யதாநேந தர்மார்தகாமாதீநாஂ ஶாஸநாத்வா ஶாஸ்த்ரஂ, மரணாத்த்ராயத இதி வா ஶாஸ்த்ரம்| உத்கீர்ணம் உபதிஷ்டம்| ஆதாய கஹீத்வா, நஹ்யாதாநமாத்ரேண கஹீதஂ, கிந்து உபாஸ்ய ச பாடதோऽர்ததஶ்சாப்யஸ்ய| அஸகத் அநேகவாரம்| அந்யே து தஸ்கரா இதி அந்யே புநர்வைத்யாஸ்தஸ்கராஶ்சௌராஃ; கஸ்மாத்? வ்யாதிதேப்யோ வைத்யச்சத்மநா வித்தாபஹரணாத், ப்ராணஹந்தத்வாச்ச||௮||

அந்யஶாஸ்த்ரோபபந்நார்தவிஜ்ஞாநோபாயமபிதாய ஸ்வஶாஸ்த்ரோபபந்நாநாமர்தாநாஂ மித்யாஜ்ஞாநே ஸம்யக்ஜ்ஞாநார்தஂ ஸமாநதந்த்ராணி தர்ஶயிதுமாஹ- ஔபதேநவமித்யாதி| ஏதைஶ்சதுர்பிரௌபதேநவாதிபிஃ ஸமாநதந்த்ரைஃ ஸ்வகீயஶாஸ்த்ரார்தாநாஂ மித்யாஜ்ஞாநஸஂஶயஜ்ஞாநாநி ஸ்போடநீயாநி| அந்யே து குரோரேவ ப்ரபாஷணஸ்ய மித்யாஜ்ஞாநாதய ஔபதேநவாதிஶாஸ்த்ரைர்நிவர்தந்த இதி வ்யாக்யாநயந்தி| ஏதேநைததுக்தஂ- ஔபதேநவாதிஶாஸ்த்ரைர்நிவத்தமித்யாஜ்ஞாநாதிநா குருணா ப்ரபாஷணஂ கர்தவ்யமிதி| யத்யபி குருமுகாதேவ ஶிஷ்யஸ்ய மித்யாஜ்ஞாநாதயோ நிவத்தாஃ ததாऽப்யாகமாந்தரப்ரத்யயார்தமௌபதேநவாதிஶாஸ்த்ராணி நிர்திஷ்டாநி| ஏதாந்யேவ பரதந்த்ராண்யாகமாந்தரப்ரத்யயார்தஂ குத இத்யாஹ- ஶேஷாணாஂ ஶல்யதந்த்ராணாமித்யாதி| ஶேஷாணாஂ கரவீர்ய(ர)கோபுரரக்ஷிதப்ரபதிப்ரணீதஶல்யதந்த்ராணாஂ, ப்ரத்யயே து ப்ரத்யயோ ந பவதி, கஸ்மாத்? தேஷாஂ தந்த்ராணாமேதந்மூலத்வாத்| அந்யே து ஶேஷாணாஂ கரவீர்யாதிப்ரணீதாநாஂ ஶல்யதந்த்ராணாஂ மத்யே ஔபதேநவாதிதந்த்ராணி ஸுவ்யாக்யாதத்வேந மூலாநி ப்ரதாநாநீதி வ்யாக்யாநயந்தி||௯||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ப்ரபாஷணீயோ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||