௨. ஶுக்ரஶோணிதஶுத்திஶாரீரம்

ஸர்வபூதசிந்தாஶாரீரே ‘ஶுக்ரஶோணிதயோஃ ஸந்நிபாதேஷ்வபிவ்யஜ்யந்தே’ (ஶா.௧) இதி யதுக்தஂ தத்ர ஶுக்ரஶோணிதயோஃ ஶுத்தயோரேவ ஸந்நிபாதேஷு க்ஷேத்ரஜ்ஞா அபிவ்யஜ்யந்தேऽதஸ்தயோஃ ஶுத்திஂ ப்ரதிபாதயிதுகாமஃ ப்ராஹ- அதாத இத்யாதி| ஶோணிதஶப்தோऽத்ரார்தவஶோணிதே வர்ததே, ஶுத்திர்துஷ்டதோஷாஸம்பர்கதா||௧-௨||

ஸா ச ஶுத்திர்வாதாதிதுஷ்டஶுக்ரஸ்யேதி வாதாதிபிஃ பதக்ஸமுதிதைர்துஷ்டஶுக்ரதாமாஹ- வாதேத்யாதி| ஏவம்பூதரேதஸஃ புருஷா கர்போத்பத்தௌ ந க்ஷமா பவந்தீதி பிண்டார்தஃ||௩||

தேஷ்வித்யாதி| தேஷு வாதாதிஷு துஷ்டேஷு மத்யே வாதேந யச்சுக்ரஂ தூஷிதஂ தத்வாதவர்ணவேதநஂ பவதி| தத்ர வாதவர்ணா அருணகஷ்ணாதயஃ; யத்யப்யவ்யக்தஸ்ய வாயோர்வர்ணாஸம்பவஃ, ததாऽபி வாததுஷ்டே தூஷ்யேऽருணகஷ்ணௌ வாதேந வர்ணௌ பவத இத்யதோஷஃ| வாதவேதநாஸ்தோதபேதாதயஃ ; நநு, கதமேகஸ்மாத்வாயோரநேகவேதநாவிஶேஷாஸ்தோதாதயஃ? ஸத்யஂ, பஹுகாரணப்ரகோபாத்தஸ்யேதி| கந்தஸ்து வாயோர்நாஸ்த்யேவ| பித்தேந யச்சுக்ரஂ தூஷிதஂ தத் பித்தவர்ணவேதநஂ பவதி; பித்தவர்ணாஃ பீதநீலாதயஃ, பித்தவேதநா ஓஷசோஷாதயஃ; பித்ததுஷ்டே ஶுக்ரேऽநுக்தோऽபி கந்தஃ குணபே பூதிபூயாபே ச வக்ஷ்யமாணோ த்ரஷ்டவ்யஃ| ஶ்லேஷ்மணா யச்சுக்ரஂ தூஷிதஂ தத் ஶ்லேஷ்மவர்ணவேதநஂ பவதி; ஶ்லேஷ்மவர்ணஃ ஶுக்லஃ , ஶ்லேஷ்மவேதநாஃ கண்ட்வாதயஃ, கந்தஸ்த்வநுக்தோऽபி விஸ்ரோ த்ரஷ்டவ்யஃ| ரக்தேந யச்சுக்ரஂ தூஷிதஂ தத் குணபகந்த்யநல்பஂ ச பவதி, சகாராச்சோணிதவர்ணஂ பித்தவேதநஂ ச; குணபஂ ஶவஸ்தஸ்யேவ கந்தோऽஸ்யேதி குணபகந்தி; அநல்பஂ பஹுலம்; அத்ர ரக்தேநேதி வ்யபதேஶோ கததைலதக்தவத், (அக்நிதக்தகததைலாப்யாஂ தக்தஂ த்ரவ்யஂ கததைலதக்தமித்யுச்யதே ந த்வக்நிநா தக்தமிதி, ததாऽத்ராபி வாதாதிதூஷிதரக்தேந துஷ்டஂ ரக்ததூஷிதமிதி வ்யபதேஶஃ ,) யதோ ரக்தஸ்யாபி தோஷா ஏவ தூஷயிதாரஃ| ஶ்லேஷ்மவாதாப்யாஂ யச்சுக்ரஂ தூஷிதஂ தத்க்ரந்திபூதஂ க்ரந்திஸதஶஂ க்ரந்திலஂ பவதீத்யர்தஃ| பித்தஶ்லேஷ்மப்யாஂ யத்தூஷிதஂ தத் ஶடிதபூயஸதஶஂ பவதி| க்ஷீணஂ பித்தமாரூதாப்யாஂ பவதி, தஸ்ய லக்ஷணஂ ப்ராக்தோஷதாதுமலக்ஷயவத்திவிஜ்ஞாநீயே (ஸூ.௧௫) உக்தம்| க்ரந்த்யாதயஸ்து யே த்விதோஷஜாஸ்தே த்விதோஷவர்ணவேதநா போத்தவ்யாஃ| ஸந்நிபாதேந யச்சுக்ரஂ தூஷிதஂ தந்மூத்ரபுரீஷகந்தி பவதி| தேஷாஂ கச்ச்ரஸாத்யாஸாத்யபேதஂ தர்ஶயந்நாஹ- தேஷ்வித்யாதி| தேஷு மத்யே குணபாதயஶ்சத்வாரஃ கச்ச்ரஸாத்யாஃ, மூத்ரபுரீஷகந்திரந்திமோऽஸாத்யஃ, ஶேஷா அர்தத ஏவ ஸாத்யாஃ||௪||

இதாநீஂ ஶுக்ரவிஷயஂ ப்ரதிபாத்ய, ஆர்தவஶோணிதவிஷயமபி ப்ரதிபாதயிதுமாஹ- ஆர்தவமித்யாதி| ஆர்தவமபி யதா பதக்தோஷைஃ ஶோணிதசதுர்தைர்த்வந்த்வைஃ ஸமஸ்தைஶ்சோபஸஂஸஷ்டஂ ததாऽபீஜஂ பவதீத்யர்தபிண்டஃ| தஸ்ய விஜ்ஞாநோபாயஂ தர்ஶயந்நாஹ- ததபீத்யாதி| ததபீதி ஆர்தவமபி| தோஷவர்ணவேதநாபிஃ ஶுக்ரதோஷே வ்யாக்யாதாபிஃ| தேஷாஂ ஸாத்யாஸாத்யமேதஂ தர்ஶயந்நாஹ- தேஷ்வித்யாதி| மூத்ரபுரீஷப்ரகாஶமிதி கந்தவர்ணாதிபிர்மூத்ரபுரீஷதுல்யம்| ஸாத்யமந்யச்சேதி ஏகைகதோஷஜநிதத்ரயம்| ஶுக்ரார்தவதோஷா யாப்யா ந பவந்தி, வ்யாதிஸ்வபாவாத்||௫||

இதாநீஂ ஶுக்ரதோஷாணாஂ சிகித்ஸாமாஹ- பவந்தீத்யாதி| தேஷு ஶுக்ரதோஷேஷு மத்யே, ஆத்யாஂஸ்த்ரீஞ் ஶுக்ரதோஷாந் ஸ்நேஹஸ்வேதாதிபிஃ க்ரியாவிஶேஷைர்ஜயேதிதி ஸம்பந்தஃ| ஆதிக்ரஹணாத்வமநவிரேசநநிரூஹாநுவாஸநோத்தரபஸ்தயோ யதாதோஷஂ ஶமநாநி சாவகந்தவ்யாநி| புநருத்தரபஸ்திகதநஂ க்ரியாஸு ப்ராதாந்யஸூசநார்தம்| பாயயேதேத்யாதி| தாதக்யாதேஃ கல்ககஷாயாப்யாஂ ஸாதிதம்| ஸாலஸாராதிஸாதிதமித்யத்ராபி கல்ககஷாயாப்யாமேவ| க்ரந்தீத்யாதி| ஶடீஸித்தமிதி ஶட்யாஃ கல்ககஷாயாப்யாஂ ஸித்தம்| பாலாஶே வேத்யாதி பலாஶபஸ்மாடகஂ ஷட்பிஃ ஸலிலாடகைஃ க்வதிதஂ பாதஶேஷஂ ஸப்தகத்வஃ பரிஸ்ருதமாடகஶேஷஂ ப்ரஸ்தகதபாகாய ப்ரயோஜ்யம்| பரூஷகவடாதிப்யாமித்யாதி| பரூஷகவடாதிப்யாமிதி பரூஷகாதிந்யக்ரோதாதிகணாப்யாமித்யர்தஃ| ப்ராகுக்தமித்யாதி|- ப்ராகுக்தஂ ஸ்வயோநிவர்தநஂ த்ரவ்யம்| வக்ஷ்யதே யச்சேதி யச்ச க்ஷீணபலீயேऽத்யாயே வாஜீகரணே (சி.௨௬) வக்ஷ்யதே| விடித்யாதி| விட்ப்ரபே மூத்ரபுரீஷப்ரகாஶே ரேதஸி| விட்க்ரஹணேநாத்ர புரீஷஂ மூத்ரஂ ச கஹ்யதே, மலமூத்ரமாத்ரவாசகத்வாத்விட்ஶப்தஸ்ய| ஸர்பிரித்யத்ராப்யநுவர்தநீயம்| விண்மூத்ராபேऽஸாத்யேऽபி துஃககாரிவிட்கந்தாபநயநார்தஂ சித்ரகாதிபிஃ கல்கீகதைர்கதஂ பேயஂ ந து ஸர்வதா ஸித்த்யர்தஂ, “அஸாத்யோ நைதி ஸாத்யத்வஂ” இதி வசநாத்| ஸர்வேஷாஂ குணபாதீநாஂ ஸாமாந்யஂ சிகித்ஸிதமாஹ- ஸ்நிக்தமித்யாதி||௬-௧௦||-

இதாநீமதுஷ்டஶுக்ரஸ்ய லக்ஷணமாஹ- ஸ்படிகேத்யாதி| இதாநீமேகீயமதமாஹ- கேசிதித்யாதி||௧௧||-

உத்தரபஸ்த்யந்தம் உத்தரபஸ்த்யவஸாநஂ; தத்ர யதாதோஷஂ வமநாதி, உத்தரபஸ்திஃ புநஃ ஸர்வேஷ்வேவ, வாதாதிஹரக்வாதஸ்நேஹாப்யாஂ நைரூஹிகஃ ஸ்நைஹிகஶ்ச| ஆர்தவக்ரஹணாதேவ ஸ்த்ரீக்ரஹணே லப்தே புநஃ ஸ்த்ரீக்ரஹணஂ ஸமத்வாகதயௌவநப்ராபணார்தம்| சதஸஷ்விதி வாதபித்தஶ்லேஷ்மஶோணிதகதாஸு| கயீ து, சதஸஷ்வித்யத்ர சதுர்தீஂ ஶோணிதப்ரகதிபூதவிஸ்ரகந்திஶோணிதார்தவார்திஂ மந்யதே, தஸ்யா ஏவ ஸாத்யத்வாத்; ந து குணபகந்த்யார்தவார்திஂ, தஸ்யாஸாத்யத்வாத்| கல்காதயஸ்து யோநிவ்யாபத்ஸு கதிதா வாதாதிதோஷஹரத்ரவ்யகதாஃ| ஆசமநஂ யோநிப்ரக்ஷாலநோதகஂ , ததபி வாதாதிதோஷஹரத்ரவ்யகதம்| க்ரந்தீத்யாதி| துர்கந்திபூயஸங்காஶே பூதிகந்திபூயோபமே கபபித்ததுஷ்டே இத்யர்தஃ| மஜ்ஜதுல்யே த்ரிதோஷமலிநே| ததாஶப்தாத்துர்கந்தே இத்யத்ராபி யோஜநீயஂ, தேந மூத்ரபுரீஷகந்திநீதி கம்யதே| கயீ த்வத்ர “துர்கந்தே குணபகந்திநி, பூயஸங்காஶே பூதிபூயோபமே , மஜ்ஜதுல்யே த்ரிதோஷமலிநே” இதி வ்யாக்யாதி| க்ஷீணஂ ச ப்ராகுக்தமித்யக்ரே ஸூசயிஷ்யதி| அத்ர குணபாதீநாஂ பஞ்சாநாமஸாத்யாநாமபி துர்கந்தாபநயநார்தஂ சிகித்ஸிதப்ரதிபாதநஂ ந து ஸர்வதா ஸித்த்யர்தஂ, தேஷாமஸாத்யத்வாத்| பத்ரஶ்ரியஂ ஶ்ரீசந்தநஂ, சந்தநஂ ரக்தசந்தநஂ; கயீ து பத்ரஶ்ரியஂ ஶ்வேதசந்தநஂ, சந்தநஂ கோஶீர்ஷாக்யஂ சந்தநவரஂ நது ரக்தசந்தநஂ, தஸ்ய ஹி கந்தாபஹரணஶக்தேரபாவாத்| வாதாதிதுஷ்டார்தவார்திஷ்வந்யாமபி சிகித்ஸாமதிதேஶேந நிர்திஶந்நாஹ- ஶுக்ரதோஷஹராணாமித்யாதி| ஶுக்ரதோஷஹராணாஂ ஸ்நேஹஸ்வேதாதிபூர்வாணாஂ, யதாஸ்வஂ யதாதோஷம்| யோகாநாஂ ரஸாயநவாஜீகரணமூத்ரதோஷப்ரதிஷேதோக்தாநாம்| ஶேஷாஸு வாதாத்யேகைகதோஷஜநிதாஸ்வார்தவார்திஷு| ஶுத்திகரணமவசாரணஂ கார்யமிதி ஸம்பந்தஃ| அஶேஷார்தவதுஷ்டீநாஂ பத்யமாஹ- அந்நமித்யாதி| அந்நஂ போஜநார்தம்||௧௨-௧௬||

அதுஷ்டார்தவஸ்ய லக்ஷணமாஹ- ஶஶாஸகித்யாதி| யதார்தவஂ வாஸஃ- ஸ்திதஂ ஶுஷ்கமுதகப்ரக்ஷாலிதஂ வாஸோ ந விரஞ்ஜயேத் ராகோபேதஂ வஸ்த்ரஂ ந குர்யாத் தத் ப்ரஶஂஸந்தி, ‘கர்பஜநநாய’ இதி ஶேஷஃ||௧௭||-

தஸ்யைவாதிப்ரவத்தஸ்யாஸக்தரத்வஂ, தத்ர ச தோஷதுஷ்டிலக்ஷணமாஹ- ததேவாதிப்ரஸங்கேநேத்யாதி| ததேவ ஆர்தவமேவ, ந து ரக்தபித்தம்| தாவதிப்ரஸங்கேநேதி அதிப்ராசுர்யேண தீர்ககாலாநுபந்தேந வா (ச), ப்ரவத்தஂ ஸ்ருதம்| ந பரமதாவேவேத்யாஹ- அநதாவபீதி|- அநதாவல்பமப்யதீர்ககாலமபி ப்ரவத்தமஸக்தரஂ விஜாநீயாத்| கிஂஸ்வரூபஂ ததித்யாஹ- அத இத்யாதி| அத ஏதஸ்மாத் ஶஶாஸக்ப்ரதிமமித்யாதிவாக்யப்ரதிபாதிதாத்ரக்தலக்ஷணாத், அந்யத் அந்யாதக்லக்ஷணஂ ‘பேநிலஂ ஶீக்ரமச்சம்’ (ஸூ.௧௪) இத்யாதிவாக்யேந ஶோணிதவர்ணநீயே யாதஶமபிஹிதஂ தாதஶமித்யர்தஃ| தோஷாநுபந்தகதஂ லக்ஷணமதிதேஶேந நிர்திஶ்ய வ்யாதிஸ்வபாவகதஂ ஸாமாந்யஂ லக்ஷணமாஹ- அஸகித்யாதி| அங்கமர்தோ வேதநாவிஶேஷஃ| ஸவேதநஃ ஸஶூலஃ| தஸ்யாதிஸ்ருதஸ்ய லக்ஷணமாஹ- தஸ்யேத்யாதி| அதிவத்தௌ அதிப்ரவத்தாவித்யர்தஃ| தமோऽந்தகாரதர்ஶநஂ, ஶ்வாஸோ வா| ப்ரலாபோऽஸம்பத்தபாஷணம்| தந்த்ரா நித்ராபேதஃ| வாதஜா ரோகா ஆக்ஷேபகாதயஃ| யஸ்யா யத்ரூபஂ யாதஶேந ப்ரகாரேணோபசரணீயஂ ததாஹ- தருண்யா இத்யாதி| தருண்யாஃ ஷோடஶவர்ஷப்ராப்தாயாஃ, ஹிதஸேவிந்யாஃ பத்யாஶிந்யாஃ||௧௮-௨௦||-

அதிப்ரவத்திலக்ஷணாமார்தவஸ்ய விகதிஂ நிர்திஶ்யாப்ரவத்திலக்ஷணாஂ ஸசிகித்ஸிதாஂ நிர்திஶந்நாஹ- தோஷைரித்யாதி| அத்ர தோஷாஃ கபோ வாயுர்வாதகபௌ ச; ந து பித்தஂ, பித்தவத்தௌ தஸ்யாதிப்ரவத்திவத்த்யோருக்தத்வாத், குலத்தாதிவாதகபஹரத்ரவ்யாவசாரணாச்ச| நஶ்யதீதி ப்ரவர்தமாநஂ ந தஶ்யதே, ந து ஸர்வதா க்ஷயஂ யாதி| அம்லஂ காஞ்ஜிகஂ, மூத்ரஂ கோமூத்ரம்| உதஶ்வித் அர்தோதகஂ தக்ரம்| ஶுக்தஂ சுக்ரம்| புநருக்திஶங்காஂ நிரஸ்யந்நாஹ- க்ஷீணமித்யாதி| யத்யபி ப்ராக்தோஷதாதுமலக்ஷயவத்திவிஜ்ஞாநீயே க்ஷீணலக்ஷணஂ ஸசிகித்ஸிதமபிஹிதஂ, ததாऽப்யத்ரோபாதாநாந்நஷ்டரக்தவந்நஷ்டார்தவவிதாநஂ கர்தவ்யம்| ரக்தமார்தவரக்தம்||௨௧-௨௩||

ப்ரகரணப்ரயோஜநமுபஸஂஹரந்நாஹ- ஏவமித்யாதி| ஏவஂ பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, அதுஷ்டஶுக்ரஃ புருஷஃ, ஶுத்தார்தவா ச ஸ்த்ரீ, ‘பவதி’ இத்யத்ராத்யாஹாரஃ||௨௪||

தௌ புத்ரீயமாசாரஂ நிர்திஶந்நாஹ - தாவித்யாதி| துகாலே ப்ரதமதிவஸஂ மர்யாதீகத்ய நாரீ ப்ரஹ்மசாரிணீ ஸ்யாத்| துதர்ஶநாத் பூர்வஂ மாஸஂ ப்ரஹ்மசர்யஸ்ய வக்ஷ்யமாணஸ்ய விஶிஷ்டப்ரஜோத்பாதநஂ ப்ரயோஜநம்| அஸ்மிஂஶ்ச துதர்ஶநே திநத்ரயஂ ப்ரஹ்மசர்யஸ்ய ஸ்வயமேவாசார்யோऽக்ரே ப்ரயோஜநஂ கதயிஷ்யதி| திவாஸ்வப்நாதீஂஶ்ச பரிஹரேத்| அதிகதநஂ பஹுபாஷணம்| அவலேகநஂ கங்கதிகாதிநா கேஶஸம்மார்ஜநம்| ஆயாஸஃ கஷ்டம்| கிஂ காரணமித்யாதி| உந்மத்தோ வாதலஃ| பரிஹார்யமுக்த்வா பர்தாரஂ ப்ரதி நார்யாஃ கரணீயஂ நிர்திஶந்நாஹ- தர்பேத்யாதி| ஹவிஷ்யஂ ஸகதஶால்யோதநாதி க்ஷீரஸஂஸ்கதஂ, யவாந்நமித்யேகே| பர்துஃ ஸஂரக்ஷேத் ‘வைத்ய’ இதி ஶேஷஃ, தஸ்மை தர்ஶநமபி ந தாபயேதித்யர்தஃ| தத இத்யாதி| ஶுத்தா ஜீர்ணஶோணிதாபகமேந, அநந்தரஂ ஸ்நாதா; ததுக்தஂ- “நவே தௌ ச ஸஞ்ஜாதே விகதே ஜீர்ணஶோணிதே| நாரீ பவதி ஸஂஶுத்தா புஂஸா ஸஂஸஜ்யதே ததா”- இதி| தர்ஶயேதித்யத்ர ‘வைத்ய’ இதி ஶேஷஃ| தத் கஸ்ய ஹேதோரித்யத்ர தச்சப்தஃ ஸம்போதநே, தேநாஹோ கஸ்ய ஹேதோஃ| அந்யே து ‘அத்ராபி’ இதி ப்ரஶ்நார்தஂ படந்தி| தத்ராபி ப்ரஶ்நே| பூர்வமித்யாதி| புத்ரேப்யோ ஹிதஂ புத்ரீயமிதி| கயீ து “தத்ராசார்யோ ப்ராஹ்மணப்ரயுக்தோऽநுபஹதாஶ்வேதவஸ்த்ரேண ஸஂவீதஶ்சார்ஷபே சர்மண்யுபவிஷ்டோ, ராஜந்யப்ரயுக்தோ வையாக்ரே ஆநடுஹே வா, வைஶ்யப்ரயுக்தோ ரௌரவே, ஶூத்ரப்ரயுக்தோ பாஸ்தே வா, சதுர்ஹஸ்தஂ ஸ்தண்டிலமுபலிப்யோல்லிக்ய தர்பைராஸ்தீர்ய வேணுயூபஂ தக்ஷிணேந ப்ரஹ்மாணஂ வ்யவஸ்தாப்ய ஶுக்லகுஸுமகந்தபலிபிரப்யர்ச்யாக்நிஂ ப்ரணீய ஸஂஸ்கத்ய பாலாஶீபிஃ ஸமித்பிரக்நிமுபஸமாதாய மந்த்ரோதகபூர்ணபாத்ரமக்நேரக்ரேஸ்தாபயித்வா புத்ரஜந்மாஶாஸ்யாஜ்யஂ ஜுஹுயாந்மஹாவ்யாஹதிபிஃ, யோஷிச்ச புத்ரார்திநீ ஸஹ பர்த்ரா பஶ்சிமதோऽக்நேஃ த்விஜோ தக்ஷிணதஃ ஸமுபவிஶேத், ததோऽஸ்யா ப்ராஹ்மணஃ ப்ரஜாபதிமுத்திஶ்ய யதாபிலஷிதஸம்பாதநாய மநஸா யோநௌ காம்யாமிஷ்டிஂ நிர்வபேத், அநயோர்விஷ்ணுர்யோநிஂ கல்பயது த்வஷ்டா ரூபாணி நிவிஶத்விதி; ததஃ ஸ்தாலீபாகமபிதார்ய த்ரிர்ஜுஹுயாத், யதாம்நாயஂ சோபமந்த்ரிதமுதகபாத்ரமஸ்மை தத்யாத், ஸர்வாநுதகார்தாந் குருஷ்வேதி; ததஃ ஸமாப்தே கர்மணி பூர்வஂ தக்ஷிணஂ பாதமபிஹநந்தீ ப்ரதக்ஷிணமக்நிமுபக்ரமேத், ததஃ பரிக்ரம்ய ப்ராஹ்மணாந் ஸ்வஸ்தி வாசயித்வா ஸஹ பர்த்ரா ஆஜ்யஶேஷஂ ப்ராஶ்நீயாத், பூர்வஂ புமாந், ஜகந்யஂ ஸ்த்ரீ, ந சோச்சிஷ்டமவஶேஷயேதிதி புத்ரீயவிதாநம்”- இதி| கர்மாந்தே புத்ரீயவிதாநாந்தே, ஏதஂ க்ரமஂ வக்ஷ்யமாணம்| தமேவ க்ரமஂ வக்துமாஹ- ததோऽபராஹ்ணே இத்யாதி| புஂஸோ மாஸப்ரஹ்மசாரித்வேந ஸ்த்ரியா அபி ப்ரஹ்மசாரித்வே லப்தே மாஸஂ ப்ரஹ்மசாரிணீமிதி யதுக்தஂ தந்மநஃஸங்கல்பமாத்ரஸ்யாபி நிராஸார்தம்| தைலமாஷோத்தராஹாராஂ தைலமாஷப்ரதாநாஹாராம்| உபேயாத் கச்சேத்| ஸாமாந்யாபத்யஜநநகாலமதுஸஞ்ஜ்ஞஂ நிர்திஶ்யாபத்யவிஶேஷஜநநஸமர்தகாலமுத்திஶந்நாஹ- விகல்ப்யைவமித்யாதி| ஏஷு திவஸேஷூத்தரோத்தரமாயுரித்யாதிகஂ வித்யாதித்யேவஂ விகல்ப்ய விசார்ய சதுர்த்யாதிஷு ராத்ரிஷு நாரீமுபேயாத்| அதஃ பரஂ பஞ்சம்யாஂ ஸப்தம்யாஂ நவம்யாமேகாதஶ்யாஂ ச ஸ்த்ரீகாமஃ, உபேயாதித்யத்ராபி ஸம்பத்யதே||௨௫-௩௦||

தத்ரேத்யாதி| தத்ரேதி ப்ரதமதிவஸே| விமுச்யதே ‘ப்ராணைஃ’ இதி ஶேஷஃ| த்விதீயே இத்யாதி| ஏவமிதி பூர்வோக்தஂ பவதீத்யர்தஃ| ஸூதிகாகஹே வா தஶதிவஸாப்யந்தரஂ வா கர்பஃ ப்ராணைர்விமுச்யத இத்யர்தஃ| ந ச ப்ரவர்தமாநே இத்யாதி| ப்ரதிஸ்ரோதஃ தாராஸம்முகமித்யர்தஃ| ப்லாவித்ரவ்யஂ ப்ரதரணஶீலஂ வஸ்து| ப்ரதிநிவர்ததே வ்யாகுடதி| கயீ து ‘தத்ர ப்ரதமதிவஸே’ இத்யாதி ‘தஸ்மாந்நியமவதீஂ த்ரிராத்ரஂ பரிஹரேத்’ இதி யாவத்க்ரந்தமக்ரேதநேऽத்யாயே ‘துஸ்து த்வாதஶராத்ரஂ பவதி தஷ்டார்தவஃ’ இத்யஸ்யாக்ரே படதி| அதஃ பரமித்யாதி| மாஸாதிதி ‘ஊர்த்வம்’ இதி ஶேஷஃ| அர்வாக்கமநஂ து கர்பத்வாரவிகட்டநேந ஸ்திதமபி கர்பஂ ச்யாவயதி| கேசித்து ‘அதஃ பரஂ மாஸாதுபேயாத்’ இத்யத்ர ‘பரதஸ்து புஷ்பதர்ஶநேநாகர்பலாபநிஶ்சய ஏவ, லப்தகர்பாஂ து நைவ’ இதி படந்தி, ‘உபேயாத்’ இத்யத்யாஹத்ய ச வ்யாக்யாநயந்தி||௩௧||

லப்தகர்பாயா இத்யாதி| லக்ஷ்மணாலக்ஷணஂ து- “புத்ரகாகாரக்தால்பபிந்துபிர்லாஞ்சிதச்சதா| லக்ஷ்மணா புத்ரஜநநீ பஸ்தகந்தாகதிர்பவேத்- ” இதி| தாஂ ச ஶரத்காலே புஷ்பபலோபேதாஂ தஷ்ட்வாஶநிதிநே ஸந்த்யாயாஂ தஸ்யாஶ்சதுர்பாகேஷு கதிரகீலகாந்நிகாயாபரேத்யுர்ஹஸ்தமூலபுஷ்யைர்யோகஂ கதே திவாகரே மந்த்ரவத்கஹீத்வா ஸமாநவர்ணவத்ஸாயா கோஃ க்ஷீரேண யதாவிதி நஸ்யஂ தத்யாத்| வடஶுங்கோ வடப்ரரோஹஃ| ஸஹதேவா பலாபேதஃ பீதபுஷ்பா ‘காங்கஹீ’ இதி லோகே| விஶ்வதேவா காங்கேருகீ ‘குடஶர்கரா’ இதி லோகே, அந்யே ஸிதகுஸுமாஂ பலாமாஹுஃ| அபிஷுத்ய பேஷயித்வா| ந ச தாந் நிஷ்டீவேத் ந துத்குர்யாத்| சகாராதலப்தகர்பாயாஃ பூர்வமேவ லக்ஷ்மணாதீநாஂ நஸ்யதாநஂ ஸஹஸ்ராபிஹுதஂ கர்பக்ரஹணாய பஶ்சாத்க்ராம்யதர்மஸேவநமிதி| ததுக்தஂ தந்த்ராந்தரஂ- “பூர்வமௌஷதஂ ஸஹஸ்ராபிஹுதஂ கத்வா மங்கல்யதேஶே கோஃ க்ஷீரேண பேஷயித்வா தஸ்மாத் த்ரீந் பிந்தூந் தக்ஷிணே நாஸாபுடே தத்யாத், ந நிஷ்டீவேத்தாந் கண்டப்ராப்தாந், ஸா பஞ்சதிநாநி பயஸோதநமஶ்நீயாத், ததூர்த்வஂ க்ராம்யதர்மஸேவநம்”- இதி| லப்தகர்பாயாஶ்ச லக்ஷ்மணாதிநஸ்யதாநஂ கர்பஸ்தாபநார்தஂ, ஸ்திதகர்பாயாஶ்ச மாஸத்ரயால்பாந்தரே புத்ராபத்யஜநநார்தஂ நஸ்யதாநமிதி||௩௨||

நாத்ரைகமேவ ஶுக்ரஶோணிதஂ கர்பஜநநஂ கிஂ தர்ஹி ஸாமக்ர்யேவேதி தர்ஶயந்நாஹ- த்ருவமித்யாதி| யதா- துக்ஷேத்ராம்புபீஜாநாஂ ஸாமக்ர்யாதநுபகாதாதங்குரோ ஜாயதே, ஏவஂ த்ருவஂ நிஶ்சிதஂ சதுர்ணாமத்வாதீநாஂ நைகத்வித்ரிஸங்க்யாநாஂ விதிபூர்வகஂ ஸாந்நித்யாத்யதோக்தஸஂயோகாத்கர்போ ஜாயதே| துரங்கநாயா ரஜஃஸமயஃ, க்ஷேத்ரஂ கர்பாஶயஃ, அம்பு புநராஹாரபாகஜோ வ்யாபீ ரஸதாதுஃ, பீஜஂ ஸ்த்ரீபுஂஸயோரார்தவஶுக்ரே||௩௩||

விதிபூர்வகஸ்ய கர்பஸ்ய பலஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஏவமித்யாதி| ரூபமத்ராவயவஸந்நிவேஶோ லோசநஸுகப்ரதஃ| ஸத்த்வவந்தோ ரஜஸ்தமோப்யாமநபிபூதாஃ| ணஸ்ய மோக்தார இதி பிதணாமணத்ரயமோக்ஷணஶீலாஃ| ஸத்புத்ரா இதி ஸாதவஃ புத்ராஃ||௩௪||

ஏவஂவிதபூர்வஜந்மாநாஂ ரூபவத்த்வமுக்த்வா, ரூபஂ ச தைஜஸவர்ணாதிப்ரபாஸ்வரத்வமதோ வர்ணஸம்பவஹேதுஂ தர்ஶயந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| தேஜோதாதுஃ தேஜோபூதம்| வர்ணாநாஂ ப்ரபவஃ காரணம்| ஸ தேஜோதாதுஃ| கர்போத்பத்தௌ கர்பாதாநகாலே, யதா அப்தாதுப்ராயோ பவதி ஆப்யதாதுபஹுலோ பவதீத்யர்தஃ| ஏகீயமதமாஹ- யாதகித்யாதி| தேஜோதாதுரூபவர்ணப்ரஸங்கேநைதந்மயாத்யதிஷ்டாநவிகத்யா ஜாத்யந்தரக்தபிங்கஶுக்லவிகதாக்ஷாணாஂ ஸம்பவஂ தர்ஶயந்நாஹ- தத்ர தஷ்டீத்யாதி| சதுர்தே மாஸி கஸ்யசித் பூர்வகர்மவஶாத்தஷ்டிபாகஂ சக்ஷுரிந்த்ரியாதிஷ்டாநம், அப்ரதிபந்நமப்ராப்தஂ தேஜோ, ஜாத்யந்தஂ ஜந்மாந்தஂ கரோதி||௩௫||

நநு, புராணமார்தவமுபசயாத்திநத்ரயஂ ஸ்ருத்வா ஸ்வயமேவ விநிவத்தஂ, நூதநஂ த்வல்பஂ ஸ்த்யாநீபூதமிவ ப்ரவர்திதுமக்ஷமஂ, தத் கதமார்தவஸஞ்சாரோ யேந தத்ஸஂஸஷ்டஂ ஶுக்ரஂ கர்பஜநநஸமர்தஂ பவதீத்யாஶங்க்யாஹ- கதேத்யாதி| புஂஸாஂ ஸமாகமே இந்த்ரியத்வயஸங்கர்ஷஜேநோஷ்மணா விலீநமார்தவஂ விஸர்பதி| தச்ச விஸர்பிதஂ ஶுக்ரோபகதஂ கர்பாஶயமநுப்ராப்தஂ ஜீவோபகதஂ கர்பஸம்பவஹேதுர்பவதி| ஆர்தவமதுகாலஜஂ ஶோணிதஂ, ஶுக்ரமப்யாஸாஂ புஂஸாஂ ஸமாகமே க்ஷரதி, ந து தத்கர்போபயோகீதி தத்க்ஷரணப்ரதிபாதநஂ ந யுக்தம்| ததாச வத்தவாக்படஃ- “யோஷிதோऽபி ஸ்ரவந்த்யேவ ஶுக்ரஂ புஂஸாஂ ஸமாகமே| தந்ந கர்பஸ்ய கிஞ்சித்து கரோதீதி ந சிந்த்யதே”- (அ. ஸஂ. ஶா. ௧)| இதி||௩௬||

கர்பத்வயோத்பத்திஹேதுமாஹ- பீஜே இத்யாதி| தர்மேதரபுரஃஸரௌ தர்மாதர்மபுரோகாமிநௌ| கயீ து, தர்மேதரோऽதர்மஃ, தத்புரஃஸரௌ அதர்மபுரோகாமிநௌ; ந து தர்மாதர்மபுரஃஸரௌ; யதஃ ஶ்ருதிஸ்மதிஷ்வதர்மாதேவ யமோத்பத்திரிஷ்டா; அத ஏவ ததுத்பத்தௌ ப்ராயஶ்சித்தமப்யுபதிஷ்டமிதி வ்யாக்யாதி||௩௭||

பித்ரோரித்யாதி| பித்ரோஃ பிதமாத்ரோரத்யல்பபீஜத்வாதாஸேக்யஃ புருஷோ பவேத் ஆஸேக்யோ நாம புருஷோ ஜாயதே| ஸ ஶுக்ரஂ ப்ராஶ்யேதி ஸ புருஷோऽந்யபுருஷாந்நிஜமுகேந வ்யவாயஂ காரயித்வா ததஃ ஸிக்தஂ ஶுக்ரஂ ப்ராஶ்ய ஆஸ்வாத்ய த்வஜோச்ச்ராயஂ லிங்கோத்தாநஂ லபதே; ஆஸேக்யநாமாऽயஂ ஷண்டோ முகயோந்யபரபர்யாயஃ||௩௮||

யஃ பூதியோநாவித்யாதி| யோநிஶேபஸோர்கந்தமாக்ராய ஸிங்கித்வா; அயஂ ஸௌகந்திகநாமா ஷண்டோ நாஸாயோந்யபரபர்யாயஃ||௩௯||

ஸ்வே குதே இத்யாதி| யஃ புருஷஃ ஸ்வே குதே ஸ்வகீயபாயௌ, அப்ரஹ்மசர்யாத் அந்யபுருஷபார்ஶ்வாத்வ்யவாயஂ காரயித்வா பஶ்சாத் ஸ்த்ரீஷு விஷயே புமாநிவ ப்ரவர்ததே புருஷவத்வ்யவாயஂ கரோதி ஸ கும்பீகநாமா ஷண்டோ ஜ்ஞேயஃ| அந்யே து “ப்ரதமஂ ஸ்த்ரீஷு விஷயே தாஸாமேவ ஸ்வகீயகுதவிவரே பஶுவத் பஷ்டபாகே ஶிதிலேநைவ மேஹநேந ப்ரவர்ததே| கிந்நிமித்தமேததித்யாஹ- ப்ரஹ்மசர்யாத் க்லைப்யவஶஸஞ்ஜாதாப்ரவத்தித்வாத்| ததஶ்சாநயா விப்ரகத்யா த்வஜோச்ச்ராயே ஸஞ்ஜாதே ஸ ஏவ ஸ்த்ரீஷு புருஷவத் ப்ரவர்ததே ஸ கும்பீகநாமா நபுஂஸகபேதஃ”| குதயோநிரயம்| அஸ்யோத்பத்திஹேதுஸ்தந்த்ராந்தரே வர்ணிதோ யதா- “மாதுர்வ்யவாயப்ரதிகேந வக்ரீ ஸ்யாத்பீஜதௌர்பல்யதயா பிதுஶ்ச” (ச.ஶா.௧) இதி| கயீ து கும்பீகோத்பத்திஹேதௌ காஶ்யபோக்தஂ ஶ்லோகமாஹ| யதா- “அரஜஸ்காஂ யதா நாரீஂ ஶ்லேஷ்மரேதா வ்ரஜேததௌ| அந்யஸக்தா பவேத் ப்ரீதிர்ஜாயதே கும்பிலஸ்ததா” இதி||௪௦||-

ஈர்ஷ்யகமித்யாதி| தக்யோநிரயமீர்ஷ்யகாபரபர்யாயஃ| அத்ராபி தந்த்ராந்தரபடிதோ ஹேதுர்யதா- “ஈர்ஷ்யாபிபூதாவபி மந்தஹர்ஷாவீர்ஷ்யாஹ்வயஸ்யாபி வதந்தி ஹேதும்”- (ச.ஶா.௨) இதி||௪௦-௪௧||-

ஷண்டகமித்யாதி| யஃ புமாந் மோஹவஶாததௌ பார்யாவிஷயேऽங்கநாவதுத்தாநோ பூத்வா வ்யாபிபர்தி| ததஃ ஸ்த்ரீசேஷ்டிதாகாரஃ ஷண்டோ ஜாயதே| ஸ புமாந் ஸ்த்ர்யாகதிஃ ஸ்த்ரீசேஷ்டிதஶ்ச ஸ்த்ரீவததோபூதஃ ஸ்வமேட்ரஸ்யோர்த்வப்ரதேஶேऽபரபுருஷாத் வீர்யச்யுதிஂ காரயதி||௪௧-௪௨||

நரஷண்டஂ ப்ரதிஶ்ய நாரீஷண்டஂ நிர்திஶந்நாஹ- தாவித்யாதி| யத்ர புநரபலா தௌ புருஷமதஃ கத்வா வ்யாபாரஂ குருதே யதி தத்ர கந்யா பவதி, ஸா நரசேஷ்டிதா ஸ்த்ரீரூபாऽபி புஂவத் ஸ்த்ரியமாருஹ்ய தத்யோநௌ ஸ்வயோநிகர்ஷணஂ கரோதி||௪௩||

உக்தமேவ ஸுகஸ்மரணாய ஸங்க்ரஹஶ்லோகேநாஹ- ஆஸேக்ய இத்யாதி||௪௪||

யதி தேஷாஂ ஶுக்ரமஸ்தி தத் கிஂ ஷண்டத்வமுச்யதே? இத்யாஶங்க்யாஹ- அநயேத்யாதி| விப்ரகத்யேதி விருத்தயா விஶிஷ்டயா வா ப்ரகத்யா| ஏதே புருஷதோஷாஃ, யோஷிதாமப்யேத ஏவ த்ரஷ்டவ்யாஃ, சரகேண “நரநாரீஷண்டௌ” (ச.ஶா.௨) இத்யுக்தேஃ||௪௫||

அநுக்தஂ காயவாங்மநஸாஂ பேதஸ்ய ஹேதுஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஆஹாரேத்யாதி| ஸமுபேயாதாஂ ஸஂயோகஂ கச்சேதாம்||௪௬||

அதிஶயேநைவ பாபேந ஷண்டாதபி நிகஷ்டாநாஂ விகதாபத்யாநாமுத்பத்திஹேதுஂ நிர்திஶந்நாஹ- யதேத்யாதி| உபேயாதாஂ ஸஂயோகஂ குர்யாதாம்| வஷஸ்யந்த்யௌ ரதார்திந்யௌ| அநஸ்திரிதி ஈஷதர்தே நஞ், தேநால்பகோமலாஸ்திஃ||௪௭||

துஸ்நாதேத்யாதி| ஆர்தவமதுகாலஜஂ ஶுத்தஶோணிதம்| கலலஂ ஸிங்காணப்ரக்யம்| பைதகைர்குணைரிதி கேஶஶ்மஶ்ருலோமநகதந்தஸிராஸ்நாயுதமநீரேதஃப்ரபதிபிஃ| இமௌ த்வாவபி ஶ்லோகௌ ஜேஜ்ஜடாசார்யேண ந படிதௌ||௪௮-௪௯||

ஸர்பேத்யாதி| ஸர்பாதிரூபா யே கர்பாஸ்தத்ப்ரஸவித்ர்யாஃ ஸ்த்ரியாஃ பாபகதஃ பாபோத்பாதிதா ஜ்ஞேயாஃ| நநு, மாநுஷஶரீராத் கதஂ ஸர்பாதீநாமுத்பத்திரித்யாஹ- பாபகதோ பஶமிதி; கர்மஜமேவைதத்வைசித்ர்யமித்யர்தஃ||௫௦||

இதாநீஂ கர்பஸ்தகுப்ஜாதீநாஂ தஷ்டாமேவ வாதாதிதோஷதுஷ்டிஂ ஹேதுஂ ச நிர்திஶந்நாஹ- கர்ப இத்யாதி| தௌஹதே வாऽவமாநித இதி கர்பிண்யாஃ ஶ்ரத்தாயாஂ கண்டிதாயாம்| குணிஃ விகலபாணிஃ ||௫௧||

கிமாத்மீயேநைவாஶுபேந கர்மணா கர்ப ஏவஂவிதோ பவதி, உதாந்யாபராதாதபீத்யாஶங்க்யாஹ- மாதாபித்ரோரித்யாதி| நாஸ்திக்யாதிதி நாஸ்தி பரலோகோ நாஸ்தி தத்தமித்யாதி மதிர்யேஷாஂ தே நாஸ்திகாஃ, தேஷாஂ பாவோ நாஸ்திக்யஂ, தஸ்மாத்||௫௨||

அத கஸ்மாத்கர்பாஶயஸ்தோ வாதாதிகஂ ந கரோதீத்யாஹ- மலால்பத்வாதித்யாதி| வாயோரயோகாதிதி நஞயமிஷதர்தே, தேநேஷத்யோகாத்||௫௩||

ஜராயுணேத்யாதி| வாயோர்மார்கநிரோதாதிதி கோஷஜநகஸ்ய வாயோர்மார்கநிரோதாதித்யர்தஃ| நிஶ்வாஸாதிரூபஸ்ய து வாயோர்நிஃஸரணமக்ரே வக்ஷ்யதி, யதஸ்ததபாவே ஜீவிதாபாவ ஏவ பவதி கர்பஸ்ய||௫௪||

நிஃஶ்வாஸேத்யாதி| ஸங்க்ஷோபஃ ஸஞ்சலநம்| மாதா யாஶ்சேஷ்டா நிஃஶ்வாஸாதிகாஃ குருதே தா கர்போऽபி கரோதீத்யர்தஃ||௫௫||

ஶரீராவயவாநாஂ சரணாதீநாஂ ஸந்நிவேஶாதௌ ஹேதுஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸந்நிவேஶ இத்யாதி| ஸந்நிவேஶோ ரசநாவிஶேஷஃ| ஶரீராணாஂ ஶரீராவயவாநாஂ சரணாதீநாம்| தலேஷ்விதி ஹஸ்தபாததலேஷு||௫௬||

இத்தஂ காயே விஶேஷஂ நிர்திஶ்யாத்மநோ குணபூதாயா புத்தேரபி பாவநாபலவிஶேஷேண விஶேஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- பாவிதா இத்யாதி| பூர்வதேஹேஷ்வதிக்ராந்தஶரீரேஷு, ஸததமநவரதஂ, யே பாவிதாஃ ஶாஸ்த்ரபாவநயா பாவிதாந்தஃகரணாஃ, தே ஶாஸ்த்ரபுத்தயோ பவந்தி| ததாபாவிதா ஏவ யே ஸத்த்வபஹுலாஸ்தே ரஜஸ்தமஸோராவரகயோரபாவாத் பூர்வாமதிக்ராந்தாமபி ஜாதிஂ ஸ்மரந்தி||௫௭||

காயே யோऽஸௌ ஶரீரஸந்நிவேஶாதிஸ்ததா தோஷகோபேந குப்ஜகஞ்ஜாதி, ததா வாசி மூகமிந்மிணத்வாதி, மநஸி ச ஶாஸ்த்ரஜ்ஞாநபூர்வஜாதிஸ்மரணஂ, ஸர்வமேவ ஸ்வபாவாதிஸித்தமபி கர்மணைவேத்யாஹ- கர்மணேத்யாதி| குதஸ்ததாப்நோதீத்யாஹ- அப்யஸ்தா இத்யாதி||௫௮||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||