Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਗਰ੍ਭਿਣੀਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो गर्भिणीव्याकरणं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਧਮਨੀਵ੍ਯਾਕਰਣੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਸ੍ਰੋਤਃਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤਨਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਮੂਲਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਕਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਭੂਤਾ ਗਾਰ੍ਭਿਣੀ ਵ੍ਯਾਕਰ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਪ੍ਰਥਮਦਿਵਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਹਸ੍ਟਾ ਸ਼ੁਚ੍ਯਲਙ੍ਕਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸਨਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਙ੍ਗਲਦੇਵਤਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗੁਰੁਪਰਾ ਚ ਭਵੇਤ੍, ਮਲਿਨਵਿਕਤਹੀਨਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍, ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਉਦ੍ਵੇਜਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਕਥਾਃ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਕੁਥਿਤਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜੀਤ, ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰਚੈਤ੍ਯਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਕ੍ਸਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ਕ੍ਰੋਧਮਯਸ਼ਸ੍ਕਰਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਵਾਨੁਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚ ਪਰਿਹਰੇਦ੍ਯਾਨਿ ਚ ਗਰ੍ਭਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਤੈਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨਾਦੀਨਿ ਸੇਵੇਤ, ਨ ਚਾਯਾਸਯੇਚ੍ਛਰੀਰਂ, ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਸ਼ਯਨਾਸਨਂ ਮਦ੍ਵਾਸ੍ਤਰਣਂ ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚਮਪਾਸ਼੍ਰਯੋਪੇਤਮਸਮ੍ਬਾਧਂ ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਹਦ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਦੀਪਨੀਯਸਂਸ੍ਕਤਂ ਚ ਭੋਜਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍, ਸਾਮਾਨ੍ਯਮੇਤਦਾਪ੍ਰਸਵਾਤ੍ ||੩||
गर्भिणी प्रथमदिवसात् प्रभृति नित्यं प्रहृष्टा शुच्यलङ्कृता शुक्लवसना शान्तिमङ्गलदेवताब्राह्मणगुरुपरा च भवेत्, मलिनविकृतहीनगात्राणि न स्पृशेत्, दुर्गन्धदुर्दर्शनानि परिहरेत्, उद्वेजनीयाश्च कथाः, शुष्कं पर्युषितं कुथितं क्लिन्नं चान्नं नोपभुञ्जीत, बहिर्निष्क्रमणं शून्यागारचैत्यश्मशानवृक्षाश्रयान् क्रोधमयशस्करांश्च भावानुच्चैर्भाष्यादिकं च परिहरेद्यानि च गर्भं व्यापादयन्ति, न चाभीक्ष्णं तैलाभ्यङ्गोत्सादनादीनि सेवेत, न चायासयेच्छरीरं, पूर्वोक्तानि च परिहरेत्, शयनासनं मृद्वास्तरणं नात्युच्चमपाश्रयोपेतमसम्बाधं च विदध्यात्, हृद्यं द्रवमधुरप्रायं स्निग्धं दीपनीयसंस्कृतं च भोजनं भोजयेत्, सामान्यमेतदाप्रसवात् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਚੈਤ੍ਯਂ ਦੇਵਤਾਧਿਸ੍ਠਿਤੋ ਵਕ੍ਸਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਬੌਦ੍ਧਾਲਯਮਾਹੁਃ| ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਂ ਮਤਮਰ੍ਤ੍ਯਦਾਹਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤੁਮਤ੍ਯਾਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੀਨਿ| ਅਪਾਸ਼੍ਰਯੋਪੇਤਂ ਪ੍ਰਤਿਵਾਹਕਸਹਿਤਮ੍, ਅਸਮ੍ਬਾਧਮਸਙ੍ਕਟਂ, ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਹਸ੍ਟਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਵੇਤ੍| ਮਲਿਨਾਦਿ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਦਿਤਿ ਨਿਸਿਦ੍ਧਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਰ੍ਜਨਂ, ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਪਰਿਹਾਰੇਣ ਨਿਸਿਦ੍ਧਗਨ੍ਧਰੂਪਵਰ੍ਜਨਮ੍, ਉਦ੍ਵੇਜਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਕਥਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਨਿਸਿਦ੍ਧਸ਼੍ਰੁਤਿਵਰ੍ਜਨਂ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਪਰ੍ਯੁਸਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਸਿਦ੍ਧਰਸਵਰ੍ਜਨਂ, ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮਣਾਦਿਪਰਿਹਾਰੇਣ ਕਾਯਕ੍ਰਿਯਾਨਿਯਮਃ, ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਪਰਿਹਾਰੇਣ ਮਨਃਕ੍ਰਿਯਾਨਿਯਮਃ, ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਦਿਪਰਿਹਾਰੇਣ ਵਾਗ੍ਵਿਸਯਨਿਯਮਃ| ਯਾਨਿ ਚ ਗਰ੍ਭਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਨ੍ਤੀਤਿ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵੁਕ੍ਤਾਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਯਾਨਵਾਹਨਾਦੀਨਿ| ਵਿਹਾਰਂ ਨਿਯਮ੍ਯਾਹਾਰਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਹਦ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਦ੍ਯਮੋਜਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਦ੍ਰਵਂ ਜੀਵਨੀਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਮਧੁਰਂ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਧਾਤੂਨਾਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਉਪਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਦ੍ਰਵਾਦੀਨਾਮਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਯਾਹ- ਦੀਪਨੀਯਸਂਸ੍ਕਤਮਿਤਿ||੩||
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੪
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਪ੍ਰਥਮਦ੍ਵਿਤੀਯਤਤੀਯਮਾਸੇਸੁ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵਪ੍ਰਾਯਮਾਹਾਰਮੁਪਸੇਵੇਤ; ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਤਤੀਯੇ ਸਸ੍ਟਿਕੌਦਨਂ ਪਯਸਾ ਭੋਜਯੇਤ੍, ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦਧ੍ਨਾ, ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਯਸਾ, ਸਸ੍ਠੇ ਸਰ੍ਪਿਸੇਤ੍ਯੇਕੇ; ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪਯੋਨਵਨੀਤਸਂਸਸ੍ਟਮਾਹਾਰਯੇਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਸਹਿਤਂ ਹਦ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਚ ਭੋਜਯੇਤ੍, ਪਞ੍ਚਮੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃਸਂਸਸ੍ਟਂ , ਸਸ੍ਠੇ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ, ਸਪ੍ਤਮੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਏਵਮਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਗਰ੍ਭਃ; ਅਸ੍ਟਮੇ ਬਦਰੋਦਕੇਨ ਬਲਾਤਿਬਲਾਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਪਲਲਪਯੋਦਧਿਮਸ੍ਤੁਤੈਲਲਵਣਮਦਨਫਲਮਧੁਘਤਮਿਸ਼੍ਰੇਣਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਪੁਰਾਣਪੁਰੀਸਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਨੁਲੋਮਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਵਾਯੋਃ, ਤਤਃ ਪਯੋਮਧੁਰਕਸਾਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍, ਅਨੁਲੋਮੇ ਹਿ ਵਾਯੌ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾ ਚ ਭਵਤਿ, ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਭਿਰ੍ਯਵਾਗੂਭਿਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੈਸ਼੍ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਦਾਪ੍ਰਸਵਕਾਲਾਤ੍; ਏਵਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲਵਤੀ ਸੁਖਮਨੁਪਦ੍ਰਵਾ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ||੪||
विशेषतस्तु गर्भिणी प्रथमद्वितीयतृतीयमासेषु मधुरशीतद्रवप्रायमाहारमुपसेवेत; विशेषतस्तु तृतीये षष्टिकौदनं पयसा भोजयेत्, चतुर्थे दध्ना, पञ्चमे पयसा, षष्ठे सर्पिषेत्येके; चतुर्थे पयोनवनीतसंसृष्टमाहारयेज्जाङ्गलमांससहितं हृद्यमन्नं च भोजयेत्, पञ्चमे क्षीरसर्पिःसंसृष्टं , षष्ठे श्वदंष्ट्रासिद्धस्य सर्पिषो मात्रां पाययेद् यवागूं वा, सप्तमे सर्पिः पृथक्पर्ण्यादिसिद्धम्, एवमाप्यायते गर्भः; अष्टमे बदरोदकेन बलातिबलाशतपुष्पापललपयोदधिमस्तुतैललवणमदनफलमधुघृतमिश्रेणास्थापयेत् पुराणपुरीषशुद्ध्यर्थमनुलोमनार्थं च वायोः, ततः पयोमधुरकषायसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्, अनुलोमे हि वायौ सुखं प्रसूयते निरुपद्रवा च भवति, अत ऊर्ध्वं स्निग्धाभिर्यवागूभिर्जाङ्गलरसैश्चोपक्रमेदाप्रसवकालात्; एवमुपक्रान्ता स्निग्धा बलवती सुखमनुपद्रवा प्रसूयते ||४||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤਿ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਰਮਤਮਾਹ- ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਮਤਮਾਹ- ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਃ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਃ||੪||
Adhikarana ੪ (੫) · Śloka ੫
ਨਵਮੇ ਮਾਸਿ ਸੂਤਿਕਾਗਾਰਮੇਨਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਤਿਥ੍ਯਾਦੌ | ਤਤ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਰਕ੍ਤਪੀਤਕਸ੍ਣੇਸੁ ਭੂਮਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਬਿਲ੍ਵਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਤਿਨ੍ਦੁਕਭਲ੍ਲਾਤਕਨਿਰ੍ਮਿਤਸਰ੍ਵਾਗਾਰਂ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮਯਪਰ੍ਯਙ੍ਕਂ ਸਮੁਪਲਿਪ੍ਤਭਿਤ੍ਤਿਂ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛਦਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਦਕ੍ਸਿਣਦ੍ਵਾਰਂ ਵਾਸ੍ਟਹਸ੍ਤਾਯਤਂ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਵਿਸ੍ਤਤਂ ਰਕ੍ਸਾਮਙ੍ਗਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਿਧੇਯਮ੍ ||੫||
नवमे मासि सूतिकागारमेनां प्रवेशयेत् प्रशस्ते तिथ्यादौ | तत्रारिष्टं ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राणां श्वेतरक्तपीतकृष्णेषु भूमिप्रदेशेषु बिल्वन्यग्रोधतिन्दुकभल्लातकनिर्मितसर्वागारं यथासङ्ख्यं तन्मयपर्यङ्कं समुपलिप्तभित्तिं सुविभक्तपरिच्छदं प्राग्द्वारं दक्षिणद्वारं वाऽष्टहस्तायतं चतुर्हस्तविस्तृतं रक्षामङ्गलसम्पन्नं विधेयम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਸਵਾਵਸਰੇ| ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਸੂਤਿਕਾਗਹਮ੍, ਏਵਮ੍ਭੂਤਂ ਵਿਧੇਯਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੫||
Adhikarana ੫ (੬-੭) · Śloka ੭
ਜਾਤੇ ਹਿ ਸ਼ਿਥਿਲੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਮੁਕ੍ਤੇ ਹਦਯਬਨ੍ਧਨੇ | ਸਸ਼ੂਲੇ ਜਘਨੇ ਨਾਰੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਾ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਯਿਨੀ ||੬|| ਤਤ੍ਰੋਪਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਸਵਾਯਾਃ ਕਟੀਪਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵੇਦਨਾ ਭਵਤ੍ਯਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪੁਰੀਸਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ ਯੋਨਿਮੁਖਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚ ||੭||
जाते हि शिथिले कुक्षौ मुक्ते हृदयबन्धने | सशूले जघने नारी ज्ञेया सा तु प्रजायिनी ||६|| तत्रोपस्थितप्रसवायाः कटीपृष्ठं प्रति समन्ताद्वेदना भवत्यभीक्ष्णं पुरीषप्रवृत्तिर्मूत्रं प्रसिच्यते योनिमुखाच्छ्लेष्मा च ||७||
🔊 Audio coming soon
ਜਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਸ਼ੂਲੇ ਜਘਨੇ ਸਸ਼ੂਲਾਯਾਂ ਕਟ੍ਯਾਮ੍| ਪ੍ਰਜਾਯਿਨੀ ਪ੍ਰਸਵਮਾਨਾ| ਤਤ੍ਰੋਪਸ੍ਥਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ||੬-੭||
Adhikarana ੬ (੮) · Śloka ੮
ਪ੍ਰਜਨਯਿਸ੍ਯਮਾਣਾਂ ਕਤਮਙ੍ਗਲਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਾਂ ਕੁਮਾਰਪਰਿਵਤਾਂ ਪੁਨ੍ਨਾਮਫਲਹਸ੍ਤਾਂ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਾਮੁਸ੍ਣੋਦਕਪਰਿਸਿਕ੍ਤਾਮਥੈਨਾਂ ਸਮ੍ਭਤਾਂ ਯਵਾਗੂਮਾਕਣ੍ਠਾਤ੍ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਤਤਃ ਕਤੋਪਧਾਨੇ ਮਦੁਨਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਮਾਭੁਗ੍ਨਸਕ੍ਥੀਮੁਤ੍ਤਾਨਾਮਸ਼ਙ੍ਕਨੀਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪਰਿਣਤਵਯਸਃ ਪ੍ਰਜਨਨਕੁਸ਼ਲਾਃ ਕਰ੍ਤਿਤਨਖਾਃ ਪਰਿਚਰੇਯੁਰਿਤਿ ||੮||
प्रजनयिष्यमाणां कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनां कुमारपरिवृतां पुन्नामफलहस्तां स्वभ्यक्तामुष्णोदकपरिषिक्तामथैनां सम्भृतां यवागूमाकण्ठात् पाययेत्, ततः कृतोपधाने मृदुनि विस्तीर्णे शयने स्थितामाभुग्नसक्थीमुत्तानामशङ्कनीयाश्चतस्रः स्त्रियः परिणतवयसः प्रजननकुशलाः कर्तितनखाः परिचरेयुरिति ||८||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼ਙ੍ਕਨੀਯਾ ਯਾਸਾਂ ਲਜ੍ਜਾਭਯਾਦਿਕਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਗਰ੍ਭਿਣੀ||੮||
Adhikarana ੭ (੯) · Śloka ੯
ਅਥਾਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨ੍ਤਰਮਨੁਲੋਮਮਨੁਸੁਖਮਭ੍ਯਜ੍ਯਾਨੁਬ੍ਰੂਯਾਚ੍ਚੈਤਾਮੇਕਾ - ਸੁਭਗੇ ਪ੍ਰਵਾਹਸ੍ਵੇਤਿ, ਨਚਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵੀ ਪ੍ਰਵਾਹਸ੍ਵ, ਤਤੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭਨਾਡੀਪ੍ਰਬਨ੍ਧੇ ਸਸ਼ੂਲੇਸੁ ਸ਼੍ਰੋਣਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਃਸੁ ਚ ਪ੍ਰਵਾਹੇਥਾਃ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ, ਤਤੋ ਗਰ੍ਭਨਿਰ੍ਗਮੇ ਪ੍ਰਗਾਢਂ, ਤਤੋ ਗਰ੍ਭੇ ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੇ ਗਾਢਤਰਮਾਵਿਸ਼ਲ੍ਯਭਾਵਾਤ੍; ਅਕਾਲਪ੍ਰਵਾਹਣਾਦ੍ਬਧਿਰਂ ਮੂਕਂ ਕੁਬ੍ਜਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤਹਨੁਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਭਿਘਾਤਿਨਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋਸੋਪਦ੍ਰੁਤਂ ਵਿਕਟਂ ਵਾ ਜਨਯਤਿ ||੯||
अथास्या विशिखान्तरमनुलोममनुसुखमभ्यज्यानुब्रूयाच्चैतामेका - सुभगे प्रवाहस्वेति, नचाप्राप्तावी प्रवाहस्व, ततो विमुक्ते गर्भनाडीप्रबन्धे सशूलेषु श्रोणिवङ्क्षणबस्तिशिरःसु च प्रवाहेथाः शनैः शनैः, ततो गर्भनिर्गमे प्रगाढं, ततो गर्भे योनिमुखं प्रपन्ने गाढतरमाविशल्यभावात्; अकालप्रवाहणाद्बधिरं मूकं कुब्जं व्यस्तहनुमूर्ध्वाभिघातिनं कासश्वासशोषोपद्रुतं विकटं वा जनयति ||९||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ਿਖਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਅਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗਮ੍| ਅਨੁਲੋਮਂ ਲੋਮਾਨੁਕੂਲਮ੍| ਅਨੁਸੁਖਂ ਯਥਾਸੁਖਮ੍| ਏਤਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਮ੍| ਏਕਾ ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਾ, ਅਨ੍ਯੇ ‘ਤ੍ਵੇਕਾ ਚਤਸਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਵਾਹਸ੍ਵੇਤਿ ਨਿਕੁਨ੍ਥਨਂ ਕੁਰੁਃ, ‘ਵਾਹ’ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇ, ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਤੋਰਾਤ੍ਮਨੇਪਦਿਨਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਆਵੀ ਪ੍ਰਸਵਵੇਦਨਾ| ਤਤੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭਨਾਡੀਪ੍ਰਬਨ੍ਧ ਇਤਿ ਗਰ੍ਭਨਾਡੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟੋ ਬਨ੍ਧਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨਿਃਸਰਣਾਯ ਗਮਨਂ ਗਰ੍ਭਨਿਰ੍ਗਮਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਰ੍ਭਨਿਰ੍ਗਮੇ| ਪ੍ਰਗਾਢਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਾਹੇਥਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਆਵਿਸ਼ਲ੍ਯਭਾਵਾਦਿਤਿ ਸ਼ਲ੍ਯਗ੍ਰਹਣਮਪਰਾਸਹਿਤਗਰ੍ਭਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਅਕਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਸ੍ਤਹਨੁਂ ਵਿਘਟਿਤਮੁਖਸਨ੍ਧਿਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਭਿਘਾਤਿਨਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਤਰੋਗਿਣਮ੍| ਉਪਦ੍ਰੁਤਮ੍ ਉਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍| ਵਿਕਟਮ੍ ਅਯਥਾਸ੍ਥਾਨਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾਵਯਵਮ੍||੯||
Adhikarana ੮ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਮਨੁਲੋਮਯੇਤ੍, ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਮਾਕਰ੍ਸੇਤ੍ ||੧੦||
तत्र प्रतिलोममनुलोमयेत्, प्राञ्जलमाकर्षेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਤਾ ਚਾਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਯਾ ਦਿਸ਼ਾ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾ| ਅਨੁਲੋਮਯੇਦਿਤਿ ਮੂਢਗਰ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਪ੍ਰਤਿਲੋਮਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਮਾਕਰ੍ਸੇਤ੍||੧੦||
Adhikarana ੯ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਗਰ੍ਭਸਙ੍ਗੇ ਤੁ ਯੋਨਿਂ ਧੂਪਯੇਤ੍ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕੇਣ ਪਿਣ੍ਡੀਤਕੇਨ ਵਾ, ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਪੁਸ੍ਪੀਮੂਲਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਯੋਃ, ਧਾਰਯੇਤ੍ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਂ ਵਾ ||੧੧||
गर्भसङ्गे तु योनिं धूपयेत् कृष्णसर्पनिर्मोकेण पिण्डीतकेन वा, बध्नीयाद्धिरण्यपुष्पीमूलं हस्तपादयोः, धारयेत् सुवर्चलां विशल्यां वा ||११||
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭਸਙ੍ਗੇ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿਰਣ੍ਯਪੁਸ੍ਪੀ ਕਲਿਕਾਰਿਕਾ, ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਾ, ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ ਪਾਟਲਾ||੧੧||
Adhikarana ੧੦ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਅਥ ਜਾਤਸ੍ਯੋਲ੍ਬਂ ਮੁਖਂ ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ, ਘਤਾਕ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਿਚੁਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍; ਤਤੋ ਨਾਭਿਨਾਡੀਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਮਾਯਮ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਛੇਦਯੇਤ੍, ਤਤ੍ਸੂਤ੍ਰੈਕਦੇਸ਼ਂ ਚ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ||੧੨||
अथ जातस्योल्बं मुखं च सैन्धवसर्पिषा विशोध्य, घृताक्तं मूर्ध्नि पिचुं दद्यात्; ततो नाभिनाडीमष्टाङ्गुलमायम्य सूत्रेण बद्ध्वा छेदयेत्, तत्सूत्रैकदेशं च कुमारस्य ग्रीवायां सम्यग् बध्नीयात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਲ੍ਬਂ ਜਰਾਯੁਂ, ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਅਪਨੀਯ; ਮੁਖਂ ਚ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲੀਕਤ੍ਯ, ਤਦਪਿ ਮੁਖਕਣ੍ਠਗਤਜਰਾਯੁਕਫਾਪਨਯਨੇਨ| ਤਦੁਕ੍ਤਂ- “ਜਰਾਯੁਣਾ ਮੁਖੇ ਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਕਫਵੇਸ੍ਟਿਤੇ” (ਸ਼ਾ.੨) ਇਤਿ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਘਤਾਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪਦਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਿਚੁਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਬਲਾਤੈਲਾਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿ| ਤਤੋ ਨਾਭਿਨਾਡੀਮਿਤਿ ਆਯਮ੍ਯ ਆਕਸ੍ਯ, ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸ੍ਰਾਵਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ; ਗਯੀ ਤੁ ‘ਗਰ੍ਭਨਾਡੀਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਮਾਯਮ੍ਯ ਨਾਤਿਗਾਢਂ ਨਾਤਿਸ਼ਿਥਿਲਮਗ੍ਰੇ ਸੂਤ੍ਰੇਣਾਬਧ੍ਯ ਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ ਕੁਸ੍ਠਤੈਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾਪਤ੍ਯਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਨਾਮਿਕਯਾ ਕਨਕਚੂਰ੍ਣਂ ਲੇਹਯੇਤ੍’- ਇਤਿ ਪਠਤਿ||੧੨||
Adhikarana ੧੧ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਅਥ ਕੁਮਾਰਂ ਸ਼ੀਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਰਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਜਾਤਕਰ੍ਮਣਿ ਕਤੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰਨਨ੍ਤਚੂਰ੍ਣਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਨਾਮਿਕਯਾ ਲੇਹਯੇਤ੍; ਤਤੋ ਬਲਾਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ, ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਕਸਾਯੇਣ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੋਦਕੇਨ ਵਾ ਰੂਪ੍ਯਹੇਮਪ੍ਰਤਪ੍ਤੇਨ ਵਾ ਵਾਰਿਣਾ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦੇਨਂ ਕਪਿਤ੍ਥਪਤ੍ਰਕਸਾਯੇਣ ਵਾ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਯਥਾਕਾਲਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਵਿਭਵਂ ਚ ||੧੩||
अथ कुमारं शीताभिरद्भिराश्वास्य जातकर्मणि कृते मधुसर्पिरनन्तचूर्णमङ्गुल्याऽनामिकया लेहयेत्; ततो बलातैलेनाभ्यज्य, क्षीरवृक्षकषायेण सर्वगन्धोदकेन वा रूप्यहेमप्रतप्तेन वा वारिणा स्नापयेदेनं कपित्थपत्रकषायेण वा कोष्णेन यथाकालं यथादोषं यथाविभवं च ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕੁਮਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਯੋਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਨਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| ਅਨਨ੍ਤਚੂਰ੍ਣਂ ਸੁਵਰ੍ਣਚੂਰ੍ਣਂ, ਤੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਧ੍ਵਾਦਿ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗੁਞ੍ਜਾਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਏਲਾਦਿਕਾਃ| ਯਥਾਕਾਲਂ ਕਾਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਈਸਦੁਸ੍ਣੇਨ| ਯਥਾਦੋਸਂ ਦੋਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਕਸਾਯੇਣ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੇਨ, ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੋਦਕੇਨ ਵਾ ਵਾਤਘ੍ਨੇਨ, ਵਿਭਵਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਰੂਪ੍ਯਹੇਮਤਪ੍ਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ, ਕਪਿਤ੍ਥਪਤ੍ਰਕਸਾਯੇਣ ਵਾ ਸ੍ਨਾਪਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਕੇਸੁਚਿਤ੍ ਪੁਸ੍ਤਕੇਸੁ ਤੁ “ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰਨਨ੍ਤਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸੇਨ ਸੁਵਰ੍ਣਚੂਰ੍ਣਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਨਾਮਿਕਯਾ ਲੇਹਯੇਤ੍”- ਇਤ੍ਯਯਂ ਪਾਠੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਪਰਮਸੌ ਟੀਕਾਕਾਰੈਰ੍ਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ| ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟੇਨ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਮਭਿਹਿਤਂ; ਯਥਾ- “ਐਨ੍ਦ੍ਰੀਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਵਚਾਕਲ੍ਕਂ ਮਧੁਘਤੋਪੇਤਂ ਹਰੇਣੁਮਾਤ੍ਰਂ ਕੁਸ਼ਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਸੌਵਰ੍ਣੇਨਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਮੇਧਾਯੁਰ੍ਬਲਜਨਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਵਚਾਨਨ੍ਤਾਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਨ੍ਯਤਮਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ” (ਅ.ਸਂ.ਉ.੧)- ਇਤਿ||੧੩||
Adhikarana ੧੨ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
ਧਮਨੀਨਾਂ ਹਦਿਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਵਤਤ੍ਵਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ | ਚਤੂਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੧੪|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮੇਹ੍ਨਿ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰਨਨ੍ਤਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਾਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ, ਤਤੀਯੇ ਚ; ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਿਵਾਰਿਤਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਵਪਾਣਿਤਲਸਮ੍ਮਿਤਂ ਦ੍ਵਿਕਾਲਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ||੧੫||
धमनीनां हृदिस्थानां विवृतत्वादनन्तरम् | चतूरात्रात्त्रिरात्राद्वा स्त्रीणां स्तन्यं प्रवर्तते ||१४|| तस्मात् प्रथमेऽह्नि मधुसर्पिरनन्तमिश्रं मन्त्रपूतं त्रिकालं पाययेत्, द्वितीये लक्ष्मणासिद्धं सर्पिः, तृतीये च; ततः प्राङ्निवारितस्तन्यं मधुसर्पिः स्वपाणितलसम्मितं द्विकालं पाययेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸੁਵਰ੍ਣਚੂਰ੍ਣ ਕੁਤੋ ਲੇਹਯਿਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਧਮਨੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਨ੍ਤਮਿਸ਼੍ਰਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਗੁਞ੍ਜਾਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਸ਼੍ਚ ਮਾਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਸ੍ਵਪਾਣਿਤਲਸਮ੍ਮਿਤਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਦਿਲਕ੍ਸਣੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਤ੍, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਦਿਵਸਸ੍ਯ ਤਤੀਯਕਾਲਮਾਰਭ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮਾਦਿਦਿਵਸੇਸੁ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਪਾਨਂ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਕਂ? ਬਾਲਂ; ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ? ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਿਵਾਰਿਤਸ੍ਤਨ੍ਯਂ; ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪੁਰ੍ਵਂ ਨਿਵਾਰਿਤਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਤਂ; ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟੇ ਚ “ਅਨਨ੍ਤਾਮਿਸ਼੍ਰੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ” (ਅ.ਸਂ.ਉ.੧) ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਤਤ੍ਰ ਚਾਨਨ੍ਤਾ ਦੂਰ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ||੧੪-੧੫||
Adhikarana ੧੩ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਅਥ ਸੂਤਿਕਾਂ ਬਲਾਤੈਲਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਵਾਤਹਰੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੇਨੋਪਚਰੇਤ੍ | ਸਸ਼ੇਸਦੋਸਾਂ ਤੁ ਤਦਹਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਚੂਰ੍ਣਂ ਗੁਡੋਦਕੇਨੋਸ੍ਣੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ | ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤਤੋ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਸਿਦ੍ਧਾਂ ਸ੍ਨੇਹਯਵਾਗੂਂ ਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮ੍ | ਤਤੋ ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੇਨ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੇਨ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੋਜਯੇਦ੍ਬਲਮਗ੍ਨਿਬਲਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸ੍ਯ | ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾਧ੍ਯਰ੍ਧਮਾਸਮੁਪਸਂਸ੍ਕਤਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਾਚਾਰਾ ਵਿਗਤਸੂਤਿਕਾਭਿਧਾਨਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਪੁਨਰਾਰ੍ਤਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਤ੍ਯੇਕੇ ||੧੬||
अथ सूतिकां बलातैलाभ्यक्तां वातहरौषधनिष्क्वाथेनोपचरेत् | सशेषदोषां तु तदहः पिप्पलीपिप्पलीमूलहस्तिपिप्पलीचित्रकशृङ्गवेरचूर्णं गुडोदकेनोष्णेन पाययेत्, एवं द्विरात्रं त्रिरात्रं वा कुर्यादादुष्टशोणितात् | विशुद्धे ततो विदारिगन्धादिसिद्धां स्नेहयवागूं क्षीरयवागूं वा पाययेत्त्रिरात्रम् | ततो यवकोलकुलत्थसिद्धेन जाङ्गलरसेन शाल्योदनं भोजयेद्बलमग्निबलं चावेक्ष्य | अनेन विधिनाऽध्यर्धमासमुपसंस्कृता विमुक्ताहाराचारा विगतसूतिकाभिधाना स्यात्, पुनरार्तवदर्शनादित्येके ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਸੂਤਿਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਹਰੌਸਧਾਨਿ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦੀਨਿ| ਉਪਚਰੇਤ੍ ‘ਪਾਨਪਰਿਸੇਕਾਦਿਭਿਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਸ਼ੇਸਦੋਸਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰਕ੍ਤਵਚਨਃ| ਤਤਸ੍ਤਤੀਯੇ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵਾ ਦਿਨੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਵਿਦਾਰੀਗਨ੍ਧਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਸ੍ਨੇਹਬਹੁਲਾਂ ਯਵਾਗੂਮਗ੍ਨਿਬਲਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਮਾਸਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਕ੍ਸਾਣਿ||੧੬||
Adhikarana ੧੪ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਧਨ੍ਵਭੂਮਿਜਾਤਾਂ ਤੁ ਸੂਤਿਕਾਂ ਘਤਤੈਲਯੋਰਨ੍ਯਤਰਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਸਾਯਾਨੁਪਾਨਾਂ, ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਬਲਵਤੀ ; ਅਬਲਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ | ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨਾਨ੍ਨਸਂਸਰ੍ਗੇਣੋਪਚਰੇਤ੍ ||੧੭||
धन्वभूमिजातां तु सूतिकां घृततैलयोरन्यतरस्य मात्रां पाययेत् पिप्पल्यादिकषायानुपानां, स्नेहनित्या च स्यात्त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा बलवती ; अबलां यवागूं पाययेत्त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा | अत ऊर्ध्वं स्निग्धेनान्नसंसर्गेणोपचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਧਨ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ਜਾਤਾਂ ਤੁ ਸੂਤਿਕਾਂ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਯੁਤਾਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨੁਰੋਧੇਨ ਘਤਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯ ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਮਹਃਪਰਿਣਾਮਿਨੀਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌਸਧਸਾਧਿਤਾਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪੇਯਾਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾ ਚ ਸ੍ਯਾਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਸੁ| ਕਿਯਨ੍ਤਿ ਦਿਨਾਨਿ ਘਤਤੈਲਯੋਰਨ੍ਯਤਰਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯੇਦਿਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ- ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਲਵਤੀ ਬਲਯੁਕ੍ਤਾ ਸੂਤਿਕਾ| ਬਲਹੀਨਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ- ਅਬਲਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਵਾਗੂਮਿਤਿ ‘ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌਸਧਸਾਧਿਤਾਂ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਾਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਯਵਾਗੂਪਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਚ ਬਂਹਣਾਰ੍ਥਂ ਵਾਤਜਯਾਰ੍ਥਂ ਚੋਪਚਰੇਤ੍| ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟਃ- “ਅਥ ਸੂਤਿਕਾਂ ਬਲਾਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯਾਤ੍, ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਕੋਲਚੂਰ੍ਣੇਨ ਯਵਾਨ੍ਯੁਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਵ੍ਯੋਸਸੈਨ੍ਧਵਚੂਰ੍ਣੇਨ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਾਮਹਃਪਰਿਣਾਮਿਨੀਂ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਸ੍ਨੇਹਾਯੋਗ੍ਯਾਂ ਵਾਤਹਰੌਸਧਕ੍ਵਾਥਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ; ਪੀਤਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯਮਕੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦੁਦਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ, ਤਥਾ ਨ ਵਾਯੁਰੁਦਰੇ ਵਿਕਤਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤ੍ਯਨਵਕਾਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍, ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪੂਰ੍ਵੌਸਧੈਰੇਵ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਯਵਾਗੂਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਦ੍ਰਵਾਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪਾਯਯੇਤ੍” (ਅ.ਸਂ.ਸ਼ਾ.੩)- ਇਤਿ||੧੭||
Adhikarana ੧੫ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਪ੍ਰਭੂਤੇਨੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚੇਤ੍, ਕ੍ਰੋਧਾਯਾਸਮੈਥੁਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਹਰੇਤ੍ ||੧੮||
प्रायशश्चैनां प्रभूतेनोष्णोदकेन परिषिञ्चेत्, क्रोधायासमैथुनादींश्च परिहरेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਮਪਿ ਪ੍ਰਸੂਤਾਮਧਿਕਤ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ; ਪਰਿਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ ਧਾਰਯਾ, ਗਰ੍ਭਕ੍ਸੋਭਕਤਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਣਾਰ੍ਥਂ ਵਾਤਜਯਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਆਯਾਸੋ ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ, ਮੈਥੁਨਂ ਪੁਰੁਸਸੇਵਾ, ਕ੍ਰੋਧਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਆਤੁਰੋਪਦ੍ਰਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਾਃ||੧੮||
Adhikarana ੧੬ (੧੯-੨੦) · Śloka ੨੦
ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਾਤ੍ ਸੂਤਿਕਾਯਾ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ | ਸ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯੋ ਵਾ ਭਵੇਦਤ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਾਤ੍ ||੧੯|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਵ੍ਯਾਧਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ | ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯੋਪਚਰੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵਂ ਨਾਤ੍ਯਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ||੨੦||
मिथ्याचारात् सूतिकाया यो व्याधिरुपजायते | स कृच्छ्रसाध्योऽसाध्यो वा भवेदत्यपतर्पणात् ||१९|| तस्मात्तां देशकालौ च व्याधिसात्म्येन कर्मणा | परीक्ष्योपचरेन्नित्यमेवं नात्ययमाप्नुयात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਾਹਾਰਾਚਾਰਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਕਿਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਾਦਿਤਿ ਅਸਾਧ੍ਯਭਵਨੇ ਹੇਤੁਃ| ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਾਂ, ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਨਿਤ੍ਯਮੁਪਚਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਤ੍ਯਯੋ ਵਿਨਾਸ਼ਃ| ਗਯੀ ਤੁ ‘ਦੇਸ਼ਕਾਲੌਕਵ੍ਯਾਧਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪਥਕ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨਾਤਿ; ਓਕਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਭ੍ਯਾਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ, ਓਕਸ਼ਬ੍ਦੋਯਮ੍ ‘ਉਚ’ ਸਮਵਾਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਧਾਤੁਨਾ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਿਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿ||੧੯-੨੦||
Adhikarana ੧੭ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਅਥਾਪਰਾਪਤਨ੍ਤ੍ਯਾਨਾਹਾਧ੍ਮਾਨੌ ਕੁਰੁਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਣ੍ਠਮਸ੍ਯਾਃ ਕੇਸ਼ਵੇਸ੍ਟਿਤਯਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮਜੇਤ੍, ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਕਤਵੇਧਨਸਰ੍ਸਪਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕੈਰ੍ਵਾ ਕਟੁਤੈਲਵਿਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਧੂਪਯੇਤ੍, ਲਾਙ੍ਗਲੀਮੂਲਕਲ੍ਕੇਨ ਵਾਸ੍ਯਾਃ ਪਾਣਿਪਾਦਤਲਮਾਲਿਮ੍ਪੇਤ੍, ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਾਸ੍ਯਾ ਮਹਾਵਕ੍ਸਕ੍ਸੀਰਮਨੁਸੇਚਯੇਤ੍, ਕੁਸ੍ਠਲਾਙ੍ਗਲੀਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਮਦ੍ਯਮੂਤ੍ਰਯੋਰਨ੍ਯਤਰੇਣ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਸ਼ਾਲਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਂ ਵਾ ਮਦ੍ਯੇਨ, ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਕੁਸ੍ਠਲਾਙ੍ਗਲੀਮਹਾਵਕ੍ਸਕ੍ਸੀਰਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਨ ਵਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍, ਏਤੈਰੇਵ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਤੈਲੇਨੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਵਾ ਕਤ੍ਤਨਖੇਨ ਹਸ੍ਤੇਨਾਪਹਰੇਤ੍ ||੨੧||
अथापराऽपतन्त्यानाहाध्मानौ कुरुते, तस्मात् कण्ठमस्याः केशवेष्टितयाऽङ्गुल्या प्रमृजेत्, कटुकालाबुकृतवेधनसर्षपसर्पनिर्मोकैर्वा कटुतैलविमिश्रैर्योनिमुखं धूपयेत्, लाङ्गलीमूलकल्केन वाऽस्याः पाणिपादतलमालिम्पेत्, मूर्ध्नि वाऽस्या महावृक्षक्षीरमनुसेचयेत्, कुष्ठलाङ्गलीमूलकल्कं वा मद्यमूत्रयोरन्यतरेण पाययेत्, शालमूलकल्कं वा पिप्पल्यादिं वा मद्येन, सिद्धार्थककुष्ठलाङ्गलीमहावृक्षक्षीरमिश्रेण सुरामण्डेन वाऽऽस्थापयेत्, एतैरेव सिद्धेन सिद्धार्थकतैलेनोत्तरबस्तिं दद्यात्, स्निग्धेन वा कृत्तनखेन हस्तेनापहरेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਪਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਵੇਧਨਃ ਕੋਸ਼ਾਤਕਃ| ‘ਸ਼ਾਲਮੂਲਕਲ੍ਕਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸ਼ਾਲਿਮੂਲਕਲ੍ਕਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍||੨੧||
Adhikarana ੧੮ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਰ੍ਯਾ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ਰੀਰਾਯਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਵਿਸ਼ੋਧਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਾਯੁਨਾ ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਗਤੇਨਾਤਿਸਂਰੁਦ੍ਧਂ ਨਾਭੇਰਧਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਬਸ੍ਤੌ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਸਿ ਵਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕਰੋਤਿ; ਤਤਸ਼੍ਚ ਨਾਭਿਬਸ੍ਤ੍ਯੁਦਰਸ਼ੂਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਦੀਰ੍ਯਤ ਇਵ ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਃ, ਸਮਨ੍ਤਾਦਾਧ੍ਮਾਨਮੁਦਰੇ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਭਵਤੀਤਿ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਲਕ੍ਸਣਮ੍ | ਤਤ੍ਰ ਵੀਰਤਰ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਜਲਮੁਸਕਾਦਿਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਯਵਕ੍ਸਾਰਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸੁਖੋਦਕੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਨ, ਵਰੁਣਾਦਿਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਕੋਲੈਲਾਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ, ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁਮਰਿਚਸਂਸਸ੍ਟਂ, ਪੁਰਾਣਗੁਡਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਮਿਸ਼੍ਰਂ ਖਾਦੇਤ੍, ਅਚ੍ਛਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ||੨੨||
प्रजातायाश्च नार्या रूक्षशरीरायास्तीक्ष्णैरविशोधितं रक्तं वायुना तद्देशगतेनातिसंरुद्धं नाभेरधः पार्श्वयोर्बस्तौ बस्तिशिरसि वा ग्रन्थिं करोति; ततश्च नाभिबस्त्युदरशूलानि भवन्ति, सूचीभिरिव निस्तुद्यते भिद्यते दीर्यत इव च पक्वाशयः, समन्तादाध्मानमुदरे मूत्रसङ्गश्च भवतीति मक्कल्ललक्षणम् | तत्र वीरतर्वादिसिद्धं जलमुषकादिप्रतीवापं पाययेत्, यवक्षारचूर्णं वा सुखोदकेन पिप्पल्यादिक्वाथेन वा, पिप्पल्यादिचूर्णं वा सुरामण्डेन, वरुणादिक्वाथं वा पञ्चकोलैलाप्रतीवापं, पृथक्पर्ण्यादिक्वाथं वा भद्रदारुमरिचसंसृष्टं, पुराणगुडं वा त्रिकटुकचतुर्जातककुस्तुम्बुरुमिश्रं खादेत्, अच्छं वा पिबेदरिष्टमिति ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਜਾਤਾਯਾਃ ਪ੍ਰਜਨਨਸ਼ੋਣਿਤਸਞ੍ਜਨਿਤਸ਼ੂਲੋ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਃ; ਅਵਰੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਪਾਕਜਨਿਤੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰਪਿ ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਃ, ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਤ੍| ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਲਂ ਕ੍ਵਾਥਮ੍| ਯਵਕ੍ਸਾਰਚੂਰ੍ਣਂ ਸੁਖੋਦਕੇਨ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੌ, ਕਫਪ੍ਰਕਤੀਨਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ, ਏਵਮਨ੍ਯੇਪਿ ਯੋਗਾ ਦੋਸਾਦੀਨਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯੋਜਨੀਯਾਃ| ਅਚ੍ਛਂ ਕੇਵਲਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਮ੍ ਅਭਯਾਰਿਸ੍ਟਾਦਿਕਮ੍||੨੨||
Adhikarana ੧੯ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਅਥ ਬਾਲਂ ਕ੍ਸੌਮਪਰਿਵਤਂ ਕ੍ਸੌਮਵਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਤਾਯਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਾਯਯੇਤ੍, ਪੀਲੁਬਦਰੀਨਿਮ੍ਬਪਰੂਸਕਸ਼ਾਖਾਭਿਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪਰਿਵੀਜਯੇਤ੍, ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚਾਸ੍ਯਾਹਰਹਸ੍ਤੈਲਪਿਚੁਮਵਚਾਰਯੇਤ੍, ਧੂਪਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨੈਰ੍ਧੂਪੈਃ, ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਪਾਣਿਪਾਦਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਵਵਸਜੇਤ੍, ਤਿਲਾਤਸੀਸਰ੍ਸਪਕਣਾਂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਿਰੇਤ੍, ਅਧਿਸ੍ਠਾਨੇ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲਯੇਤ੍, ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸੇਤ ||੨੩||
अथ बालं क्षौमपरिवृतं क्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत्, पीलुबदरीनिम्बपरूषकशाखाभिश्चैनं परिवीजयेत्, मूर्ध्नि चास्याहरहस्तैलपिचुमवचारयेत्, धूपयेच्चैनं रक्षोघ्नैर्धूपैः, रक्षोघ्नानि चास्य पाणिपादशिरोग्रीवास्ववसृजेत्, तिलातसीसर्षपकणांश्चात्र प्रकिरेत्, अधिष्ठाने चाग्निं प्रज्वालयेत्, व्रणितोपासनीयं चावेक्षेत ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਬਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੌਮਂ ਦੁਕੂਲਮ੍| ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨੈਧੂਪੈਰ੍ਵਚਾਦਿਭਿਃ| ਅਧਿਸ੍ਠਾਨੇ ਸੂਤਿਕਾਗਾਰੇ| ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸੇਤੇਤਿ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਰ੍ਸਸ਼ਯਨਮਜਸ੍ਰਦੀਪਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਾਦਿ ਸਰ੍ਵਮਤ੍ਰਾਪਿ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਮ੍||੨੩||
Adhikarana ੨੦ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਤਤੋ ਦਸ਼ਮੇਹਨਿ ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਕਤਮਙ੍ਗਲਕੌਤੁਕੌ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਾਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤਾਂ ਯਦਭਿਪ੍ਰੇਤਂ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਨਾਮ ਵਾ ||੨੪||
ततो दशमेऽहनि मातापितरौ कृतमङ्गलकौतुकौ स्वस्तिवाचनं कृत्वा नाम कुर्यातां यदभिप्रेतं नक्षत्रनाम वा ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਨਾਮੇਤਿ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਦੇਵਤਾਕਤਂ ਨਾਮੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੪||
Adhikarana ੨੧ (੨੫-੨੭) · Śloka ੨੭
ਤਤੋ ਯਥਾਵਰ੍ਣਂ ਧਾਤ੍ਰੀਮੁਪੇਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯਮਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯਮਵਯਸ੍ਕਾ(ਸਾ)ਮਰੋਗਾਂ ਸ਼ੀਲਵਤੀਮਚਪਲਾਮਲੋਲੁਪਾਮਕਸ਼ਾਮਸ੍ਥੂਲਾਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਕ੍ਸੀਰਾਮਲਮ੍ਬੌਸ੍ਠੀਮਲਮ੍ਬੋਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਨੀਮਵ੍ਯਙ੍ਗਾਮਵ੍ਯਸਨਿਨੀਂ ਜੀਵਦ੍ਵਤ੍ਸਾਂ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀਂ ਵਤ੍ਸਲਾਮਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕਰ੍ਮਿਣੀਂ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾਮਤੋ ਭੂਯਿਸ੍ਠੈਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰਨ੍ਵਿਤਾਂ ਸ਼੍ਮਾਮਾਮਾਰੋਗ੍ਯਬਲਵਦ੍ਧਯੇ ਬਾਲਸ੍ਯ | ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਨੀ ਕਰਾਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਲਮ੍ਬਸ੍ਤਨੀ ਨਾਸਿਕਾਮੁਖਂ ਛਾਦਯਿਤ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਪਾਦਯੇਤ੍ | ਤਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਤਿਥੌ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਮਹਤਵਾਸਸਮੁਦਙ੍ਮੁਖਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯ ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੀਂ ਚੋਪਵੇਸ਼੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਸ੍ਤਨਂ ਧੌਤਮੀਸਤ੍ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍ ||੨੫|| ‘ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਾਗਰਾਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਸ੍ਤਨਯੋਃ ਕ੍ਸੀਰਵਾਹਿਨਃ | ਭਵਨ੍ਤੁ ਸੁਭਗੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਾਲਸ੍ਯ ਬਲਵਦ੍ਧਯੇ ||੨੬|| ਪਯੋਮਤਰਸਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਸ੍ਤੇ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ | ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਨੋਤੁ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯਾਮਤਂ ਯਥਾ ||੨੭||
ततो यथावर्णं धात्रीमुपेयान्मध्यमप्रमाणां मध्यमवयस्का(सा)मरोगां शीलवतीमचपलामलोलुपामकृशामस्थूलां प्रसन्नक्षीरामलम्बौष्ठीमलम्बोर्ध्वस्तनीमव्यङ्गामव्यसनिनीं जीवद्वत्सां दोग्ध्रीं वत्सलामक्षुद्रकर्मिणीं कुले जातामतो भूयिष्ठैश्च गुणैरन्वितां श्मामामारोग्यबलवृद्धये बालस्य | तत्रोर्ध्वस्तनी करालं कुर्यात्, लम्बस्तनी नासिकामुखं छादयित्वा मरणमापादयेत् | ततः प्रशस्तायां तिथौ शिरःस्नातमहतवाससमुदङ्मुखं शिशुमुपवेश्य धात्रीं प्राङ्मुखीं चोपवेश्य दक्षिणं स्तनं धौतमीषत्परिस्रुतमभिमन्त्र्य मन्त्रेणानेन पाययेत् ||२५|| ‘चत्वारः सागरास्तुभ्यं स्तनयोः क्षीरवाहिनः | भवन्तु सुभगे नित्यं बालस्य बलवृद्धये ||२६|| पयोऽमृतरसं पीत्वा कुमारस्ते शुभानने | दीर्घमायुरवाप्नोतु देवाः प्राश्यामृतं यथा ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਵਰ੍ਣਮਿਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀਂ, ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤ੍ਰੀਮੁਪੇਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਨਦਾਯਿਨੀਂ ਸਮੀਪਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍, ‘ਭਿਸਕ੍ ਬਾਲਗ੍ਰਾਹਕੋ ਵਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਹਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਚੁਰਕ੍ਸੀਰਾ ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਵਿਪਰ੍ਯਾਸੇਨ ਦੋਸਸ੍ਯ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਯਮੇਵਮ੍ਪ੍ਰਕਾਰੇ, ਤੇਨਾਨ੍ਯੇਪਿ ਦੋਸਾ ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਃ ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯੂਹ੍ਯ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਃ| ਅਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮਾਹ- ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੫-੨੭||
Adhikarana ੨੨ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਨਾਨਾਸ੍ਤਨ੍ਯੋਪਯੋਗਸ੍ਯਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ ||੨੮||
अतोऽन्यथा नानास्तन्योपयोगस्यासात्म्याद्व्याधिजन्म भवति ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਯਤਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਅਭਾਵੇ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਤੋਨ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੮||
Adhikarana ੨੩ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਅਪਰਿਸ੍ਰੁਤੇਪ੍ਯਤਿਸ੍ਤਬ੍ਧਸ੍ਤਨ੍ਯਪੂਰ੍ਣਸ੍ਤਨਪਾਨਾਦੁਤ੍ਸੁਹਿਤਸ੍ਰੋਤਸਃ ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਵਮੀਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ | ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂਵਿਧਾਨਾਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਨ ਪਾਯਯੇਤ੍ ||੨੯||
अपरिस्रुतेऽप्यतिस्तब्धस्तन्यपूर्णस्तनपानादुत्सुहितस्रोतसः शिशोः कासश्वासवमीप्रादुर्भावः | तस्मादेवंविधानां स्तन्यं न पाययेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਤ ਈਸਤ੍ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪਾਯਯੇਦਿਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਦੋਸਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਅਪਰਿਸ੍ਰੁਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਸੁਹਿਤਸ੍ਰੋਤਸ ਇਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਪੂਰਿਤਸ੍ਰੋਤਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਉਤ੍ਸ੍ਨੁਹਿਤਸ੍ਰੋਤਸ’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਤੁ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਰੁਹਿਤਮੁਦ੍ਗੀਰ੍ਣਂ ਸ੍ਰੋਤੋ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਸਮਾਸਃ||੨੯||
Adhikarana ੨੪ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਾਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃਸ੍ਤਨ੍ਯਨਾਸ਼ੋ ਭਵਤਿ | ਅਥਾਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਜਨਨਾਰ੍ਥਂ ਸੌਮਨਸ੍ਯਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮਾਂਸਰਸਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਪਿਣ੍ਯਾਕਲਸ਼ੁਨਮਤ੍ਸ੍ਯਕਸ਼ੇਰੁਕਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕ- ਬਿਸਵਿਦਾਰਿਕਨ੍ਦਮਧੁਕਸ਼ਤਾਵਰੀਨਾਲਿਕਾਲਾਬੂਕਾਲਸ਼ਾਕਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੩੦||
क्रोधशोकावात्सल्यादिभिश्च स्त्रियाःस्तन्यनाशो भवति | अथास्याः क्षीरजननार्थं सौमनस्यमुत्पाद्ययवगोधूमशालिषष्टिकमांसरससुरासौवीरकपिण्याकलशुनमत्स्यकशेरुकशृङ्गाटक- बिसविदारिकन्दमधुकशतावरीनालिकालाबूकालशाकप्रभृतीनि विदध्यात् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਮ੍ ਅਮਮਤ੍ਵਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਯਃ| ਅਥਾਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਲਿਕਾ ਸ਼ਾਕਵਿਸ਼ੇਸਃ, ‘ਨਾਲਿਕੇਰ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ||੩੦||
Adhikarana ੨੫ (੩੧-੩੩) · Śloka ੩੩
ਅਥਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਪ੍ਸੁ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ; ਤਚ੍ਚੇਚ੍ਛੀਤਲਮਮਲਂ ਤਨੁ ਸ਼ਙ੍ਖਾਵਭਾਸਮਪ੍ਸੁ ਨ੍ਯਸ੍ਤਮੇਕੀਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਫੇਨਿਲਮਤਨ੍ਤੁਮਨ੍ਨੋਤ੍ਪ੍ਲਵਤੇਵਸੀਦਤਿ ਵਾ ਤਚ੍ਛੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਤੇਨ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯੋ ਬਲਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ | ਨ ਚ ਕ੍ਸੁਧਿਤਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਧਾਤੁਗਰ੍ਭਿਣੀਜ੍ਵਰਿਤਾਤਿਕ੍ਸੀਣਾਤਿਸ੍ਥੂਲਵਿਦਗ੍ਧਭਕ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਾਹਾਰਤਰ੍ਪਿਤਾਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪਾਯਯੇਤ੍; ਨਾਜੀਰ੍ਣੌਸਧਂ ਚ ਬਾਲਂ, ਦੋਸੌਸਧਮਲਾਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਵੇਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਭਯਾਤ੍ ||੩੧|| ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਗੁਰੁਭਿਰ੍ਭੋਜ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸਮੈਰ੍ਦੋਸਲੈਸ੍ਤਥਾ | ਦੋਸਾ ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ ||੩੨|| ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਿਣ੍ਯਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ | ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ ਪਯਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਰੀਰਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ | ਭਵਨ੍ਤਿ ਕੁਸ਼ਲਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਭਿਸਕ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ ||੩੩||
अथास्याः स्तन्यमप्सु परीक्षेत; तच्चेच्छीतलममलं तनु शङ्खावभासमप्सु न्यस्तमेकीभावं गच्छत्यफेनिलमतन्तुमन्नोत्प्लवतेऽवसीदति वा तच्छुद्धमिति विद्यात्, तेन कुमारस्यारोग्यं शरीरोपचयो बलवृद्धिश्च भवति | न च क्षुधितशोकार्तश्रान्तप्रदुष्टधातुगर्भिणीज्वरितातिक्षीणातिस्थूलविदग्धभक्तविरुद्धाहारतर्पितायाः स्तन्यं पाययेत्; नाजीर्णौषधं च बालं, दोषौषधमलानां तीव्रवेगोत्पत्तिभयात् ||३१|| भवन्ति चात्र- धात्र्यास्तु गुरुभिर्भोज्यैर्विषमैर्दोषलैस्तथा | दोषा देहे प्रकुप्यन्ति ततः स्तन्यं प्रदुष्यति ||३२|| मिथ्याहारविहारिण्या दुष्टा वातादयः स्त्रियाः | दूषयन्ति पयस्तेन शारीरा व्याधयः शिशोः | भवन्ति कुशलस्तांश्च भिषक् सम्यग्विभावयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਸੀਦਤਿ ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਨਿਸੇਧਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ||੩੧-੩੩||
Adhikarana ੨੬ (੩੪-੩੬) · Śloka ੩੬
ਅਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਰੁਜਾ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ | ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਪਸ਼ਤਿ ਤਂ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਮਾਨੇ ਚ ਰੋਦਿਤਿ ||੩੪|| ਨਿਮੀਲਿਤਾਕ੍ਸੋ ਮੂਰ੍ਧਸ੍ਥੇ ਸ਼ਿਰੋ ਰੋਗੇ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍ | ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥੇ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਰ੍ਤੋ ਰੁਜਾ ਤਸ੍ਯਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤਿ ||੩੫|| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨੈਃ | ਕੋਸ੍ਠੇ ਦੋਸਾਨ੍ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਦਨੈਃ ||੩੬||
अङ्गप्रत्यङ्गदेशे तु रुजा यत्रास्य जायते | मुहुर्मुहुः स्पृशति तं स्पृश्यमाने च रोदिति ||३४|| निमीलिताक्षो मूर्धस्थे शिरो रोगे न धारयेत् | बस्तिस्थे मूत्रसङ्गार्तो रुजा तृष्यति मूर्च्छति ||३५|| विण्मूत्रसङ्गवैवर्ण्यच्छर्द्याध्मानान्त्रकूजनैः | कोष्ठे दोषान् विजानीयात् सर्वत्रस्थांश्च रोदनैः ||३६||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਮਜ੍ਞਾਨਾਂ ਬਾਲਾਨਾਂ ਰੋਗਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯਮਾਹ- ਅਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੪-੩੬||
Adhikarana ੨੭ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਤੇਸੁ ਯਥਾਭਿਹਿਤਂ ਮਦ੍ਵਚ੍ਛੇਦਨੀਯਮੌਸਧਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕ੍ਸੀਰਪਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੇਵਲਂ, ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਦਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਅਨ੍ਨਾਦਸ੍ਯ ਕਸਾਯਾਦੀਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਨ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ||੩੭||
तेषु यथाभिहितं मृद्वच्छेदनीयमौषधं मात्रया क्षीरपस्य क्षीरसर्पिषा संयुक्तं विदध्यात्, धात्र्याश्च केवलं, क्षीरान्नादस्यात्मनि धात्र्याश्च पूर्ववत्, अन्नादस्य कषायादीनात्मन्येव न धात्र्याः ||३७||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸੁ ਚ ਰੋਗੇਸੁ ਯਥਾਵਿਹਿਤਂ ਯਦ੍ਯਦੌਸਧਂ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਰੋਗੇ ਵਿਹਿਤਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਦਪਿ ਮਦੁ ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍, ਅਚ੍ਛੇਦਨੀਯਂ ਕਫਮੇਦਸੋਰਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿ| ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਯਾ| ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਹ ਬਾਲਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍; ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੇਵਲਮੇਵ ਨ ਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਂ ਨਾਪਿ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਦਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ਯੁਕ੍ਤਂ, ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਮੇਵ||੩੭||
Adhikarana ੨੮ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਤਤ੍ਰ ਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰਪਾਯਾਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਦ੍ਵਯਗ੍ਰਹਣਸਮ੍ਮਿਤਾਮੌਸਧਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍, ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਸਮ੍ਮਿਤਾਂ ਕਲ੍ਕਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਦਾਯ, ਕੋਲਸਮ੍ਮਿਤਾਮਨ੍ਨਾਦਾਯੇਤਿ ||੩੮||
तत्र मासादूर्ध्वं क्षीरपायाङ्गुलिपर्वद्वयग्रहणसम्मितामौषधमात्रां विदध्यात्, कोलास्थिसम्मितां कल्कमात्रां क्षीरान्नादाय, कोलसम्मितामन्नादायेति ||३८||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਮੇਵ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਦ੍ਵਯਗ੍ਰਹਣਸਮ੍ਮਿਤਾਮਿਤਿ ‘ਕ੍ਸੀਰਾਜ੍ਯਾਲੋਡਿਤੌਸਧਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚਾਨ੍ਯਥਾਭਿਹਿਤਂ; ਯਥਾ- “ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ ਜਾਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਭੇਸਜਰਕ੍ਤਿਕਾ| ਅਵਲੇਹ੍ਯਾ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਮਧੁਕ੍ਸੀਰਸਿਤਾਘਤੈਃ|| ਏਕੈਕਾਂ ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਤ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਭਵੇਤ੍| ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਾਸਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਕਾਬ੍ਦਿਕਃ”- ਇਤਿ||੩੮||
Adhikarana ੨੯ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਯੇਸਾਂ ਗਦਾਨਾਂ ਯੇ ਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਗਦਙ੍ਕਰਾਃ | ਤੇਸੁ ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਸਂਲਿਪ੍ਤੌ ਪਾਯਯੇਤ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਸ੍ਤਨੌ ||੩੯||
येषां गदानां ये योगाः प्रवक्ष्यन्तेऽगदङ्कराः | तेषु तत्कल्कसंलिप्तौ पाययेत शिशुं स्तनौ ||३९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣੌਸਧੋਪਯੋਗਮਾਹ- ਯੇਸਾਂ ਗਦਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੩੯||
Adhikarana ੩੦ (੪੦-੪੧) · Śloka ੪੧
ਏਕਂ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚਾਹਾਨਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਜ੍ਵਰੇ | ਸ੍ਤਨ੍ਯਪਾਯਾਹਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰਿਤਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ ||੪੦|| ਨ ਚ ਤਸ੍ਣਾਭਯਾਦਤ੍ਰ ਪਾਯਯੇਤ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਸ੍ਤਨੌ | ਵਿਰੇਕਬਸ੍ਤਿਵਮਨਾਨ੍ਯਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਾਤ੍ਯਯਾਤ੍ ||੪੧||
एकं द्वे त्रीणि चाहानि वातपित्तकफज्वरे | स्तन्यपायाहितं सर्पिरितराभ्यां यथार्थतः ||४०|| न च तृष्णाभयादत्र पाययेत शिशुं स्तनौ | विरेकबस्तिवमनान्यृते कुर्याच्च नात्ययात् ||४१||
🔊 Audio coming soon
ਜ੍ਵਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਏਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਤਨ੍ਯਪਾਯਾਹਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ, ‘ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਦਤ੍ਤਂ’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਇਤਰਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਦਾਨ੍ਨਾਦਾਭ੍ਯਾਂ, ਯਥਾਰ੍ਥਤੋ ਯਥਾਪ੍ਰਯੋਜਨਤਃ, ਹਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੇਤਿ ਜ੍ਵਰੇ| ਅਤ੍ਯਯਾਦਿਤਿ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰਕਾਦ੍ਵਿਕਾਰਾਦ੍ਵਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੦-੪੧||
Adhikarana ੩੧ (੪੨) · Śloka ੪੩
ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਯੁਸ੍ਤਾਲ੍ਵਸ੍ਥਿ ਨਾਮਯੇਤ੍ | ਤਸ੍ਯ ਤਡ੍ਦੈਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਰਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍ ||੪੨|| ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਯੋਰ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੂਦ੍ਵੇਜਨਂ ਤਥਾ |੪੩|
मस्तुलुङ्गक्षयाद्यस्य वायुस्ताल्वस्थि नामयेत् | तस्य तृड्दैन्ययुक्तस्य सर्पिर्मधुरकैः शृतम् ||४२|| पानाभ्यञ्जनयोर्योज्यं शीताम्बूद्वेजनं तथा |४३|
🔊 Audio coming soon
ਤਾਲੁਨਿ ਪਤਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗੋਵਿਲੀਨਘਤਾਕਾਰਾ ਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾ| ਮਧੁਰਕੈਃ ਸ਼ਤਮਿਤਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਮ੍| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੂਦ੍ਵੇਜਨਮਿਤਿ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਚੁਲਕੈਰਾਸੇਚਨਾਤ੍ਤ੍ਰਾਸਨਮ੍||੪੨||-
Adhikarana ੩੨ (੪੩-੪੪) · Śloka ੪੪
ਵਾਤੇਨਾਧ੍ਮਾਪਿਤਾਂ ਨਾਭਿਂ ਸਰੁਜਾਂ ਤੁਣ੍ਡਿਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਮ੍ ||੪੩|| ਮਾਰੁਤਘ੍ਨੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਨਾਹਨੈਃ | ਗੁਦਪਾਕੇ ਤੁ ਬਾਲਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ | ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਾਨਾਲੇਪਨਯੋਰ੍ਹਿਤਮ੍ ||੪੪||
वातेनाध्मापितां नाभिं सरुजां तुण्डिसञ्ज्ञिताम् ||४३|| मारुतघ्नैः प्रशमयेत् स्नेहस्वेदोपनाहनैः | गुदपाके तु बालानां पित्तघ्नीं कारयेत् क्रियाम् | रसाञ्जनं विशेषेण पानालेपनयोर्हितम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤੇਨਾਧ੍ਮਾਪਿਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਨਾਲੇਪਨਯੋਰ੍ਹਿਤਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੋਕਦ੍ਵਯਂ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰ੍ਨ ਪਠਿਤਮ੍||੪੩-੪੪||
Adhikarana ੩੩ (੪੫) · Śloka ੪੫
ਕ੍ਸੀਰਾਹਾਰਾਯ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਵਚਾਮਾਂਸੀਪਯਸ੍ਯਾਪਾਮਾਰ੍ਗਸ਼ਤਾਵਰੀਸਾਰਿਵਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਪਿਪ੍ਪਲੀਹਰਿਦ੍ਰਾਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵਸਿਦ੍ਧਂ, ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਦਾਯ ਮਧੁਕਵਚਾਪਿਪ੍ਪਲੀਚਿਤ੍ਰਕਤ੍ਰਿਫਲਾਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਅਨ੍ਨਾਦਾਯ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕ੍ਸੀਰਤਗਰਭਦ੍ਰਦਾਰੁਮਰਿਚਮਧੁਕਵਿਡਙ੍ਗਦ੍ਰਾਕ੍ਸਰ੍ਧਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਸਿਦ੍ਧਂ ; ਤੇਨਾਰੋਗ੍ਯਬਲਮੇਧਾਯੂਂਸਿ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ||੪੫||
क्षीराहाराय सर्पिः पाययेत् सिद्धार्थकवचामांसीपयस्यापामार्गशतावरीसारिवाब्राह्मीपिप्पलीहरिद्राकुष्ठसैन्धवसिद्धं, क्षीरान्नादाय मधुकवचापिप्पलीचित्रकत्रिफलासिद्धम्, अन्नादाय द्विपञ्चमूलीक्षीरतगरभद्रदारुमरिचमधुकविडङ्गद्राक्षर्धिब्राह्मीसिद्धं ; तेनारोग्यबलमेधायूंषि शिशोर्भवन्ति ||४५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਪਿਃਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਬਾਲਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਪਿ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵ ਭੇਸਜਸਿਦ੍ਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕ੍ਸੀਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ||੪੫||
Adhikarana ੩੪ (੪੬-੪੭) · Śloka ੪੭
ਬਾਲਂ ਪੁਨਰ੍ਗਾਤ੍ਰਸੁਖਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍, ਨ ਚੈਨਂ ਤਰ੍ਜਯੇਤ੍, ਸਹਸਾ ਨ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਯੇਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਸਭਯਾਤ੍, ਸਹਸਾ ਨਾਪਹਰੇਦੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਵਾ ਵਾਤਾਦਿਵਿਘਾਤਭਯਾਤ੍, ਨੋਪਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ਕੌਬ੍ਜ੍ਯਭਯਾਤ੍, ਨਿਤ੍ਯਂ ਚੈਨਮਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਪ੍ਰਿਯਸ਼ਤੈਰਜਿਘਾਂਸੁਃ; ਏਵਮਵਿਹਤਮਨਾ ਹ੍ਯਭਿਵਰ੍ਧਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮੁਦਗ੍ਰਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨੀਰੋਗਃ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਨਾਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ | ਵਾਤਾਤਪਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਭਾਪਾਦਪਲਤਾਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰਨਿਮ੍ਨਸ੍ਥਾਨਗ੍ਰਹਚ੍ਛਾਯਾਦਿਭ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹੋਪਸਰ੍ਗਤਸ਼੍ਚ ਬਾਲਂ ਰਕ੍ਸੇਤ੍ ||੪੬|| ਨਾਸ਼ੁਚੌ ਵਿਸਜੇਦ੍ਬਾਲਂ ਨਾਕਾਸ਼ੇ ਵਿਸਮੇ ਨ ਚ | ਨੋਸ੍ਮਮਾਰੁਤਵਰ੍ਸੇਸੁ ਰਜੋਧੂਮੋਦਕੇਸੁ ਚ ||੪੭||
बालं पुनर्गात्रसुखं गृह्णीयात्, न चैनं तर्जयेत्, सहसा न प्रतिबोधयेद्वित्रासभयात्, सहसा नापहरेदुत्क्षिपेद्वा वातादिविघातभयात्, नोपवेशयेत् कौब्ज्यभयात्, नित्यं चैनमनुवर्तेत प्रियशतैरजिघांसुः; एवमविहतमना ह्यभिवर्धते नित्यमुदग्रसत्त्वसम्पन्नो नीरोगः सुप्रसन्नमनाश्च भवति | वातातपविद्युत्प्रभापादपलताशून्यागारनिम्नस्थानग्रहच्छायादिभ्यो दुर्ग्रहोपसर्गतश्च बालं रक्षेत् ||४६|| नाशुचौ विसृजेद्बालं नाकाशे विषमे न च | नोष्ममारुतवर्षेषु रजोधूमोदकेषु च ||४७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਬਾਲੇ ਪਰਿਜਨਸ੍ਯ ਕਰਣੀਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਬਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਅਨੁਕੂਲਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਿਯਸ਼ਤੈਰ੍ਬਾਲਕ੍ਰੀਡਨਕਦਾਨਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਜਿਘਾਂਸੁਰਿਤਿ ਅਹਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੁਃ ਸਨ੍, ‘ਬਾਲਗ੍ਰਾਹਕ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਨੁਕੂਲਨੇ ਫਲਮਾਹ- ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਪਾਦਪਲਤਾਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਪਾਦਪਲਤਾਨਾਨਾਗਾਰਨਿਮ੍ਨਸ੍ਥਾਨਗਹਚ੍ਛਾਯਾ ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਨਾਸ਼ੁਚਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਮੇ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ||੪੬-੪੭||
Adhikarana ੩੫ (੪੮) · Śloka ੪੮
ਕ੍ਸੀਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਯਾ ਕ੍ਸੀਰਮਾਜਂ ਗਵ੍ਯਮਥਾਪਿ ਵਾ | ਦਦ੍ਯਾਦਾਸ੍ਤਨ੍ਯਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤੇਰ੍ਬਾਲਾਨਾਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ||੪੮||
क्षीरसात्म्यतया क्षीरमाजं गव्यमथापि वा | दद्यादास्तन्यपर्याप्तेर्बालानां वीक्ष्य मात्रया ||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨ੍ਯਾਭਾਵੇ ਚ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਤਰਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕ੍ਸੀਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ੍ਤਨ੍ਯਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤੇਰਿਤਿ ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਿਃ ਪਰਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਭਾਵੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਅਥਵਾ ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਤਨ੍ਯਪਾਨਸ੍ਯ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਤਾਵਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੮||
Adhikarana ੩੬ (੪੯) · Śloka ੪੯
ਸਣ੍ਮਾਸਂ ਚੈਨਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਲ੍ਲਘੁ ਹਿਤਂ ਚ ||੪੯||
षण्मासं चैनमन्नं प्राशयेल्लघु हितं च ||४९||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਦਾਨਕਾਲਮਾਹ- ਸਣ੍ਮਾਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਯੀ ਤੁ ‘ਸਣ੍ਮਾਸਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਸਣ੍ਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿ||੪੯||
Adhikarana ੩੭ (੫੦) · Śloka ੫੦
ਨਿਤ੍ਯਮਵਰੋਧਰਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਤਰਕ੍ਸ ਉਪਸਰ੍ਗਭਯਾਤ੍; ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹੋਪਸਰ੍ਗੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਾ ਬਾਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੫੦||
नित्यमवरोधरतश्च स्यात् कृतरक्ष उपसर्गभयात्; प्रयत्नतश्च ग्रहोपसर्गेभ्यो रक्ष्या बाला भवन्ति ||५०||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਤ੍ਯਮਵਰੋਧਰਤ ਇਤਿ ਸਤਤਂ ਪਰਿਜਨਾਵਤੋਨ੍ਤਃਪੁਰਸ੍ਥੋ ਵਾ, ਕਤਰਕ੍ਸਾਕ੍ਰਿਯੋ ਭਵੇਤ੍| ਕੁਤਃ ਕਾਰਣਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਉਪਸਰ੍ਗਭਯਾਤ੍| ਅਸ੍ਯੈਵਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਕਰਣੀਯਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਸ੍ਯਾ ਇਤਿ ਰਕ੍ਸਣੀਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੦||
Adhikarana ੩੮ (੫੧) · Śloka ੫੧
ਅਥ ਕੁਮਾਰ ਉਦ੍ਵਿਜਤੇ ਤ੍ਰਸ੍ਯਤਿ ਰੋਦਿਤਿ ਨਸ੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ ਨਖਦਸ਼ਨੈਰ੍ਧਾਤ੍ਰੀਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਪਰਿਣੁਦਤਿ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ ਕੂਜਤਿ ਜਮ੍ਭਤੇ ਭ੍ਰੁਵੌ ਵਿਕ੍ਸਿਪਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸਤੇ ਫੇਨਮੁਦ੍ਵਮਤਿ ਸਨ੍ਦਸ੍ਟੌਸ੍ਠਃਕ੍ਰੂਰੋ ਭਿਨ੍ਨਾਮਵਰ੍ਚਾ ਦੀਨਾਰ੍ਤਸ੍ਵਰੋ ਨਿਸ਼ਿ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਮ੍ਲਾਨਾਙ੍ਗੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਚ੍ਛੁਚ੍ਛ੍ਰੁਨ੍ਦਰਿਮਤ੍ਕੁਣਗਨ੍ਧੋ ਯਥਾ ਪੁਰਾ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਭਿਲਸਤਿ ਤਥਾ ਨਾਭਿਲਸਤੀਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਗ੍ਰਹੋਪਸਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ, ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਤ੍ਤਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ||੫੧||
अथ कुमार उद्विजते त्रस्यति रोदिति नष्टसञ्ज्ञो भवति नखदशनैर्धात्रीमात्मानं च परिणुदति दन्तान् खादति कूजति जृम्भते भ्रुवौ विक्षिपत्यूर्ध्वं निरीक्षते फेनमुद्वमति सन्दष्टौष्ठःक्रूरो भिन्नामवर्चा दीनार्तस्वरो निशि जागर्ति दुर्बलो म्लानाङ्गो मत्स्यच्छुच्छ्रुन्दरिमत्कुणगन्धो यथा पुरा धात्र्याः स्तन्यमभिलषति तथा नाभिलषतीति सामान्येन ग्रहोपसृष्टलक्षणमुक्तं, विस्तरेणोत्तरे वक्ष्यामः ||५१||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਹੋਪਸਰ੍ਗਲਕ੍ਸਣਂ ਤਦਾਹ- ਅਥ ਕੁਮਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੫੧||
Adhikarana ੩੯ (੫੨) · Śloka ੫੨
ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਚੈਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਰ੍ਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍ ||੫੨||
शक्तिमन्तं चैनं ज्ञात्वा यथावर्णं विद्यां ग्राहयेत् ||५२||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥਸਾਧਨਹੇਤੁਭੂਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਜਨਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸਮਮ੍| ਯਥਾਵਰ੍ਣਮਿਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਯੀਂ, ਰਾਜਨ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਂ, ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵਾਰ੍ਤਾਮਿਤਿ||੫੨||
Adhikarana ੪੦ (੫੩) · Śloka ੫੩
ਅਥਾਸ੍ਮੈ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਸਾਯ ਸੋਡਸ਼ਦਸ਼ਵਰ੍ਸਾਂ ਪਤ੍ਨੀਮਾਵਹੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੀਤਿ ||੫੩||
अथास्मै पञ्चविंशतिवर्षाय षोडशदशवर्षां पत्नीमावहेत् पित्र्यधर्मार्थकामप्रजाः प्राप्स्यतीति ||५३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਦ੍ਯਾਗ੍ਰਹਣਵਦ੍ ਪਰਮਪਿ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਕਾਰਣਸਾਧਨਭੂਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਥਾਸ੍ਮੈ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਵਹੇਤ੍ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤੁਰ੍ਹਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨਾਦਿ, ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮਤਿਵਿਹਿਤਂ ਯਜ੍ਞਾਦ੍ਯਨੁਸ੍ਠਾਨਮ੍, ਅਰ੍ਥਃ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਃ, ਕਾਮਃ ਸ੍ਵੇਸੁ ਵਿਸਯੇਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਾਨੁਕੂਲ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਪ੍ਰਜਾਃ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਦਯਃ||੫੩||
Adhikarana ੪੧ (੫੪-੫੫) · Śloka ੫੫
ਊਨਸੋਡਸ਼ਵਰ੍ਸਾਯਾਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍ | ਯਦ੍ਯਾਧਤ੍ਤੇ ਪੁਮਾਨ੍ ਗਰ੍ਭਂ ਕੁਕ੍ਸਿਸ੍ਥਃ ਸ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ ||੫੪|| ਜਾਤੋ ਵਾ ਨ ਚਿਰਂ ਜੀਵੇਜ੍ਜੀਵੇਦ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ | ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਯਨ੍ਤਬਾਲਾਯਾਂ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੫੫||
ऊनषोडशवर्षायामप्राप्तः पञ्चविंशतिम् | यद्याधत्ते पुमान् गर्भं कुक्षिस्थः स विपद्यते ||५४|| जातो वा न चिरं जीवेज्जीवेद्वा दुर्बलेन्द्रियः | तस्मादत्यन्तबालायां गर्भाधानं न कारयेत् ||५५||
🔊 Audio coming soon
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤੇਰੂਨਸੋਡਸ਼ਵਰ੍ਸਯਾ ਸਹ ਸਂਯੋਗੇ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਊਨਸੋਡਸ਼ਵਰ੍ਸਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੪-੫੫||
Adhikarana ੪੨ (੫੬) · Śloka ੫੬
ਅਤਿਵਦ੍ਧਾਯਾਂ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਿਣ੍ਯਾਮਨ੍ਯੇਨ ਵਾ ਵਿਕਾਰੇਣੋਪਸਸ੍ਟਾਯਾਂ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਵੀਤ | ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਸ੍ਯ ਤ ਏਵ ਦੋਸਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ||੫੬||
अतिवृद्धायां दीर्घरोगिण्यामन्येन वा विकारेणोपसृष्टायां गर्भाधानं नैव कुर्वीत | पुरुषस्याप्येवंविधस्य त एव दोषाः सम्भवन्ति ||५६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਵਦ੍ਧਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਨਿਸੇਧਮਾਹ- ਅਤਿਵਦ੍ਧਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨੇਨਧਿਕਾਰ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੁਤੋ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਨਿਸੇਧ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਤ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨ ਕੁਕ੍ਸਿਸ੍ਥਃ ਸ ਵਿਪਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯੋਕ੍ਤਾਃ||੫੬||
Adhikarana ੪੩ (੫੭) · Śloka ੫੭
ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਪਤਿਸ੍ਯਤਿ ਗਰ੍ਭੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਕਟੀਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਾਨਿ ਰਕ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ | ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਪ੍ਰਦੇਹਾਦਿਭਿਰੁਪਚਰੇਜ੍ਜੀਵਨੀਯਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਪਾਨੈਸ਼੍ਚ | ਗਰ੍ਭਸ੍ਫੁਰਣੇ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ੍ਤਤ੍ਸਨ੍ਧਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਤ੍ਪਲਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ | ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਮਾਨੇ ਸਦਾਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਸ਼ੂਲਾਸਗ੍ਦਰਾਨਾਹਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਃ, ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਮਤਿ ਗਰ੍ਭੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸਂਰਮ੍ਭਃ, ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ | ਵੇਦਨਾਯਾਂ ਮਹਾਸਹਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਮਧੁਕਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍; ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਦਰ੍ਭਾਦਿਸਿਦ੍ਧਮ੍; ਆਨਾਹੇ ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਲਸ਼ੁਨਵਚਾਸਿਦ੍ਧਮ੍ | ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਰਕ੍ਤੇ ਕੋਸ੍ਠਾਗਾਰਿਕਾਗਾਰਮਤ੍ਪਿਣ੍ਡਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਕੁਸੁਮਨਵਮਾਲਿਕਾਗੈਰਿਕਸਰ੍ਜਰਸਰਸਾਞ੍ਜਨਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਨਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਯਥਾਲਾਭਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਵਾਲਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਪਯਸਾ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਉਤ੍ਪਲਾਦਿਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਕਸ਼ੇਰੁਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਸ਼ਾਲੂਕਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਸ਼ਤੇਨ ਪਯਸਾ, ਉਦੁਮ੍ਬਰਫਲੌਦਕਕਨ੍ਦਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਧੁਰੇਣ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਂ; ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸ੍ਵਰਸਪਰਿਪੀਤਂ ਵਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਯਵਂ ਯੋਨ੍ਯਾਂ ਧਾਰਯੇਤ੍ | ਅਥਾਦਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਵੇਦਨਾਯਾਂ ਮਧੁਕਦੇਵਦਾਰੁਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਪਯਸ੍ਯਾਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਤਦੇਵਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸ਼ਤਾਵਰੀਪਯਸ੍ਯਾਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ, ਬਹਤੀਦ੍ਵਯੋਤ੍ਪਲਸ਼ਤਾਵਰੀਸਾਰਿਵਾਪਯਸ੍ਯਾਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ; ਏਵਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਯਾ ਉਪਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਰੁਜੋ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਤੇ | ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਚ ਗਰ੍ਭੇ ਗਵ੍ਯੇਨੋਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੁਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਭੋਜਯੇਤ੍ | ਅਤੀਤੇ ਲਵਣਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਜ੍ਯਾਭਿਰ੍ਯਵਾਗੂਭਿਰੁਦ੍ਦਾਲਕਾਦੀਨਾਂ ਪਾਚਨੀਯੋਪਸਂਸ੍ਕਤਾਭਿਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਮਾਸਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯਹਾਨਿ | ਬਸ੍ਤ੍ਯੁਦਰਸ਼ੂਲੇਸੁ ਪੁਰਾਣਗੁਡਂ ਦੀਪਨੀਯਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਯਯੇਦਰਿਸ੍ਟਂ ਵਾ | ਵਾਤੋਪਦ੍ਰਵਗਹੀਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਲੀਯਤੇ ਗਰ੍ਭਃ, ਸੋਤਿਕਾਲਮਵਤਿਸ੍ਠਮਾਨੋ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਾਂ ਮਦੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣੋਪਚਰੇਤ੍, ਉਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਰਸਸਂਸਿਦ੍ਧਾਮਨਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਮਾਸਤਿਲਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਵਾ ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਨ੍ਮਧੁਮਾਧ੍ਵੀਕਂ ਚਾਨੁਪਿਬੇਤ੍ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮ੍ | ਕਾਲਾਤੀਤਸ੍ਥਾਯਿਨਿ ਗਰ੍ਭੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸਧਾਨ੍ਯਮੁਦੂਖਲ ਮੁਸਲੇਨਾਭਿਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਮੇ ਵਾ ਯਾਨਾਸਨੇ ਸੇਵੇਤ | ਵਾਤਾਭਿਪਨ੍ਨ ਏਵ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਗਰ੍ਭਃ, ਸ ਮਾਤੁਃ ਕੁਕ੍ਸਿਂ ਨ ਪੂਰਯਤਿ ਮਨ੍ਦਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਚ, ਤਂ ਬਂਹਣੀਯੈਃ ਪਯੋਭਿਰ੍ਮਾਂਸਰਸੈਸ਼੍ਚੋਪਚਰੇਤ੍ | ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਂ ਵਾਯੁਨਾਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਮਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਜੀਵਮਾਧ੍ਮਾਪਯਤ੍ਯੁਦਰਂ, ਤਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਯਦਚ੍ਛਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਨੈਗਮੇਸਾਪਹਤਮਿਤਿ ਭਾਸਨ੍ਤੇ, ਤਮੇਵ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਲੀਯਮਾਨਂ ਨਾਗੋਦਰਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ; ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਲੀਨਵਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ ||੫੭||
तत्र पूर्वोक्तैः कारणैः पतिष्यति गर्भे गर्भाशयकटीवङ्क्षणबस्तिशूलानि रक्तदर्शनं च | तत्र शीतैः परिषेकावगाहप्रदेहादिभिरुपचरेज्जीवनीयशृतक्षीरपानैश्च | गर्भस्फुरणे मुहुर्मुहुस्तत्सन्धारणार्थं क्षीरमुत्पलादिसिद्धं पाययेत् | प्रस्रंसमाने सदाहपार्श्वपृष्ठशूलासृग्दरानाहमूत्रसङ्गाः, स्थानात् स्थानं च प्रक्रामति गर्भे कोष्ठे संरम्भः, तत्र स्निग्धशीताः क्रियाः | वेदनायां महासहाक्षुद्रसहामधुकश्वदंष्ट्राकण्टकारिकासिद्धं पयः शर्कराक्षौद्रमिश्रं पाययेत्; मूत्रसङ्गे दर्भादिसिद्धम्; आनाहे हिङ्गुसौवर्चललशुनवचासिद्धम् | अत्यर्थं स्रवति रक्ते कोष्ठागारिकागारमृत्पिण्डसमङ्गाधातकीकुसुमनवमालिकागैरिकसर्जरसरसाञ्जनचूर्णं मधुनाऽवलिह्यात्, यथालाभं न्यग्रोधादित्वक्प्रवालकल्कं वा पयसा पाययेत्, उत्पलादिकल्कं वा कशेरुशृङ्गाटकशालूककल्कं वा शृतेन पयसा, उदुम्बरफलौदककन्दक्वाथेन वा शर्करामधुमधुरेण शालिपिष्टं; न्यग्रोधादिस्वरसपरिपीतं वा वस्त्रावयवं योन्यां धारयेत् | अथादृष्टशोणितवेदनायां मधुकदेवदारुमञ्जिष्ठापयस्यासिद्धं पयः पाययेत्, तदेवाश्मन्तकशतावरीपयस्यासिद्धं विदारिगन्धादिसिद्धं वा, बृहतीद्वयोत्पलशतावरीसारिवापयस्यामधुकसिद्धं वा; एवमुपक्रान्ताया उपावर्तन्ते रुजो गर्भश्चाप्यायते | व्यवस्थिते च गर्भे गव्येनोदुम्बरशलाटुसिद्धेन पयसा भोजयेत् | अतीते लवणस्नेहवर्ज्याभिर्यवागूभिरुद्दालकादीनां पाचनीयोपसंस्कृताभिरुपक्रमेत यावन्तो मासा गर्भस्य तावन्त्यहानि | बस्त्युदरशूलेषु पुराणगुडं दीपनीयसंयुक्तं पाययेदरिष्टं वा | वातोपद्रवगृहीतत्वात् स्रोतसां लीयते गर्भः, सोऽतिकालमवतिष्ठमानो व्यापद्यते, तां मृदुना स्नेहादिक्रमेणोपचरेत्, उत्क्रोशरससंसिद्धामनल्पस्नेहां यवागूं पाययेत्, माषतिलबिल्वशलाटुसिद्धान् वा कुल्माषान् भक्षयेन्मधुमाध्वीकं चानुपिबेत् सप्तरात्रम् | कालातीतस्थायिनि गर्भे विशेषतः सधान्यमुदूखल मुसलेनाभिहन्याद्विषमे वा यानासने सेवेत | वाताभिपन्न एव शुष्यति गर्भः, स मातुः कुक्षिं न पूरयति मन्दं स्पन्दते च, तं बृंहणीयैः पयोभिर्मांसरसैश्चोपचरेत् | शुक्रशोणितं वायुनाऽभिप्रपन्नमवक्रान्तजीवमाध्मापयत्युदरं, तं कदाचिद्यदृच्छयोपशान्तं नैगमेषापहृतमिति भाषन्ते, तमेव कदाचित् प्रलीयमानं नागोदरमित्याहुः; तत्रापि लीनवत् प्रतीकारः ||५७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਰਾਵਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸਹੇਤੁਕਾਨਿ ਸਪ੍ਰਤਿਕਾਰਾਣ੍ਯਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੈਰ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਯਾਨਵਾਹਨਾਦਿਭਿਃ| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਦਿਸ਼ੂਲਾਨਿ ਗਰ੍ਭਪਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿਲਜਨਿਤਾਨਿ; ਰਕ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਾਮਗਰ੍ਭਾਨ੍ਵਯਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਗਯੀ ਤੁ ਗਰ੍ਭਸ੍ਰਂਸਨੇਨਾਰ੍ਤਵਵਹਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਵਿਵਤੇਰਾਰ੍ਤਵਕ੍ਸਰਣਾਦ੍ਰਕ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯਾਹ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਵਨੀਯਾਨਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਪਥਕ੍ ਪਥਗਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਗਰ੍ਭੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਪਲਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲੇਤ੍ਯਾਦਿਰੁਤ੍ਪਲਾਦਿਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਮਾਨੇ ਪਤਨਾਯ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਲਤਿ ਸਦਾਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਦਯੋ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਨ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਕੋਸ੍ਠੇ ਸਂਰਮ੍ਭ ਆਮਪਚ੍ਯਮਾਨਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦੌ ਕ੍ਸੋਭਃ| ਸ੍ਥਾਨਂ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੂਲਾਦਯੋਪਿ| ਤੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤੋ ਨ ਸਰ੍ਵੇਸੁ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਦਿਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵੇਦਨਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਰ੍ਭਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਆਨਾਹੇ ਲਸ਼ੁਨਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋ ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਮ੍| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਰਕ੍ਤੇ ਅਸਗ੍ਦਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੋਸ੍ਠਵਦਾਗਾਰਂ ਕੋਸ੍ਠਾਗਾਰਂ, ਤੇਨ ਚਰਤੀਤਿ ਕੋਸ੍ਠਾਗਾਰਿਕਾ ਗਹਕਾਰਿਕਾ ਕੀਟਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਤਦ੍ਗਹਮਤ੍ਤਿਕਾ| ਔਦਕਾਃ ਕਨ੍ਦਾਃ ਕਸੇਰੁਸ਼ਾਲੁਕਨਦੀਮਾਸਕਾਦਯਃ| ਦਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਾਯਾਂ ਰੁਜਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਦਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਥਾਦਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ‘ਪਾਯਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਃ ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਾਕਾਰਃ| ਉਪਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਉਪਸ਼ਮਂ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ‘ਏਵਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਨੀਰੁਜਾਯਾ ਉਪਾਵਰ੍ਤਤੇ(ਨ੍ਤੇ) ਗਰ੍ਭ ਆਪ੍ਯਾਯਤੇ ਚ’ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾਠਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਪਵਿਸ੍ਟਕਾਖ੍ਯੋਯਂ ਗਰ੍ਭਃ ਕਥਿਤਃ| ਤਥਾ ਚ ਚਰਕੇ- “ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਪਯੋਗਾਦ੍ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਮਹਤਿ ਜਾਤਸਾਰੇ ਗਰ੍ਭੇ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮਨ੍ਯੋ ਵਾ ਯੋਨਿਸ੍ਰਾਵਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਸ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਸਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ, ਤਮੁਪਵਿਸ੍ਟਕਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ”- (ਚ.ਸ਼ਾ.੮) ਇਤਿ| ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੁਸਿਦ੍ਧੇਨੇਤਿ ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਕੋਮਲੈਃ ਫਲੈਃ ਪਕ੍ਵੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ| ਕ੍ਸੀਰਪਾਕਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਭਿਹਿਤੋ ਯਥਾ- “ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ੍ਟਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕੇ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ”- ਇਤਿ| ਅਤੀਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤੀਤੇ ਪਤਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਦ੍ਦਾਲਕ ਆਰਣ੍ਯਕੋਦ੍ਰਵਃ, ਏਤਚ੍ਚ ਯਵਾਗੂਦਾਨਂ ਲਙ੍ਘਨਪੂਰ੍ਵਮ੍| ਤਥਾਚ ਵਾਗ੍ਭਟਃ- “ਆਮਾਨ੍ਵਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਂ ਸ਼ੀਤਂ ਰੂਕ੍ਸੋਪਸਂਹਿਤਮ੍| ਉਪਵਾਸੋ ਘਨੋਸ਼ੀਰਗੁਡੂਚ੍ਯਰਲੁਧਾਨ੍ਯਕਾਃ|| ਕ੍ਵਥਿਤਾਃ ਸਲਿਲੇ ਪਾਨਂ ਤਣਧਾਨ੍ਯਾਦਿਭੋਜਨਮ੍” (ਵਾ.ਸ਼ਾ.੨)- ਇਤਿ| ਬਸ੍ਤ੍ਯੁਦਰਸ਼ੂਲੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੀਪਨੀਯਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਮ੍ ਅਭਯਾਰਿਸ੍ਟਾਦਿਕਮ੍| ਉਕ੍ਤਰਕ੍ਤਪਰਿਸ੍ਰੁਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤੋਪਵਿਸ੍ਟਕਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਪਰਾਂ ਚਿਰਕਾਲਸ੍ਥਾਯਿਨੀਂ ਗਰ੍ਭਵਿਕਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੀਯਤੇ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯਤਿ; ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਗਰ੍ਭਨਿਰ੍ਗਮਮਾਰ੍ਗਾਣਾਂ ਵਾਤੋਪਦ੍ਰਵੇਣ ਸਙ੍ਕੋਚਾਦਿਨਾ ਗਹੀਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਦੁਨਾ ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਨੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਵਾਚੀ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਤ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਧਾਨਵਾਚੀ, ਤੇਨ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਧਾਨਾਨੁਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਮਦੁਨੇਤਿ ਅਚ੍ਛਪਾਨਵਰ੍ਜਿਤਾਵਚਾਰਣਾਸ੍ਨੇਹੇਨੇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਾਮੇਵਾਵਚਾਰਣਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਉਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਰਸਸਂਸਿਦ੍ਧਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਃ ਕੁਰਰਭੇਦਃ, ਅਨਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਨੇਹਾਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਾਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ ਤਦਸਮ੍ਯਕ੍, ਯਵਾਗ੍ਵਾਃ ਪਵਨਾਵਜਯਾਰ੍ਥਮੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚ| ਤਦੁਕ੍ਤਂ ਚਰਕੇ- “ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਤਾਂ ਸ਼੍ਯੇਨਮਤ੍ਸ੍ਯਗਵਯਸ਼ਿਖਿਤਾਮ੍ਰਚੂਡਤਿਤ੍ਤਿਰੀਣਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤਾ ਰਸੇਨ ਮਾਸਯੂਸੇਣ ਵਾ ਪ੍ਰਭੂਤਸਰ੍ਪਿਸਾ ਭੋਜਯੇਤ੍” (ਚ.ਸ਼ਾ.੮) ਇਤਿ| ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਸਿਦ੍ਧਾਨਿਤਿ ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯ ਕੋਮਲਫਲੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍| ਏਵਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮਵਰੋਧਹੇਤੋਰ੍ਵਾਤਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਵਿਧਿਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਤੋਪਸ਼ਮਮਦੁਭੂਤਾਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵਿਕਾਸਾਰ੍ਥਂ ਵਿਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਾਲਾਤੀਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੀਨ ਏਵਾਯਂ ਵਿਧਿਃ| ਵਾਤਾਭਿਪਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਾਭਿਪਨ੍ਨੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ, ਨਤੁ ਪੁਨਰ੍ਲੀਨਵਨ੍ਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਾਤ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ | ਗਰ੍ਭਸ਼ੋਸਲਕ੍ਸਣਂ ਪੁਨਃ ਕੁਕ੍ਸੇਰਪੂਰਣਂ, ਵਾਤਸ਼ੋਸਣੇਨੈਵ ਵਿਹਤੌਜਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਗਰ੍ਭੋ ਮਨ੍ਦਮੇਵ ਚਲਤਿ| ਬਂਹਣੀਯੈਃ ਪਯੋਭਿਰਿਤਿ ਬਂਹਣੀਯਸਂਸ੍ਕਤੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਂਸਰਸੈਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਲ੍ਲੀਨਪ੍ਰਤਿਕਾਰਸਮੁਚ੍ਚਯਃ| ਵਦ੍ਧਕਾਸ਼੍ਯਪੇਨ ਸ਼ੁਸ੍ਕਲਕ੍ਸਣਮਭਿਹਿਤਂ ਯਥਾ- “ਗਰ੍ਭਨਾਡ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਵਹਨਾਦਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਰਸਸ੍ਯ ਚ| ਚਿਰੇਣਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਥੈਵਾਕਾਲਭੋਜਨਾਤ੍|| ਅਕੁਕ੍ਸਿਪੂਰਣਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਮਨ੍ਦਮੇਵ ਚ”- ਇਤਿ| ਅਪਰਮਪਿ ਵਾਤਾਭਿਪਨ੍ਨਂ ਗਰ੍ਭਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਮਿਤਿ ਵਚਨਾਦਸਞ੍ਜਾਤਾਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਮੇਵ, ਵਾਯੁਨਾਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਂ ਵਾਯੁਨੋਪਰੁਦ੍ਧਮ੍, ਅਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਜੀਵਂ ਜੀਵੋਪਗਤਮ੍, ਅਤ ਏਵਾਕੁਥਿਤਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਾਵਰੋਧਕੋ ਵਾਯੁਰੇਵੋਦਰਮਾਧ੍ਮਾਪਯਤਿ; ਤਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਯਦਚ੍ਛਯਾ ਅਨਿਯਤਹੇਤੁਨਾ, ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਲੀਨੀਭੂਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨੈਗਮੇਸੇਣ ਬਾਲਗ੍ਰਹੇਣਾਪਹਤਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਵਾਤਾਭਿਪਨ੍ਨਮੇਵ ਗਰ੍ਭਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਮੇਵ ਵਾਤਾਭਿਪਨ੍ਨਮੇਵ, ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਨਯਾ ਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਮਾਨਮਲ੍ਪੀਭਵਨ੍ਤਂ ਨਾਗੋਦਰਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਨਾਗੋਦਰੇ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਨੈਗਮੇਸਾਪਹਤੇਪਿ ਲੀਨੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ||੫੭||
Adhikarana ੪੪ (੫੮-੬੨) · Śloka ੬੨
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਾਸਾਨੁਮਾਸਿਕਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ||੫੮|| ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਾਕਬੀਜਂ ਚ ਪਯਸ੍ਯਾ ਸੁਰਦਾਰੁ ਚ | ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸ੍ਤਿਲਾਃ ਕਸ੍ਣਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਲੀ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ||੫੯|| ਵਕ੍ਸਾਦਨੀ ਪਯਸ੍ਯਾ ਚ ਲਤਾ ਸੋਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ | ਅਨਨ੍ਤਾ ਸਾਰਿਵਾ ਰਾਸ੍ਨਾ ਪਦ੍ਮਾ ਮਧੁਕਮੇਵ ਚ ||੬੦|| ਬਹਤ੍ਯੌ ਕਾਸ਼੍ਮਰੀ ਚਾਪਿ ਕ੍ਸੀਰਿਸ਼ੁਙ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਘਤਮ੍ | ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਬਲਾ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਮਧੁਪਰ੍ਣਿਕਾ ||੬੧|| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਬਿਸਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਕਸ਼ੇਰੁ ਮਧੁਕਂ ਸਿਤਾ | ਵਤ੍ਸੈਤੇ ਸਪ੍ਤ ਯੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕਸਮਾਪਨਾਃ | ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਰਾਵੇ ਪਯੋਯੁਤਾਃ ||੬੨||
अत ऊर्ध्वं मासानुमासिकं वक्ष्यामः- ||५८|| मधुकं शाकबीजं च पयस्या सुरदारु च | अश्मन्तकस्तिलाः कृष्णास्ताम्रवल्ली शतावरी ||५९|| वृक्षादनी पयस्या च लता सोत्पलसारिवा | अनन्ता सारिवा रास्ना पद्मा मधुकमेव च ||६०|| बृहत्यौ काश्मरी चापि क्षीरिशुङ्गास्त्वचो घृतम् | पृश्निपर्णी बला शिग्रुः श्वदंष्ट्रा मधुपर्णिका ||६१|| शृङ्गाटकं बिसं द्राक्षा कशेरु मधुकं सिता | वत्सैते सप्त योगाः स्युरर्धश्लोकसमापनाः | यथासङ्ख्यं प्रयोक्तव्या गर्भस्रावे पयोयुताः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਕੋ ਮਹਾਵਕ੍ਸਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ਪਤ੍ਰਃ, ਤਸ੍ਯ ਬੀਜਮ੍| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ, ਗਯੀ ਤੁ ਪਯਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰੀਂ ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਂ ਵਾ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਃ ਕੋਵਿਦਾਰਸਦਸ਼ੋਮ੍ਲਪਤ੍ਰਃ ‘ਅਮ੍ਲਲੋਟਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਲੀ ਰਾਮਤਰੁਣੀ, ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮਪਰੇ| ਲਤਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਅਨਨ੍ਤਾ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ| ਪਦ੍ਮਾ ਪਦ੍ਮਚਾਰਿਣੀ, ਭਾਰ੍ਗੀਮਪਰੇ| ਬਹਤ੍ਯੌ ਸ੍ਥੂਲਫਲਾ ਚਣਕਬਹਤੀ ਚ| ਕ੍ਸੀਰਿਸ਼ੁਙ੍ਗਾਃ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਣਾਂ ਵਟਾਦੀਨਾਮਵਿਕਸਿਤਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਾਃ| ਮਧੁਪਰ੍ਣੀ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾ| ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਮਾਸਮਾਰਭ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮਮਾਸਾਨ੍ ਯਾਵਦਨੁਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਯੋਯੁਤਾ ਇਤਿ ਚੂਰ੍ਣਾਦਿਪ੍ਰਯੋਗੇ ਏਤੇ ਯੋਗਾਃ ਪਯਸਾ ਯੁਤਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੮-੬੨||
Adhikarana ੪੫ (੬੩-੬੫) · Śloka ੬੫
ਕਪਿਤ੍ਥਬਹਤੀਬਿਲ੍ਵਪਟੋਲੇਕ੍ਸੁਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾ | ਮੂਲਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਪਾਯਯੇਦ੍ਭਿਸਗਸ੍ਟਮੇ ||੬੩|| ਨਵਮੇ ਮਧੁਕਾਨਨ੍ਤਾਪਯਸ੍ਯਾਸਾਰਿਵਾਃ ਪਿਬੇਤ੍ | ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਮੇ ਹਿਤਮ੍ ||੬੪|| ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਵਾ ਹਿਤਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਮਧੁਕਂ ਸੁਰਦਾਰੁ ਚ | ਏਵਮਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੁਕ੍ ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ||੬੫||
कपित्थबृहतीबिल्वपटोलेक्षुनिदिग्धिका | मूलानि क्षीरसिद्धानि पाययेद्भिषगष्टमे ||६३|| नवमे मधुकानन्तापयस्यासारिवाः पिबेत् | क्षीरं शुण्ठीपयस्याभ्यां सिद्धं स्याद्दशमे हितम् ||६४|| सक्षीरा वा हिता शुण्ठी मधुकं सुरदारु च | एवमाप्यायते गर्भस्तीव्रा रुक् चोपशाम्यति ||६५||
🔊 Audio coming soon
ਕਪਿਤ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਪਿਤ੍ਥਾਦੀਨਾਂ ਮੂਲਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਯਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ, ਨਵਮੇ ਮਧੁਕਾਦਯਃ ਸਾਰਿਵਾਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਯਸ੍ਯਾ ਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰੀ| ਦਸ਼ਮੇ ਮਾਸਿ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍, ਅਥਵਾ ਸਕ੍ਸੀਰਾਃ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਵਾਗ੍ਭਟੇਪ੍ਯੇਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਂ; ਤਥਾਚ- “ਕਪਿਤ੍ਥਬਿਲ੍ਵਬਹਤੀਪਟੋਲੇਕ੍ਸੁਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾ- | ਮੂਲੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਸੇ ਤਥਾਸ੍ਟਮੇ|| ਨਵਮੇ ਸਾਰਿਵਾਨਨ੍ਤਾਪਯਸ੍ਯਾਮਧੁਯਸ੍ਟਿਭਿਃ| ਯੋਜਯੇਦ੍ਦਸ਼ਮੇ ਮਾਸਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਸ੍ਯਯਾ|| ਅਥਵਾ ਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕਨਾਗਰਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ”- (ਵਾ.ਸ਼ਾ.੨) ਇਤਿ| ਗਯਦਾਸੇਨ ਚੈਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਰਾਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਤ ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਪਠਿਤਾਃ||੬੩-੬੫||
Adhikarana ੪੬ (੬੬) · Śloka ੬੬
ਨਿਵਤ੍ਤਪ੍ਰਸਵਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪੁਨਃ ਸਡ੍ਭ੍ਯੋ ਵਰ੍ਸੇਭ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਵਮਾਨਾਯਾ ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਕੁਮਾਰੋਲ੍ਪਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ ||੬੬||
निवृत्तप्रसवायास्तु पुनः षड्भ्यो वर्षेभ्य ऊर्ध्वं प्रसवमानाया नार्याः कुमारोऽल्पायुर्भवति ||६६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪੂਰ੍ਵਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮਨੋ ਯਾ ਉਤ੍ਤਰਗਰ੍ਭਜਨਨਾਵਧਿਸ੍ਤਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗਰ੍ਭਗ੍ਰਾਹਿਣ੍ਯਾ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨ ਸਡ੍ਭ੍ਯੋ ਵਰ੍ਸੇਭ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ‘ਨਿਵਤ੍ਤਪ੍ਰਸਵਾ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਟ੍ਸੁ ਸਡਵਯਵੇਸੁ ਪਞ੍ਚਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦ੍ਵਿਵਰ੍ਸੇਸੁ ਗਰ੍ਭਾਨੁਜਨਨਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਕਾਲ ਇਤਿ; ਕੁਤਃ ਪੁਨਰਸ੍ਯਾਃ ਕੁਮਾਰੋਲ੍ਪਾਯੁਰ੍ਭਵਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਯੋਨ੍ਯਾਦਿਦੋਸੇਣ ਹਿ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਪ੍ਰਸਵਃ; ਤਤ੍ਰ ਤਚ੍ਛੋਧਨਕ੍ਰਿਯਾਮਨ੍ਤਰੇਣਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦਿਗੁਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯਦਚ੍ਛਯੋਪਗਹੀਤਗਰ੍ਭਾਯਾ ਯੋਨਿਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਦਿਸ੍ਵਨਿਃਸ੍ਫੋਟਿਤਦੋਸੇਸੁ ਜਾਤੋਲ੍ਪਾਯੁਰੇਵੇਤਿ||੬੬||
Adhikarana ੪੭ (੬੭) · Śloka ੬੭
ਅਥ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਾਵਤ੍ਯਯੇ ਛਰ੍ਦਯੇਨ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਨਾਨ੍ਨੋਪਹਿਤੇਨਾਨੁਲੋਮਯੇਚ੍ਚ, ਸਂਸ਼ਮਨੀਯਂ ਚ ਮਦੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦਨ੍ਨਪਾਨਯੋਃ, ਅਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਚ ਮਦੁਵੀਰ੍ਯਂ ਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਂ ਗਰ੍ਭਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ, ਗਰ੍ਭਾਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਵਿਦਧੀਤ ਮਦੁਪ੍ਰਾਯਾਃ ||੬੭||
अथ गर्भिणीं व्याध्युत्पत्तावत्यये छर्दयेन्मधुराम्लेनान्नोपहितेनानुलोमयेच्च, संशमनीयं च मृदु विदध्यादन्नपानयोः, अश्नीयाच्च मृदुवीर्यं मधुरप्रायं गर्भाविरुद्धं च, गर्भाविरुद्धाश्च क्रिया यथायोगं विदधीत मृदुप्रायाः ||६७||
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਘਾਤਕਤ੍ਵੇਨ ਨਿਸਿਦ੍ਧਾਯਾ ਵਮਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਯਾਃ ਕ੍ਵਚਿਦਤ੍ਯਯਕਾਰਿਣਿ ਵ੍ਯਾਧੌ ਮਦੁਨਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਥ ਗਰ੍ਭਿਣੀਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਯਯੇ ਵਿਨਾਸ਼ਹੇਤੌ| ਅਨੁਲੋਮਯੇਚ੍ਚੇਤਿ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਨਾਨ੍ਨੋਪਹਿਤੇਨੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਆਹਾਰਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਹਾਰਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਗਰ੍ਭਾਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਯੋਗਮ੍ ਅਹੀਨਾਤਿਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੭||
Adhikarana ੪੮ (੬੮-੭੦) · Śloka ੭੦
ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਸੁਕਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਮਧੁ ਘਤਂ ਵਚਾ | ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਕਃ ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀ ਮਧੁ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ ||੬੮|| ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ ਮਧੁ ਘਤਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਕਨਕਂ ਵਚਾ | ਹੇਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕੈਡਰ੍ਯਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦੂਰ੍ਵਾ ਘਤਂ ਮਧੁ ||੬੯|| ਚਤ੍ਵਾਰੋਭਿਹਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸ੍ਵਪਿ | ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਵਪੁਰ੍ਮੇਧਾਬਲਬੁਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ ||੭੦||
सौवर्णं सुकृतं चूर्णं कुष्ठं मधु घृतं वचा | मत्स्याक्षकः शङ्खपुष्पी मधु सर्पिः सकाञ्चनम् ||६८|| अर्कपुष्पी मधु घृतं चूर्णितं कनकं वचा | हेमचूर्णानि कैडर्यः श्वेता दूर्वा घृतं मधु ||६९|| चत्वारोऽभिहिताः प्राशाः श्लोकार्धेषु चतुर्ष्वपि | कुमाराणां वपुर्मेधाबलबुद्धिविवर्धनाः ||७०||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰੈਃ ਸਹ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਸੁਵਰ੍ਣਚੂਰ੍ਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸੌਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ‘ਪਤ੍ਤੂਰ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ, ਅਨ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਪੁਸ੍ਪਮਾਨੂਪਂ ‘ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮਾਹੁਃ| ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਸਦਸ਼ਪਯਃਪੁਸ੍ਪਾ ਲਤੈਵ, ਸ਼੍ਵੇਤਦੂਰ੍ਵਾਵਿਸ਼ੇਸਾਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ, ਵਕ੍ਸਜਾਤਿਮਨ੍ਯੇ| ਕੈਡਰ੍ਯਃ ਪਰ੍ਵਤਨਿਮ੍ਬਃ| ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਯਾਵਦੇਤੇ ਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਾਣ੍ਯਾਹੁਃ| ਮਾਤ੍ਰਾ ਉਕ੍ਤੈਵ| ਗਯੀ ਤੁ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਂ ਵਾਕ੍ਯਮਪਠਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਭਿਦਧਤਿ; ਯਥਾ- ‘ਵਿਡਙ੍ਗਫਲਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਏਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਿਤਮ੍|| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਭੈਸਜ੍ਯਕੋਵਿਦਃ| ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਦੇ ਕੋਲਮਾਤ੍ਰਮਨ੍ਨਾਦੇ ਡੁਮ੍ਬਰੋਪਮਮ੍”- ਇਤਿ||੬੮-੭੦||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੧੦
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਗਰ੍ਭਿਣੀਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੦|| ਇਤਿ ਭਗਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣੋਪਦਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤਚ੍ਛਿਸ੍ਯੇਣ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਤਤੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ |
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने गर्भिणीव्याकरणं शारीरं नाम दशमोऽध्यायः ||१०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां तृतीयं शारीरस्थानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਭਿਸਗ੍ਵਰਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ||੧੦||