Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਮਹਤੀਂ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो महतीं गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਖੁਡ੍ਡੀਕਾਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਪ੍ਰਪਞ੍ਚਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਰਨਨ੍ਤਰਮਭਿਧਾਨਮ੍||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
ਯਤਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਾ, ਯਦ੍ਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਃ, ਯਯਾ ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ, ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਃ, ਯਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ, ਯਤਸ਼੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਯਤਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨਾਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਕਤਿਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੩||
यतश्च गर्भः सम्भवति, यस्मिंश्च गर्भसञ्ज्ञा, यद्विकारश्च गर्भः, यया चानुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ, यश्चास्य वृद्धिहेतुः, यतश्चास्याजन्म भवति, यतश्च जायमानः कुक्षौ विनाशं प्राप्नोति, यतश्च कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते, तदनुव्याख्यास्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
ਯਤ ਇਤਿ ਯਤਃ ਕਾਰਣਾਤ੍| ਯਦ੍ਵਿਕਾਰ ਇਤਿ ਯਨ੍ਮਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਯਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਯੇਨਾਨੁਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨਾਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਤਿ ਮਰਣਮਗਚ੍ਛਨ੍||੩||
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੪
ਮਾਤਤਃ ਪਿਤਤ ਆਤ੍ਮਤਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤੋ ਰਸਤਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਤ ਇਤ੍ਯੇਤੇਭ੍ਯੋ ਭਾਵੇਭ੍ਯਃ ਸਮੁਦਿਤੇਭ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਯੇ ਯੇਵਯਵਾ ਯਤੋ ਯਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਮਾਤਜਾਦੀਨਵਯਵਾਨ੍ ਪਥਕ੍ ਪਥਗੁਕ੍ਤਮਗ੍ਰੇ||੪||
मातृतः पितृत आत्मतः सात्म्यतो रसतः सत्त्वत इत्येतेभ्यो भावेभ्यः समुदितेभ्यो गर्भः सम्भवति| तस्य ये येऽवयवा यतो यतः सम्भवतः सम्भवन्ति तान् विभज्य मातृजादीनवयवान् पृथक् पृथगुक्तमग्रे||४||
🔊 Audio coming soon
ਯੇ ਯੇ ਭਾਵਾ ਮਾਤਜਪਿਤਜਪ੍ਰਭਤਯਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਲੋਹਿਤਾਦਯਃ, ਯਤੋ ਯਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਦੇਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ ਮਾਤਜਾਦੀਨਵਯਵਾਨ੍ ਪਥਗ੍ਵਿਭਜ੍ਯ, ਅਗ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ; ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਮਾਤਜਾਦਯੋ ਨੋਕ੍ਤਾ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਫਲਤਿ| ਅਯਂ ਚਾਰ੍ਥੋ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵੋਕ੍ਤੋ “ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਂ” (ਸ਼ਾ. ੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਕ੍ਰਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਨੁਰੋਧਾਤ੍ ਪੁਨਰਿਹ ਕਤਃ; ਯੇਨ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਾਰਣਂ, ਤਦਨੁ ਕਾਰ੍ਯਰੂਪੋ ਗਰ੍ਭਃ, ਤਦਨੁ ਗਰ੍ਭਧਰ੍ਮੋਭਿਧੇਯ ਇਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ ਸ਼ੋਭਤੇ||੪||
Adhikarana ੪ (੫) · Śloka ੫
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਜੀਵਸਂਯੋਗੇ ਤੁ ਖਲੁ ਕੁਕ੍ਸਿਗਤੇ ਗਰ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਭਵਤਿ||੫||
शुक्रशोणितजीवसंयोगे तु खलु कुक्षिगते गर्भसञ्ज्ञा भवति||५||
🔊 Audio coming soon
ਯਤ੍ਤੁ “ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਸਰ੍ਗਮਨ੍ਤਰ੍ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਗਤਂ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, “ਗਰ੍ਭੋਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਰਾਯਮਸੌ ਗਰ੍ਭਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧੇਯੋਰ੍ਥ ਇਤਿ ਨਾਭਿਹਿਤਮ੍, ਅਪੇਕ੍ਸਤੇ ਚ; ਤੇਨੇਹ ਗਰ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਾਭਿਧੇਯਾਰ੍ਥਵ੍ਯਾਕਰਣਮਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਕੁਕ੍ਸਿਗਤੇ ਇਤਿ ਕੁਕ੍ਸ੍ਯੇਕਦੇਸ਼ਗਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਗਤੇ| ਸਂਯੋਗੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇ; ਤੇਨ ਜੀਵਸ੍ਯਾਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰੇਣ ਯੋਗਃ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯਤੇ, ਨ ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵੇਨ ਯੋ ਯੋਗੋ ਗਰ੍ਭਜਨਕਃ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਗੋ ਯਦ੍ਯਪਿ ਕੁਕ੍ਸਾਵੇਵ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਿਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਂ “ਕੁਕ੍ਸਿਗਤੇ” ਇਤਿ ਪਦਂ ਕਤਮ੍||੫||
Adhikarana ੫ (੬) · Śloka ੬
ਗਰ੍ਭਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਤੋਯਭੂਮਿਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤਃ| ਏਵਮਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕੋ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤਃ; ਸ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸਸ੍ਠੋ ਧਾਤੁਰੁਕ੍ਤਃ||੬||
गर्भस्तु खल्वन्तरिक्षवाय्वग्नितोयभूमिविकारश्चेतनाधिष्ठानभूतः| एवमनया युक्त्या पञ्चमहाभूतविकारसमुदायात्मको गर्भश्चेतनाधिष्ठानभूतः; स ह्यस्य षष्ठो धातुरुक्तः||६||
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰ੍ਭਾਰਮ੍ਭਕਾਣ੍ਯਪਿ ਭੂਮ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮਾਦੌ ਕਤਂ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਭੂਤਗ੍ਰਹਣਾਨੁਰੋਧਾਤ੍| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ- ‘ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਭ੍ਯ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤ ਇਤਿ ਆਤ੍ਮਨੋ ਭੋਗਾਯਤਨਸ੍ਵਰੂਪ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਚੇਤਨਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮੋਚ੍ਯਤੇ; ਕਿਂਵਾ, ਭੂਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਾਦਸ਼੍ਯੇ; ਤੇਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਿਵਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਨ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਭੋਗਾਯਤਨਤ੍ਵਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਸ਼ਰੀਰਮਾਸ਼੍ਰਯੋ ਭਵਤਿ| ਅਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੇਤਿ ਅਨਯਾ ਭੂਤਵਿਕਾਰਰੂਪਯਾ ਯੋਜਨਯਾ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕੋ ਭਵਤਿ, ਅਨ੍ਯਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਤਿਧਾਪੁਰੁਸੀਯੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਕੋ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਮਾਤਜਾਦਿਰੂਪਚਿਨ੍ਤਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਚੈਤੇਸਾਂ ਪਕ੍ਸਾਣਾਂ ਵਿਰੋਧੋਸ੍ਤਿ; ਯਤੋ ਮਾਤਜਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੇਪਿ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਤ੍ਵਮਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵ, ਯੇਨ ਮਾਤਜਾਦਯੋਪ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਾ ਏਵ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਰਸਾਤ੍ਮਮਾਤਾਪਿਤਸਮ੍ਭਵਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ ਸਟ੍ ਚ ਦੇਹੇ” (ਸ਼ਾ. ੨) ਇਤਿ; ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਕਤ੍ਵੇਪਿ ਚ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਾਤ੍ਮਕਰੂਪਤੈਵ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਿਤਾ| ਸ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਯੇਤਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ||੬||
Adhikarana ੬ (੭) · Śloka ੭
ਯਯਾ ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਤਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਗਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਜਸਿ ਨਵੇ ਚਾਵਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਨਾਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਯੋਨਿਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਮਤੁਮਤੀਮਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਤਯਾ ਸਹ ਤਥਾਭੂਤਯਾ ਯਦਾ ਪੁਮਾਨਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਬੀਜੋ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਹਰ੍ਸੋਦੀਰਿਤਃ ਪਰਃ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਭੂਤੋਙ੍ਗਾਦਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਸ ਤਥਾ ਹਰ੍ਸਭੂਤੇਨਾਤ੍ਮਨੋਦੀਰਿਤਸ਼੍ਚਾਧਿਸ੍ਠਿਤਸ਼੍ਚ ਬੀਜਰੂਪੋ ਧਾਤੁਃ ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਾਦਭਿਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੋਚਿਤੇਨ ਪਥਾ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਰ੍ਤਵੇਨਾਭਿਸਂਸਰ੍ਗਮੇਤਿ||੭||
यया चानुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ तां व्याख्यास्यामः- गते पुराणे रजसि नवे चावस्थिते शुद्धस्नातां स्त्रियमव्यापन्नयोनिशोणितगर्भाशयामृतुमतीमाचक्ष्महे| तया सह तथाभूतया यदा पुमानव्यापन्नबीजो मिश्रीभावं गच्छति, तदा तस्य हर्षोदीरितः परः शरीरधात्वात्मा शुक्रभूतोऽङ्गादङ्गात् सम्भवति| स तथा हर्षभूतेनात्मनोदीरितश्चाधिष्ठितश्च बीजरूपो धातुः पुरुषशरीरादभिनिष्पत्त्योचितेन पथा गर्भाशयमनुप्रविश्यार्तवेनाभिसंसर्गमेति||७||
🔊 Audio coming soon
ਗਤ ਇਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤੇ | ਪੁਰਾਣ ਇਤਿ ਤੁਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮਸਞ੍ਚਿਤੇ| ਨਵੇ ਚਾਵਸ੍ਥਿਤ ਇਤਿਵਚਨੇਨ ਨਵੇਪ੍ਯਨਵਸ੍ਥਿਤੇ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਨਾਤਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਨਾਤੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗਮ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਨਾਤਾ, ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ੍ਤ੍ਯਾਯਤ੍ਯਸ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭ ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀ; ਅਨੇਨ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ| ਤੁਮਤੀਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਯਾਂ ਮਤੁਪ੍| ਤਯਾ ਸਹੇਤਿ ਤਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ| ਤਥਾਭੂਤਯੇਤਿ ਤਾਦਗਤੁਯੁਕ੍ਤਯਾ| ਹਰ੍ਸਃ ਪ੍ਰੀਤਿਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਤੇਨੋਦੀਰਿਤਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ| ਪਰ ਇਤਿ ਸਾਰਃ; ਕਿਂਵਾ ਪਰਕਾਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪਰਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਭ੍ਯਃ ਪਰਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ | ਸ਼ਰੀਰਧਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮੇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਰੂਪਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਭੂਤ ਇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੂਪ ਏਵਾਙ੍ਗਾਦਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਵ੍ਯਜ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਨਾਙ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੂਪਤਯੈਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵ੍ਯਜ੍ਯਤੇ| ਵਚਨਂ ਹਿ- “ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨੁਗਤਂ ਦੇਹੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ” (ਚਿ. ਅ. ੨ਪਾ. ੪) ਇਤਿ| ਹਰ੍ਸਭੂਤੇਨੇਤਿ ਹਰ੍ਸਮਯਤਾਂ ਗਤੇਨ; ਉਦੀਰਿਤਸ਼੍ਚਾਧਿਸ੍ਠਿਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਉਦੀਰਣਕਾਲੇ ਤਥਾ ਨਿਃਸਰਣਕਾਲੇ ਹਰ੍ਸਮਯਾਤ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਯਦਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਪੁਰੁਸੋ ਹਰ੍ਸਰਹਿਤਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਤਦਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਤਥਾ ਵੇਗਵਿਘਾਤਾਨ੍ਨ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਬੀਜਰੂਪੋ ਧਾਤੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਅਭਿਸਂਸਰ੍ਗਾਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਮ੍||੭||
Adhikarana ੭ (੮) · Śloka ੮
ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚੇਤਨਾਧਾਤੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਕਰਣੋ ਗੁਣਗ੍ਰਹਣਾਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ; ਸ ਹਿ ਹੇਤੁਃ ਕਾਰਣਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਕ੍ਸਰਂ ਕਰ੍ਤਾ ਮਨ੍ਤਾ ਵੇਦਿਤਾ ਬੋਦ੍ਧਾ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ ਪੁਰੁਸਃ ਪ੍ਰਭਵੋਵ੍ਯਯੋ ਨਿਤ੍ਯੋ ਗੁਣੀ ਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਜੀਵੋ ਜ੍ਞਃ ਪੁਦ੍ਗਲਸ਼੍ਚੇਤਨਾਵਾਨ੍ ਵਿਭੁਰ੍ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਾ ਚਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਚੇਤਿ| ਸ ਗੁਣੋਪਾਦਾਨਕਾਲੇਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਪੂਰ੍ਵਤਰਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਭ੍ਯ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ, ਯਥਾ- ਪ੍ਰਲਯਾਤ੍ਯਯੇ ਸਿਸਕ੍ਸੁਰ੍ਭੂਤਾਨ੍ਯਕ੍ਸਰਭੂਤ ਆਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਪਾਦਾਨਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਮਾਕਾਸ਼ਂ ਸਜਤਿ, ਤਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਗੁਣਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਕਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ; ਤਥਾ ਦੇਹਗ੍ਰਹਣੇਪਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਮਾਕਾਸ਼ਮੇਵੋਪਾਦਤ੍ਤੇ, ਤਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਗੁਣਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਕਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ| ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਤੁ ਖਲ੍ਵੇਤਦ੍ਗੁਣੋਪਾਦਾਨਮਣੁਨਾ ਕਾਲੇਨ ਭਵਤਿ||੮||
तत्र पूर्वं चेतनाधातुः सत्त्वकरणो गुणग्रहणाय प्रवर्तते; स हि हेतुः कारणं निमित्तमक्षरं कर्ता मन्ता वेदिता बोद्धा द्रष्टा धाता ब्रह्मा विश्वकर्मा विश्वरूपः पुरुषः प्रभवोऽव्ययो नित्यो गुणी ग्रहणं प्रधानमव्यक्तं जीवो ज्ञः पुद्गलश्चेतनावान् विभुर्भूतात्मा चेन्द्रियात्मा चान्तरात्मा चेति| स गुणोपादानकालेऽन्तरिक्षं पूर्वतरमन्येभ्यो गुणेभ्य उपादत्ते, यथा- प्रलयात्यये सिसृक्षुर्भूतान्यक्षरभूत आत्मा सत्त्वोपादानः पूर्वतरमाकाशं सृजति, ततः क्रमेण व्यक्ततरगुणान् धातून् वाय्वादिकांश्चतुरः; तथा देहग्रहणेऽपि प्रवर्तमानः पूर्वतरमाकाशमेवोपादत्ते, ततः क्रमेण व्यक्ततरगुणान् धातून् वाय्वादिकांश्चतुरः| सर्वमपि तु खल्वेतद्गुणोपादानमणुना कालेन भवति||८||
🔊 Audio coming soon
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਃ ਕਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਸਤ੍ਤ੍ਵਕਰਣਃ; ਆਤ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾ ਮਨਸਾ ਯਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਨਸਾ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਮਪ੍ਯਚੇਤਨੇਨ ਚੇਤਨਾਵਤ ਆਤ੍ਮਨ ਏਵੋਚ੍ਯਤੇ| ਵਚਨਂ ਹਿ- “ਚੇਤਨਾਵਾਨ੍ ਯਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਤਤਃ ਕਰ੍ਤਾ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ” (ਸ਼ਾ. ੧) ਇਤਿ| ਗੁਣਗ੍ਰਹਣਾਯੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗੁਣਗੁਣਿਨੋਰਭੇਦੋਪਚਾਰਾਦ੍ਗੁਣਵਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਿਂਵਾ, ਗੁਣੋਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚਾਤ੍ਮਾ, ਤਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਗੁਣਾਃ| ਕਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਿ ਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਪ੍ਰਧਾਨਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕਾਯਾਮਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਕਾਨ੍ ਪਰ੍ਯਾਯਾਨਾਹ- ਸ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਕ੍ਸਰਤੀਤ੍ਯਕ੍ਸਰਮ੍| ਗੁਣੀ ਭੂਤਰੂਪਗੁਣਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਭੂਤਾਨੀਤਿ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਤੈਃ ਪਰ੍ਯਾਯੈਰਾਤ੍ਮਨੋਭਿਧੇਯਸ੍ਯੇਤਰਪਦਾਰ੍ਥੋਪਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਤਰਂ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ| ਅਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਭ੍ਯਃ| ਅਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭੇ ਭੂਤਗ੍ਰਹਣਕ੍ਰਮੇ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ- ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਲਯਸ੍ਯ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸ੍ਯ, ਅਤ੍ਯਯੇ ਇਤਿ ਆਦਿਸਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਿਸਕ੍ਸੁਰਿਤਿ ਸ੍ਰਸ੍ਟੁਮਿਚ੍ਛੁਃ| ਭੂਤਾਨਿ ਆਕਾਸ਼ਾਦੀਨਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਪਾਦਾਨ ਇਤਿ ਮਨਃਕਰਣਃ| ਮਹਾਪ੍ਰਲਯੇ ਹਿ ਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਤੌ ਲਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਪੁਰੁਸਾਵੇਵ ਪਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੌ ਤਿਸ੍ਠਤਃ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਗਾਰਮ੍ਭੇ ਪ੍ਰਕਤੇਰ੍ਮਹਦਾਦਿਪ੍ਰਪਞ੍ਚ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਮੇਣ; ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਮਾਕਾਸ਼ਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਤੋ ਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨੀਤਿ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਃ| ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਜਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਮਤੇਨੈਵ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਦੇਹਗ੍ਰਹਣੇਪੀਤਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਵਰੂਪਗ੍ਰਹਣੇਪਿ| ਉਪਾਦਤ੍ਤ ਇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਗਤਮਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਮਯਤਯਾ ਸ੍ਵੀਕਰੋਤਿ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਗੁਣਾਨਿਤਿ ਆਕਾਸ਼ਮੇਕਗੁਣਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਃ , ਤਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਗੁਣ ਤੇਜੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ | ਅਯਂ ਚ ਭੂਤਗ੍ਰਹਣਕ੍ਰਮ ਆਗਮਸਿਦ੍ਧ ਏਵ, ਨਾਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਵਿਧਾ ਹਦਯਙ੍ਗਮਾਸ੍ਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਭੂਤਗ੍ਰਹਣਂ ਲਘੁਨੈਵ ਕਾਲੇਨ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੮||
Adhikarana ੮ (੯-੧੦) · Śloka ੧੦
ਸ ਸਰ੍ਵਗੁਣਵਾਨ੍ ਗਰ੍ਭਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕਲੁਸੀਕਤਃ ਖੇਟਭੂਤੋ ਭਵਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹਃ ਸਦਸਦ੍ਭੂਤਾਙ੍ਗਾਵਯਵਃ||੯|| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਘਨਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਪਿਣ੍ਡਃ ਪੇਸ਼੍ਯਰ੍ਬੁਦਂ ਵਾ| ਤਤ੍ਰ ਘਨਃ ਪੁਰੁਸਃ, ਪੇਸ਼ੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਨਪੁਂਸਕਮ੍||੧੦||
स सर्वगुणवान् गर्भत्वमापन्नः प्रथमे मासि सम्मूर्च्छितः सर्वधातुकलुषीकृतः खेटभूतो भवत्यव्यक्तविग्रहः सदसद्भूताङ्गावयवः||९|| द्वितीये मासि घनः सम्पद्यते पिण्डः पेश्यर्बुदं वा| तत्र घनः पुरुषः, पेशी स्त्री, अर्बुदं नपुंसकम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕਲੁਸੀਕਤ ਇਤਿ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਸਰ੍ਵਧਾਤੁਤਯਾ ਕਲੁਸੀਕਤਃ| ਧਾਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਕਿਂਵਾ ਰਸਾਦਿਧਾਤੁਬੀਜਾਨਿ| ਖੇਟਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ; ਤੇਨ ਖੇਟਭੂਤ ਇਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਦਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਵਰਣਂ- ਸਦਸਦ੍ਭੂਤਾਙ੍ਗਾਵਯਵ ਇਤਿ; ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚ ਬੀਜਰੂਪਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍, ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਭਾਵਾਚ੍ਚਾਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ | ਕਿਂਵਾ, ਸਦਸਦ੍ਭੂਤਾਙ੍ਗਾਵਯਵੋ ਘਨਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਘਨਃ ਕਠਿਨਃ| ਪਿਣ੍ਡੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਕਾਰਃ| ਪੇਸ਼ੀ ਦੀਰ੍ਘਾ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾਕਾਰਾ| ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਵਰ੍ਤੁਲੋਨ੍ਨਤਮ੍||੯-੧੦||
Adhikarana ੯ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਤਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਵਯਵਾਸ਼੍ਚ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ||੧੧||
तृतीये मासि सर्वेन्द्रियाणि सर्वाङ्गावयवाश्च यौगपद्येनाभिनिर्वर्तन्ते||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤੀਨਿ, ਤਦਵਯਵਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਙ੍ਗਾਵਯਵਾਃ| ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨੇਤਿ ਵਚਨੇਨ “ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃ ਪੂਰ੍ਵਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ” (ਸ਼ਾ. ੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ਯੇਕੀਯਮਤਾਨਿ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਃ||੧੧||
Adhikarana ੧੦ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਕੇਚਿਦਙ੍ਗਾਵਯਵਾ ਮਾਤਜਾਦੀਨਵਯਵਾਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾ ਯਥਾਵਤ੍| ਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਪ੍ਰਵਿਭਾਗੇਨ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਮਸ੍ਯ ਤਾਂਸ਼੍ਚੈਵਾਙ੍ਗਾਵਯਵਾਨ੍ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪਰ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਰੇਣਾਪਰਾਂਸ਼੍ਚਾਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਮਾਤਜਾਦਯੋਪ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਾ ਏਵ| ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਲਾਘਵਂ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਂ ਵਿਵੇਕਸ਼੍ਚ, ਵਾਯ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰੇਰਣਂ ਧਾਤੁਵ੍ਯੂਹਨਂ ਚੇਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਰੀਰ੍ਯਃ, ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਪਕ੍ਤਿਰੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਚ, ਅਬਾਤ੍ਮਕਂ ਰਸੋ ਰਸਨਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚ, ਪਥਿਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਗਨ੍ਧੋ ਘ੍ਰਾਣਂ ਗੌਰਵਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ||੧੨||
तत्रास्य केचिदङ्गावयवा मातृजादीनवयवान् विभज्य पूर्वमुक्ता यथावत्| महाभूतविकारप्रविभागेन त्विदानीमस्य तांश्चैवाङ्गावयवान् कांश्चित् पर्यायान्तरेणापरांश्चानुव्याख्यास्यामः| मातृजादयोऽप्यस्य महाभूतविकारा एव| तत्रास्याकाशात्मकं शब्दः श्रोत्रं लाघवं सौक्ष्म्यं विवेकश्च, वाय्वात्मकं स्पर्शः स्पर्शनं रौक्ष्यं प्रेरणं धातुव्यूहनं चेष्टाश्च शारीर्यः, अग्न्यात्मकं रूपं दर्शनं प्रकाशः पक्तिरौष्ण्यं च, अबात्मकं रसो रसनं शैत्यं मार्दवं स्नेहः क्लेदश्च, पृथिव्यात्मकं गन्धो घ्राणं गौरवं स्थैर्यं मूर्तिश्चेति||१२||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਚਿਦਿਤਿ ਨ ਸਰ੍ਵੇ| ਤਤ੍ਰ ਮਾਤਜਾਦ੍ਯਙ੍ਗਕਥਨੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਯੋ ਯ ਇਹ ਭੂਤਵਿਕਾਰਤ੍ਵੇਨ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਨ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ, ਕਿਂ ਤੁ ਕੇਚਿਦੇਵ ਤ੍ਵਗਾਦਯਃ| ਪਰ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਰੇਣੇਤਿਵਚਨਾਦ੍ਯੇ ਮਾਤਜਾਦਯਃ ‘ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਲੋਹਿਤਂ ਚ’ (ਸ਼ਾ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤ ਇਹ ਨ ਸਾਕ੍ਸਾਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਯੇ ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਾ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਨੇਹਮਾਰ੍ਦਵਾਦਯਸ੍ਤੇ ਭੂਤਜਨ੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਚ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤ੍ਵਚੋਭਿਧਾਯਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਗਤਭੂਤਵਿਕਾਰਕਥਨੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਕਥਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤ੍ਵਗਾਦਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਇਤਿ ਭੂਤਵਿਕਾਰਸਮੁਦਾਯਰੂਪਾ ਏਵ| ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਂ ਮਾਤਜਾਦਿਰੂਪੇਣ ਯਦਭਿਧਾਨਂ, ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯਧੀਨਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਪੁਨਸ਼੍ਚੇਹ ਭੂਤਜਨ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਭਿਧਾਨਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਕ੍ਸਯੇ ਵਾ ਵਦ੍ਧੌ ਵਾ ਸਤ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਕਾਰਣਭੂਤਭੂਤੋਪਯੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਭ੍ਯਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਜਨਨਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਦਙ੍ਗਂ ਯਦ੍ਭੂਤਪ੍ਰਭਵਂ ਤਦਙ੍ਗਂ ਤਦ੍ਭੂਤਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਵਰ੍ਧਤੇ, ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਚ ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤੇਨ| ਲਾਘਵਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਾਯੌ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਸ਼੍ਚੈਵ” (ਸੂ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਤਥਾਪਿ ਆਕਾਸ਼ੇਤਿਸ਼ਯਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਤੇਨੇਹਾਕਾਸ਼ਵਿਕਾਰੇ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਆਕਾਸ਼ਂ ਹਿ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਤਾਦਪਿ ਲਘੁ| ਵਿਵੇਕੋ ਵਿਚ੍ਛੇਦਃ| ਧਾਤੁਵ੍ਯੂਹਨਂ ਧਾਤੁਰਚਨਾ ਧਾਤੁਵਹਨਂ ਚ| ਦਸ਼੍ਯਤੇਨੇਨੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਕਾਠਿਨ੍ਯਮ੍||੧੨||
Adhikarana ੧੧ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਏਵਮਯਂ ਲੋਕਸਮ੍ਮਿਤਃ ਪੁਰੁਸਃ| ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਲੋਕੇ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਭਾਵਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁਸੇ, ਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁਸੇ ਤਾਵਨ੍ਤੋ ਲੋਕੇ ਇਤਿ; ਬੁਧਾਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ||੧੩||
एवमयं लोकसम्मितः पुरुषः| यावन्तो हि लोके मूर्तिमन्तो भावविशेषास्तावन्तः पुरुषे, यावन्तः पुरुषे तावन्तो लोके इति; बुधास्त्वेवं द्रष्टुमिच्छन्ति||१३||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਦ੍ਭੂਤਵਿਕਾਰਮਯਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਲੋਕਸਾਮ੍ਯੇਨ ਜ੍ਞਾਤਂ ਸਨ੍ਮੋਕ੍ਸਸ੍ਯਾਪਿ ਪਰਮਾਭੀਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਲੋਕਸਾਮ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਏਵਮਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮਿਤਿ ਪਞ੍ਚਭੂਤਵਿਕਾਰਮਯਤ੍ਵੇਨ| ਲੋਕਸਮ੍ਮਿਤਿ ਇਤਿ ਲੋਕਤੁਲ੍ਯਃ| ਇਹ ਚ ਭੂਤਵਿਕਾਰਮਯਤ੍ਵਂ ਯਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਤੇਨ ਭੂਤਵਿਕਾਰਮਯਤ੍ਵਮਧਿਕਤ੍ਯ ਸਾਦਸ਼੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਲੋਕਪੁਰੁਸਯੋਃ; ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਂ ਲੋਕਪੁਰੁਸਯੋਃ ਸਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰੁਸਵਿਚਯੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਤਦਪੀਹਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ‘ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਹਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਭਿਧਾਨੇਨ ਸੂਚਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤੇਨ, ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਭਾਵਵਿਸ਼ੇਸਾ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤ੍ਵਾਹਙ੍ਕਾਰਾਦਯੋ, ਭੌਤਿਕਾ ਵਾ ਮੂਰ੍ਤਿਕ੍ਲੇਦਾਦਯਃ, ਤੇ ਪੁਰੁਸਗਤਾ ਲੋਕੇਨਾਪਿ ਸਮਾਨਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਲੋਕਪੁਰੁਸਯੋਃ ਸਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰੁਸਵਿਚਯੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਲੋਕਪੁਰੁਸਯੋਃ ਸਾਮ੍ਯਕਥਨਂ ਮੁਮੁਕ੍ਸੂਣਾਮੇਵੋਪਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਬੁਧਾਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬੁਧਾਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤਃ, ਮੋਕ੍ਸਯੁਕ੍ਤਾ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਲੋਕਪੁਰੁਸਸਾਮ੍ਯਕਥਨਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮੇਵੇਤਿ ਪੁਰੁਸਵਿਚਯੇ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ||੧੩||
Adhikarana ੧੨ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਏਵਮਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਵਯਵਾਸ਼੍ਚ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤੇਭ੍ਯੋ ਭਾਵੇਭ੍ਯੋ ਯੇਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਦਨ੍ਤਾ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਾਵਸ੍ਤਥਾਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਚਾਪਰਾਣਿ| ਏਸਾ ਪ੍ਰਕਤਿਃ, ਵਿਕਤਿਃ ਪੁਨਰਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਸਨ੍ਤਿ ਖਲ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਰ੍ਭੇ ਕੇਚਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਭਾਵਾਃ, ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਨਿਤ੍ਯਾਃ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਯ ਏਵਾਙ੍ਗਾਵਯਵਾਃ ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ, ਤ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਂ ਪੁਰੁਸਲਿਙ੍ਗਂ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਂ ਵਾ ਬਿਭ੍ਰਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਯੋਰ੍ਯੇ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਾ ਭਾਵਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਸਂਸ਼੍ਰਯਾ ਗੁਣਸਂਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਚ, ਤੇਸਾਂ ਯਤੋ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤੋਨ੍ਯਤਰਭਾਵਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਭੀਰੁਤ੍ਵਮਵੈਸ਼ਾਰਦ੍ਯਂ ਮੋਹੋਨਵਸ੍ਥਾਨਮਧੋਗੁਰੁਤ੍ਵਮਸਹਨਂ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਸ੍ਤਥਾਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਚਾਪਰਾਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਰਾਣਿ, ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਪੁਰੁਸਕਰਾਣਿ, ਉਭਯਭਾਗਾਵਯਵਾ ਨਪੁਂਸਕਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੪||
एवमस्येन्द्रियाण्यङ्गावयवाश्च यौगपद्येनाभिनिर्वर्तन्तेऽन्यत्र तेभ्यो भावेभ्यो येऽस्य जातस्योत्तरकालं जायन्ते; तद्यथा- दन्ता व्यञ्जनानि व्यक्तीभावस्तथायुक्तानि चापराणि| एषा प्रकृतिः, विकृतिः पुनरतोऽन्यथा| सन्ति खल्वस्मिन् गर्भे केचिन्नित्या भावाः, सन्ति चानित्याः केचित्| तस्य य एवाङ्गावयवाः सन्तिष्ठन्ते, त एव स्त्रीलिङ्गं पुरुषलिङ्गं नपुंसकलिङ्गं वा बिभ्रति| तत्र स्त्रीपुरुषयोर्ये वैशेषिका भावाः प्रधानसंश्रया गुणसंश्रयाश्च, तेषां यतो भूयस्त्वं ततोऽन्यतरभावः| तद्यथा- क्लैब्यं भीरुत्वमवैशारद्यं मोहोऽनवस्थानमधोगुरुत्वमसहनं शैथिल्यं मार्दवं गर्भाशयबीजभागस्तथायुक्तानि चापराणि स्त्रीकराणि, अतो विपरीतानि पुरुषकराणि, उभयभागावयवा नपुंसककराणि भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕਤਾਂ ਤਤੀਯਮਾਸਭਵਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦ੍ਯਙ੍ਗਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਮੁਪਸਂਹਰਤਿ- ਏਵਮਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੁਗਪਦੇਵ ਯੌਗਪਦ੍ਯਂ; ਯੌਗਪਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਭਿਧਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇਃ ਸਮਕਾਲਤੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਿਂ ਦਨ੍ਤਾਦਯੋਪਿ ਤਤੀਯਮਾਸੇ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ- ਅਨ੍ਯਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਸ੍ਤਨਾਦੀਨਿ| ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਾਵਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰਜਸੋਰਾਵਿਰ੍ਭਾਵਃ| ਤਥਾਯੁਕ੍ਤਾਨੀਤਿ ਜਾਤੋਤ੍ਤਰਕਾਲਜਤ੍ਵੇਨ ਦਨ੍ਤਾਦਿਸਦਸ਼ਾਨਿ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨਿ | ਏਸਾ ਪ੍ਰਕਤਿਰਿਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਵਯਵਾਸ਼੍ਚ ਯੁਗਪਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਦਨ੍ਤਾਦਯਸ਼੍ਚ ਜਾਤਸ੍ਯਾਪਿ ਚਿਰੇਣ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵਂਰੂਪੋ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਦਨ੍ਤ ਏਵ ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾ ਵਿਕਤਿਰ੍ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ| ਅਥ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਦਨ੍ਤਾਦਯੋ ਗਰ੍ਭਾਦਿਜਾਯਮਾਨਾ ਵਿਕਤਿਤ੍ਵੇਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਖਲੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤੌ| ਨਿਤ੍ਯਾ ਇਤਿ ਯਾਵਚ੍ਛਰੀਰਭਾਵਿਨਃ ਕਰਚਰਣਾਦਯਃ, ਅਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨ ਯਾਵਚ੍ਛਰੀਰਭਾਵਿਨੋ ਦਨ੍ਤਾਦਯਃ| ਏਤੇਨ, ਅਨਿਤ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਦਨ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਗਰ੍ਭਾਦ੍ਯਜਾਯਮਾਨਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵਿਕਤਿਰਿਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕੇ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਲਿਙ੍ਗਂ ਬਿਭ੍ਰਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤ ਇਤਿ ਯਾਵਚ੍ਛਰੀਰਂ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ| ਏਤੇਨ, ਯ ਏਵ ਨਿਤ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਥਾਦਯਸ੍ਤ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਤਾਂ ਪੁਂਲਿਙ੍ਗਤਾਂ ਵਾ ਬਿਭ੍ਰਤਿ| ਤਤ੍ਰੋਪਸ੍ਥਰੂਪੋ ਨਿਤ੍ਯੋ ਭਾਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਂ, ਸ਼ੇਫਸ਼੍ਚ ਪੁਂਲਿਙ੍ਗਮ੍, ਉਪਸ੍ਥਲਿਙ੍ਗਾਕਾਰਵਿਰਹਿਤਂ ਚ ਰਨ੍ਧ੍ਰਮਾਤ੍ਰਂ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵਤਿ| ਕਿਂਵਾ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਯਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਤਨਾਦਿ, ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਵਾ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਭਤਿ, ਨਪੁਂਸਕਸ੍ਯ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਮਾਨਾਕਾਰਰੂਪਂ ਜਾਤੋਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵਿ, ਤਦਪਿ ਯ ਏਵ ਨਿਤ੍ਯਾ ਭਾਵਾ ਉਰਃਕਪੋਲਪ੍ਰਭਤਯਸ੍ਤ ਏਵ ਕਾਲਵਸ਼ਾਦ੍ਬਿਭ੍ਰਤੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਉਰ ਏਵ ਹਿ ਸ੍ਤਨਾਰਮ੍ਭਕਬੀਜਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਸ੍ਤਨਵਦ੍ਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਕਪੋਲ ਏਵ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਬੀਜਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਨ ਚਾਵਸ਼੍ਯਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਤਨਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਬੀਜਂ ਚੇਦਸ੍ਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ, ਤਤ੍ ਕਿਮਿਤਿ ਗਰ੍ਭਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਸ੍ਤਨਾਦਿ ਨ ਜਾਯਤ ਇਤਿ; ਯਤੋ ਬੀਜਮਹਿਮਾਯਂ- ਯਤ੍ ਸ੍ਵਕਾਲ ਏਵ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ| ਯਥਾ- ਅਵਨਿਪਤਿਤਮਪਿ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਬੀਜਮਤੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵੇਵਾਙ੍ਕੁਰਂ ਜਨਯਤਿ; ਨ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵ ਉਪਾਲਮ੍ਭਮਰ੍ਹਤਿ| ‘ਯਦੈਵਾਙ੍ਗਾਵਯਯਵਾਃ ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ, ਤਦੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਲਿਙ੍ਗਂ ਬਿਭ੍ਰਤਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਪਕ੍ਸੇ ਤੁ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਅਥ ਕੁਤਃ ਸਮਾਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦੌ ਕਾਰਣੇ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਾ ਇਤਿ| ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਾ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵ੍ਯਾਵਤ੍ਤਾ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਪ੍ਰਧਾਨਸਂਸ਼੍ਰਯਾ ਇਤਿ ਆਤ੍ਮਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਗੁਣਸਂਸ਼੍ਰਯਾ ਇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਗਤਭੂਤਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ; ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਤ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਤਸਿਃ; ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕੇ ਭਾਵੇ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਦੈਵਵਸ਼ਾਦ੍ਭਵਤਿ, ਤਤੋ ਭਾਵਾਦਨ੍ਯਤਰਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪਸ੍ਯ ਪੁਂਰੂਪਸ੍ਯ ਵਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ; ਯਦਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਰਾ ਭਾਵਾ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਦਯੋ ਭੂਯਾਂਸੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜਾਯਤੇ, ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਪੁਮਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਰਾਨ੍ ਭਾਵਾਨਾਹ- ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵੈਸ਼ਾਰਦ੍ਯਂ ਮੋਹਃ| ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮ੍ ਅਨਿਬਿਡਸਂਯੋਗਤਾ, ਯਥਾ- ਦਢਸ਼ਣਤਨ੍ਤੁਵਿਰਲਵਾਪਿਤਪਟਸ੍ਯ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ; ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਤੁ ਨਿਬਿਡਸਂਯੋਗਸ੍ਯਾਪਿ ਸਹਜਾਵਯਵਮਾਰ੍ਦਵਂ, ਯਥਾ- ਪਟ੍ਟਸੂਤ੍ਰੇ ਨਿਰਨ੍ਤਰਵਾਪਿਤਪਟਸ੍ਯ ਮਦੁਤ੍ਵਮ੍| ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਦ੍ਯਨਵਸ੍ਥਾਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਧਾਨਸਂਸ਼੍ਰਯਂ, ਸ਼ੇਸਂ ਗੁਣਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਤਥਾਯੁਕ੍ਤਾਨੀਤ੍ਯਨੇਨ ਯੋਨਿਬੀਜਭਾਗਾਦੀਨਿ ਗ੍ਰਾਹਯਤਿ| ਏਤੇ ਚਾਧੋਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਯੋ ਰਜੋਧਿਕ ਏਵ ਬੀਜੇ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤੇਨ, “ਰਕ੍ਤੇਨ ਕਨ੍ਯਾਮਧਿਕੇਨ” (ਸ਼ਾ. ੨) ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਨੇਨ ਸਮਂ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ| ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਅਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਦੀਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਭਯਭਾਗਾਵਯਵਾ ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਕਾਰਕਾ ਅਵਯਵਾਃ| ਨਪੁਂਸਕਕਰਾਣੀਤਿ ਨਪੁਂਸਕਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਵ੍ਯਕ੍ਤਗੁਣਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ| ਤੇਨ ਪ੍ਰਥਮਂ ਨਪੁਂਸਕਕਰਾਣੀਤਿ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਗੁਣਸਨ੍ਦੋਹਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਤਃ ਕਾਨਿ ਤਾਨੀਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਪਰਿਗ੍ਰਹਾਦੁਭਯਭਾਗਾਵਯਵਾ ਇਤਿ ਪੁਂਲਿਙ੍ਗੇਨ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਜ੍ਞੇਯਃ|||੧੪||
Adhikarana ੧੩ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਕਾਲਮੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ, ਤਤ੍ਕਾਲਮੇਵ ਚੇਤਸਿ ਵੇਦਨਾ ਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਭਤਿ ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ, ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਚ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਨੁਭੂਤਂ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍, ਤਦ੍ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ਵਦ੍ਧਾਃ| ਮਾਤਜਂ ਚਾਸ੍ਯ ਹਦਯਂ ਮਾਤਹਦਯੇਨਾਭਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ ਰਸਵਾਹਿਨੀਭਿਃ ਸਂਵਾਹਿਨੀਭਿਃ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਯੋਸ੍ਤਾਭਿਰ੍ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਂਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ | ਤਚ੍ਚੈਵ ਕਾਰਣਮਵੇਕ੍ਸਮਾਣਾ ਨ ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਮਾਨਿਤਂ ਗਰ੍ਭਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਤੁਮ੍| ਵਿਮਾਨਨੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਵਿਕਤਿਰ੍ਵਾ| ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਸੇਮਾ ਹਿ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਭੇਣ ਕੇਸੁਚਿਦਰ੍ਥੇਸੁ ਮਾਤਾ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਪਚਰਨ੍ਤਿ ਕੁਸ਼ਲਾਃ||੧੫||
तस्य यत्कालमेवेन्द्रियाणि सन्तिष्ठन्ते, तत्कालमेव चेतसि वेदना निर्बन्धं प्राप्नोति; तस्मात्तदा प्रभृति गर्भः स्पन्दते, प्रार्थयते च जन्मान्तरानुभूतं यत् किञ्चित्, तद्द्वैहृदय्यमाचक्षते वृद्धाः| मातृजं चास्य हृदयं मातृहृदयेनाभिसम्बद्धं भवति रसवाहिनीभिः संवाहिनीभिः; तस्मात्तयोस्ताभिर्भक्तिः संस्पन्दते | तच्चैव कारणमवेक्षमाणा न द्वैहृदय्यस्य विमानितं गर्भमिच्छन्ति कर्तुम्| विमानने ह्यस्य दृश्यते विनाशो विकृतिर्वा| समानयोगक्षेमा हि तदा भवति गर्भेण केषुचिदर्थेषु माता| तस्मात् प्रियहिताभ्यां गर्भिणीं विशेषेणोपचरन्ति कुशलाः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤ ਇਤਿ ਅਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਵੇਦਨਾ ਸੁਖਦੁਃਖੋਪਲਬ੍ਧਿਃ| ਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਤ੍ਪਾਦਸਮਕਾਲਮੇਵ ਸੁਖਦੁਃਖਜ੍ਞੋ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍; ਸੁਖੋਤ੍ਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਦੁਃਖਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਚਲਤਿ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਚ ਸੁਖਹੇਤੂਨ੍ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਨੁਭੂਤਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦ੍ਗਰ੍ਭਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਤਹਦਯਂ ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਮਿਤਿ ਵਦ੍ਧਾ ਜ੍ਞਾਨਵਦ੍ਧਾ ਆਚਕ੍ਸਤੇ| ਦ੍ਵਿਹਦਯਸ੍ਯ ਭਾਵਦ੍ ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਂ ਮਾਤਹਦਯਂ ਗਰ੍ਭਹਦਯੇਨ ਸਮਂ ਹਦਯਦ੍ਵਯਂ ਭਵਤਿ| ਨਨੁ ਗਰ੍ਭਹਦਯਂ ਕਥਂ ਮਾਤਹਦਯੇਨ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਮਾਤਜਮਿਤਿ; ਮਾਤਕਾਰਣਕਾਰ੍ਤਵਜਮ੍| ਰਸਵਾਹਿਨੀਭਿਰਿਤਿ ਗਰ੍ਭਪੋਸਣਾਰ੍ਥਾਭਿਰ੍ਮਾਤਹਦਯਗਰ੍ਭਨਾਭਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਭੀ ਰਸਵਾਹਿਨੀਭਿਃ| ਏਤੇਨ, ਯਦ੍ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ, ਤਯਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਯਾ ਰਸਵਾਹਿਨੀਭਿਰ੍ਹਦਯਮਾਗਤਯਾ ਮਾਤਾਪਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਵਤੀ ਭਵਤਿ ਏਵਂ ਮਾਤਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਯਾਪਿ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਤਯੋਰਿਤਿ ਮਾਤਗਰ੍ਭਯੋਃ| ਭਕ੍ਤਿਃ ਇਚ੍ਛਾ| ਤਾਭਿਰਿਤਿ ਰਸਵਾਹਿਨੀਭਿਃ| ਸਂਸ੍ਪਨ੍ਦਤ ਇਤਿ ਮਾਤਹਦਯਾਦ੍ਗਰ੍ਭਹਦਯਂ ਯਾਤਿ, ਗਰ੍ਭਹਦਯਾਚ੍ਚ ਮਾਤਹਦਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਵਿਕਤਿਰ੍ਵੇਤਿ ਮਹਤਾ ਇਚ੍ਛਾਵਿਘਾਤੇਨ ਵਿਨਾਸ਼ਃ, ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨ ਤੁ ਵਿਕਤਿਃ; ਕਿਂਵਾ ਗਰ੍ਭੇਚ੍ਛਾਪੂਰ੍ਵਿਕਾ ਮਾਤੁਰਿਚ੍ਛਾ, ਤਦ੍ਵਿਘਾਤੇਨ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ, ਸਾ ਹੀਚ੍ਛਾ ਵਿਹਤਾ ਸਾਕ੍ਸਾਦ੍ਗਰ੍ਭਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਯਾ ਸੁਕੁਮਾਰਤਰਂ ਗਰ੍ਭਂ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਾਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯਤਿ; ਯਾ ਤੁ ਮਾਤੁਰਿਚ੍ਛਾ ਵਿਹਤਾ, ਸਾ ਮਾਤਰਿ ਵਾਤਕ੍ਸੋਭਂ ਜਨਯਤੀ ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਸੇਮੇ ਗਰ੍ਭੇਪਿ ਮਨਾਗ੍ਵਿਕਤਿਜਨਨਾਦ੍ਵਿਕਤਿਂ ਜਨਯਤਿ| ਏਤਦੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਸੇਮਾ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ|- ਯੋਗਃ ਸੁਖਹੇਤੁਯੋਗਃ, ਕ੍ਸੇਮਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਪਰਿਹਾਰਃ, ਏਤੌ ਯੋਗਕ੍ਸੇਮੌ ਮਾਤੁਰ੍ਗਰ੍ਭੇਣ ਸਮਾਨੌ ਭਵਤਃ| ਕੇਸੁਚਿਦਰ੍ਥੇਸ੍ਵਿਤਿਵਚਨਾਦਤੁਲ੍ਯਯੋਗਕ੍ਸੇਮਤਾ ਚ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਤੇਨ, ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਮਾਤੁਰ੍ਵਿਕਾਰਾਃ ਕ੍ਸੁਦਾਦਯੋ ਗਰ੍ਭੇ ਵਿਕਤਿਮਾਵਹਨ੍ਤਿ, ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਾ ਮਾਤਰੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤਿਵਚਨਾਦਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤੁਕਾਲੇ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੋਪਚਰਣੀਯਾ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਸਹਚਰ੍ਯਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਤਤਮੁਪਚਰੇਯੁਃ” (ਸ਼ਾ. ੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੫||
Adhikarana ੧੪ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਤਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਾਪਤ੍ਤੇਰ੍ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਾਸੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਉਪਚਾਰਸਾਧਨਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨੇ, ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਲਿਙ੍ਗਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਿਸ੍ਟੋ ਲਿਙ੍ਗੋਪਦੇਸ਼ਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਆਰ੍ਤਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਸ੍ਯਸਂਸ੍ਰਵਣਮਨਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਰੋਚਕੋਮ੍ਲਕਾਮਤਾ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪ੍ਰਣਯਨਮੁਚ੍ਚਾਵਚੇਸੁ ਭਾਵੇਸੁ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚਕ੍ਸੁਸੋਰ੍ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸ੍ਤਨਯੋਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮੋਸ੍ਠਯੋਃ ਸ੍ਤਨਮਣ੍ਡਲਯੋਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪਾਦਯੋਰੀਸਲ੍ਲੋਮਰਾਜ੍ਯੁਦ੍ਗਮੋ ਯੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਟਾਲਤ੍ਵਮਿਤਿ ਗਰ੍ਭੇ ਪਰ੍ਯਾਗਤੇ ਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੬||
तस्या गर्भापत्तेर्द्वैहृदय्यस्य च विज्ञानार्थं लिङ्गानि समासेनोपदेक्ष्यामः| उपचारसाधनं ह्यस्य ज्ञाने, ज्ञानं च लिङ्गतः, तस्मादिष्टो लिङ्गोपदेशः| तद्यथा- आर्तवादर्शनमास्यसंस्रवणमनन्नाभिलाषश्छर्दिररोचकोऽम्लकामता च विशेषेण श्रद्धाप्रणयनमुच्चावचेषु भावेषु गुरुगात्रत्वं चक्षुषोर्ग्लानिः स्तनयोः स्तन्यमोष्ठयोः स्तनमण्डलयोश्च कार्ष्ण्यमत्यर्थं श्वयथुः पादयोरीषल्लोमराज्युद्गमो योन्याश्चाटालत्वमिति गर्भे पर्यागते रूपाणि भवन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਚਾਰਸਾਧਨਂ ਯਥੋਚਿਤੋਪਚਾਰਕਰਣਮ੍| ਅਸ੍ਯੇਤਿ ਗਹੀਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤਥਾ ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਸ੍ਯ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਗਹੀਤਗਰ੍ਭੋਪਚਾਰੋ ਯਥਾ- “ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਾ ਚੇਦ੍ਗਰ੍ਭਮਾਪਨ੍ਨਾ ਕ੍ਸੀਰਮਨੁਪਸ੍ਕਤਂ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਪਿਬੇਤ੍” (ਸ਼ਾ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵਿਹਦਯੋਪਚਾਰਂ ਚਾਤ੍ਰੈਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਹਦਯਸ੍ਯ ਚ ਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਅਮ੍ਲਕਾਮਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤਿ ਚ੍ਛੇਦਃ| ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਇਚ੍ਛਾ| ਉਚ੍ਚਾਵਚੇਸ੍ਵਿਤਿ ਉਚ੍ਚਨੀਚੇਸੁ, ਭਕ੍ਸਣੀਯਤ੍ਵੇਨ ਕਤੇਸੁ ਚਾਕਤੇਸੁ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਈਸਤ੍ ਪਾਦਯੋਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ| ਚਾਟਾਲਤ੍ਵਂ ਵਿਵਤਤ੍ਵਮ੍| ਏਤਾਨਿ ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਤੀਯਮਾਸਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤੁ ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੬||
Adhikarana ੧੫ (੧੭-੧੮) · Śloka ੧੮
ਸਾ ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛੇਤ੍ਤਤ੍ਤਦਸ੍ਯੈ ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਰੇਭ੍ਯੋ ਭਾਵੇਭ੍ਯਃ||੧੭|| ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਰਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਭਾਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸਰ੍ਵਮਤਿਗੁਰੂਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦਾਰੁਣਾਸ਼੍ਚ ਚੇਸ੍ਟਾਃ; ਇਮਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਦ੍ਧਾਃ- ਦੇਵਤਾਰਕ੍ਸੋਨੁਚਰਪਰਿਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਨ ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਬਿਭਯਾਨ੍ਨ ਮਦਕਰਾਣਿ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਯਭ੍ਯਵਹਰੇਨ੍ਨ ਯਾਨਮਧਿਰੋਹੇਨ੍ਨ ਮਾਂਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਵਾਨ੍ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍, ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਿਦ੍ਯੁਃ||੧੮||
सा यद्यदिच्छेत्तत्तदस्यै दद्यादन्यत्र गर्भोपघातकरेभ्यो भावेभ्यः||१७|| गर्भोपघातकरास्त्विमे भावा भवन्तिः; तद्यथा- सर्वमतिगुरूष्णतीक्ष्णं दारुणाश्च चेष्टाः; इमांश्चान्यानुपदिशन्ति वृद्धाः- देवतारक्षोऽनुचरपरिरक्षणार्थं न रक्तानि वासांसि बिभृयान्न मदकराणि मद्यान्यभ्यवहरेन्न यानमधिरोहेन्न मांसमश्नीयात् सर्वेन्द्रियप्रतिकूलांश्च भावान् दूरतः परिवर्जयेत्, यच्चान्यदपि किञ्चित् स्त्रियो विद्युः||१८||
🔊 Audio coming soon
ਦਾਰੁਣਾਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਾ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਕਾਃ | ਦੇਵਤਾਰਕ੍ਸੋਨੁਚਰੇਭ੍ਯਃ ਪਰਿਰਕ੍ਸਣਂ ਦੇਵਤਾਰਕ੍ਸੋਨੁਚਰਪਰਿਰਕ੍ਸਣਮ੍| ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਗਰ੍ਭਕਾਲਾਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਵਿਦ੍ਯੁਸ੍ਤਦਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ- “ਨ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਕੂਪਮਵਲੋਕਯੇਤ੍, ਨ ਨਦੀਪਾਰਂ ਯਾਯਾਤ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰੀਵਚਨਮਪ੍ਯਾਗਮਮੂਲਮੇਵ, ਇਹ ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮਿਤਿ ਭਾਵਃ||੧੭-੧੮||
Adhikarana ੧੬ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਤੀਵ੍ਰਾਯਾਂ ਤੁ ਖਲੁ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਯਾਂ ਕਾਮਮਹਿਤਮਪ੍ਯਸ੍ਯੈ ਹਿਤੇਨੋਪਹਿਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਵਿਨਯਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਸਨ੍ਧਾਰਣਾਦ੍ਧਿ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਮਨੁਚਰਨ੍ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਪਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੯||
तीव्रायां तु खलु प्रार्थनायां काममहितमप्यस्यै हितेनोपहितं दद्यात् प्रार्थनाविनयनार्थम्| प्रार्थनासन्धारणाद्धि वायुः प्रकुपितोऽन्तःशरीरमनुचरन् गर्भस्यापद्यमानस्य विनाशं वैरूप्यं वा कुर्यात्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾ ਈਪ੍ਸਿਤਾਰ੍ਥਯਾਞ੍ਚਾ, ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤੀਵ੍ਰਤ੍ਵਂ ਬਲਵਦਿਚ੍ਛਾਜਨ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ| ਹਿਤੋਪਹਿਤਮਿਤਿ ਹਿਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ, ਕਿਂਵਾ ਕਲ੍ਪਨਯਾ ਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਯਾ ਵਿਨਯਨਂ ਵਿਸ੍ਫੋਟਨਂ, ਤਦਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾ ਚ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਲਾਭੇਨੈਵਾਪਯਾਤਿ| ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਵਿਮਾਨਨੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਯਾਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਧਾਰਣਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਸਨ੍ਧਾਰਣਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਸ੍ਤੋਕਕ੍ਰਮੇਣਾਪਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾਦਾਨੇ ਸਤਿ ਭਵਤਿ, ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਵਾ ਹਿਤਾਦਾਨੇ ਸਤਿ ਇਚ੍ਛਾ ਮਨਾਕ੍ ਸਮਗ੍ਰਾ ਵਾ ਖਣ੍ਡਿਤਾ ਭਵਤਿ| ਇਚ੍ਛਾਵਿਘਾਤਸ਼੍ਚ ਮਨਃਕ੍ਸੋਭਕਰਭਯਾਦਿਵਦ੍ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਕੋ ਭਵਤਿ| ਆਪਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਤਿਤਰੁਣਤ੍ਵੇਨ ਮਨਾਗਪਿ ਵਾਤਕ੍ਸੋਭਾਸਹਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਵੈਰੂਪ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਕਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੯||
Adhikarana ੧੭ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਸਿ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਗਰ੍ਭਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਧਿਕਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ||੨੦||
चतुर्थे मासि स्थिरत्वमापद्यते गर्भः, तस्मात्तदा गर्भिणी गुरुगात्रत्वमधिकमापद्यते विशेषेण||२०||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੀਯਮਾਸਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀਕਥਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਗਤਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਮਭਿਧਾਯ ਕ੍ਰਮਾਗਤਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਮਾਸਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀਮਾਹ- ਚਤੁਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਮਿਤਿ ਨਿਬਿਡਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਨਿਬਿਡੇਨ ਗੁਰੁਤਰੇਣ ਗਰ੍ਭੇਣਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਾ ਭਵਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੨੦||
Adhikarana ੧੮ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤੋਪਚਯੋ ਭਵਤ੍ਯਧਿਕਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮਾਸੇਭ੍ਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ||੨੧||
पञ्चमे मासि गर्भस्य मांसशोणितोपचयो भवत्यधिकमन्येभ्यो मासेभ्यः, तस्मात्तदा गर्भिणी कार्श्यमापद्यते विशेषेण||२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਧਿਕਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਮਾਸਾਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਤੋਕਕ੍ਰਮੇਣ ਮਾਂਸਾਦਿਵਦ੍ਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯੇਨ ਸ਼ਾਰੀਰੇਣ ਭਾਵੇਨ ਗਰ੍ਭ ਉਪਚੀਯਤੇ, ਤੇਨ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਹੀਯਤ ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਯਤੋ ਗਰ੍ਭਮਾਂਸਾਦਿਪੋਸਣੇਨੈਵ ਕ੍ਸੀਣ ਆਹਾਰਰਸੋ ਨ ਮਾਤੁਰ੍ਮਾਂਸਾਦਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪੋਸਯਤਿ||੨੧||
Adhikarana ੧੯ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਸਸ੍ਠੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਚਯੋ ਭਵਤ੍ਯਧਿਕਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮਾਸੇਭ੍ਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਬਲਵਰ੍ਣਹਾਨਿਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ||੨੨||
षष्ठे मासि गर्भस्य बलवर्णोपचयो भवत्यधिकमन्येभ्यो मासेभ्यः, तस्मात्तदा गर्भिणी बलवर्णहानिमापद्यते विशेषेण||२२||
🔊 Audio coming soon
ਬਲਵਰ੍ਣਯੋਰੁਪਚਯੋ ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਚਯਃ; ਕਿਂਵਾ, ਉਪਚਯੋ ਧਾਤੁਪੁਸ੍ਟਿਃ||੨੨||
Adhikarana ੨੦ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਸਪ੍ਤਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਭਾਵੈਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਸਰ੍ਵਾਕਾਰੈਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਤਮਾ ਭਵਤਿ||੨੩||
सप्तमे मासि गर्भः सर्वैर्भावैराप्याय्यते, तस्मात्तदा गर्भिणी सर्वाकारैः क्लान्ततमा भवति||२३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਭਾਵੈਰਿਤਿ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਭਿਃ| ਯੁਗਪਦੇਵ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਪ੍ਤਮੇ ਗਰ੍ਭ ਆਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ, ਪੂਰ੍ਵੇਸੁ ਤੁ ਮਾਸੇਸੁ ਨ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਯੁਗਪਦਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸਰ੍ਵਾਕਾਰੈਰਿਤਿ ਸਰ੍ਵਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਜਨ੍ਯਰੂਪੈਃ| ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਤਮੇਤਿ ਹੀਨਤਮਾ||੨੩||
Adhikarana ੨੧ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਅਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚ ਮਾਤਤੋ ਗਰ੍ਭਤਸ਼੍ਚ ਮਾਤਾ ਰਸਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਸਂਵਾਹਿਨੀਭਿਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰੋਜਃ ਪਰਸ੍ਪਰਤ ਆਦਦਾਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀਮੁਹੁਰ੍ਮਹੁਰ੍ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ਼੍ਚ ਮ੍ਲਾਨਾ, ਤਥਾ ਗਰ੍ਭਃ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਮਦ੍ਭਵਤ੍ਯੋਜਸੋਨਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ | ਤਂ ਚੈਵਾਰ੍ਥਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਟਮਂ ਮਾਸਮਗਣ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ਕੁਸ਼ਲਾਃ||੨੪||
अष्टमे मासि गर्भश्च मातृतो गर्भतश्च माता रसहारिणीभिः संवाहिनीभिर्मुहुर्मुहुरोजः परस्परत आददाते गर्भस्यासम्पूर्णत्वात् | तस्मात्तदा गर्भिणीमुहुर्महुर्मुदा युक्ता भवति मुहुर्मुहुश्च म्लाना, तथा गर्भः; तस्मात्तदा गर्भस्य जन्म व्यापत्तिमद्भवत्योजसोऽनवस्थितत्वात् | तं चैवार्थमभिसमीक्ष्याष्टमं मासमगण्यमित्याचक्षते कुशलाः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਟਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਵਾਹਿਨੀਭਿਰਿਤਿ ਮਾਤਹਦਯੇ ਗਰ੍ਭਨਾਡ੍ਯਾਂ ਚ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਭੀ ਰਸਵਾਹਿਨੀਭਿਃ| ਪਰਸ੍ਪਰਤ ਓਜ ਆਦਦਾਤੇ ਇਤਿ ਮਾਤੁਰੋਜੋ ਗਰ੍ਭ ਆਦਤ੍ਤੇ, ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਚੌਜੋ ਮਾਤਾ ਆਦਤ੍ਤੇ| ਓਜੋਨਵਸ੍ਥਾਨੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗਰ੍ਭੋਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਨਿਸ੍ਪਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਯਂ ਗਰ੍ਭੌਜੋਨਵਸ੍ਥਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਮਾਤੁਰੋਜੋ ਗਰ੍ਭਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਦ੍ਗਰ੍ਭੌਜ ਏਵ ਮਾਤਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋਜ ਇਤਿ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ; ਯਦਿ ਤੁ ਮਾਤੁਰੇਵ ਯਦੋਜਸ੍ਤਦ੍ਗਰ੍ਭਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਹੇਤੁਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮਾਤਦੇਹਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੌਜਸੋ ਗਮਨੇਸਙ੍ਗਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਤਥਾ, ਯਥਾ ਗਰ੍ਭੌਜਸੋ ਮਾਤਰ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਸਮਯੇ ਜਨ੍ਮ ਗਰ੍ਭਮਰਣਕਰਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਮਾਤੁਰੋਜਸੋ ਗਰ੍ਭੋਵਸ੍ਥਾਨੇ ਸਤਿ ਯਦ੍ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮ, ਤਤ੍ਰ ਮਾਤੁਰਪਿ ਮਰਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਨ ਚੈਤਦਿਸ੍ਟਂ, ਯੇਨੋਭਯਥਾਪਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯੈਵਾਤ੍ਰ ਮਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨ ਮਾਤੁਃ, ‘ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਮਦ੍ਭਵਤਿ’ ਇਤਿਵਚਨੇਨ| ਜਤੂਕਰ੍ਣੇਪ੍ਯਸ੍ਟਮੇ ਜਨ੍ਮ ਗਰ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਾਯੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਓਜ ਆਦਦਾਤੇਸ੍ਟਮੇ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਸੂਤਿਰ੍ਗਰ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਾਯੈਵ” ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ- ਯਤ- “ਸਤ੍ਯਪਿ ਮਾਤੁਰੋਜਸੋ ਗਰ੍ਭਗਮਨੇ ਜਨ੍ਮਾਦਸ੍ਟਵਸ਼ਾਦੇਵ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯੈਵ ਮਰਣਾਯ ਭਵਤਿ, ਨ ਮਾਤੁਃ” ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਰਸ੍ਤੁ- “ਅਸ੍ਟਮਮਾਸੇ ਨੈਰਤਭਾਗਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਪ੍ਯੋਜੋਨਵਸ੍ਥਾਨੇ ਤੁਲ੍ਯੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯੈਵ ਨਾਸ਼ੋ ਨ ਮਾਤੁਃ” ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤੀਤਿ ਗਰ੍ਭੌਜੋਯੋਗਾਦ੍ਧਰ੍ਸਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ, ਓਜੋਵਿਗਮਨਾਤ੍ਤੁ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਗ੍ਲਾਨਾ ਭਵਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਗਰ੍ਭ ਇਤਿ ਗਰ੍ਭਿਣੀਵਦ੍ਗਰ੍ਭੋਪਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਦਾਯੁਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਗ੍ਲਾਨੋ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਂ ਸਾਕ੍ਸਾਦ੍ਬ੍ਰੂਤੇ| ਓਜਸੋਨਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਏਤਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਕਤਮੇਵ| ਅਸ੍ਟਮਮਾਸਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਤਂ ਚੈਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਂ ਚੈਵਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਰੂਪਮਰ੍ਥਮ੍| ਅਗਣ੍ਯਮਿਤਿ ਨ ਗਣਨਯਾ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨੀਯਮ੍| ਯਦਿ ਹਿ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਗਣ੍ਯਮਾਨਮਸ੍ਟਮਂ ਮਾਸਂ ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਕਰਂ ਸ਼ਣੁਯਾਤ੍ ਤਤੋ ਭੀਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦ੍ਭਯਾਚ੍ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਾਤਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ||੨੪||
Adhikarana ੨੨ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਕਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਪਿ ਨਵਮਂ ਮਾਸਮੁਪਾਦਾਯ ਪ੍ਰਸਵਕਾਲਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਾਦਸ਼ਮਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍| ਏਤਾਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਵਕਾਲਃ, ਵੈਕਾਰਿਕਮਤਃ ਪਰਂ ਕੁਕ੍ਸਾਵਵਸ੍ਥਾਨਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ||੨੫||
तस्मिन्नेकदिवसातिक्रान्तेऽपि नवमं मासमुपादाय प्रसवकालमित्याहुरादशमान्मासात्| एतावान् प्रसवकालः, वैकारिकमतः परं कुक्षाववस्थानं गर्भस्य||२५||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਅਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ| ਆਦਸ਼ਮਾਦਿਤਿ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤਰਪ੍ਰਸਵਕਾਲਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਸਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਸਵਕਾਲਾਭਿਧਾਨਂ ਸ੍ਤੋਕਦੋਸਯੋਰੇਕਾਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਸਯੋਰਲ੍ਪਦੋਸਤ੍ਵੇਨਾਦੋਸਪਕ੍ਸ ਏਵ ਨਿਕ੍ਸੇਪਾਦ੍ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੨੫||
Adhikarana ੨੩ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਏਵਮਨਯਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ||੨੬||
एवमनयाऽऽनुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਦਤ੍ਤਮੁਤ੍ਤਰਮੁਪਸਂਹਰਤਿ- ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੬||
Adhikarana ੨੪ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਖਲੁ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਪਦਸ੍ਤਥਾ ਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸੌਸ੍ਠਵਾਨ੍ਮਾਤਤਸ਼੍ਚੈਵੋਪਸ੍ਨੇਹੋਪਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਲਪਰਿਣਾਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ||੨੭||
मात्रादीनां खलु गर्भकराणां भावानां सम्पदस्तथा वृत्तस्य सौष्ठवान्मातृतश्चैवोपस्नेहोपस्वेदाभ्यां कालपरिणामात् स्वभावसंसिद्धेश्च कुक्षौ वृद्धिं प्राप्नोति||२७||
🔊 Audio coming soon
‘ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਃ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ “ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਯਂ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਤੁਰਾਚਾਰਰੂਪਸ੍ਯ ਸੌਸ੍ਠਵਂ ਸੁਸ੍ਠੁਤ੍ਵਂ ਵਤ੍ਤਸੌਸ੍ਠਵਮ੍| ਮਾਤਤ ਇਤਿ ਪਦਂ ਵਤ੍ਤਸੌਸ੍ਠਵੇਨ ਤਥਾ ਉਪਸ੍ਨੇਹੋਪਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਰਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੌਸ੍ਠਵਂ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਸਮ੍ਪਦਾ ਲਬ੍ਧਮੇਵ| ਉਪਸ੍ਨੇਹੋ ਧਾਤੁਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਉਪਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣਾ ਪਰਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਨਮ੍; ਉਪਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਵਦ੍ਧਿਕਰੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਯਥਾ- ਅਣ੍ਡਜਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸਤੇਰੁਪਸ੍ਵੇਦਨਂ ਵਦ੍ਧਿਕਰਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਕਾਲਪਰਿਣਾਮਾਦਿਤਿ ਯਥਾ ਯਥਾ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਰ੍ਧਤੇ ਗਰ੍ਭਃ| ਵਦ੍ਧਿਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਕਰ੍ਮਜਨ੍ਯੇਨ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤਿ ਵਰ੍ਧਿਸ੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਰ੍ਮਣਾ ਹਿ ਭੋਗਲਕ੍ਸਣਸ਼ਰੀਰਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਕੇਨਾਰਭ੍ਯਮਾਣਂ ਗਰ੍ਭਸ਼ਰੀਰਂ ਵਰ੍ਧਿਸ੍ਣੁਸ੍ਵਭਾਵਮੇਵਾਰਬ੍ਧਂ, ਤੇਨ ਵਰ੍ਧਤ ਏਵ||੨੭||
Adhikarana ੨੫ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮੇਵ ਤੁ ਖਲੁ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਸ੍ਯਾਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ||੨੮||
मात्रादीनामेव तु खलु गर्भकराणां भावानां व्यापत्तिनिमित्तमस्याजन्म भवति||२८||
🔊 Audio coming soon
‘ਕੁਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਕਂ; ਤਤ੍ਰ ਮਾਤੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪਚ੍ਛੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਦਿਦੁਸ੍ਟਿਃ, ਪਿਤੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪਚ੍ਛੁਕ੍ਰਦੁਸ੍ਟਿਰਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਸਰਣੀਯਮ੍||੨੮||
Adhikarana ੨੬ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਯੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਾਵਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦੁਦਰੇ ਵਿਨਾਸ਼ਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਅਥਵਾਪ੍ਯਚਿਰਜਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੯||
ये ह्यस्य कुक्षौ वृद्धिहेतुसमाख्याता भावास्तेषां विपर्ययादुदरे विनाशमापद्यते, अथवाऽप्यचिरजातः स्यात्||२९||
🔊 Audio coming soon
‘ਯਤਸ਼੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਯੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਾਵਾਃ “ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਖਲੁ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਪਦਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਅਥਵਾਪ੍ਯਚਿਰਜਾਤ ਇਤਿ ਯਦਾ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੋਸਵਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਗਰ੍ਭਃ; ਯਦਾ ਤ੍ਵਲ੍ਪਦੋਸਵਤ੍ਤਯਾ ਮਨਾਗ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਅਚਿਰਜਾਤੋ ਵਿਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ||੨੯||
Adhikarana ੨੭ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਯਤਸ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨਾਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਕਤਿਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਯਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਾਸੇਵਮਾਨਾਯਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਵੁਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ , ਨ ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੌ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ, ਤਦੇਯਂ ਗਰ੍ਭਂ ਲਭਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀ; ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਤਜਾਨਾਮਵਯਵਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੋਵਯਵੋ ਵਿਕਤਿਮਾਪਦ੍ਯਤ ਏਕੋਥਵਾਨੇਕੇ, ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯਵਯਵਸ੍ਯ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗੇ ਵਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਂ ਤਮਵਯਵਂ ਵਿਕਤਿਰਾਵਿਸ਼ਤਿ| ਯਦਾ ਹ੍ਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਜਨਯਤਿ; ਯਦਾ ਪੁਨਰਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਪੂਤਿਪ੍ਰਜਾਂ ਜਨਯਤਿ; ਯਦਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਰਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਬੀਜਭਾਗਾਨਾਮੇਕਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਕਤਿਭੂਯਿਸ੍ਠਾਮਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਨਾਮ ਜਨਯਤਿ, ਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਪਦਮਾਚਕ੍ਸਤੇ||੩੦||
यतस्तु कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते, तदनुव्याख्यास्यामः- यदा स्त्रिया दोषप्रकोपणोक्तान्यासेवमानाया दोषाः प्रकुपिताः शरीरमुपसर्पन्तः शोणितगर्भाशयावुपपद्यन्ते , न च कार्त्स्न्येन शोणितगर्भाशयौ दूषयन्ति, तदेयं गर्भं लभते स्त्री; तदा तस्य गर्भस्य मातृजानामवयवानामन्यतमोऽवयवो विकृतिमापद्यत एकोऽथवाऽनेके, यस्य यस्य ह्यवयवस्य बीजे बीजभागे वा दोषाः प्रकोपमापद्यन्ते, तं तमवयवं विकृतिराविशति| यदा ह्यस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागः प्रदोषमापद्यते, तदा वन्ध्यां जनयति; यदा पुनरस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागावयवः प्रदोषमापद्यते, तदा पूतिप्रजां जनयति; यदा त्वस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागावयवः स्त्रीकराणां च शरीरबीजभागानामेकदेशः प्रदोषमापद्यते, तदा स्त्र्याकृतिभूयिष्ठामस्त्रियं वार्तां नाम जनयति, तां स्त्रीव्यापदमाचक्षते||३०||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ਼ਿਸ੍ਟਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਨਾਸ਼ੇਨ ਵਿਕਤਿਰਭਿਪ੍ਰੇਤਾ, ਵਿਕਤਾਵਪਿ ਵਿਨਾਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦਸ੍ਟਃ; ਯਥਾ- ਅਸਚ੍ਛੀਲਤ੍ਵੇਨ ਵਿਕਤੇ ਪੁਰੁਸੇ ‘ਵਿਨਸ੍ਟੋਯਮ੍’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ; ਏਵਂ ਚ ਸਤ੍ਯੇਕਦੇਸ਼ੇਨਾਪਿ ਵਿਕਤੌ ਵਿਨਾਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨੇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣੇਨੈਵ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣਸੇਵਾਯਾਂ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਾਸੇਵਮਾਨਾਯਾ ਇਤਿ ਪਦਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ੍ਵਹੇਤੁਸੇਵਯਾ ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ, ਪਰਹੇਤੁਸੇਵਯਾਪਿ ਹਿ ਸ੍ਤੋਕਮਾਤ੍ਰਯਾ ਅਨੁਬਨ੍ਧਰੂਪਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪੋ ਭਵਤਿ; ਯਥਾ- ਅਮ੍ਲੇਨ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜਨ੍ਯਮਾਨਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਗਤਂ ਜਨ੍ਯਤੇ| ‘ਨਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਦੁਸ੍ਟੌ ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮੈਵ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਮਾਤਜਾਨਾਮਿਤਿ ਤ੍ਵਗ੍ਲੋਹਿਤਾਦੀਨਾਮ੍| ਅਨ੍ਯਤਮ ਇਤਿ ਜਾਤਾਵੇਕਵਚਨਮ੍| ਤਤ੍ਰੈਕੋਪ੍ਯਵਯਵੋਨ੍ਯਤਮਃ, ਤਥਾ ਅਨੇਕੇਵਯਵਾ ਅਨ੍ਯਤਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ | ਅਤ ਏਵ ‘ਏਕੋਥਵਾਨੇਕੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯਤਮਵਿਵਰਣਮੁਪਪਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤਮਪਦੇਨੈਕਸ੍ਯੈਵਾਵਯਵਸ੍ਯ ਗਹੀਤਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਅਨੇਕੇ’ ਇਤਿ ਵਿਵਰਣਮਸਙ੍ਗਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕੁਤਃ ਪੁਨਰੇਕਸ੍ਯਾਨੇਕਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿਕਤਿਰ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬੀਜ ਇਤਿ ਕਤ੍ਸ੍ਨ ਏਵਾਰਮ੍ਭਕੇ ਬੀਜੇ| ਬੀਜਭਾਗੇ ਵੇਤ੍ਯਵਯਵਬੀਜਸ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ੇ| ਏਤਾਂ ਵਿਕਤਿਮੇਵ ਸ਼ਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹਿਕਤਯਾ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਯਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਣਿਤ ਇਤਿ ਆਰ੍ਤਵੇ| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਜਨਕੋ ਬੀਜਭਾਗੋ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਃ; ਕਿਂਵਾ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਤਥਾ ਬੀਜਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਤਵਰੂਪਸ੍ਯ ਜਨਕੋ ਭਾਗਃ| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਰ੍ਤਵੇ ਚ ਮਾਤਜਾਵਯਵਮਧ੍ਯੇ ਪਤਿਤੇ ਸ਼ੋਣਿਤਜਨ੍ਯੇ ਏਵ; ਤੇਨ, ਆਰ੍ਤਵੇਤਰਬੀਜਭਾਗਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਿਰੁਪਪਨ੍ਨਾ| ਆਰ੍ਤਵਂ ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਜ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਆਰ੍ਤਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਗਰ੍ਭਕਾਲ ਏਵ ਭਵਤਿ| ਯੇਨ ਸਤਾਮੇਵਾਰ੍ਤਵਦਨ੍ਤਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ; ਤੇਨ, ਆਰ੍ਤਵਾਰਮ੍ਭਕਸ੍ਯਾਪਿ ਬੀਜਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਕਾਲੇ ਪ੍ਰਦੋਸ ਉਪਪਨ੍ਨਃ | ਪ੍ਰਦੋਸ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੁਸ੍ਟਿਪ੍ਰਕਰ੍ਸਂ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਵਨ੍ਧ੍ਯਤਾਰੂਪਕਾਰ੍ਯਜਨਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਤਥਾਰ੍ਤਵਸ੍ਯ ਚੋਪਘਾਤੇਨ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵ| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਅਵਯਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਤਵਸ੍ਯ ਚੈਕਦੇਸ਼ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ| ਪੂਤਿਪ੍ਰਜਾਮਿਤਿ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਾਪਤ੍ਯਾਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਂ ਪੂਤਿਮਾਹੁਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਰਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਬੀਜਭਾਗਾਨਾਮਿਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਵ੍ਯਞ੍ਜਕਸ੍ਤਨੋਪਸ੍ਥਲੋਮਰਾਜ੍ਯਾਦਿਜਨਕਬੀਜਭਾਗਾਨਾਮ੍| ਅਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਿਤਿ ਅਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਤ੍ਰੀਲਕ੍ਸਣਾਮ੍| ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਨਾਮੇਤਿ ਵਾਰ੍ਤਾਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮਯਕਤਾ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਪਦਿਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰ੍ਤਵਦੋਸਕਤਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍| ਏਵਂ ਤਾਂ ਪੁਰੁਸਵ੍ਯਾਪਦਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪੁਰੁਸਵ੍ਯਾਪਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾ||੩੦||
Adhikarana ੨੮ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਏਵਮੇਵ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਯਦਾ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਂ ਜਨਯਤਿ; ਯਦਾ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਪੂਤਿਪ੍ਰਜਂ ਜਨਯਤਿ; ਯਦਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵਃ ਪੁਰੁਸਕਰਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਬੀਜਭਾਗਾਨਾਮੇਕਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਪੁਰੁਸਾਕਤਿਭੂਯਿਸ੍ਠਮਪੁਰੁਸਂ ਤਣਪੁਤ੍ਰਿਕਂ ਨਾਮ ਜਨਯਤਿ; ਤਾਂ ਪੁਰੁਸਵ੍ਯਾਪਦਮਾਚਕ੍ਸਤੇ||੩੧||
एवमेव पुरुषस्य यदा बीजे बीजभागः प्रदोषमापद्यते, तदा वन्ध्यं जनयति; यदा पुनरस्य बीजे बीजभागावयवः प्रदोषमापद्यते, तदा पूतिप्रजं जनयति; यदा त्वस्य बीजे बीजभागावयवः पुरुषकराणां च शरीरबीजभागानामेकदेशः प्रदोषमापद्यते, तदा पुरुषाकृतिभूयिष्ठमपुरुषं तृणपुत्रिकं नाम जनयति; तां पुरुषव्यापदमाचक्षते||३१||
🔊 Audio coming soon
ਬੀਜੇ ਇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੂਪਬੀਜਜਨਕੋ ਭਾਗੋ ਬੀਜਭਾਗਃ| ਤਦਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪੁਰੁਸਵਨ੍ਧ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਤੇ, ਇਹਾਪਿ ਪ੍ਰਦੋਸਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਪੂਤਿਪ੍ਰਜਾਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਅਪੁਰੁਸਮਿਤਿ ਅਸਮਸ੍ਤਪੁਰੁਸਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਣਪੁਤ੍ਰਿਕਸਞ੍ਜ੍ਞਾਪਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮਯਸਿਦ੍ਧੈਵ| ਵਾਰ੍ਤਾਤਣਪੁਤ੍ਰਿਕਯੋਰ੍ਵ੍ਯਵਾਯੇਚ੍ਛਾ ਪਰਂ ਭਵਤਿ, ਨਤੁ ਵ੍ਯਵਾਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ||੩੧||
Adhikarana ੨੯ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਏਤੇਨ ਮਾਤਜਾਨਾਂ ਪਿਤਜਾਨਾਂ ਚਾਵਯਵਾਨਾਂ ਵਿਕਤਿਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨਾਂ ਰਸਜਾਨਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਾਂ ਚਾਵਯਵਾਨਾਂ ਵਿਕਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਵਤਿ||੩੨||
एतेन मातृजानां पितृजानां चावयवानां विकृतिव्याख्यानेन सात्म्यजानां रसजानां सत्त्वजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता भवति||३२||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਮਾਤਾਪਿਤਜਾਵਯਵੈਕਦੇਸ਼ਵਿਕਤਿਵਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰਸਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਵਯਵਵਿਕਤ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਏਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ਤੁ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨਾਮਾਰੋਗ੍ਯਾਨਾਲਸ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਹੀਯਤੇ| ਏਵਂ ਰਸਸਤ੍ਤ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯੁਨ੍ਨੇਯਮ੍||੩੨||
Adhikarana ੩੦ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਪਰਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰਯੋਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੋਪਲਬ੍ਧਿਃ||੩੩||
निर्विकारः परस्त्वात्मा सर्वभूतानां निर्विशेषः; सत्त्वशरीरयोस्तु विशेषाद्विशेषोपलब्धिः||३३||
🔊 Audio coming soon
ਆਤ੍ਮਜੋਪ੍ਯਯਂ ਗਰ੍ਭ ਉਕ੍ਤਃ, ਤਤ੍ ਕਥਮਿਹ ਤਦ੍ਵਿਕਤ੍ਯਾ ਵਿਕਤਿਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨੋਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਾਦਿਸਮੁਦਾਯਾਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨਤ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਭੂਤੇਸੁ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋਪ੍ਯਯਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਤੁਲ੍ਯ ਏਵ| ਯਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਸ ਸ਼ਰੀਰਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਤਥਾ ਮਨੋਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਚ ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਕਾਰਣਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦੁਪਲਭ੍ਯਤੇ; ਏਤਦੇਵ ‘ਸ਼ਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਯੋਸ੍ਤੁ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸੁਖਾਦਯਸ੍ਤੁ ਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਵਿਕਾਰਾਃ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਬੁਦ੍ਧਿਧਰ੍ਮਾ ਏਵੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮੇਵ| ਯਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਜਤ੍ਵੇਨ ਗਰ੍ਭੇ “ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਯੋਨਿਸੂਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ” (ਸ਼ਾ. ੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਨਿ, ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਵਿਕਾਰਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮਃਪ੍ਰਬਲਤਾਰੂਪਵਿਕਾਰਜਮਨੋਵਿਕਾਰਜਨ੍ਯਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਜਨ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ| ਤੇਨ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚਿਨ੍ਤਾਯਾਮਾਤ੍ਮਜਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨ੍ਯੇਵ| ਤਤਸ਼੍ਚੇਹਾਤ੍ਮਜਾਵਯਵਵਿਕਾਰੋਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਵਯਵਵਿਕਾਰ ਏਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯ ਇਤਿ ਭਾਵਃ||੩੩||
Adhikarana ੩੧ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯਃ ਸ਼ਰੀਰਦੋਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਃ, ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ; ਦ੍ਵੌ ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਦੋਸੌ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚ, ਤੌ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦੂਸਯਤਃ| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਕਤਿਰੁਪਜਾਯਤੇ, ਨੋਪਜਾਯਤੇ ਚਾਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਮ੍||੩੪||
तत्र त्रयः शरीरदोषा वातपित्तश्लेष्माणः, ते शरीरं दूषयन्ति; द्वौ पुनः सत्त्वदोषौ रजस्तमश्च, तौ सत्त्वं दूषयतः| ताभ्यां च सत्त्वशरीराभ्यां दुष्टाभ्यां विकृतिरुपजायते, नोपजायते चाप्रदुष्टाभ्याम्||३४||
🔊 Audio coming soon
‘ਸ਼ਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਯੋਸ੍ਤੁ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ਰੀਰਮਨਸੀ ਦੁਃਖਰੂਪਵਿਕਾਰੇਪਿ ਕਾਰਣਮੁਕ੍ਤੇ; ਤਤ੍ਰੈਵ ਚ ਯੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਮਨਸ਼੍ਚ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਦੋਸਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਦੁਃਖਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ, ਤਾਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਤਿਰੁਪਜਾਯਤ ਇਤਿ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸਰੋਗਰੂਪਾ ਵਿਕਤਿਰੁਪਜਾਯਤੇ||੩੪||
Adhikarana ੩੨ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰਂ ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮੁਕ੍ਤਮਗ੍ਰੇ||੩੫||
तत्र शरीरं योनिविशेषाच्चतुर्विधमुक्तमग्रे||३५||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ, ਸ਼ਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਯੋਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਞ੍ ਸ਼ਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਵਿਸ਼ੇਸਾਨੇਵਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਿਤਿ ਜਰਾਯੁਜਾਣ੍ਡਜੋਦ੍ਭਿਜ੍ਜਸਂਸ੍ਵੇਦਜਮ੍| ਅਗ੍ਰੇ ਇਤਿ ਖੁਡ੍ਡਿਕਾਯਾਮ੍||੩੫||
Adhikarana ੩੩ (੩੬) · Śloka ੩੬
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਖਲੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ- ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ, ਰਾਜਸਂ, ਤਾਮਸਮਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਦੋਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍, ਰਾਜਸਂ ਸਦੋਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਰੋਸਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਾਮਸਮਪਿ ਸਦੋਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮੋਹਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮੇਕੈਕਸ੍ਯ ਭੇਦਾਗ੍ਰਮਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਤਰਤਮਯੋਗਾਚ੍ਛਰੀਰਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਨੁਵਿਧਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਸ਼ਰੀਰਂ ਹ੍ਯਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਨੁਵਿਧੀਯਤੇ, ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਤਿਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦਾਨਨੂਕਾਭਿਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੩੬||
त्रिविधं खलु सत्त्वं- शुद्धं, राजसं, तामसमिति| तत्र शुद्धमदोषमाख्यातं कल्याणांशत्वात्, राजसं सदोषमाख्यातं रोषांशत्वात्, तामसमपि सदोषमाख्यातं मोहांशत्वात्| तेषां तु त्रयाणामपि सत्त्वानामेकैकस्य भेदाग्रमपरिसङ्ख्येयं तरतमयोगाच्छरीरयोनिविशेषेभ्यश्चान्योन्यानुविधानत्वाच्च| शरीरं ह्यपि सत्त्वमनुविधीयते, सत्त्वं च शरीरम्| तस्मात् कतिचित्सत्त्वभेदाननूकाभिनिर्देशेन निदर्शनार्थमनुव्याख्यास्यामः||३६||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਯਾਣਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਸ਼ੁਭਰੂਪਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ | ਮਨੋ ਹਿ ਕਲ੍ਯਾਣਭਾਗ-ਰੋਸਭਾਗ-ਮੋਹਭਾਗੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਂ; ਤਤ੍ਰ ਰੋਸਾਂਸ਼ਮੋਹਾਂਸ਼ੌ ਸਦੋਸੌ, ਅਧਰ੍ਮਹੇਤੁਤਯਾ| ਭੇਦਾਗ੍ਰਮਿਤਿ ਭੇਦਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਤਰਤਮਯੋਗਾਦਿਤਿ ਸ਼ੁਚਿਤਰ-ਸ਼ੁਚਿਤਮਮਨੋਭੇਦਯੋਗਾਤ੍| ਸ਼ਰੀਰਵਿਸ਼ੇਸਾ ਬਾਲ-ਯੁਵ-ਸ੍ਥਵਿਰਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਮਨੁਸ੍ਯਪਸ਼੍ਵਾਦਿਜਾਤਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ; ਕਿਂਵਾ, ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਨਰਪਸ਼੍ਵਾਦਿਜਾਤਿਕਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸ਼ਰੀਰਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਤੇਭ੍ਯਃ| ਅਥ ਸ਼ਰੀਰਭੇਦਾਤ੍ ਕਥਂ ਮਨੋਭੇਦੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਨੁਵਿਧਾਨਾਚ੍ਚ| ਏਤਦੇਵ ਵਿਭਜਤੇ- ਸ਼ਰੀਰਂ ਹ੍ਯਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਰੂਪਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਭਵਤਿ, ਯਦਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਦੇਵਾਦਿਸ਼ਰੀਰਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਦਿ; ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਾਨੁਰੂਪਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ; ਯਥਾ- ਪਸ਼ੁਸ਼ਰੀਰੇ ਤਾਮਸਂ, ਮਨੁਸ੍ਯਸ਼ਰੀਰੇ ਰਾਜਸਂ, ਦੇਵਸ਼ਰੀਰੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਿਂਵਾ, ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਨੁਵਿਧਾਨਾਦਿਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮਸਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਾਨੁਵਿਧਾਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇ ‘ਸ਼ਰੀਰਂ ਹ੍ਯਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਨੁਵਿਧੀਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਵ੍ਯਵਹਿਤਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰਾਨੁਵਿਧਾਨਂ ਮਨਸੋ ਦੁਰ੍ਬੋਧਤ੍ਵਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦਾਨਿਤਿ ਮਨੋਭੇਦਾਨ੍| ਅਨੂਕਾਭਿਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਸਾਦਸ਼੍ਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨ||੩੬||
Adhikarana ੩੪ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼ੁਚਿਂ ਸਤ੍ਯਾਭਿਸਨ੍ਧਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਂਵਿਭਾਗਿਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਵਚਨਪ੍ਰਤਿਵਚਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਮਤਿਮਨ੍ਤਂ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮਾਨਮੋਹੇਰ੍ਸ੍ਯਾਹਰ੍ਸਾਮਰ੍ਸਾਪੇਤਂ ਸਮਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੧)| ਇਜ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਵ੍ਰਤਹੋਮਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਪਰਮਤਿਥਿਵ੍ਰਤਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮਦਮਾਨਰਾਗਦ੍ਵੇਸਮੋਹਲੋਭਰੋਸਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਚਨਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਧਾਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਾਰ੍ਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੨)| ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਨ੍ਤਮਾਦੇਯਵਾਕ੍ਯਂ ਯਜ੍ਵਾਨਂ ਸ਼ੂਰਮੋਜਸ੍ਵਿਨਂ ਤੇਜਸੋਪੇਤਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਰ੍ਮਾਣਂ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਨਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਭਿਰਤਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੩)| ਲੇਖਾਸ੍ਥਵਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਰਿਣਮਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰ੍ਯਮੁਤ੍ਥਾਨਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਮਤਿਮਨ੍ਤਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਲਮ੍ਭਿਨਂ ਵ੍ਯਪਗਤਰਾਗੇਰ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਸਮੋਹਂ ਯਾਮ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੪)| ਸ਼ੂਰਂ ਧੀਰਂ ਸ਼ੁਚਿਮਸ਼ੁਚਿਦ੍ਵੇਸਿਣਂ ਯਜ੍ਵਾਨਮਮ੍ਭੋਵਿਹਾਰਰਤਿਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਰ੍ਮਾਣਂ ਸ੍ਥਾਨਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਂ ਵਾਰੁਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੫)| ਸ੍ਥਾਨਮਾਨੋਪਭੋਗਪਰਿਵਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਿਂ ਸੁਖਵਿਹਾਰਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੌਬੇਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੬)| ਪ੍ਰਿਯਨਤ੍ਯਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰੋਲ੍ਲਾਪਕਸ਼੍ਲੋਕਾਖ੍ਯਾਯਿਕੇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣੇਸੁ ਕੁਸ਼ਲਂ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਵਸਨਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਹਾਰਕਾਮਨਿਤ੍ਯਮਨਸੂਯਕਂ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੭)| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਵਿਧਂ ਭੇਦਾਂਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਲ੍ਯਾਣਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤ੍ਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍||੩੭||
तद्यथा- शुचिं सत्याभिसन्धं जितात्मानं संविभागिनं ज्ञानविज्ञानवचनप्रतिवचनसम्पन्नं स्मृतिमन्तं कामक्रोधलोभमानमोहेर्ष्याहर्षामर्षापेतं समं सर्वभूतेषु ब्राह्मं विद्यात् (१)| इज्याध्ययनव्रतहोमब्रह्मचर्यपरमतिथिव्रतमुपशान्तमदमानरागद्वेषमोहलोभरोषं प्रतिभावचनविज्ञानोपधारणशक्तिसम्पन्नमार्षं विद्यात् (२)| ऐश्वर्यवन्तमादेयवाक्यं यज्वानं शूरमोजस्विनं तेजसोपेतमक्लिष्टकर्माणं दीर्घदर्शिनं धर्मार्थकामाभिरतमैन्द्रं विद्यात् (३)| लेखास्थवृत्तं प्राप्तकारिणमसम्प्रहार्यमुत्थानवन्तं स्मृतिमन्तमैश्वर्यलम्भिनं व्यपगतरागेर्ष्याद्वेषमोहं याम्यं विद्यात् (४)| शूरं धीरं शुचिमशुचिद्वेषिणं यज्वानमम्भोविहाररतिमक्लिष्टकर्माणं स्थानकोपप्रसादं वारुणं विद्यात् (५)| स्थानमानोपभोगपरिवारसम्पन्नं धर्मार्थकामनित्यं शुचिं सुखविहारं व्यक्तकोपप्रसादं कौबेरं विद्यात् (६)| प्रियनृत्यगीतवादित्रोल्लापकश्लोकाख्यायिकेतिहासपुराणेषु कुशलं गन्धमाल्यानुलेपनवसनस्त्रीविहारकामनित्यमनसूयकं गान्धर्वं विद्यात् (७)| इत्येवं शुद्धस्य सत्त्वस्य सप्तविधं भेदांशं विद्यात् कल्याणांशत्वात्; तत्संयोगात्तु ब्राह्ममत्यन्तशुद्धं व्यवस्येत्||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸਂਵਿਭਾਗਿਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਫਲਵਿਭਜਨਸ਼ੀਲਮ੍| ਅਤਿਥੌ ਯਥੋਚਿਤਮਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਤਮਾਚਰਤੀਤਿ ਅਤਿਥਿਵ੍ਰਤਃ| ਲੇਖਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਰ੍ਯਾਦਾ, ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਲੇਖਾਸ੍ਥਵਤ੍ਤਃ, ਤਮ੍; ਅਲਙ੍ਘਿਤਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਅਸ਼ਕ੍ਯਵਾਰਣਮ੍| ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਲਭਤ ਇਤਿ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਲਮ੍ਭੀ| ਸ੍ਥਾਨੇ ਉਚਿਤੇ ਕੋਪਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ ਸ੍ਥਾਨਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਃ| ਸੁਖਵਿਹਾਰਮਿਤਿ ਸੁਖਕ੍ਰੀਡਨਮ੍| ਉਲ੍ਲਾਪਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍| ਵਿਹਾਰਃ ਕ੍ਰੀਡਾ, ਕਿਂਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਮਂ ਵਿਹਰਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਹਾਰਃ| ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮਿਤਿ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਏਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਿਤ੍ਯਾਦਾਵਪਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਚਕੈਃ ਪਦੈਰੇਵਂਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਸ੍ਟੈਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਵਿਧਭੇਦਕਥਨਂ ਸਮਾਨਕਾਰਣਾਦੁਪਪਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੇਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਬਹੁਲਸ੍ਯ| ਅਥ ਕਥਮੇਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਦਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਭੇਦਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਕਲ੍ਯਾਣਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਦਿਤਿ| ਤਤ੍ਸਂਯੋਗਾਦਿਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਾਂਸ਼ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਤ੍||੩੭||
Adhikarana ੩੫ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਸ਼ੂਰਂ ਚਣ੍ਡਮਸੂਯਕਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਨ੍ਤਮੌਪਧਿਕਂ ਰੌਦ੍ਰਮਨਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਮਪੂਜਕਮਾਸੁਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੧)| ਅਮਰ੍ਸਿਣਮਨੁਬਨ੍ਧਕੋਪਂ ਛਿਦ੍ਰਪ੍ਰਹਾਰਿਣਂ ਕ੍ਰੂਰਮਾਹਾਰਾਤਿਮਾਤ੍ਰਰੁਚਿਮਾਮਿਸਪ੍ਰਿਯਤਮਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯਾਸਬਹੁਲਮੀਰ੍ਸ੍ਯੁਂ ਰਾਕ੍ਸਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੨)| ਮਹਾਸ਼ਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੈਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਹਸ੍ਕਾਮਮਸ਼ੁਚਿਂ ਸ਼ੁਚਿਦ੍ਵੇਸਿਣਂ ਭੀਰੁਂ ਭੀਸਯਿਤਾਰਂ ਵਿਕਤਵਿਹਾਰਾਹਾਰਸ਼ੀਲਂ ਪੈਸ਼ਾਚਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੩)| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼ੂਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਭੀਰੁਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਾਯਾਸਬਹੁਲਂ ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਗੋਚਰਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਪਰਂ ਸਾਰ੍ਪਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੪)| ਆਹਾਰਕਾਮਮਤਿਦੁਃਖਸ਼ੀਲਾਚਾਰੋਪਚਾਰਮਸੂਯਕਮਸਂਵਿਭਾਗਿਨਮਤਿਲੋਲੁਪਮਕਰ੍ਮਸ਼ੀਲਂ ਪ੍ਰੈਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੫)| ਅਨੁਸਕ੍ਤਕਾਮਮਜਸ੍ਰਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਪਰਮਨਵਸ੍ਥਿਤਮਮਰ੍ਸਣਮਸਞ੍ਚਯਂ ਸ਼ਾਕੁਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੬)| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਖਲੁ ਰਾਜਸਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਙ੍ਵਿਧਂ ਭੇਦਾਂਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਰੋਸਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍||੩੮||
शूरं चण्डमसूयकमैश्वर्यवन्तमौपधिकं रौद्रमननुक्रोशमात्मपूजकमासुरं विद्यात् (१)| अमर्षिणमनुबन्धकोपं छिद्रप्रहारिणं क्रूरमाहारातिमात्ररुचिमामिषप्रियतमं स्वप्नायासबहुलमीर्ष्युं राक्षसं विद्यात् (२)| महाशनं स्त्रैणं स्त्रीरहस्काममशुचिं शुचिद्वेषिणं भीरुं भीषयितारं विकृतविहाराहारशीलं पैशाचं विद्यात् (३)| क्रुद्धशूरमक्रुद्धभीरुं तीक्ष्णमायासबहुलं सन्त्रस्तगोचरमाहारविहारपरं सार्पं विद्यात् (४)| आहारकाममतिदुःखशीलाचारोपचारमसूयकमसंविभागिनमतिलोलुपमकर्मशीलं प्रैतं विद्यात् (५)| अनुषक्तकाममजस्रमाहारविहारपरमनवस्थितममर्षणमसञ्चयं शाकुनं विद्यात् (६)| इत्येवं खलु राजसस्य सत्त्वस्य षङ्विधं भेदांशं विद्यात्, रोषांशत्वात्||३८||
🔊 Audio coming soon
ਔਪਧਿਕਮਿਤਿ ਛਦ੍ਮਪ੍ਰਚਾਰਿਣਮ੍| ਅਨਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਯਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਸਮਂ ਰਹਸਿ ਸ੍ਥਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਹਸ੍ਕਾਮਃ| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼ੂਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਭੀਰੁਮਿਤਿ ਕ੍ਰੋਧੇ ਸਤਿ ਸ਼ੂਰਂ, ਕ੍ਰੋਧੇਸਤਿ ਭੀਰੁਮ੍| ਗੋਚਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗੋਚਰੇ ਵਿਸਯੇ ਪ੍ਰਚਾਰੋ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਗੋਚਰਮਿਤਿ ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਵਿਸਯਪ੍ਰਚਾਰਮ੍| ਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨ ਏਵ ਯਥੋਕ੍ਤਾਚਾਰਃ ਪ੍ਰੇਤਃ, ਤੇਨ ਪ੍ਰੈਤਮਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਥਗੁਕ੍ਤਮ੍||੩੮||
Adhikarana ੩੬ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਨਿਰਾਕਰਿਸ੍ਣੁਮਮੇਧਸਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਾਚਾਰਾਹਰਂ ਮੈਥੁਨਪਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਂ ਪਾਸ਼ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੧)| ਭੀਰੁਮਬੁਧਮਾਹਾਰਲੁਬ੍ਧਮਨਵਸ੍ਥਿਤਮਨੁਸਕ੍ਤਕਾਮਕ੍ਰੋਧਂ ਸਰਣਸ਼ੀਲਂ ਤੋਯਕਾਮਂ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੨)| ਅਲਸਂ ਕੇਵਲਮਭਿਨਿਵਿਸ੍ਟਮਾਹਾਰੇ ਸਰ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਙ੍ਗਹੀਨਂ ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੩)| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਤਾਮਸਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭੇਦਾਂਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੋਹਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍||੩੯||
निराकरिष्णुममेधसं जुगुप्सिताचाराहरं मैथुनपरं स्वप्नशीलं पाशवं विद्यात् (१)| भीरुमबुधमाहारलुब्धमनवस्थितमनुषक्तकामक्रोधं सरणशीलं तोयकामं मात्स्यं विद्यात् (२)| अलसं केवलमभिनिविष्टमाहारे सर्वबुद्ध्यङ्गहीनं वानस्पत्यं विद्यात् (३)| इत्येवं तामसस्य सत्त्वस्य त्रिविधं भेदांशं विद्यान्मोहांशत्वात्||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰਣਸ਼ੀਲਮਿਤਿ ਗਮਨਸ਼ੀਲਮ੍| ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਊਹਾਪੋਹਵਿਚਾਰਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਉਕ੍ਤਾਨਿ||੩੯||
Adhikarana ੩੭ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਇਤ੍ਯਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਭੇਦਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਭੇਦੈਕਦੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ; ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਵਿਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸਿਸ਼ਕ੍ਰਯਮਵਰੁਣਕੁਬੇਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਕਾਰੇਣ, ਰਾਜਸਸ੍ਯ ਸਡ੍ਵਿਧੋ ਦੈਤ੍ਯਪਿਸ਼ਾਚਰਾਕ੍ਸਸਸਰ੍ਪਪ੍ਰੇਤਸ਼ਕੁਨਿਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਕਾਰੇਣ, ਤਾਮਸਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਪਸ਼ੁਮਤ੍ਸ੍ਯਵਨਸ੍ਪਤਿਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਕਾਰੇਣ, ਕਥਂ ਚ ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਮੁਪਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ||੪੦||
इत्यपरिसङ्ख्येयभेदानां त्रयाणामपि सत्त्वानां भेदैकदेशो व्याख्यातः; शुद्धस्य सत्त्वस्य सप्तविधो ब्रह्मर्षिशक्रयमवरुणकुबेरगन्धर्वसत्त्वानुकारेण, राजसस्य षड्विधो दैत्यपिशाचराक्षससर्पप्रेतशकुनिसत्त्वानुकारेण, तामसस्य त्रिविधः पशुमत्स्यवनस्पतिसत्त्वानुकारेण, कथं च यथासत्त्वमुपचारः स्यादिति||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਖਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਦਿਭੇਦੇਨ ਬਨ੍ਧੀਕਤ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦਾਨਾਹ- ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਨਸ੍ਪਤਿਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਕਾਰੇਣੇਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋ ਭੇਦੈਕਦੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਂਯੋਜਨੀਯਃ, ਕ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਾਭਾਵਾਤ੍| ਏਤੇ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਏਤ ਏਵੋਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਾਃ; ਏਵਮਨੁਕ੍ਤਾ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਣੁ-ਸ਼ਙ੍ਕਰ-ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਿਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਕਾਰੇਣ ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ ਏਵੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਕਥਂ ਨਾਮ ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਮਨੋਭਿਰ੍ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਮੁਪਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੇਤਦਰ੍ਥਮੁਦਾਹਰਣਰੂਪਾ ਅਮੀ ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ||੪੦||
Adhikarana ੩੮ (੪੧) · Śloka ੪੧
ਕੇਵਲਸ਼੍ਚਾਯਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਮਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ; ਤਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਚ ਭਾਵਾਨਾਮਨੁਸਮਾਧਿਃ, ਵਿਧਾਤਸ਼੍ਚ ਵਿਘਾਤਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਮਿਤਿ||੪੧||
केवलश्चायमुद्देशो यथोद्देशमभिनिर्दिष्टो भवति गर्भावक्रान्तिसम्प्रयुक्तः ; तस्य चार्थस्य विज्ञाने सामर्थ्यं गर्भकराणां च भावानामनुसमाधिः, विधातश्च विघातकराणां भावानामिति||४१||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਰ੍ਥਮੁਪਸਂਹਰਤਿ- ਕੇਵਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਵਲਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨਃ| ਉਦ੍ਦੇਸ਼ ਇਤਿ ‘ਯਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਃ| ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਮਿਤਿ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਕ੍ਰਮਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍| ਅਨੁਸਮਾਧਿਃ ਅਨੁਸ੍ਠਾਨਮ੍| ਵਿਘਾਤਃ ਵਰ੍ਜਨਮ੍| ਵਿਘਾਤਕਰਾਣਾਮਿਤਿ ਗਰ੍ਭਵਿਘਾਤਕਰਾਣਾਮ੍||੪੧||
Adhikarana ੩੯ (੪੨-੪੫) · Śloka ੪੫
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ| ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਰ੍ਥਾਃ ਸ਼ੁਭਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ||੪੨|| ਅਜਨ੍ਮਨਿ ਚ ਯੋ ਹੇਤੁਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਵਿਕਤਾਵਪਿ| ਇਮਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਸ਼ੁਭਾਨ੍ ਭਾਵਾਨਾਹੁਰ੍ਗਰ੍ਭਵਿਘਾਤਕਾਨ੍||੪੩|| ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਨਸ੍ਟੌ ਭਾਵਾਨਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍| ਸਰ੍ਵਥਾ ਵੇਦ ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੪੪|| ਅਵਾਪ੍ਤ੍ਯੁਪਾਯਾਨ੍ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ| ਯੇ ਚ ਗਰ੍ਭਵਿਘਾਤੋਕ੍ਤਾ ਭਾਵਾਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਦਾਰਧੀਃ||੪੫||
तत्र श्लोकाः- निमित्तमात्मा प्रकृतिर्वृद्धिः कुक्षौ क्रमेण च| वृद्धिहेतुश्च गर्भस्य पञ्चार्थाः शुभसञ्ज्ञिताः||४२|| अजन्मनि च यो हेतुर्विनाशे विकृतावपि| इमांस्त्रीनशुभान् भावानाहुर्गर्भविघातकान्||४३|| शुभाशुभसमाख्यातानष्टौ भावानिमान् भिषक्| सर्वथा वेद यः सर्वान् स राज्ञः कर्तुमर्हति||४४|| अवाप्त्युपायान् गर्भस्य स एवं ज्ञातुमर्हति| ये च गर्भविघातोक्ता भावास्तांश्चाप्युदारधीः||४५||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੈਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕੇ ਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾ ਯੇ ਗਰ੍ਭੇਨੁਸ੍ਠੇਯਾਃ, ਕੇ ਵਾ ਅਸ਼ੁਭਾ ਯੇ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ‘ਯਤਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋਰ੍ਥਃ| ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਗਰ੍ਭਰੂਪ ਆਤ੍ਮਾ ‘ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਾ’ ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਤੇਸ੍ਮਾਦ੍ਗਰ੍ਭ ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਃ ‘ਯਦ੍ਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਃ’ ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋਰ੍ਥਃ| ਵਦ੍ਧਿਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚੇਤਿ ‘ਯਯਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਕੁਕ੍ਸਾਵਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਗਰ੍ਭਃ’ ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋਰ੍ਥਃ| ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਰਿਤਿ ‘ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋਰ੍ਥਃ| ਅਜਨ੍ਮਨਿ ਚ ਯੋ ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ‘ਯਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ’ ਇਤ੍ਯੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੋਰ੍ਥੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਚ ਯੋ ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ‘ਯਤਸ਼੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋਰ੍ਥੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਵਿਕਤਾਵਪਾਯੇ ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ‘ਯਤਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਗਰ੍ਭਵਿਘਾਤਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾ ਗਰ੍ਭਵਿਘਾਤੋਕ੍ਤਾਃ||੪੨-੪੫||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੪
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਤੀਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने महतीगर्भावक्रान्तिशारीरं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਤੀਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||