Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातोऽतुल्यगोत्रीयं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਦਿਸਰ੍ਗ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੋ ਨੈਸ੍ਠਿਕਮੋਕ੍ਸਰੂਪਚਿਕਿਤ੍ਸੋਪਯੁਕ੍ਤ ਉਕ੍ਤਃ, ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਗਰ੍ਭਾਦਿਰੂਪਂ ਸਰ੍ਗਮਭਿਧਾਤੁਮਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰੀਯੋਭਿਧੀਯਤੇ ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
ਅਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰਜਃਕ੍ਸਯਾਨ੍ਤੇ ਰਹੋਵਿਸਸ੍ਟਂ ਮਿਥੁਨੀਕਤਸ੍ਯ| ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਪ੍ਰਭਵਂ ਚ ਸਡ੍ਭ੍ਯੋ ਯਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਗਰ੍ਭਤ੍ਵਮੁਪੈਤਿ ਪੁਂਸਃ||੩||
अतुल्यगोत्रस्य रजःक्षयान्ते रहोविसृष्टं मिथुनीकृतस्य| किं स्याच्चतुष्पात्प्रभवं च षड्भ्यो यत् स्त्रीषु गर्भत्वमुपैति पुंसः||३||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤਿ ਅਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ| ਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰਾਣਾਂ ਹਿ ਮੈਥੁਨੇਧਰ੍ਮੋ ਭਵਤਿ, ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਨਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਰਜਃਕ੍ਸਯਾਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਰਜਃਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ; ‘ਅਨ੍ਤੇ’ ਇਤਿਪਦੇਨ ਰਜਃਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਰਹੋਵਿਸਸ੍ਟਮਿਤਿ ਵਿਜਨੇ ਵਿਸਸ੍ਟਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਿਜਨ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਕਲਜ੍ਜਾਭਾਵਾਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਭਵਤੀਤਿ ਰਹ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਮਿਥੁਨੀਕਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੈਥੁਨਪ੍ਰਯੋਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ, ਵਿਪਰੀਤਸੁਰਤਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਨਿਸੇਧਤਿ| ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਤ੍ਵਸਟ੍ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵੇ ਉਤ੍ਤਰਗ੍ਰਨ੍ਥੇ ਏਵ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ| ਅਯਂ ਚ ਸ਼ਿਸ੍ਯਪ੍ਰਸ਼੍ਨਤਯਾ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਅ(ਪ੍ਰਾ)ਜ੍ਞਾਸ਼ਿਸ੍ਯਸ੍ਯ ਆਚਾਰ੍ਯਸਨ੍ਮਤਿਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥੋ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਤੇਨ ਯਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਬੀਜਸ੍ਯ ਜਾਨਾਤਿ, ਸ ਕਥਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧੇਯਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤੀਤਿ ਨ ਵਾਚ੍ਯਮ੍||੩||
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੪
ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾ ਯਦ੍ਧੀਯਤੇ ਗਰ੍ਭਸਮੁਦ੍ਭਵਾਯ| ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਭੂਮ੍ਯਬ੍ਗੁਣਪਾਦਵਤ੍ਤਤ੍ ਸਡ੍ਭ੍ਯੋ ਰਸੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯ||੪||
शुक्रं तदस्य प्रवदन्ति धीरा यद्धीयते गर्भसमुद्भवाय| वाय्वग्निभूम्यब्गुणपादवत्तत् षड्भ्यो रसेभ्यः प्रभवश्च तस्य||४||
🔊 Audio coming soon
ਪਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧੀਯਤ ਆਰੋਪ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਪਾਦਵਦਿਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਯਦ੍ ਗੁਣਪਦਮਧਿਕਂ ਕਰੋਤਿ, ਤੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਗੁਣਵਤਾਮੇਵ ਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰਮ੍ਭਕਤ੍ਵਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਸੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰਮ੍ਭਕੇਸੁ ਪਾਦਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੇਨ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਤੁਲ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰਮ੍ਭਕਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਆਕਾਸ਼ਂ ਤੁ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕੇਸ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਨ ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਭੂਤਚਤੁਸ੍ਟਯਮੇਵ ਕ੍ਰਿਯਾਵਦ੍ ਯਾਤਿ, ਆਕਾਸ਼ਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਪਕਮੇਵ ਤਤ੍ਰਗਤੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ, ਤੇਨਾਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਗਮਨਾਭਾਵਾਦਿਹ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਗਮਨਾਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਗਤਤ੍ਵੇਨਾਨਭਿਧਾਨਮ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਗਮਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵ| ਯਥਾ- “ਭੂਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਹਿਤਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰ੍ਮਨੋਜਵੋ ਦੇਹਮੁਪੈਤਿ ਦੇਹਾਤ੍” ਇਤਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਸਡ੍ਰਸਾਹਾਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮੇਵ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵੋਕ੍ਤਂ- ਸਡ੍ਭ੍ਯੋ ਰਸੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ੍ਤੁ ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਜਨਕਤ੍ਵਮਮ੍ਲਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਘਾਤਕਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਦਤ੍ਯਰ੍ਥੋਪਯੋਗਾਦਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੪||
Adhikarana ੪ (੫) · Śloka ੫
ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਦੇਹਃ ਸਮਯੇ ਸੁਖਂ ਚ ਗਰ੍ਭਃ ਕਥਂ ਕੇਨ ਚ ਜਾਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀ| ਗਰ੍ਭਂ ਚਿਰਾਦ੍ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਸਪ੍ਰਜਾਪਿ ਭੂਤ੍ਵਾਥਵਾ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕੇਨ ਗਰ੍ਭਃ||੫||
सम्पूर्णदेहः समये सुखं च गर्भः कथं केन च जायते स्त्री| गर्भं चिराद्विन्दति सप्रजाऽपि भूत्वाऽथवा नश्यति केन गर्भः||५||
🔊 Audio coming soon
‘ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਦੇਹਃ ਕਥਂ ਜਾਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯੇਕਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ, ‘ਸਮਯੇ ਕਥਂ ਜਾਯਤੇ’ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ, ‘ਸੁਖਂ ਕਥਂ ਜਾਯਤੇ’ ਇਤਿ ਤਤੀਯਃ| ਸਪ੍ਰਜਾਪੀਤਿ ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪਿ ਸਤੀ ਕਥਂ ਚਿਰੇਣ ਗਰ੍ਭਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ||੫||
Adhikarana ੫ (੬-੧੦) · Śloka ੧੦
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸਗਾਤ੍ਮਾਸ਼ਯਕਾਲਸਮ੍ਪਦ੍ ਯਸ੍ਯੋਪਚਾਰਸ਼੍ਚ ਹਿਤੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਨੈਃ | ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇ ਚ ਸੁਖੀ ਸੁਖਂ ਚ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਸਮ੍ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਦੇਹਃ||੬|| ਯੋਨਿਪ੍ਰਦੋਸਾਨ੍ਮਨਸੋਭਿਤਾਪਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਸਗਾਹਾਰਵਿਹਾਰਦੋਸਾਤ੍| ਅਕਾਲਯੋਗਾਦ੍ਬਲਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਚ੍ਚ ਗਰ੍ਭਂ ਚਿਰਾਦ੍ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਸਪ੍ਰਜਾਪਿ||੭|| ਅਸਙ੍ਗਿਰੁਦ੍ਧਂ ਪਵਨੇਨ ਨਾਰ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਬੁਧਾਃ ਕਦਾਚਿਤ੍| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਹਿ ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦਸਗਸ੍ਰਵਿ ਵਿਵਰ੍ਧਮਾਨਮ੍||੮|| ਤਦਗ੍ਨਿਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਰਮਸ਼ੋਕਰੋਗੈਰੂਸ੍ਣਾਨ੍ਨਪਾਨੈਰਥਵਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮ੍| ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਸਗੇਕਂ ਨ ਚ ਗਰ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਕੇਚਿਨ੍ਨਰਾ ਭੂਤਹਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ||੯|| ਓਜੋਸ਼ਨਾਨਾਂ ਰਜਨੀਚਰਾਣਾਮਾਹਾਰਹੇਤੋਰ੍ਨ ਸ਼ਰੀਰਮਿਸ੍ਟਮ੍| ਗਰ੍ਭਂ ਹਰੇਯੁਰ੍ਯਦਿ ਤੇ ਨ ਮਾਤੁਰ੍ਲਬ੍ਧਾਵਕਾਸ਼ਾ ਨ ਹਰੇਯੁਰੋਜਃ||੧੦||
शुक्रासृगात्माशयकालसम्पद् यस्योपचारश्च हितैस्तथाऽन्नैः | गर्भश्च काले च सुखी सुखं च सञ्जायते सम्परिपूर्णदेहः||६|| योनिप्रदोषान्मनसोऽभितापाच्छुक्रासृगाहारविहारदोषात्| अकालयोगाद्बलसङ्क्षयाच्च गर्भं चिराद्विन्दति सप्रजाऽपि||७|| असृङ्गिरुद्धं पवनेन नार्या गर्भं व्यवस्यन्त्यबुधाः कदाचित्| गर्भस्य रूपं हि करोति तस्यास्तदसृगस्रवि विवर्धमानम्||८|| तदग्निसूर्यश्रमशोकरोगैरूष्णान्नपानैरथवा प्रवृत्तम्| दृष्ट्वाऽसृगेकं न च गर्भसञ्ज्ञं केचिन्नरा भूतहृतं वदन्ति||९|| ओजोशनानां रजनीचराणामाहारहेतोर्न शरीरमिष्टम्| गर्भं हरेयुर्यदि ते न मातुर्लब्धावकाशा न हरेयुरोजः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨਾਮੁਤ੍ਤਰਂ- ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ੍ਪਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸਗਾਸ਼ਯਾਨਾਮਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍, ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਯੋਗਾਧਿਸ੍ਟਾਤੁਃ ਸ਼ੁਭਜੀਵਕਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਤ੍, ਕਾਲਸ੍ਯ ਤ੍ਵਨਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿ ਸਮ੍ਪਤ੍| ਉਪਚਾਰੋ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯੁਪਚਾਰਃ| ਕਾਲ ਇਤਿ ਨਵਮੇ ਦਸ਼ਮੇ ਵਾ ਮਾਸੇ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਕਾਲਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਮਂ ਮਾਸਮੁਪਾਦਾਯਾਦਸ਼ਮਾਤ੍” (ਸ਼ਾ. ਅ. ੪) ਇਤਿ| ਸੁਖੀਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਕੇਨਚਿਨ੍ਨ ਗ੍ਰਸ੍ਤਃ| ਸੁਖਮਿਤਿ ਅਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ| ਅਕਾਲਯੋਗਾਦਿਤਿ ਤੁਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਪੁਰੁਸੇਣ ਸਂਯੋਗਾਤ੍, ਤੁਕਾਲਸ਼੍ਚ ਸੋਡਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਯਾਵਤ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਹਾਰੀਤੇ- “ਸੋਡਸ਼ ਦਿਵਸਾ ਤੁਕਾਲਃ” ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਮਤੁਕਾਲ ਉਕ੍ਤਃ| ‘ਭੂਤ੍ਵਾਥਵਾ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕੇਨ ਗਰ੍ਭਃ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮ੍- ਅਸਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਵਨੇਨੇਤਿ ਦੁਸ੍ਟਵਾਤੇਨ| ਕਤੇ ਅਸਙ੍ਨਿਰੋਧੇ ਗਰ੍ਭਭ੍ਰਮੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਰੂਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇ ਹਿ ਵਿਵਰ੍ਧਮਾਨਂ ਰੁਧਿਰਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਗਰ੍ਭਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸਗੇਕਮਿਤਿ ਅਸਗੇਵ ਪਰਮ੍| ਨ ਚ ਗਰ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਮਿਤਿ ਨ ਗਰ੍ਭਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਦ੍ਯਾਕਾਰਕਮ੍| ਭੂਤੈਰ੍ਗਰ੍ਭਾਨਾਹਰਣੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਓਜੋਸ਼ਨਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਓਜਃ ਅਸ੍ਟਬਿਨ੍ਦੁਕਮਸ਼੍ਨਨ੍ਤੀਤਿ ਓਜੋਸ਼ਨਾਃ| ਯਦਿ ਤ੍ਵਨਾਹਾਰਭੂਤਮਪਿ ਗਰ੍ਭਂ ਹਰੇਯੁਸ੍ਤਦਾ ਮਾਤੁਰ੍ਨਿਤਰਾਮਾਹਾਰਭੂਤਮੋਜੋ ਲਬ੍ਧਾਵਕਾਸ਼ਤ੍ਵੇਨ ਹਰੇਯੁਃ| ਲਬ੍ਧਾਵਕਾਸ਼ਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਭਿਗਮਨਕਾਰਣਾਃ||੬-੧੦||
Adhikarana ੬ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਕਨ੍ਯਾਂ ਸੁਤਂ ਵਾ ਸਹਿਤੌ ਪਥਗ੍ਵਾ ਸੁਤੌ ਸੁਤੇ ਵਾ ਤਨਯਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ਵਾ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸੁਚਿਰੇਣ ਗਰ੍ਭਮੇਕੋਭਿਵਦ੍ਧਿਂ ਚ ਯਮੇਭ੍ਯੁਪੈਤਿ||੧੧||
कन्यां सुतं वा सहितौ पृथग्वा सुतौ सुते वा तनयान् बहून् वा| कस्मात् प्रसूते सुचिरेण गर्भमेकोऽभिवृद्धिं च यमेऽभ्युपैति||११||
🔊 Audio coming soon
ਕਨ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਸ੍ਟਕਮ੍| ਕਨ੍ਯਾਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਸੂਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਥਮਃ, ਸੁਤਂ ਪਥਗ੍ ਵੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ, ਸਹਿਤੌ ਕਨ੍ਯਾਸੁਤੌ ਵੇਤਿ ਤਤੀਯਃ, ਸੁਤੌ ਸਹਿਤਾਵਿਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਃ, ਸੁਤੇ ਸਹਿਤੇ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਮਃ, ਤਨਯਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ਵੇਤਿ ਸਸ੍ਟਃ, ਸੁਚਿਰਾਤ੍ ਕਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸੂਤ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤਮਃ, ਯਮੇ ਯੁਗ੍ਮੇ ਕਥਮੇਕੋਭਿਵਦ੍ਧਿਮਭ੍ਯੁਪੈਤੀਤ੍ਯਸ੍ਟਮਃ||੧੧||
Adhikarana ੭ (੧੨-੧੬) · Śloka ੧੬
ਰਕ੍ਤੇਨ ਕਨ੍ਯਾਮਧਿਕੇਨ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧੀਕਤੇਨ| ਬੀਜੇਨ ਕਨ੍ਯਾਂ ਚ ਸੁਤਂ ਚ ਸੂਤੇ ਯਥਾਸ੍ਵਬੀਜਾਨ੍ਯਤਰਾਧਿਕੇਨ||੧੨|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਧਿਕਂ ਦ੍ਵੈਧਮੁਪੈਤਿ ਬੀਜਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੁਤੌ ਸਾ ਸਹਿਤੌ ਪ੍ਰਸੂਤੇ| ਰਕ੍ਤਾਧਿਕਂ ਵਾ ਯਦਿ ਭੇਦਮੇਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸੁਤੇ ਸਾ ਸਹਿਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੇ||੧੩|| ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਯਾਵਦ੍ਬਹੁਧਾ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਂ ਵਾਯੁਰਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਃ| ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯਪਤ੍ਯਾਨਿ ਯਥਾਵਿਭਾਗਂ ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨ੍ਯਸ੍ਵਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਤੇ||੧੪|| ਆਹਾਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਦਾ ਨ ਗਰ੍ਭਃ ਸ਼ੋਸਂ ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਿਂ ਵਾ| ਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸੁਚਿਰੇਣ ਗਰ੍ਭਂ ਪੁਸ੍ਟੋ ਯਦਾ ਵਰ੍ਸਗਣੈਰਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੫|| ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਮਾਂਸ਼ਭੇਦਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਸਜੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਮੁਪੈਤਿ ਕੁਕ੍ਸੌ| ਏਕੋਧਿਕੋ ਨ੍ਯੂਨਤਰੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਏਵਂ ਯਮੇਪ੍ਯਭ੍ਯਧਿਕੋ ਵਿਸ਼ੇਸਃ||੧੬||
रक्तेन कन्यामधिकेन पुत्रं शुक्रेण तेन द्विविधीकृतेन| बीजेन कन्यां च सुतं च सूते यथास्वबीजान्यतराधिकेन||१२|| शुक्राधिकं द्वैधमुपैति बीजं यस्याः सुतौ सा सहितौ प्रसूते| रक्ताधिकं वा यदि भेदमेति द्विधा सुते सा सहिते प्रसूते||१३|| भिनत्ति यावद्बहुधा प्रपन्नः शुक्रार्तवं वायुरतिप्रवृद्धः| तावन्त्यपत्यानि यथाविभागं कर्मात्मकान्यस्ववशात् प्रसूते||१४|| आहारमाप्नोति यदा न गर्भः शोषं समाप्नोति परिस्रुतिं वा| तं स्त्री प्रसूते सुचिरेण गर्भं पुष्टो यदा वर्षगणैरपि स्यात्||१५|| कर्मात्मकत्वाद्विषमांशभेदाच्छुक्रासृजोर्वृद्धिमुपैति कुक्षौ| एकोऽधिको न्यूनतरो द्वितीय एवं यमेऽप्यभ्यधिको विशेषः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਤ੍ਤਰਮ੍| ਅਧਿਕੇਨੇਤਿ ਪਦਂ ਰਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਚ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਵਿਧੀਕਤੇਨ ਦ੍ਵਿਖਣ੍ਡੀਕਤੇਨ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਬੀਜੇਨ੍ਯਤਰੋ ਭਾਗੋਧਿਕੋ ਯਤ੍ਰ ਤੇਨ ਬੀਜੇਨ; ਏਤੇਨ ਯਦਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧੇ ਭਾਗੇ ਏਕਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਮਧਿਕਮ੍, ਅਪਰਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍, ਏਸ ਵਿਭਾਗੋ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਕਨ੍ਯਾਸੁਤੌ ਭਵਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਯਾਵਦ੍ਬਹੁਧਾ ਭਿਨਤ੍ਤੀਤਿ ਯਾਵਤੀਂ ਬਹੁਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਕਰੋਤਿ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਦਿਰੂਪਾਮ੍| ਪ੍ਰਪਨ੍ਨ ਆਗਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਂ ਵਾਯੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਥਾਵਿਭਾਗਮਿਤਿ ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰਕ੍ਤਵਿਭਾਗੋ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਕਨ੍ਯਾਃ ਸੁਤਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਬੀਜਾਧਿਕ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ| ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਿ ਕਰ੍ਮਕਾਰਣਕਾਨਿ| ਅਸ੍ਵਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਪਰਾਧੀਨਤ੍ਵੇਨ| ਆਹਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਆਹਾਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਹਾਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸਜੋਰ੍ਯਃ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪੋ ਵਿਸਮਾਂਸ਼ਭੇਦੋ ਭਵਤਿ, ਸ ਜਾਯਮਾਨਗਰ੍ਭਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦੇਵ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦਿਤਿ||੧੨-੧੬||
Adhikarana ੮ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਰੇਤਾਃ ਪਵਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਵਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਾਹੀ ਨਰਨਾਰਿਸਣ੍ਡੌ| ਵਕ੍ਰੀ ਤਥੇਰ੍ਸ੍ਯਾਭਿਰਤਿਃ ਕਥਂ ਵਾ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਵਾਤਿਕਸਣ੍ਡਕੋ ਵਾ||੧੭||
कस्माद्द्विरेताः पवनेन्द्रियो वा संस्कारवाही नरनारिषण्डौ| वक्री तथेर्ष्याभिरतिः कथं वा सञ्जायते वातिकषण्डको वा||१७||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਸ੍ਟਕਮ੍| ਨਰਸਣ੍ਡੋ ਨਾਰਿਸਣ੍ਡਸ਼੍ਚੇਤਿ ਨਰਨਾਰਿਸਣ੍ਡੌ||੧੭||
Adhikarana ੯ (੧੮-੨੧) · Śloka ੨੧
ਬੀਜਾਤ੍ ਸਮਾਂਸ਼ਾਦੁਪਤਪ੍ਤਬੀਜਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਲਿਙ੍ਗੀ ਭਵਤਿ ਦ੍ਵਿਰੇਤਾਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼ਯਂ ਗਰ੍ਭਗਤਸ੍ਯ ਹਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਾਯੁਃ ਪਵਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮ੍||੧੮|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼ਯਦ੍ਵਾਰਵਿਘਟ੍ਟਨੇਨ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਾਹਂ ਕੁਰੁਤੇਨਿਲਸ਼੍ਚ| ਮਨ੍ਦਾਲ੍ਪਬੀਜਾਵਬਲਾਵਹਰ੍ਸੌ ਕ੍ਲੀਬੌ ਚ ਹੇਤੁਰ੍ਵਿਕਤਿਦ੍ਵਯਸ੍ਯ||੧੯|| ਮਾਤੁਰ੍ਵ੍ਯਵਾਯਪ੍ਰਤਿਘੇਨ ਵਕ੍ਰੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬੀਜਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਤਯਾ ਪਿਤੁਸ਼੍ਚ| ਈਰ੍ਸ੍ਯਾਭਿਭੂਤਾਵਪਿ ਮਨ੍ਦਹਰ੍ਸਾਵੀਰ੍ਸ੍ਯਾਰਤੇਰੇਵ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਮ੍||੨੦|| ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਦੋਸਾਦ੍ਵਸਣੌ ਤੁ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਂ ਗਤੌ ਵਾਤਿਕਸਣ੍ਡਕਃ ਸਃ| ਇਤ੍ਯੇਵਮਸ੍ਟੌ ਵਿਕਤਿਪ੍ਰਕਾਰਾਃ ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮੁਪਲਕ੍ਸਣੀਯਾਃ||੨੧||
बीजात् समांशादुपतप्तबीजात् स्त्रीपुंसलिङ्गी भवति द्विरेताः| शुक्राशयं गर्भगतस्य हत्वा करोति वायुः पवनेन्द्रियत्वम्||१८|| शुक्राशयद्वारविघट्टनेन संस्कारवाहं कुरुतेऽनिलश्च| मन्दाल्पबीजावबलावहर्षौ क्लीबौ च हेतुर्विकृतिद्वयस्य||१९|| मातुर्व्यवायप्रतिघेन वक्री स्याद्बीजदौर्बल्यतया पितुश्च| ईर्ष्याभिभूतावपि मन्दहर्षावीर्ष्यारतेरेव वदन्ति हेतुम्||२०|| वाय्वग्निदोषाद्वृषणौ तु यस्य नाशं गतौ वातिकषण्डकः सः| इत्येवमष्टौ विकृतिप्रकाराः कर्मात्मकानामुपलक्षणीयाः||२१||
🔊 Audio coming soon
ਬੀਜਾਦਿਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍| ਉਪਤਪ੍ਤਬੀਜਾਦਿਤਿ ਉਪਤਪ੍ਤਬੀਜਜਨਕਬੀਜਭਾਗਾਤ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਲਿਙ੍ਗੀਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਸਾਧਾਰਣਨਾਸਿਕਾਚਕ੍ਸੁਰਾਦਿਲਿਙ੍ਗਯੁਕ੍ਤਃ, ਯਾਨਿ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰਸਾਧਾਰਣਾਨ੍ਯੁਪਸ੍ਥਧ੍ਵਜਸ੍ਤਨਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਤਾਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ| ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਵਦ੍ਧੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਰਕ੍ਤੇਨ ਵਾ ਜਨ੍ਯਾਨਿ, ਇਹ ਸਮਰਕ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰਬ੍ਧੇਨ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਤਰਵਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਨੋਪਸ੍ਥਧ੍ਵਜਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਲਿਙ੍ਗਭਵਨਮ੍| ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਪੁਰੁਸਤ੍ਵੋਪਜਨਕਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਂ ਰੇਤੋ ਬੀਜਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਦ੍ਵਿਰੇਤਾਃ| ਕਿਂਵਾ, ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਲਿਙ੍ਗੀਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰ੍ਯਲ੍ਲਿਙ੍ਗਮੁਪਸ੍ਥਧ੍ਵਜਰੂਪਂ, ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਲਿਙ੍ਗੀ; ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵੀਨਿ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਤਨਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇ ਬੀਜੋਪਤਾਪੇਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵਿਸ੍ਤਨਾਦਿਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਨੋਪਸ੍ਥਧ੍ਵਜੋਤ੍ਪਾਦਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਃ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦੇਵੇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਕਿਂਵਾ ਉਪਸ੍ਥਧ੍ਵਜੌ ਬਲਵਨ੍ਤੌ, ਯੇਨ ਤੌ ਗਰ੍ਭਕਾਲ ਏਵ ਭਵਤਃ; ਸ੍ਤਨਾਦਿ ਤੂਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵਿਤਯਾ ਦੁਰ੍ਬਲਂ, ਦੁਰ੍ਬਲੇਨ ਬੀਜੋਪਤਾਪੇਨ ਨ ਬਲਵਤੋਰੁਪਸ੍ਥਧ੍ਵਜਯੋਰ੍ਬਾਧਃ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਮੇਵ ਸ੍ਤਨਾਦੀਨਾਮਿਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਸਮਾਂਸ਼ੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤੇ ਭਵਤਃ, ਤਤ੍ਰ ਸਂਯੋਗਮਹਿਮ੍ਨੈਵ ਬੀਜਾਂਸ਼ਤਾਪੋ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਵਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਵਣੋਤਿ- ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਪਵਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪਵਨਸ਼ੁਕ੍ਰਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਹੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਪਵਨਸ੍ਯ ਚੇਦਮੇਵੇਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤ੍ਵਂ- ਯਦ੍ ਵ੍ਯਵਾਯਕਾਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਦਸ਼ਰੂਪਤਯਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ; ਅਸ੍ਯ ਹਿ ਵਾਯੁਰੇਵ ਪਰਂ ਵ੍ਯਵਾਯਕਾਲੇ ਯਾਤਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼ਯਦ੍ਵਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਾਹਵਿਵਰਣਮ੍| ਦ੍ਵਾਰਵਿਘਟ੍ਟਨੇਨੇਤਿ ਦ੍ਵਾਰਦੂਸਣੇਨ| ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਬਸ੍ਤਿਵਾਜੀਕਰਣਾਦਿਨਾ ਪਰਂ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਦੁਸ੍ਟਦ੍ਵਾਰਂ ਸਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਾਹਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਾਹੇਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਾ ਆਸੇਕ੍ਯਸੌਗਨ੍ਧਿਕਕੁਮ੍ਭੀਕਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਨੀਯਾਃ, ਯਤ ਏਤੇਪਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ- “ਪਿਤ੍ਰੋਰਤ੍ਯਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦਾਸੇਕ੍ਯਃ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤ੍| ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਲਭਤੇ ਧ੍ਵਜੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍|| ਯਃ ਪੂਤਿਯੋਨ੍ਯਾਂ ਜਾਯੇਤ ਸ ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਸਞ੍ਜ੍ਞਕਃ| ਸ ਯੋਨਿਸ਼ੇਫਸੋਰ੍ਗਨ੍ਧਮਾਘ੍ਨਾਯ ਲਭਤੇ ਬਲਮ੍|| ਸ੍ਵੇ ਗੁਦੇਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਦ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਪੁਂਵਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਕੁਮ੍ਭੀਕਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ” (ਸੁ. ਸ਼ਾ. ੨) ਇਤਿ| ਨਰਨਾਰੀਸਣ੍ਡਾਵਾਹ- ਮਨ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨ੍ਦਵੇਗਮਲ੍ਪਂ ਚ ਬੀਜਂ ਯਯੋਸ੍ਤੌ ਤਥਾ| ਅਬਲਾਵਿਤਿ ਨਿਸਰ੍ਗਬਲਰਹਿਤੌ| ਅਹਰ੍ਸਾਵਿਤਿ ਅਨੁਤ੍ਸਾਹੌ| ਕ੍ਲੀਬਾਵਿਤਿ ਦੁਸ੍ਟਬੀਜੌ| ਅਤ੍ਰ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਣ੍ਡਸ੍ਯ, ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁਸ ਸਣ੍ਡਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਤੌ ਤ੍ਵਬੀਜਾਵੇਵ ਜ੍ਞੇਯੌ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਅਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਣ੍ਡਕਃ” (ਸੁ. ਸ਼ਾ. ੨) ਇਤਿ| ਮਾਤੁਰ੍ਵ੍ਯਵਾਯਪ੍ਰਤਿਘੇਨੇਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਕਾਲੇ ਮਾਤੁਰ੍ਵ੍ਯਵਾਯਾਨਿਚ੍ਛਾ ਵਿਸਮਾਙ੍ਗਨ੍ਯਾਸੋ ਵਾ ਵ੍ਯਵਾਯਪ੍ਰਤਿਘਃ, ਤੇਨ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਂ ਨਿਯਮਾਨ੍ਨੋਪੈਤਿ ਸ ਵਕ੍ਰੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ | ਬੀਜਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਤਯਾ ਚ ਪਿਤੁਰ੍ਵਕ੍ਰੀਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਅਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵੋ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਤਾ, ਤੇਨ ਪਿਤੁਰ੍ਬੀਜਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲਕ੍ਰਿਯਤਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਰਵ੍ਯਵਾਯਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਧ੍ਵਜੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਸ ਈਰ੍ਸ੍ਯਾਰਤਿਃ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਯਵਾਯਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਵ੍ਯਵਾਯੇ ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਈਰ੍ਸ੍ਯਕਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ” (ਸੁ. ਸ਼ਾ. ੨) ਇਤਿ| ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮਿਤਿਪਦੇਨ ਏਤੇ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਕਰ੍ਮਬਲਾਦੇਵ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੧੮-੨੧||
Adhikarana ੧੦ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋਨੁਗਤਸ੍ਯ ਕੁਕ੍ਸੌ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਨ੍ਨਪੁਂਸਾਮੁਦਰਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮ੍| ਕਿਂ ਲਕ੍ਸਣਂ? ਕਾਰਣਮਿਸ੍ਯਤੇ ਕਿਂ ਸਰੂਪਤਾਂ ਯੇਨ ਚ ਯਾਤ੍ਯਪਤ੍ਯਮ੍||੨੨||
गर्भस्य सद्योऽनुगतस्य कुक्षौ स्त्रीपुन्नपुंसामुदरस्थितानाम्| किं लक्षणं? कारणमिष्यते किं सरूपतां येन च यात्यपत्यम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਃ| ਸਦ੍ਯੋਨੁਗਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸਦ੍ਯੋਗਹੀਤਸ੍ਯ| ਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਰਣਂ ਕਿਂ ਤਤ੍, ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਸਰੂਪਤਾਂ ਸਾਦਸ਼੍ਯਮਪਤ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭੋ ਯਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਂ ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ||੨੨||
Adhikarana ੧੧ (੨੩-੨੭) · Śloka ੨੭
ਨਿਸ੍ਠੀਵਿਕਾ ਗੌਰਵਮਙ੍ਗਸਾਦਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਪ੍ਰਹਰ੍ਸੌ ਹਦਯੇ ਵ੍ਯਥਾ ਚ| ਤਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਬੀਜਗ੍ਰਹਣਂ ਚ ਯੋਨ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋਨੁਗਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਮ੍||੨੩|| ਸਵ੍ਯਾਙ੍ਗਚੇਸ੍ਟਾ ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥਿਨੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਪ੍ਨਪਾਨਾਸ਼ਨਸ਼ੀਲਚੇਸ੍ਟਾ| ਸਵ੍ਯਾਤ੍ਤਗਰ੍ਭਾ ਨ ਚ ਵਤ੍ਤਗਰ੍ਭਾ ਸਵ੍ਯਪ੍ਰਦੁਗ੍ਧਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮੇਵ ਸੂਤੇ||੨੪|| ਪੁਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਤੋ ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਲਿਙ੍ਗਾ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਤਤੀਯਾਮ੍| ਗਰ੍ਭੋਪਪਤ੍ਤੌ ਤੁ ਮਨਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਯਂ ਜਨ੍ਤੁਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਂ ਪ੍ਰਸੂਤੇ||੨੫|| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮਾਤਾਪਿਤਸਮ੍ਭਵਾਨਿ| ਆਹਾਰਜਾਨ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤਾਨਿ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਦੇਹੇ||੨੬|| ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਬਲਵਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮਾਤਾਪਿਤਕਰ੍ਮਜਾਨਿ| ਤਾਨਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ਸਦਸ਼ਤ੍ਵਹੇਤੁਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਨੂਕਮਪਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍||੨੭||
निष्ठीविका गौरवमङ्गसादस्तन्द्राप्रहर्षौ हृदये व्यथा च| तृप्तिश्च बीजग्रहणं च योन्यां गर्भस्य सद्योऽनुगतस्य लिङ्गम्||२३|| सव्याङ्गचेष्टा पुरुषार्थिनी स्त्री स्त्रीस्वप्नपानाशनशीलचेष्टा| सव्यात्तगर्भा न च वृत्तगर्भा सव्यप्रदुग्धा स्त्रियमेव सूते||२४|| पुत्रं त्वतो लिङ्गविपर्ययेण व्यामिश्रलिङ्गा प्रकृतिं तृतीयाम्| गर्भोपपत्तौ तु मनः स्त्रिया यं जन्तुं व्रजेत्तत्सदृशं प्रसूते||२५|| गर्भस्य चत्वारि चतुर्विधानि भूतानि मातापितृसम्भवानि| आहारजान्यात्मकृतानि चैव सर्वस्य सर्वाणि भवन्ति देहे||२६|| तेषां विशेषाद्बलवन्ति यानि भवन्ति मातापितृकर्मजानि| तानि व्यवस्येत् सदृशत्वहेतुं सत्त्वं यथानूकमपि व्यवस्येत्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਬੀਜਗ੍ਰਹਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਯੋਨੌ ਨਿਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਃਸਰਣਮ੍| ਸਵ੍ਯਾਙ੍ਗ੍ਪ੍ਰਧਾਨਤਯਾ ਚੇਸ੍ਟਤੇ ਯਾ ਸਾ ਸਵ੍ਯਾਙ੍ਗਚੇਸ੍ਟਾ| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਇਵ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਪ੍ਨਪਾਨਾਸ਼ਨਸ਼ੀਲਚੇਸ੍ਟਾ| ਸਵ੍ਯੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਆਤ੍ਤੋ ਗਹੀਤੋ ਗਰ੍ਭੋ ਯਯਾ ਸਾ ਸਵ੍ਯਾਤ੍ਤਗਰ੍ਭ; ਕਿਂਵਾ ‘ਸਵ੍ਯਾਙ੍ਗਗਰ੍ਭਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਨ ਚ ਵਤ੍ਤਗਰ੍ਭੇਤਿ ਦੀਰ੍ਘਗਰ੍ਭੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਵ੍ਯੇ ਸ੍ਤਨੇ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਸਵ੍ਯਪ੍ਰਦੁਗ੍ਧਾ| ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਲਿਙ੍ਗਾ ਤੁ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗਚੇਸ੍ਟਾਦਿਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਤਤੀਯਾਮਿਤਿ ਨਪੁਂਸਕਮ੍| ਗਰ੍ਭੋਪਪਤ੍ਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸਾਰੂਪ੍ਯਕਾਰਣਮਾਹ| ਗਰ੍ਭੋਪਪਤ੍ਤੌ ਬੀਜਗ੍ਰਹਣਕਾਲੇ ਮਨੋ ਯਂ ਜਨ੍ਤੁਂ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਂ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਯਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਬੀਜਗ੍ਰਹਣਕਾਲੀਨਂ ਮਨਸਾਨੁਧ੍ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦੇਵ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਸਦਸ਼ਮਪਤ੍ਯਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਕਿਂਵਾ ਤਤ੍ਕਾਲੀਨਚਿਨ੍ਤਯੈਵ ਬੀਜਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਜਨ੍ਤੁਸਦਸ਼ਾਰਮ੍ਭਸ਼ਕ੍ਤਿਕਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਦਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਮਾਨਸਾਨਾਮਪਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਭੂਤਵਿਸ਼ੇਸਕਰਣੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਯਥਾ- ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਦੀਰਣਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਥਾ ਦੋਹਦਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾ ਗਰ੍ਭਵਿਕਤਿਃ, ਈਰ੍ਸ੍ਯਾਭਯਾਦੀਨਾਂ ਚੌਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਦੇਵ ਚ ਸਾਦਸ਼੍ਯਕਾਰਣਂ ਪਸ਼੍ਯਤਾ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਥਾ- “ਯਾ ਯਾ ਯਥਾਵਿਧਂ ਪੁਤ੍ਰਮਾਸ਼ਾਸੀਤ” ਇਤ੍ਯੁਪਾਦਾਯ “ਸਾ ਸਾ ਤਾਂਸ੍ਤਾਞ੍ਜਨਪਦਾਨ੍ ਮਨਸਾਨੁਕ੍ਰਮੇਤ੍” (ਸ਼ਾ. ਅ. ੮) ਇਤਿ| ਜਨ੍ਤ੍ਵਨੁਧ੍ਯਾਨਂ ਸਾਦਸ਼੍ਯਕਾਰਣਮਭਿਧਾਯ ਸਾਦਸ਼੍ਯਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਗਰ੍ਭਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤ੍ਵਾਰੀਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਕਾਸ਼ਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ| ਭੂਤਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨੀਤਿ ਵਿਵਣੋਤਿ- ਮਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਤਸਮ੍ਭਵਾਨਿ ਰਕ੍ਤਗਤਾਨਿ, ਪਿਤਸਮ੍ਭਵਾਨਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਗਤਾਨਿ, ਆਹਾਰਜਾਨਿ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਯੋਗੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਮਾਤੁਰਾਹਾਸਮ੍ਭੂਤਰਸਜਾਨਿ, ਆਤ੍ਮਜਾਨਿ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਕਰ੍ਮਵਸ਼ਭੂਤਾਨਿ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਾ ਸਦਸ਼ਰੂਪਜਨਕਾਨਿ, ਅਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਾ ਤੁ ਵਿਸਦਸ਼ਰੂਪਜਨਕਾਨੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਆਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰਰੂਪਾਣਿ, ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣ੍ਤ੍ਵੇਨਾਵਿਸ਼ੇਸਸਾਦਸ਼੍ਯਕਾਰਣਾਨੀਤਿ ਨੇਹ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਨਿ| ਤਤ੍ਰੈਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਸਾਦਸ਼੍ਯੇ ਕਿਂ ਭਵਤਿ ਕਾਰਣਂ, ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਚੇਤ੍ਯਾਹ- ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਤਿਪਦੇਨ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਸਾਦਸ਼੍ਯਕਾਰਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਾਨਿ ਬਲਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਭੂਯਿਸ੍ਟਂ ਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਜਨਯਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਹਾਰਜਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਕਰ੍ਮਾਪੇਕ੍ਸਯੈਵ ਸਾਦਸ਼੍ਯਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨਾਹਾਰਜਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਕਤਂ, ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਜੇਸ੍ਵੇਵਾਹਾਰਜਾਨਾਮਵਰੋਧੋ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ‘ਆਹਾਰਜਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪਦੇਨ ਤੇਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤਾਮਾਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਿਂਵਾ, ਮਾਤਜਾਦੀਨਿ ਹਿ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸਦਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਵਾਹਾਰਜਾਤਾਨ੍ਯਾਹਾਰਸਦਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਤੇਸਾਮਿਹਾਨੁਪਾਦਾਨਮ੍| ਤਥਾ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਧ੍ਯਾਯੇ “ਯਾਨਿ ਖਲ੍ਵਸ੍ਯ ਰਸਜਾਨਿ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨੁਬਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ, ਨ ਚ ਤਾਨਿ ਸਾਦਸ਼੍ਯਰੂਪਤਯੇਹ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਨ੍ਤਿ| ਦੇਹਸਾਦਸ਼੍ਯਹੇਤੁਮਭਿਧਾਯ ਮਨਃਸਾਦਸ਼੍ਯਹੇਤੁਮਾਹ- ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੂਕਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਵ੍ਯਵਹਿਤਾ ਦੇਹਜਾਤਿਃ; ਤੇਨ ਯਥਾਨੂਕਮਿਤਿ ਯੋ ਦੇਵਸ਼ਰੀਰਾਦਵ੍ਯਵਧਾਨੇਨਾਗਤ੍ਯ ਭਵਤਿ ਸ ਦੇਵਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਭਵਤਿ, ਯਃ ਪਸ਼ੁਸ਼ਰੀਰਾਦੇਤਿ ਸ ਪਸ਼ੁਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਜਾਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਸਂ, ਤਾਮਸਂ, ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਵਾ ਭਵਤਿ; ਤਥਾ ਮਾਨੁਸਾਦਿਜਾਤ੍ਯਨੁਰੂਪਂ ਚ ਭਵਤਿ||੨੩-੨੭||
Adhikarana ੧੨ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਕਤਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਹੀਨਾਧਿਕਾਙ੍ਗੀਂ ਵਿਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਂ ਵਾ| ਦੇਹਾਤ੍ ਕਥਂ ਦੇਹਮੁਪੈਤਿ ਚਾਨ੍ਯਮਾਤ੍ਮਾ ਸਦਾ ਕੈਰਨੁਬਧ੍ਯਤੇ ਚ||੨੮||
कस्मात् प्रजां स्त्री विकृतां प्रसूते हीनाधिकाङ्गीं विकलेन्द्रियां वा| देहात् कथं देहमुपैति चान्यमात्मा सदा कैरनुबध्यते च||२८||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਂ ਵੇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨੈਕਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ; ਤਤ੍ਰ ਵਿਕਤਾਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਵਰਣਂ- ਹੀਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਸਦਾ ਕੈਰਨੁਬਧ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਤਤੀਯਃ| ਯੇ ਤੁ ਵਿਕਤਾਮਿਤਿਪਦੇਨ ਕੁਰੂਪਾਂ, ਹੀਨਾਧਿਕਾਙ੍ਗੀਮਿਤਿਪਦੇਨ ਚ ਹੀਨਾਙ੍ਗਾਦਿਰੂਪਾਮੇਵ ਕੁਰੂਪਾਤਿਰਿਕ੍ਤਾਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਾਂ ਮਤੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਭੇਦਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਥਾਧ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤੇ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ||੨੮||
Adhikarana ੧੩ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
ਬੀਜਾਤ੍ਮਕਰ੍ਮਾਸ਼ਯਕਾਲਦੋਸੈਰ੍ਮਾਤੁਸ੍ਤਥਾਹਾਰਵਿਹਾਰਦੋਸੈਃ| ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੈਕਤਾਨਿ||੨੯|| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਕਾਸ੍ਟਾਸ਼੍ਮਘਨਾਮ੍ਬੁਵੇਗਾਸ੍ਤਰੋਃ ਸਰਿਤ੍ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ| ਯਥੈਵ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਵਿਕਤਿਂ ਤਥੈਵ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਕੁਕ੍ਸੌ ਨਿਯਤਸ੍ਯ ਦੋਸਾਃ||੩੦||
बीजात्मकर्माशयकालदोषैर्मातुस्तथाऽऽहारविहारदोषैः| कुर्वन्ति दोषा विविधानि दुष्टाः संस्थानवर्णेन्द्रियवैकृतानि||२९|| वर्षासु काष्टाश्मघनाम्बुवेगास्तरोः सरित्स्रोतसि संस्थितस्य| यथैव कुर्युर्विकृतिं तथैव गर्भस्य कुक्षौ नियतस्य दोषाः||३०||
🔊 Audio coming soon
ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਕਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਕਰ੍ਮ, ਆਸ਼ਯੋ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਃ, ਦੋਸੋ ਵੈਗੁਣ੍ਯਮ੍| ਅਸ਼੍ਮਘਨਾਨਿ ਪਾਸਾਣਖਣ੍ਡਾਃ; ਵੇਗਾਃ ਕਾਸ੍ਠਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮ੍||੨੯-੩੦||
Adhikarana ੧੪ (੩੧-੩੬) · Śloka ੩੬
ਭੂਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਹਿਤਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰ੍ਮਨੋਜਵੋ ਦੇਹਮੁਪੈਤਿ ਦੇਹਾਤ੍| ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਦਸ਼੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਸ੍ਤਿ ਰੂਪਮ੍||੩੧|| ਸ ਸਰ੍ਵਗਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਭਚ੍ਚ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਸ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ| ਸ ਚੇਤਨਾਧਾਤੁਰਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਸ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ ਸਾਨੁਸ਼ਯਃ ਸ ਏਵ ||੩੨|| ਰਸਾਤ੍ਮਮਾਤਾਪਿਤਸਮ੍ਭਵਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ ਸਟ੍ ਚ ਦੇਹੇ| ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਚ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਤੇਸੁ||੩੩|| ਭੂਤਾਨਿ ਮਾਤਾਪਿਤਸਮ੍ਭਵਾਨਿ ਰਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ ਗਰ੍ਭੇ| ਆਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਸਕ੍ ਚ ਭੂਤੈਰ੍ਯੈਸ੍ਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਰਸੋਦ੍ਭਵਾਨਿ||੩੪|| ਭੂਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤੁ ਕਰ੍ਮਜਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯਾਤ੍ਮਲੀਨਾਨਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਗਰ੍ਭਮ੍| ਸ ਬੀਜਧਰ੍ਮਾ ਹ੍ਯਪਰਾਪਰਾਣਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਯਾਤਿ ਯਾਤਿ||੩੫|| ਰੂਪਾਦ੍ਧਿ ਰੂਪਪ੍ਰਭਵਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਮਨਸੋ ਮਨਸ੍ਤਃ| ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤ੍ਵਾਕਤਿਬੁਦ੍ਧਿਭੇਦਾਰਜਸ੍ਤਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚ ਕਰ੍ਮ ਹੇਤੁਃ||੩੬||
भूतैश्चतुर्भिः सहितः सुसूक्ष्मैर्मनोजवो देहमुपैति देहात्| कर्मात्मकत्वान्न तु तस्य दृश्यं दिव्यं विना दर्शनमस्ति रूपम्||३१|| स सर्वगः सर्वशरीरभृच्च स विश्वकर्मा स च विश्वरूपः| स चेतनाधातुरतीन्द्रियश्च स नित्ययुक् सानुशयः स एव ||३२|| रसात्ममातापितृसम्भवानि भूतानि विद्याद्दश षट् च देहे| चत्वारि तत्रात्मनि संश्रितानि स्थितस्तथाऽऽत्मा च चतुर्षु तेषु||३३|| भूतानि मातापितृसम्भवानि रजश्च शुक्रं च वदन्ति गर्भे| आप्याय्यते शुक्रमसृक् च भूतैर्यैस्तानि भूतानि रसोद्भवानि||३४|| भूतानि चत्वारि तु कर्मजानि यान्यात्मलीनानि विशन्ति गर्भम्| स बीजधर्मा ह्यपरापराणि देहान्तराण्यात्मनि याति याति||३५|| रूपाद्धि रूपप्रभवः प्रसिद्धः कर्मात्मकानां मनसो मनस्तः| भवन्ति ये त्वाकृतिबुद्धिभेदारजस्तमस्तत्र च कर्म हेतुः||३६||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਿਤੀਯਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ- ਭੂਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਚਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਆਕਾਸ਼ਮਿਹਾਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵੇਨ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਗਮਨਕਰ੍ਮਣਿ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਮਨਸਾ ਜਵਤੇ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਮਨੋਜਵਃ| ਏਤੇਨ ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਵ੍ਯਾਪਕਸ੍ਯ ਯਦ੍ਯਪਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਗਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ, ਤਥਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨੋਗਤਿਰੇਵ ਭੂਤਸਹਿਤਾ ਗਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਦੇਹਾਦਿਤਿ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਦੇਹਾਤ੍| ਦੇਹਮਿਤਿ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਦੇਹਮ੍| ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਕਰ੍ਮਾਧੀਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੇਨ, ਕਰ੍ਮ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਰੂਪਂ ਯਤ੍ਰੈਨਂ ਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਨਯਤਿ, ਤਦੇਵ ਦੇਹਮਯਂ ਯਾਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਅਥ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਕਿਮਿਤ੍ਯਯਂ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਪੁਰੁਸਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ ਆਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦਸ਼੍ਯਂ ਰੂਪਂ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਅਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਥ ਕਿਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ|- ਦਿਵ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯੋਗਿਚਕ੍ਸੁਃ , ਤੇਨ ਯੋਗਿਨ ਏਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੇਨਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਸ੍ਯੈਵਾਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯਾਹ- ਸ ਸਰ੍ਵਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਭਦਿਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਭਰ੍ਤੁਂ ਯੋਗ੍ਯਃ| ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਕਰਣਕ੍ਸਮੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ| ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਤਾਂ ਚ ਨਰਪਸ਼੍ਵਾਦਿਸ਼ਰੀਰਰੂਪਤਯਾ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦ੍ਭਜਤ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ| ਨਿਤ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍| ਸਹਾਨੁਸ਼ਯੇਨ ਰਾਗਾਦਿਨਾ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਾਨੁਸ਼ਯਃ| ਆਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰਰੂਪਭੂਤਚਤੁਸ੍ਟਯਵ੍ਯਾਕਰਣਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯਾਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਹ- ਰਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਾਰੂਪ੍ਯਹੇਤੁਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤਥਾ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਰਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਯਨੁਕ੍ਤਰੂਪਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪੁਨਰੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨੀਤਿ ਆਤ੍ਮਕਰ੍ਮਣਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਰੂਪਤਯਾ ਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ| ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਥਾਤ੍ਮੇਤਿ ਆਤ੍ਮਾ ਤੇਸੁ ਭੂਤੇਸੁ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਯਾ ਚ ਗਤਿਰ੍ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਦਿਨਾਤ੍ਮਨਃ, ਸਾ ਤਦ੍ਭੂਤਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਵੋਚ੍ਯਤੇ ਨ ਵ੍ਯਾਪਕਸ੍ਯ, ਤਸ੍ਯ (ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ) ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਤਾਪਿਤਸਮ੍ਭਵਾਨਿ ਰਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਮਾਤਾਪਿਤਸਮ੍ਭਵਾਨਿ| ਆਤ੍ਮਲੀਨਾਨੀਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮਾਤ੍ਮਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਨਿ| ਆਤ੍ਮਲੀਨਭੂਤਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਸ ਬੀਜਧਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਆਤ੍ਮਲੀਨਭੂਤਸਨ੍ਤਾਨੋ ਬੀਜਧਰ੍ਮਾ ਬੀਜਸ੍ਵਰੂਪਃ, ਬੀਜਂ ਹਿ ਸ੍ਵਸਦਸ਼ਮਙ੍ਕੁਰਂ ਕਰੋਤਿ; ਤੇਨ, ਅਯਮਪ੍ਯਾਤ੍ਮਲੀਨੋ ਭੂਤਸਨ੍ਤਾਨਃ ਸਦਸ਼ਂ ਦੇਹਰੂਪਂ ਭੂਤਾਨ੍ਤਰਸਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਬੀਜਧਰ੍ਮਾ ਭਵਤਿ| ‘ਸਾ ਬੀਜਧਰ੍ਮਿਣਿ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ, ਤਦਾ ਸਾ ‘ਭੂਤਸਨ੍ਤਤਿਃ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਆਤ੍ਮਨੀਤਿ ਮਨੋਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਿ| ਯਾਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸਤਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਯਾਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਗਮਨਂ ਮਨੋਗਮਨਮੇਵ| ‘ਪਰਾਪਰਾਣਿ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ; ਤਦਾ ਪਰਾਣਿ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਨਿ ਦੇਵਾਦਿਸ਼ਰੀਰਾਣਿ, ਅਪਰਾਣਿ ਅਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਨਿ ਕ੍ਰਿਮ੍ਯਾਦਿਸ਼ਰੀਰਾਣੀਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਨਨ੍ਵਪਰਿਦਸ਼੍ਯਮਾਨਾ ਭੂਤਚਤੁਸ੍ਟਯੀ ਮਨਃਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਾ ਬੀਜਧਰ੍ਮਿਣੀ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵੀਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ, ਯਤਃ ਪਰਿਦਸ਼੍ਯਮਾਨਮੇਵੇਦਂ ਸਾਡ੍ਭੌਤਿਕਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਕਾਰਣਕਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਹ- ਰੂਪਾਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੂਪ੍ਯਤ ਇਤਿ ਰੂਪਂ ਭੌਤਿਕਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਤੇਨ, ਅਭੌਤਿਕਾਚ੍ਛਰੀਰਾਦ੍ਭੌਤਿਕਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਗਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤੇਨਾਗਮਾਦੇਵ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਰੂਪਾਦਾਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਰਜਸੀ ਕਾਰਣੇ, ਤਥਾਪਿ ਯਦੈਵਾਤਿਵਾਹਿਕਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਭੂਤਰੂਪਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਤਃ, ਤਦੈਵ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਜਨਯਤਃ, ਨਾਨ੍ਯਦਾ, ਯਦਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਮਾਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰਨਿਰਪੇਕ੍ਸਂ ਗਰ੍ਭਂ ਜਨਯੇਤ੍, ਤਦਾ ਅਸਤ੍ਯਪਿ ਜੀਵਾਧਿਸ੍ਠਾਨੇ ਜਨਯੇਤ੍, ਨ ਤੁ ਜਨਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਸ੍ਥਸੂਕ੍ਸ੍ਮਭੂਤਾਦੇਵ ਬੀਜਰੂਪਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਯੁਕ੍ਤਾਦ੍ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮੇਤਿ| ਏਤਚ੍ਚਾਤ੍ਮਸ੍ਥਭੂਤਂ ਮਾਤਾਪਿਤਜਭੂਤੇਨ ਸਮਂ ਸ਼ਰੀਰਕਾਰਣਂ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦੇਵ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮਿਤਿ ਕਰ੍ਮਕਾਰਣਕਾਨਾਂ; ਕਿਂਵਾ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਰੂਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੁਭ੍ਯੋ ਰੂਪਵਾਨ੍ ਪਟ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ, ਤੇਨਾਤਿਵਾਹਿਕਸ਼ਰੀਰੇਣ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ਼ਰੀਰਸਦਸ਼ੇਨ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ, ਕਾਰਣਸਦਸ਼ਂ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ; ਤਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਾਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਿਤਭੂਤਾਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਅਥ ਮਨਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਰਾਜਸਤਾਮਸਭੇਦਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਕੁਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਪੁਰੁਸੇ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਮਨਸੋ ਮਨਸ੍ਤ ਇਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨ੍ਯਵ੍ਯਵਹਿਤੇ ਯਾਦਙ੍ਮਨਃ, ਇਹ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਪਿ ਤਾਦਗੇਵ ਮਨੋ ਭਵਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ “ਜਨ੍ਮ ਜਨ੍ਮ ਯਦਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਦਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਤਪਃ| ਤੇਨੈਵਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਤਦੇਵਾਭ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ” ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਮਨ-ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍ | ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦੇਵ ਮਨੋਭੇਦੋ ਭਵਤਿ| ਨਨ੍ਵੇਵਂ ਸਤਿ ਆਤ੍ਮਸ੍ਥਸੂਕ੍ਸ੍ਮਭੂਤਾਨਾਮੇਕਰੂਪਤ੍ਵੇਨੈਕਰੂਪੇਣੈਵ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਕਤਿਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਰਜਸ੍ਤਮਸੀ ਅਨੇਕਤਰਤਮਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮ ਚਾਨੇਕਧਾ ਭਿਨ੍ਨਂ ਸਤ੍ਯਪ੍ਯਭਿਨ੍ਨੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਭੂਤਰੂਪੇ ਕਾਰਣੇ ਭੇਦਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੧-੩੬||
Adhikarana ੧੫ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੮
ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਸ੍ਤੈਰਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪੈਰਾਤ੍ਮਾ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨ ਵਿਯੁਕ੍ਤਰੂਪਃ| ਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਨੈਵ ਮਨੋਮਤਿਭ੍ਯਾਂ ਨ ਚਾਪ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਵਿਕਾਰਦੋਸੈਃ||੩੭|| ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਹਿ ਮਨੋਨੁਬਦ੍ਧਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਨਾ ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਃ| ਗਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯੋਸ੍ਤੁ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਮਨਃ ਸਦੋਸਂ ਬਲਵਚ੍ਚ ਕਰ੍ਮ||੩੮||
अतीन्द्रियैस्तैरतिसूक्ष्मरूपैरात्मा कदाचिन्न वियुक्तरूपः| न कर्मणा नैव मनोमतिभ्यां न चाप्यहङ्कारविकारदोषैः||३७|| रजस्तमोभ्यां हि मनोऽनुबद्धं ज्ञानं विना तत्र हि सर्वदोषाः| गतिप्रवृत्त्योस्तु निमित्तमुक्तं मनः सदोषं बलवच्च कर्म||३८||
🔊 Audio coming soon
‘ਆਤ੍ਮਾ ਸਦਾ ਕੈਰਨੁਬਧ੍ਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮ੍- ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਰਿਤਿ ਬੀਜਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤੈਃ| ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਿਕਾਰਾ ਏਵ ਦੋਸਾਃ, ਕਿਂਵਾ ਰਜਸ੍ਤਮਸੀ ਦੋਸੌ| ਅਯਂ ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਭੂਤਾਦ੍ਯਨੁਬਨ੍ਧੋ ਮਨਸ ਏਵੇਤ੍ਯਾਹ- ਰਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਹੇਤੁਭੂਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਨਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਭੂਤਾਦਿਭਿਰਨੁਬਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਜ੍ਞਾਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜ੍ਞਾਨਾਦਿਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਤ੍; ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਨਾ ਮਨਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਦੋਸਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਦੋਸਤ੍ਵੇ ਮਨਸਃ ਕਿਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਗਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਤਿਃ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਗਮਨਂ, ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ; ਸਦੋਸਤ੍ਵੇਨ ਮਨਃ ਸਂਸਾਰਹੇਤੁਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਗਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਬਲਵਚ੍ਚ ਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਲਵਦਿਤਿ ਨਿਯਤਵਿਪਾਕਂ; ‘ਫਲਵਤ੍’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ, ਤਥਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਨਿਯਤਂ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਕਰ੍ਮਬਲਾਦੇਵ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਤ੍ਤਰੇਸੁ ਯਦਧਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ ‘ਗਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯੋਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਦੇਵ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੩੭-੩੮||
Adhikarana ੧੬ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਰੋਗਾਃ ਕੁਤਃ ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਕਿਮੇਸਾਂ ਹਰ੍ਸਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਚ ਕਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍| ਸ਼ਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਭਵਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਕਥਂ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਪੁਨਰਾਪਤੇਯੁਃ||੩੯||
रोगाः कुतः संशमनं किमेषां हर्षस्य शोकस्य च किं निमित्तम्| शरीरसत्त्वप्रभवा विकाराः कथं न शान्ताः पुनरापतेयुः||३९||
🔊 Audio coming soon
‘ਰੋਗਾਃ ਕੁਤਃ’ ਇਤ੍ਯੇਕਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ| ‘ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਕਿਮ੍’ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ‘ਹਰ੍ਸਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍’ ਇਤਿ ਤਤੀਯਃ| ‘ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍’ ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ‘ਸ਼ਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਭਵਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਕਥਂ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਪੁਨਰਾਪਤੇਯੁਃ’ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਮਃ| ਏਵਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਕਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਯਤੇ||੩੯||
Adhikarana ੧੭ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧੋ ਵਿਸਮਾਸ੍ਤਥਾਰ੍ਥਾ ਹੇਤੁਸ੍ਤਤੀਯਃ ਪਰਿਣਾਮਕਾਲਃ| ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਕਾਲਾਃ ਸਮਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਃ||੪੦||
प्रज्ञापराधो विषमास्तथाऽर्था हेतुस्तृतीयः परिणामकालः| सर्वामयानां त्रिविधा च शान्तिर्ज्ञानार्थकालाः समयोगयुक्ताः||४०||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਦਯਃ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਤ੍ ਪੁਨਰੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪਰਿਣਾਮਕਾਲ ਇਤਿ ਕਾਲਪਰਿਣਾਮ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ||੪੦||
Adhikarana ੧੮ (੪੧) · Śloka ੪੧
ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਰ੍ਸਨਿਮਿਤ੍ਤਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤੋਨ੍ਯਥਾ ਸ਼ੋਕਵਸ਼ਂ ਨਯਨ੍ਤਿ| ਸ਼ਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਭਵਾਸ੍ਤੁ ਰੋਗਾਸ੍ਤਯੋਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਭੂਯਃ||੪੧||
धर्म्याः क्रिया हर्षनिमित्तमुक्तास्ततोऽन्यथा शोकवशं नयन्ति| शरीरसत्त्वप्रभवास्तु रोगास्तयोरवृत्त्या न भवन्ति भूयः||४१||
🔊 Audio coming soon
ਧਰ੍ਮ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਾਃ, ਤਾਸ਼੍ਚ ਹਰ੍ਸਕਾਰਣਧਰ੍ਮਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਹਰ੍ਸਕਾਰਣਂ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਤੋਨ੍ਯਥੇਤਿ ਅਧਰ੍ਮ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਤਯੋਰਵਤ੍ਤ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਮਨਸੋਃ ਸਨ੍ਤਾਨੋਚ੍ਛੇਦਾਤ੍| ਮੋਕ੍ਸੇ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਮਨਸੀ ਨਿਵਰ੍ਤੇਤੇ, ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਰੋਗਸਨ੍ਤਾਨਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ||੪੧||
Adhikarana ੧੯ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਰੂਪਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਸਨ੍ਤਤਿਰ੍ਯਾ ਨੋਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾਦਿਰ੍ਨਹਿ ਸੋਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍| ਤਯੋਰਵਤ੍ਤਿਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਰਾਭ੍ਯਾਂ ਧਤਿਸ੍ਮਤਿਭ੍ਯਾਂ ਪਰਯਾ ਧਿਯਾ ਚ||੪੨||
रूपस्य सत्त्वस्य च सन्ततिर्या नोक्तस्तदादिर्नहि सोऽस्ति कश्चित्| तयोरवृत्तिः क्रियते पराभ्यां धृतिस्मृतिभ्यां परया धिया च||४२||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਯਸ੍ਯ ਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਤਦਾਦਿਮਦ੍ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ ਕਿਂ ਸ਼ਰੀਰਮਨਃਸਨ੍ਤਤਿਰਾਦਿਮਤੀ, ਯੇਨ ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾਸ੍ਤਵਿਕਰੋਗਨਿਵਤ੍ਤਿਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਰੂਪਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੂਪਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ, ਰੂਪਂ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਰੂਪ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵੇਨ ਰੂਪਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ, ਯਥਾ- “ਰੂਪਾਦ੍ਧਿ ਰੂਪਪ੍ਰਭਵਃ” ਇਤ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਨੋਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਗਮੇਸੁ| ਕੁਤੋ ਨੋਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਨ ਹਿ ਸੋਸ੍ਤੀਤਿ; ਅਭਾਵਾਦੇਵ ਨੋਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥ ਯਦ੍ਯਨਾਦਿਮਤੀ ਸ਼ਰੀਰਮਨਃਸਨ੍ਤਤਿਃ, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਯੋਰਿਤਿ ਸ਼ਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਯੋਃ ਸਨ੍ਤਨ੍ਯਮਾਨਯੋਃ| ਪਰਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਧਤ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਮੋਕ੍ਸਕਾਰਣਂ ਤਥੋਕ੍ਤਂ ਕਤਿਧਾਪੁਰੁਸੀਯੇ| ਅਨਾਦਿਰਪਿ ਚ ਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਤਤਿਰ੍ਯਥਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਤਤ੍ਰੈਵੋਕ੍ਤਮ੍||੪੨||
Adhikarana ੨੦ (੪੩) · Śloka ੪੩
ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇ ਵਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧੇ ਯਥੋਕ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗਦੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਮ੍| ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਨੁਪਤਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਯੁਕ੍ਤਂ ਯਦਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੈਵਮ੍||੪੩||
सत्याश्रये वा द्विविधे यथोक्ते पूर्वं गदेभ्यः प्रतिकर्म नित्यम्| जितेन्द्रियं नानुपतन्ति रोगास्तत्कालयुक्तं यदि नास्ति दैवम्||४३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਵ੍ਯਵਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾਮਾਹ- ਸਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ਼੍ਰਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਰੀਰਮਨਸੀ ਗਹ੍ਯੇਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਗਦੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇਸ੍ਵੇਵ ਰੂਪੇਸੁ | ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਮਿਤਿ ਅਨਾਗਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍| ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਚ ਰੋਗਹੇਤੁਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ, ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਤਯਾ ਚਾਸ਼ਕ੍ਯਪਰਿਹਾਰਕਾਲਕਤਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਤਤ੍ਕਾਲਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਤਤ੍ਕਾਲੇਵਸ਼੍ਯਂ ਰੋਗਕਰ੍ਤਤਯਾ ਪਚ੍ਯਮਾਨਮ੍; ਏਤੇਨ, ਬਲਵਦ੍ਦੈਵਮਵਸ਼੍ਯਂ ਰੋਗਂ ਦਦਾਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੪੩||
Adhikarana ੨੧ (੪੪) · Śloka ੪੪
ਦੈਵਂ ਪੁਰਾ ਯਤ੍ ਕਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਪੌਰੁਸਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਿਹ ਕਰ੍ਮ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਰ੍ਵਿਸਮਃ ਸ ਦਸ੍ਟੋ ਨਿਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਰ੍ਹਿ ਸਮਃ ਸ ਏਵ||੪੪||
दैवं पुरा यत् कृतमुच्यते तत् तत् पौरुषं यत्त्विह कर्म दृष्टम्| प्रवृत्तिहेतुर्विषमः स दृष्टो निवृत्तिहेतुर्हि समः स एव||४४||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕਰਣਾਦ੍ਦੈਵਾਖ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਤਦਨੁਸਙ੍ਗਤ੍ ਪੁਰੁਸਕਾਰਮਪ੍ਯਾਹ- ਦੈਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਨ, ਪ੍ਰਕਰਣਾਦੁਚ੍ਯਮਾਨਤਯਾ ਜਨਪਦੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸਨੀਯੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਲਕ੍ਸਣੇਨ ਸਮਂ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਪੁਰੇਤਿ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ| ਇਹੇਤਿ ਇਹ ਜਨ੍ਮਨਿ| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਰਿਤਿ ਰੋਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਃ| ਵਿਸਮ ਇਤਿ ਅਧਰ੍ਮਰੂਪਂ ਦੈਵਂ, ਰੋਗਜਨਕਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸਕਾਰਃ| ਸਮਸ੍ਤੁ ਦੈਵਂ ਧਰ੍ਮਰੂਪਂ, ਰੋਗਪਰਿਪਨ੍ਥੀ ਚ ਪੁਰੁਸਕਾਰਃ| ਸ ਇਤਿ ਪੁਂਲਿਙ੍ਗਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਣਿ (ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗ )ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਰੂਪਤਯਾ ਤਥਾ ਪੁਰੁਸਕਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਂਸਾਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਰਿਤਿ, ਤਥਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਮੋਕ੍ਸਹੇਤੁਰਿਤਿ ਚ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ||੪੪||
Adhikarana ੨੨ (੪੫) · Śloka ੪੫
ਹੈਮਨ੍ਤਿਕਂ ਦੋਸਚਯਂ ਵਸਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹਯਨ੍ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਿਕਮਭ੍ਰਕਾਲੇ| ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ ਵਾਰ੍ਸਿਕਮਾਸ਼ੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਰੋਗਾਨਤੁਜਾਨ੍ਨ ਜਾਤੁ ||੪੫||
हैमन्तिकं दोषचयं वसन्ते प्रवाहयन् ग्रैष्मिकमभ्रकाले| घनात्यये वार्षिकमाशु सम्यक् प्राप्नोति रोगानृतुजान्न जातु ||४५||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕਥਂ ਕਾਲਵਤ੍ਤਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤਰੋਗਪਰਿਹਾਰਃ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਣਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਹੈਮਨ੍ਤਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸਨ੍ਤ ਇਤਿ ਚੈਤ੍ਰੇ| ਅਭ੍ਰਕਾਲ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ| ਘਨਾਤ੍ਯਯ ਇਤਿ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ਸੇ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਮਾਧਵਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ” (ਸੂ.ਅ.੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਵਾਹਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਵਮਨਾਦਿਨੇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੪੫||
Adhikarana ੨੩ (੪੬-੪੮) · Śloka ੪੮
ਨਰੋ ਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵੀ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਕਾਰੀ ਵਿਸਯੇਸ੍ਵਸਕ੍ਤਃ| ਦਾਤਾ ਸਮਃ ਸਤ੍ਯਪਰਃ ਕ੍ਸਮਾਵਾਨਾਪ੍ਤੋਪਸੇਵੀ ਚ ਭਵਤ੍ਯਰੋਗਃ||੪੬|| ਮਤਿਰ੍ਵਚਃ ਕਰ੍ਮ ਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਧੇਯਂ ਵਿਸ਼ਦਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਃ| ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਪਸ੍ਤਤ੍ਪਰਤਾ ਚ ਯੋਗੇ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਤਂ ਨਾਨੁਪਤਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਃ||੪੭|| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ| ਇਹਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਕਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਗਣਂ ਮਹਰ੍ਸਿਃ| ਅਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਯਥਾਵਨ੍ਨਿਰ੍ਣੀਤਵਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਨਵਿਵਰ੍ਧਨਾਰ੍ਥਮ੍||੪੮||
नरो हिताहारविहारसेवी समीक्ष्यकारी विषयेष्वसक्तः| दाता समः सत्यपरः क्षमावानाप्तोपसेवी च भवत्यरोगः||४६|| मतिर्वचः कर्म सुखानुबन्धं सत्त्वं विधेयं विशदा च बुद्धिः| ज्ञानं तपस्तत्परता च योगे यस्यास्ति तं नानुपतन्ति रोगाः||४७|| तत्र श्लोकः| इहाग्निवेशस्य महार्थयुक्तं षट्त्रिंशकं प्रश्नगणं महर्षिः| अतुल्यगोत्रे भगवान् यथावन्निर्णीतवान् ज्ञानविवर्धनार्थम्||४८||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਰੋਗਾਭਾਵਕਾਰਣਮਾਹ- ਨਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ ਇਤਿ ਭੂਤੇਸੁ ਸਮਚਿਤ੍ਤਃ| ਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਮਿਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨ੍ਮਤ੍ਯਾ ਵਚਸਾ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤੇਨ ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਨਃਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯੁਤ੍ਤਰਕਾਲੀਨਸੁਖਫਲਾਨਿ ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਧੇਯਂ ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਂ ਮਨਃ| ਵਿਸ਼ਦਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਨ ਕਸ਼੍ਮਲਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ| ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚੇਹ ਊਹਾਪੋਹਵਤੀ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਾ| ਮਤਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਮਤਿਚਿਨ੍ਤਾਦਿ| ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਗਮਮ੍||੪੬-੪੮||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੨
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थानेऽतुल्यगोत्रीयं शारीरं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇਤੁਲ੍ਯਗੋਤ੍ਰੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||