Adhikarana ௧ (௧-௨) · Śloka ௨
அதாதோ விஸர்பசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
अथातो विसर्पचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
பூர்வாத்யாயே சர்திவேகவிகாதாத்விஸர்பாணாமுத்பத்தேஶ்சர்த்யநந்தரஂ விஸர்பஸ்ய சிகித்ஸிதமுச்யதே| சர்தேஶ்ச ரக்ததூஷகத்வஂ விதிஶோணிதீயே “சர்தேர்வேகப்ரதீகாதாத்” (ஸூ.அ.௨௮) இத்யாதிநா “ஶரத்காலஸ்வபாவாச்ச ஶோணிதஂ ஸம்ப்ரதூஷ்யதி” (ஸூ.அ.௨௮) இத்யந்தேநோக்தம்||௧-௨||
Adhikarana ௨ (௩-௧௦) · Śloka ௧௦
கைலாஸே கிந்நராகீர்ணே பஹுப்ரஸ்ரவணௌஷதே| பாதபைர்விவிதைஃ ஸ்நிக்தைர்நித்யஂ குஸுமஸம்பதா||௩|| வமத்பிர்மதுராந் கந்தாந் ஸர்வதஃ ஸ்வப்யலங்கதே| விஹரந்தஂ ஜிதாத்மாநமாத்ரேயமஷிவந்திதம்||௪|| மஹர்ஷிபிஃ பரிவதஂ ஸர்வபூதஹிதே ரதம்| அக்நிவேஶோ குருஂ காலே விநயாதிதமுக்தவாந்||௫|| பகவந்! தாருணஂ ரோகமாஶீவிஷவிஷோபமம்| விஸர்பந்தஂ ஶரீரேஷு தேஹிநாமுபலக்ஷயே||௬|| ஸஹஸைவ நராஸ்தேந பரீதாஃ ஶீக்ரகாரிணா| விநஶ்யந்த்யநுபக்ராந்தாஸ்தத்ர நஃ ஸஂஶயோ மஹாந்||௭|| ஸ நாம்நா கேந விஜ்ஞேயஃ ஸஞ்ஜ்ஞிதஃ கேந ஹேதுநா| கதிபேதஃ கியத்தாதுஃ கிந்நிதாநஃ கிமாஶ்ரயஃ||௮|| ஸுகஸாத்யஃ கச்ச்ரஸாத்யோ ஜ்ஞேயோ யஶ்சாநுபக்ரமஃ| கதஂ கைர்லக்ஷணைஃ கிஂ ச பகவந்! தஸ்ய பேஷஜம்||௯|| ததக்நிவேஶஸ்ய வசஃ ஶ்ருத்வாऽऽத்ரேயஃ புநர்வஸுஃ| யதாவதகிலஂ ஸர்வஂ ப்ரோவாச முநிஸத்தமஃ||௧௦||
कैलासे किन्नराकीर्णे बहुप्रस्रवणौषधे| पादपैर्विविधैः स्निग्धैर्नित्यं कुसुमसम्पदा||३|| वमद्भिर्मधुरान् गन्धान् सर्वतः स्वभ्यलङ्कृते| विहरन्तं जितात्मानमात्रेयमृषिवन्दितम्||४|| महर्षिभिः परिवृतं सर्वभूतहिते रतम्| अग्निवेशो गुरुं काले विनयादिदमुक्तवान्||५|| भगवन्! दारुणं रोगमाशीविषविषोपमम्| विसर्पन्तं शरीरेषु देहिनामुपलक्षये||६|| सहसैव नरास्तेन परीताः शीघ्रकारिणा| विनश्यन्त्यनुपक्रान्तास्तत्र नः संशयो महान्||७|| स नाम्ना केन विज्ञेयः सञ्ज्ञितः केन हेतुना| कतिभेदः कियद्धातुः किन्निदानः किमाश्रयः||८|| सुखसाध्यः कृच्छ्रसाध्यो ज्ञेयो यश्चानुपक्रमः| कथं कैर्लक्षणैः किं च भगवन्! तस्य भेषजम्||९|| तदग्निवेशस्य वचः श्रुत्वाऽऽत्रेयः पुनर्वसुः| यथावदखिलं सर्वं प्रोवाच मुनिसत्तमः||१०||
🔊 Audio coming soon
கைலாஸே இத்யாதி| ப்ரஶ்நோऽத்ர தேஶகுணோபதர்ஶநபரஃ, ஶோபநே ஹி தேஶே ஸுமநஸோ குரவஃ ஶிஷ்யைஃ பஷ்டாஃ ஸம்யக்வதந்தி| குஸுமஸம்பதா புஷ்பபலஸம்பத்த்யா| மதுராந் கந்தாந் இஷ்டாந் கந்தாந்| விஹரந்தஂ விசரந்தம்| ஜிதாத்மாநஂ ஜிதேந்த்ரியம்| ஆஶீவிஷாஃ ஸர்பாஃ| உபலக்ஷயே பஶ்யாமி| அநுபக்ராந்தா கதாஃ கேசித்விநஶ்யந்தி, யதாவ்யங்கதிலகாதயஃ; கிசித்து உபக்ராந்தா அபி சிரேண க்நந்தி, யதா- மேஹகுல்மாதயஃ; அநேந து கஹீதாஃ ஶீக்ரமேவ விநஶ்யந்தீதி த்வராவிஶேஷஂ சிகித்ஸிதே தர்ஶயதி| ஸஞ்ஜ்ஞிதஃ கேந ஹேதுநேதி கஸ்மாத்தேதோர்வக்ஷ்யமாணவிஸர்பா விஸர்பஸஞ்ஜ்ஞயா ஆக்யாதா இத்யர்தஃ| கியத்தாதுரிதி கதிதாதுகாரணகஃ| கதஂ கைர்லக்ஷணைரிதி கதம்பூதஃ கைர்லக்ஷணைர்ஜ்ஞேய இத்யர்தஃ||௩-௧௦||
Adhikarana ௩ (௧௧) · Śloka ௧௧
விவிதஂ ஸர்பதி யதோ விஸர்பஸ்தேந ஸ ஸ்மதஃ| பரிஸர்போऽதவா நாம்நா ஸர்வதஃ பரிஸர்பணாத்||௧௧||
विविधं सर्पति यतो विसर्पस्तेन स स्मृतः| परिसर्पोऽथवा नाम्ना सर्वतः परिसर्पणात्||११||
🔊 Audio coming soon
விவிதமித்யாதிநா யதாக்ரமஂ ப்ரஶ்நாநாமுத்தரமாஹ| விவிதஂ ஸர்பதீதி அத ஊர்த்வஂ திர்யக் ததா ஸ்போடஶோபாதிபிஃ ப்ரஸரதீதி விஸர்பஃ| பரிஸர்பஶப்தார்தஂ வ்யாகரோதி- பரிஸர்போऽதவேத்யாதி| பரிதஃ ஸர்வதஃ, பரிஶப்தஃ ஸர்வதோऽர்தே இத்யர்தஃ; கிஂவா பரிஸர்பணஶப்தேந ஸர்பணமாத்ரமுச்யதே, ஸர்வதஃஶப்தேந பரிஶப்தார்தோ வ்யாக்ரியதே, தேநோக்தஂ- ஸர்வதஃ பரிஸர்பணாதிதி||௧௧||
Adhikarana ௪ (௧௨-௧௪) · Śloka ௧௪
ஸ ச ஸப்தவிதோ தோஷைர்விஜ்ஞேயஃ ஸப்ததாதுகஃ| பதக் த்ரயஸ்த்ரிபிஶ்சைகோ விஸர்போ த்வந்த்வஜாஸ்த்ரயஃ||௧௨|| வாதிகஃ பைத்திகஶ்சைவ கபஜஃ ஸாந்நிபாதிகஃ| சத்வார ஏதே விஸர்பா வக்ஷ்யந்தே த்வந்த்வஜாஸ்த்ரயஃ||௧௩|| ஆக்நேயோ வாதபித்தாப்யாஂ க்ரந்த்யாக்யஃ கபவாதஜஃ| யஸ்து கர்தமகோ கோரஃ ஸ பித்தகபஸம்பவஃ||௧௪||
स च सप्तविधो दोषैर्विज्ञेयः सप्तधातुकः| पृथक् त्रयस्त्रिभिश्चैको विसर्पो द्वन्द्वजास्त्रयः||१२|| वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः| चत्वार एते विसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः||१३|| आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः| यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसम्भवः||१४||
🔊 Audio coming soon
ஸப்தவிதோ தோஷைரிதி தோஷபேதாத் ஸப்தவிதோ பவதி| ஏதேந ஸாத்யாஸாத்யபேதோऽப்யஸ்ய ஸம்பவதீதி தர்ஶயதி||௧௨-௧௪||
Adhikarana ௫ (௧௫) · Śloka ௧௫
ரக்தஂ லஸீகா த்வங்மாஂஸஂ தூஷ்யஂ தோஷாஸ்த்ரயோ மலாஃ| விஸர்பாணாஂ ஸமுத்பத்தௌ விஜ்ஞேயாஃ ஸப்த தாதவஃ||௧௫||
रक्तं लसीका त्वङ्मांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः| विसर्पाणां समुत्पत्तौ विज्ञेयाः सप्त धातवः||१५||
🔊 Audio coming soon
பதகித்யாதிநா நிர்திஷ்டஂ ஸப்தவிதத்வஂ தர்ஶயதி| ரக்தமித்யாதிநா ஸப்ததாதுத்வஂ ஸ்புடயதி| ரக்தாதிதோஷத்வஂ குஷ்டே யத்யப்யஸ்தி, ததாऽபி விஸர்பணஶீலைர்தோஷைர்விஸர்பாஃ, குஷ்டாநி து சிரக்ரியைர்தோஷைர்ஜாயந்த இத்யாதி குஷ்டசிகித்ஸிதே ஏவ ப்ரபஞ்சிதமநுஸரணீயம்| தோஷாஸ்த்ரயோ மலா இத்யத்ர தோஷஶப்தேநைவ வாதாதிப்ராப்தௌ மலா இதி அத்யர்ததுஷ்ட்யாஂ ஶரீரமலிநீகரணத்வஂ ப்ரதிபாதயிதுமுக்தம்| உக்தஂ சாந்யத்ர- “ஶரீரதூஷணாத்தோஷா மலிநீகரணாந்மலாஃ| தாரணாத்தாதவஶ்ச ஸ்யுர்வாதபித்தகபாஸ்த்ரயஃ” இதி||௧௫||
Adhikarana ௬ (௧௬-௨௨) · Śloka ௨௨
லவணாம்லகடூஷ்ணாநாஂ ரஸாநாமதிஸேவநாத்| தத்யம்லமஸ்துஶுக்தாநாஂ ஸுராஸௌவீரகஸ்ய ச||௧௬|| வ்யாபந்நபஹுமத்யோஷ்ணராகஷாடவஸேவநாத்| ஶாகாநாஂ ஹரிதாநாஂ ச ஸேவநாச்ச விதாஹிநாம்||௧௭|| கூர்சிகாநாஂ கிலாடாநாஂ ஸேவநாந்மந்தகஸ்ய ச| தத்நஃ ஶாண்டாகிபூர்வாணாமாஸுதாநாஂ ச ஸேவநாத்||௧௮|| திலமாஷகுலத்தாநாஂ தைலாநாஂ பைஷ்டிகஸ்ய ச| க்ராம்யாநூபௌதகாநாஂ ச மாஂஸாநாஂ லஶுநஸ்ய ச||௧௯|| ப்ரக்லிந்நாநாமஸாத்ம்யாநாஂ விருத்தாநாஂ ச ஸேவநாத்| அத்யாதாநாத்திவாஸ்வப்நாதஜீர்ணாத்யஶநாத் க்ஷதாத்||௨௦|| க்ஷதபந்தப்ரபதநாத்தர்மகர்மாதிஸேவநாத் | விஷவாதாக்நிதோஷாச்ச விஸர்பாணாஂ ஸமுத்பவஃ||௨௧|| ஏதைர்நிதாநைர்வ்யாமிஶ்ரைஃ குபிதா மாருதாதயஃ| தூஷ்யாந் ஸந்தூஷ்ய ரக்தாதீந் விஸர்பந்த்யஹிதாஶிநாம்||௨௨||
लवणाम्लकटूष्णानां रसानामतिसेवनात्| दध्यम्लमस्तुशुक्तानां सुरासौवीरकस्य च||१६|| व्यापन्नबहुमद्योष्णरागषाडवसेवनात्| शाकानां हरितानां च सेवनाच्च विदाहिनाम्||१७|| कूर्चिकानां किलाटानां सेवनान्मन्दकस्य च| दध्नः शाण्डाकिपूर्वाणामासुतानां च सेवनात्||१८|| तिलमाषकुलत्थानां तैलानां पैष्टिकस्य च| ग्राम्यानूपौदकानां च मांसानां लशुनस्य च||१९|| प्रक्लिन्नानामसात्म्यानां विरुद्धानां च सेवनात्| अत्यादानाद्दिवास्वप्नादजीर्णाध्यशनात् क्षतात्||२०|| क्षतबन्धप्रपतनाद्धर्मकर्मातिसेवनात् | विषवाताग्निदोषाच्च विसर्पाणां समुद्भवः||२१|| एतैर्निदानैर्व्यामिश्रैः कुपिता मारुतादयः| दूष्यान् सन्दूष्य रक्तादीन् विसर्पन्त्यहिताशिनाम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ஜாயதே கைஶ்ச ஹேதுபிரித்யஸ்யோத்தரஂ- லவணாம்லேத்யாதி| உஷ்ணாநாமிதி உஷ்ணவீர்யாணாஂ, ஸைந்தவாமலகாதீநாஂ லவணாம்லகடூநாமபி ஶீதவீர்யத்வாதுஷ்ணாநாமிதி கதம்| ஹரிதாநாமிதி ஹரிதஶாகவர்கபடிதாநாமார்த்ரகாதீநாம்| கூர்சிகா ததிகூர்சிகா தக்ரகூர்சிகா ச, கிலாடஃ நஷ்டக்ஷீரபிண்டஃ| மந்தகஸ்யேதி மந்தஜாதஸ்ய தத்நஃ| ஶாண்டாகிபூர்வாணாமிதி ஶாண்டாகீஸந்தாநாநாம்| அஜீர்ணேऽஶநமஜீர்ணாஶநஂ, கிஂவா அஜீர்ணஸ்யாபரிணதஸ்யாஶநம்; அவிதக்தே பூர்வதிநாந்நேऽஶநமத்யஶநம்| வ்யாமிஶ்ரைஃ ஸம்மிஶ்ரைஃ||௧௬-௨௨||
Adhikarana ௭ (௨௩-௨௫) · Śloka ௨௫
பஹிஃஶ்ரிதஃ ஶ்ரிதஶ்சாந்தஸ்ததா சோபயஸஂஶ்ரிதஃ| விஸர்போ பலமேதேஷாஂ ஜ்ஞேயஂ குரு யதோத்தரம்||௨௩|| பஹிர்மார்காஶ்ரிதஂ ஸாத்யமஸாத்யமுபயாஶ்ரிதம்| விஸர்பஂ தாருணஂ வித்யாத் ஸுகச்ச்ரஂ த்வந்தராஶ்ரயம்||௨௪|| அந்தஃப்ரகுபிதா தோஷா விஸர்பந்த்யந்தராஶ்ரயே| பஹிர்பஹிஃப்ரகுபிதாஃ ஸர்வத்ரோபயஸஂஶ்ரிதாஃ||௨௫||
बहिःश्रितः श्रितश्चान्तस्तथा चोभयसंश्रितः| विसर्पो बलमेतेषां ज्ञेयं गुरु यथोत्तरम्||२३|| बहिर्मार्गाश्रितं साध्यमसाध्यमुभयाश्रितम्| विसर्पं दारुणं विद्यात् सुकृच्छ्रं त्वन्तराश्रयम्||२४|| अन्तःप्रकुपिता दोषा विसर्पन्त्यन्तराश्रये| बहिर्बहिःप्रकुपिताः सर्वत्रोभयसंश्रिताः||२५||
🔊 Audio coming soon
ஸாத்யாஸாத்யவிபாகஜ்ஞாநார்தஂ ஶாகாஶ்ரிதத்வாதீநாஹ- பஹிரித்யாதி| யதோத்தரமிதி பஹிஃஶ்ரிதாதந்தஃஶ்ரிதஃ, அந்தஃஶ்ரிதாதுபயாஶ்ரிதோ குருரித்யர்தஃ| அந்தராஶ்ரயே இதி அந்தஃஶரீரே, பஹிரிதி ஶாகாயாஂ, ஸர்பதி||௨௩-௨௫||
Adhikarana ௮ (௨௬-௨௭) · Śloka ௨௭
மர்மோபகாதாத் ஸம்மோஹாதயநாநாஂ விகட்டநாத்| தஷ்ணாதியோகாத்வேகாநாஂ விஷமாணாஂ ப்ரவர்தநாத்||௨௬|| வித்யாத்விஸர்பமந்தர்ஜமாஶு சாக்நிபலக்ஷயாத்| அதோ விபர்யயாத்பாஹ்யமந்யைர்வித்யாத் ஸ்வலக்ஷணைஃ||௨௭||
मर्मोपघातात् सम्मोहादयनानां विघट्टनात्| तृष्णातियोगाद्वेगानां विषमाणां प्रवर्तनात्||२६|| विद्याद्विसर्पमन्तर्जमाशु चाग्निबलक्षयात्| अतो विपर्ययाद्बाह्यमन्यैर्विद्यात् स्वलक्षणैः||२७||
🔊 Audio coming soon
அந்தராஶ்ரயாதி விஸர்பலக்ஷணமாஹ- மர்மோபகாதாதித்யாதி| மர்மேதி ஹதயம்| வித்யாத் ஸ்வலக்ஷணைரிதி வக்ஷ்யமாணவிஸர்பலக்ஷணைஃ||௨௬-௨௭||
Adhikarana ௯ (௨௮) · Śloka ௨௮
யஸ்ய ஸர்வாணி லிங்காநி பலவத்யஸ்ய காரணம்| யஸ்ய சோபத்ரவாஃ கஷ்டா மர்மகோ யஶ்ச ஹந்தி ஸஃ||௨௮||
यस्य सर्वाणि लिङ्गानि बलवद्यस्य कारणम्| यस्य चोपद्रवाः कष्टा मर्मगो यश्च हन्ति सः||२८||
🔊 Audio coming soon
யஸ்ய ஸர்வாணீதி அந்தராஶ்ரயபஹிராஶ்ரயவிஸர்பலக்ஷணாநி||௨௮||
Adhikarana ௧௦ (௨௯-௩௦) · Śloka ௩௦
ரூக்ஷோஷ்ணைஃ கேவலோ வாயுஃ பூரணைர்வா ஸமாவதஃ| ப்ரதுஷ்டோ தூஷயந் தூஷ்யாந் விஸர்பதி யதாபலம்||௨௯|| தஸ்ய ரூபாணி- ப்ரமதவதுபிபாஸாநிஸ்தோதஶூலாங்கமர்தோத்வேஷ்டநகம்பஜ்வரதமக- காஸாஸ்திஸந்திபேதவிஶ்லேஷணவேபநாரோசகாவிபாகாஶ்சக்ஷுஷோராகுலத்வமஸ்ராகமநஂ பிபீலிகாஸஞ்சார இவ சாங்கேஷு, யஸ்மிஂஶ்சாவகாஶே விஸர்போ விஸர்பதி ஸோऽவகாஶஃ ஶ்யாவாருணாபாஸஃ ஶ்வயதுமாந் நிஸ்தோதபேதஶூலாயாமஸங்கோசஹர்ஷஸ்புரணைரதிமாத்ரஂ ப்ரபீட்யதே, அநுபக்ராந்தஶ்சோபசீயதே ஶீக்ரபேதைஃ ஸ்போடகைஸ்தநுபிரருணாபைஃ ஶ்யாவைர்வா தநுவிஶதாருணால்பாஸ்ராவைஃ, விபத்தவாதமூத்ரபுரீஷஶ்ச பவதி, நிதாநோக்தாநி சாஸ்ய நோபஶேரதே விபரீதாநி சோபஶேரத இதி வாதவிஸர்பஃ||௩௦||
रूक्षोष्णैः केवलो वायुः पूरणैर्वा समावृतः| प्रदुष्टो दूषयन् दूष्यान् विसर्पति यथाबलम्||२९|| तस्य रूपाणि- भ्रमदवथुपिपासानिस्तोदशूलाङ्गमर्दोद्वेष्टनकम्पज्वरतमक- कासास्थिसन्धिभेदविश्लेषणवेपनारोचकाविपाकाश्चक्षुषोराकुलत्वमस्रागमनं पिपीलिकासञ्चार इव चाङ्गेषु, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पो विसर्पति सोऽवकाशः श्यावारुणाभासः श्वयथुमान् निस्तोदभेदशूलायामसङ्कोचहर्षस्फुरणैरतिमात्रं प्रपीड्यते, अनुपक्रान्तश्चोपचीयते शीघ्रभेदैः स्फोटकैस्तनुभिररुणाभैः श्यावैर्वा तनुविशदारुणाल्पास्रावैः, विबद्धवातमूत्रपुरीषश्च भवति, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरत इति वातविसर्पः||३०||
🔊 Audio coming soon
ரூக்ஷோஷ்ணைரித்யாதிநா பதக்கேதுலக்ஷணமாஹ| அத்ர ச ரூக்ஷாதிபிஃ ஸ்வதந்த்ரஃ, பூரணேந ச மார்காவரோதாத் குபிதஃ பரதந்த்ரோ வாயுர்ஜ்ஞேயஃ| உஷ்ணஂ ச யத்யபி ந ஸாக்ஷாத்வாதஜநகஂ ததாऽபி ரூக்ஷஸம்பந்தாதுஷ்ணஂ வாதஂ கரோதி| உஷ்ணஸம்பத்தத்வஸாமாந்யஸம்ப்ராப்திஸம்ப்ராப்தமிஹ யத் பித்தஂ தஜ்ஜந்யத இதி ஜ்ஞேயம்| தவதுஃ சக்ஷுராதிஷ்வத்யர்ததாபஃ, தவதுஶ்ச பைத்திகோऽப்யத்ர உத்ஸர்கஸித்தவிஸர்பார்தகாமிபித்தரக்தஸம்பவாத்பவதி||௨௯-௩௦||
Adhikarana ௧௧ (௩௧-௩௨) · Śloka ௩௨
பித்தமுஷ்ணோபசாரேண விதாஹ்யம்லாஶநைஶ்சிதம்| தூஷ்யாந் ஸந்தூஷ்ய தமநீஃ பூரயந் வை விஸர்பதி||௩௧|| தஸ்ய ரூபாணி- ஜ்வரஸ்தஷ்ணா மூர்ச்சா மோஹஶ்சர்திரரோசகோऽங்கபேதஃ ஸ்வேதோऽதிமாத்ரமந்தர்தாஹஃ ப்ரலாபஃ ஶிரோருக் சக்ஷுஷோராகுலத்வமஸ்வப்நமரதிர்ப்ரமஃ ஶீதவாதவாரிதர்ஷோऽதிமாத்ரஂ ஹரிதஹாரித்ரநேத்ரமூத்ரவர்சஸ்த்வஂ ஹரிதஹாரித்ரரூபதர்ஶநஂ ச, யஸ்மிஂஶ்சாவகாஶே விஸர்போऽநுஸர்பதி ஸோऽவகாஶஸ்தாம்ரஹரிதஹாரித்ரநீலகஷ்ணரக்தாநாஂ வர்ணாநாமந்யதமஂ புஷ்யதி, ஸோத்ஸேதைஶ்சாதிமாத்ரஂ தாஹஸம்பேதநபரீதைஃ ஸ்போடகைருபசீயதே துல்யவர்ணாஸ்ராவைஶ்சிரபாகைஶ்ச, நிதாநோக்தாநி சாஸ்ய நோபஶேரதே விபரீதாநி சோபஶேரத இதி பித்தவிஸர்பஃ||௩௨||
पित्तमुष्णोपचारेण विदाह्यम्लाशनैश्चितम्| दूष्यान् सन्दूष्य धमनीः पूरयन् वै विसर्पति||३१|| तस्य रूपाणि- ज्वरस्तृष्णा मूर्च्छा मोहश्छर्दिररोचकोऽङ्गभेदः स्वेदोऽतिमात्रमन्तर्दाहः प्रलापः शिरोरुक् चक्षुषोराकुलत्वमस्वप्नमरतिर्भ्रमः शीतवातवारितर्षोऽतिमात्रं हरितहारिद्रनेत्रमूत्रवर्चस्त्वं हरितहारिद्ररूपदर्शनं च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशस्ताम्रहरितहारिद्रनीलकृष्णरक्तानां वर्णानामन्यतमं पुष्यति, सोत्सेधैश्चातिमात्रं दाहसम्भेदनपरीतैः स्फोटकैरुपचीयते तुल्यवर्णास्रावैश्चिरपाकैश्च, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरत इति पित्तविसर्पः||३२||
🔊 Audio coming soon
பித்தமித்யாதிநா பைத்திகமாஹ| தமநீஃ பூரயந்நிதி பதஂ யத்யபி பைத்திகே ஏவாக்தஂ, ததாऽபி ‘ஸமாநேஷ்வர்தேஷ்வேகத்ராபிஹிதோ விதிரந்யத்ராப்யநுஸஞ்ஜநீயஃ’ இதி ந்யாயாதந்யவிஸர்பேஷ்வபி ஜ்ஞேயம்| அயஂ ச ஸமாநோ விதிஃ பித்தப்ரதாநத்வாத்விஸர்பாணாஂ பித்தவிகாரே ஏவோக்தஃ| ஶீதவாதஶீததோயயோஸ்தஷ்ணா ஶீதவாதவாரிதர்ஷஃ| அவகாஶே இதி தேஶே||௩௧-௩௨||
Adhikarana ௧௨ (௩௩-௩௪) · Śloka ௩௪
ஸ்வாத்வம்லலவணஸ்நிக்தகுர்வந்நஸ்வப்நஸஞ்சிதஃ| கபஃ ஸந்தூஷயந் தூஷ்யாந் கச்ச்ரமங்கே விஸர்பதி||௩௩|| தஸ்ய ரூபாணி- ஶீதகஃ ஶீதஜ்வரோ கௌரவஂ நித்ரா தந்த்ராऽரோசகோ மதுராஸ்யத்வமாஸ்யோபலேபோ நிஷ்டீவிகா சர்திராலஸ்யஂ ஸ்தைமித்யமக்நிநாஶோ தௌர்பல்யஂ ச, யஸ்மிஂஶ்சாவகாஶே விஸர்போऽநுஸர்பதி ஸோऽவகாஶஃ ஶ்வயதுமாந் பாண்டுர்நாதிரக்தஃ ஸ்நேஹஸுப்திஸ்தம்பகௌரவைரந்விதோऽல்பவேதநஃ கச்ச்ரபாகைஶ்சிரகாரிபிர்பஹுலத்வகுபலேபைஃ ஸ்போடஃ ஶ்வேதபாண்டுபிரநுபத்யதே, ப்ரபிந்நஸ்து ஶ்வேதஂ பிச்சிலஂ தந்துமத்தநமநுபத்தஂ ஸ்நிக்தமாஸ்ராவஂ ஸ்ரவதி, ஊர்த்வஂ ச குருபிஃ ஸ்திரைர்ஜாலாவததைஃ ஸ்நிக்தைர்பஹுலத்வகுபலேபைர்வ்ரணைரநுபத்யதேऽநுஷங்கீ ச பவதி, ஶ்வேதநகநயநவதநத்வங்மூத்ரவர்சஸ்த்வஂ, நிதாநோக்தாநி சாஸ்ய நோபஶேரதே விபரீதாநி சோபஶேரத இதி ஶ்லேஷ்மவிஸர்பஃ||௩௪||
स्वाद्वम्ललवणस्निग्धगुर्वन्नस्वप्नसञ्चितः| कफः सन्दूषयन् दूष्यान् कृच्छ्रमङ्गे विसर्पति||३३|| तस्य रूपाणि- शीतकः शीतज्वरो गौरवं निद्रा तन्द्राऽरोचको मधुरास्यत्वमास्योपलेपो निष्ठीविका छर्दिरालस्यं स्तैमित्यमग्निनाशो दौर्बल्यं च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशः श्वयथुमान् पाण्डुर्नातिरक्तः स्नेहसुप्तिस्तम्भगौरवैरन्वितोऽल्पवेदनः कृच्छ्रपाकैश्चिरकारिभिर्बहुलत्वगुपलेपैः स्फोटः श्वेतपाण्डुभिरनुबध्यते, प्रभिन्नस्तु श्वेतं पिच्छिलं तन्तुमद्धनमनुबद्धं स्निग्धमास्रावं स्रवति, ऊर्ध्वं च गुरुभिः स्थिरैर्जालावततैः स्निग्धैर्बहुलत्वगुपलेपैर्व्रणैरनुबध्यतेऽनुषङ्गी च भवति, श्वेतनखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चस्त्वं, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरत इति श्लेष्मविसर्पः||३४||
🔊 Audio coming soon
ஸ்வாத்வம்லேத்யாதிநா கபஜமாஹ| ஹேத்வந்தரேஷ்வபி ஶ்லேஷ்மணோ வித்யமாநேஷு ஸ்வாத்வாதீநாமபிதாநமேஷாமேவ ப்ராயோ விஸர்பஜநகத்வாத்| ஏவஂ வாதபித்தஜநகஹேத்வபிதாநேऽபி வர்ணநீயம்| கச்ச்ரமங்கே விஸர்பதி ஶீக்ர ஶரீரே ந விஸர்பதி| ஶீதகஃ ஶீதம்| ஊர்த்வமிதி அத ஊர்த்வகாலம்; கிஂவா ஊர்த்வகாயே, ஶ்லேஷ்மண ஊர்த்வகயே ஏவாவஸ்தாநாத்| ஜாலாவததைரிதி ஜாலாவததைரிவேத்யர்தஃ| அநுஷங்கீ சிரகாலஸ்தாயீ||௩௩-௩௪||
Adhikarana ௧௩ (௩௫-௩௬) · Śloka ௩௬
வாதபித்தஂ ப்ரகுபிதமதிமாத்ரஂ ஸ்வஹேதுபிஃ| பரஸ்பரஂ லப்தபலஂ தஹத்காத்ரஂ விஸர்பதி||௩௫|| ததுபதாபாதாதுரஃ ஸர்வஶரீரமங்காரைரிவாகீர்யமாணஂ மந்யதே, சர்த்யதீஸாரமூர்ச்சாதாஹமோஹஜ்வரதமகாரோசகாஸ்திஸந்திபேததஷ்ணாவிபாகாங்கபேதாதிபிஶ்சாபிபூயதே, யஂ யஂ சாவகாஶஂ விஸர்போऽநுஸர்பதி ஸோऽவகாஶஃ ஶாந்தாங்காரப்ரகாஶோऽதிரக்தோ வா பவதி, அக்நிதக்தப்ரகாரைஶ்ச ஸ்போடைருபசீயதே, ஸ ஶீக்ரகத்வாதாஶ்வேவ மர்மாநுஸாரீ பவதி, மர்மணி சோபதப்தே பவநோऽதிபலோ பிநத்த்யங்காந்யதிமாத்ரஂ ப்ரமோஹயதி ஸஞ்ஜ்ஞாஂ, ஹிக்காஶ்வாஸௌ ஜநயதி, நாஶயதி நித்ராஂ, ஸ நஷ்டநித்ரஃ ப்ரமூடஸஞ்ஜ்ஞோ வ்யதிதசேதா ந க்வசந ஸுகமுபலபதே, அரதிபரீதஃ ஸ்தாநாதாஸநாச்சய்யாஂ க்ராந்துமிச்சதி, க்லிஷ்டபூயிஷ்டஶ்சாஶு நித்ராஂ பஜதி, துர்பலோ துஃகப்ரபோதஶ்ச பவதி; தமேவஂவிதமக்நிவிஸர்பபரீதமசிகித்ஸ்யஂ வித்யாத்||௩௬||
वातपित्तं प्रकुपितमतिमात्रं स्वहेतुभिः| परस्परं लब्धबलं दहद्गात्रं विसर्पति||३५|| तदुपतापादातुरः सर्वशरीरमङ्गारैरिवाकीर्यमाणं मन्यते, छर्द्यतीसारमूर्च्छादाहमोहज्वरतमकारोचकास्थिसन्धिभेदतृष्णाविपाकाङ्गभेदादिभिश्चाभिभूयते, यं यं चावकाशं विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशः शान्ताङ्गारप्रकाशोऽतिरक्तो वा भवति, अग्निदग्धप्रकारैश्च स्फोटैरुपचीयते, स शीघ्रगत्वादाश्वेव मर्मानुसारी भवति, मर्मणि चोपतप्ते पवनोऽतिबलो भिनत्त्यङ्गान्यतिमात्रं प्रमोहयति सञ्ज्ञां, हिक्काश्वासौ जनयति, नाशयति निद्रां, स नष्टनिद्रः प्रमूढसञ्ज्ञो व्यथितचेता न क्वचन सुखमुपलभते, अरतिपरीतः स्थानादासनाच्छय्यां क्रान्तुमिच्छति, क्लिष्टभूयिष्ठश्चाशु निद्रां भजति, दुर्बलो दुःखप्रबोधश्च भवति; तमेवंविधमग्निविसर्पपरीतमचिकित्स्यं विद्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
வாதபித்தமித்யாதிநாऽக்நிவிஸர்பலக்ஷணமாஹ| பரஸ்பரஂ லப்தபலமிதி வாதபித்தஂ சாந்யோந்யஂ வர்திதஶக்திகம்| ஶாந்தாங்காரப்ரகாஶ இதி நிர்வாணாங்காரஸதஶஃ கஷ்ண இத்யர்தஃ| ஸ்தாநாத் உர்த்வாவஸ்தாநாத்| க்ராந்துஂ கந்தும்| ஏவஂவிதமித்யநேந அக்நிவிஸர்பஸ்ய ‘அநுபஹதே மர்மணி’ இத்யாதிநா ஸாத்யத்வேந வக்ஷ்யமாணாऽவஸ்தா வ்யவஸ்திதா||௩௫-௩௬||
Adhikarana ௧௪ (௩௭-௩௮) · Śloka ௩௮
கபபித்தஂ ப்ரகுபித்தஂ பலவத் ஸ்வேந ஹேதுநா| விஸர்பத்யேகதேஶே து ப்ரக்லேதயதி தேஹிநம்||௩௭|| தத்விகாராஃ- ஶீதஜ்வரஃ ஶிரோகுருத்வஂ தாஹஃ ஸ்தைமித்யமங்காவஸதநஂ நித்ரா தந்த்ரா மோஹோऽந்நத்வேஷஃ ப்ரலாபோऽக்நிநாஶோ தௌர்பல்யமஸ்திபேதோ மூர்ச்சா பிபாஸா ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரலேபோ ஜாட்யமிந்த்ரியாணாஂ ப்ராயோபவேஶநமங்கவிக்ஷேபோऽங்கமர்தோऽரதிரௌத்ஸுக்யஂ சோபஜாயதே, ப்ராயஶ்சாமாஶயே விஸர்பத்யலஸக ஏகதேஶக்ராஹீ ச, யஸ்மிஂஶ்சாவகாஶே விஸர்போ விஸர்பதி ஸோऽவகாஶோ ரக்தபீதபாண்டுபிடகாவகீர்ண இவ மேசகாபஃ காலோ மலிநஃ ஸ்நிக்தோ பஹூஷ்மா குருஃ ஸ்திமிதவேதநஃ ஶ்வயதுமாந் கம்பீரபாகோ நிராஸ்ராவஃ ஶீக்ரக்லேதஃ ஸ்விந்நக்லிந்நபூதிமாஂஸத்வக் க்ரமேணால்பருக் பராமஷ்டோऽவதீர்யதே கர்தம இவாவபீடிதோऽந்தரஂ ப்ரயச்சத்யுபக்லிந்நபூதிமாஂஸத்யாகீ ஸிராஸ்நாயுஸந்தர்ஶீ குணபகந்தீ ச பவதி ஸஞ்ஜ்ஞாஸ்மதிஹந்தா ச; தஂ கர்தமவிஸர்பபரீதமசிகித்ஸ்யஂ வித்யாத்||௩௮||
कफपित्तं प्रकुपित्तं बलवत् स्वेन हेतुना| विसर्पत्येकदेशे तु प्रक्लेदयति देहिनम्||३७|| तद्विकाराः- शीतज्वरः शिरोगुरुत्वं दाहः स्तैमित्यमङ्गावसदनं निद्रा तन्द्रा मोहोऽन्नद्वेषः प्रलापोऽग्निनाशो दौर्बल्यमस्थिभेदो मूर्च्छा पिपासा स्रोतसां प्रलेपो जाड्यमिन्द्रियाणां प्रायोपवेशनमङ्गविक्षेपोऽङ्गमर्दोऽरतिरौत्सुक्यं चोपजायते, प्रायश्चामाशये विसर्पत्यलसक एकदेशग्राही च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पो विसर्पति सोऽवकाशो रक्तपीतपाण्डुपिडकावकीर्ण इव मेचकाभः कालो मलिनः स्निग्धो बहूष्मा गुरुः स्तिमितवेदनः श्वयथुमान् गम्भीरपाको निरास्रावः शीघ्रक्लेदः स्विन्नक्लिन्नपूतिमांसत्वक् क्रमेणाल्परुक् परामृष्टोऽवदीर्यते कर्दम इवावपीडितोऽन्तरं प्रयच्छत्युपक्लिन्नपूतिमांसत्यागी सिरास्नायुसन्दर्शी कुणपगन्धी च भवति सञ्ज्ञास्मृतिहन्ता च; तं कर्दमविसर्पपरीतमचिकित्स्यं विद्यात्||३८||
🔊 Audio coming soon
கபபித்தமித்யாதிநா கர்தமவிஸர்பமாஹ| ப்ராயாஶ்சாமாஶயே விஸர்பதீதி கர்தமஸ்ய கபபித்தஜந்யத்வாத் கபபித்தயோஶ்ச ஆமாஶயஸ்திதத்வாதிதி பாவஃ| அலஸக இதி மந்தவிஸர்பீ| ஏகதேஶக்ராஹீ ந ஸர்வஶரீரவ்யாபகஃ| மலிநஃ மலதிக்தஃ| ஸ்திமிதவேதந இதி மந்தவேதநஃ| கம்பீரபாகஃ அந்தஃபாகஃ| அந்தரஂ ப்ரயச்சதீதி அவகாஶஂ ததாதி| ஏதஸ்ய கர்தமஸாரூப்யாத் கர்தமஸஞ்ஜ்ஞா ஜ்ஞேயா| தஂ கர்தமவிஸர்பபரீதமசிகித்ஸ்யஂ வித்யாதிதி யதோக்தஸர்வலக்ஷணஂ கர்தமமஸாத்யஂ வித்யாத்; அஸம்பூர்ணலக்ஷணஂ ப்ரதி து சிகித்ஸாஂ வக்ஷ்யத்யேவ||௩௭-௩௮||
Adhikarana ௧௫ (௩௯) · Śloka ௩௯
ஸ்திரகுருகடிநமதுரஶீதஸ்நிக்தாந்நபாநாபிஷ்யந்திஸேவிநாமவ்யாயாமாதிஸேவிநாமப்ரதிகர்மஶீலாநாஂ ஶ்லேஷ்மா வாயுஶ்ச ப்ரகோபமாபத்யதே, தாவுபௌ துஷ்டப்ரவத்தாவதிபலௌ ப்ரதூஷ்ய தூஷ்யாந் விஸர்பாய கல்பேதே; தத்ர வாயுஃ ஶ்லேஷ்மணா விபத்தமார்கஸ்தமேவ ஶ்லேஷ்மாணமநேகதா பிந்தந் க்ரமேண க்ரந்திமாலாஂ கச்ச்ரபாகஸாத்யாஂ கபாஶயே ஸஞ்ஜநயதி, உத்ஸந்நரக்தஸ்ய வா ப்ரதூஷ்ய ரக்தஂ ஸிராஸ்நாயுமாஂஸத்வகாஶ்ரிதஂ க்ரந்தீநாஂ மாலாஂ குருதே தீவ்ரருஜாநாஂ ஸ்தூலாநாமணூநாஂ வா தீர்கவத்தரக்தாநாஂ, ததுபதாபாஜ்ஜ்வராதிஸாரகாஸஹிக்காஶ்வாஸஶோஷ- ப்ரமோஹவைவர்ண்யாரோசகாவிபாகப்ரஸேகச்சர்திர்மூர்ச்சாங்கபங்கநித்ராரதிஸதநாத்யாஃ ப்ராதுர்பவந்த்யுபத்ரவாஃ; ஸ ஏதைருபத்ருதஃ ஸர்வகர்மணாஂ விஷயமதிபதிதோ விவர்ஜநீயோ பவதீதி க்ரந்திவிஸர்பஃ||௩௯||
स्थिरगुरुकठिनमधुरशीतस्निग्धान्नपानाभिष्यन्दिसेविनामव्यायामादिसेविनामप्रतिकर्मशीलानां श्लेष्मा वायुश्च प्रकोपमापद्यते, तावुभौ दुष्टप्रवृद्धावतिबलौ प्रदूष्य दूष्यान् विसर्पाय कल्पेते; तत्र वायुः श्लेष्मणा विबद्धमार्गस्तमेव श्लेष्माणमनेकधा भिन्दन् क्रमेण ग्रन्थिमालां कृच्छ्रपाकसाध्यां कफाशये सञ्जनयति, उत्सन्नरक्तस्य वा प्रदूष्य रक्तं सिरास्नायुमांसत्वगाश्रितं ग्रन्थीनां मालां कुरुते तीव्ररुजानां स्थूलानामणूनां वा दीर्घवृत्तरक्तानां, तदुपतापाज्ज्वरातिसारकासहिक्काश्वासशोष- प्रमोहवैवर्ण्यारोचकाविपाकप्रसेकच्छर्दिर्मूर्च्छाङ्गभङ्गनिद्रारतिसदनाद्याः प्रादुर्भवन्त्युपद्रवाः; स एतैरुपद्रुतः सर्वकर्मणां विषयमतिपतितो विवर्जनीयो भवतीति ग्रन्थिविसर्पः||३९||
🔊 Audio coming soon
ஸ்திரேத்யாதிநா க்ரந்திவிஸர்பமாஹ| துஷ்டப்ரவத்தாவிதி பரஸ்பரதூஷகத்வேந ப்ரவத்தௌ| கச்ச்ரபாகஸாத்யாமிதி ச கச்ச்ரபாகாஂ கச்ச்ரஸாத்யாஂ ச; கச்ச்ரபாகதா ச சிரேண பாகாஜ்ஜ்ஞேயா| உத்ஸந்நரக்தஸ்யேதி வத்தரக்தஸ்ய| ஸிராஸ்நாயுமாஂஸேத்யாதௌ க்ரந்திவிஸர்பஂ குருத இதி யோஜ்யஂ; தேந தீவ்ரருஜாதியுக்தாநாஂ க்ரந்தீநாமாஶ்ரயஂ க்ரந்திவிஸர்பஂ குருத இத்யர்தஃ| ததுபதாபாதிதி தேந க்ரந்திவிஸர்பேண பீடநாத்| ஸர்வகர்மணாஂ விஷயமதிபதிதோ பவதீதி ஸர்வசிகித்ஸாவிஷயதாமதிக்ராந்தோ பவதீத்யர்தஃ| ஸஶப்தேந சேஹ யதோக்தோபத்ரவயுக்த ஏவ க்ரந்திவிஸர்பஃ ப்ரத்யவமஶ்யதே| அயஂ ச க்ரந்திவிஸர்பஸ்தந்த்ராந்தரே அபசீஸஞ்ஜ்ஞயா கத்யத இத்யாஹுஃ||௩௯||
Adhikarana ௧௬ (௪௦) · Śloka ௪௦
உபத்ரவஸ்து கலு ரோகோத்தரகாலஜோ ரோகாஶ்ரயோ ரோக ஏவ ஸ்தூலோऽணுர்வா, ரோகாத் பஶ்சாஜ்ஜாயத இத்யுபத்ரவஸஞ்ஜ்ஞஃ| தத்ர ப்ரதாநோ வ்யாதிஃ, வ்யாதேர்குணபூத உபத்ரவஃ, தஸ்ய ப்ராயஃ ப்ரதாநப்ரஶமே ப்ரஶமோ பவதி| ஸ து பீடாகரதரோ பவதி பஶ்சாதுத்பத்யமாநோ வ்யாதிபரிக்லிஷ்டஶரீரத்வாத்; தஸ்மாதுபத்ரவஂ த்வரமாணோऽபிபாதேத||௪௦||
उपद्रवस्तु खलु रोगोत्तरकालजो रोगाश्रयो रोग एव स्थूलोऽणुर्वा, रोगात् पश्चाज्जायत इत्युपद्रवसञ्ज्ञः| तत्र प्रधानो व्याधिः, व्याधेर्गुणभूत उपद्रवः, तस्य प्रायः प्रधानप्रशमे प्रशमो भवति| स तु पीडाकरतरो भवति पश्चादुत्पद्यमानो व्याधिपरिक्लिष्टशरीरत्वात्; तस्मादुपद्रवं त्वरमाणोऽभिबाधेत||४०||
🔊 Audio coming soon
விஸர்பாணாஂ பஹூபத்ரவதயா அநுஷங்காதிஹைவோபத்ரவஸ்வரூபஂ வ்யாகரோதி- உபத்ரவஸ்த்வித்யாதி| துஶப்தஃ மூலவ்யாதிவ்யவச்சேதே, அதவா துஶப்தஃ ப்ரகாஶநே| ரோகோத்தரகாலஜ இதி ரோகமத்யகாலஜஃ; ஏதேந ரோகஸஹோத்பந்நஸ்ய லிங்கஸ்ய வ்யவச்சேதஃ| யாநி ச லிங்காந்யபி கதாசித்ரோகோத்தரகாலஜாநி பவந்தி தாநி ரோகேண ஸஹ ப்ராய உத்பத்யமாநதயா ந ரோகோத்தரகாலஜாந்யேவ, தேந ந தேஷாமுபத்ரவத்வம்| ரோகாஶ்ரய இதி ரோகாரம்பகதோஷப்ரகோபஜந்யதயா ரோகேண ஸமஂ துல்யகாரணஃ| ஏதேந கலகண்டே ஜாதே ஸ்வஹேதூத்பந்நாநாஂ ஜ்வராதீநாஂ ரோகோத்தரகாலஜாநாமப்யுபத்ரவத்வஂ நிஷேதயதி| ரோக ஏவேத்யநேந மூலவ்யாதேஃ பதக்ரோகஶப்தேந வ்யவஹ்ரியமாணமுபத்ரவஂ க்ராஹயதி; தேந வ்யாத்யவஸ்தாயா ரோகோத்தரகாலஜாயா வ்யவச்சேதஂ கரோதி| ததஶ்ச ஶோதஸ்ய யா வ்ரணரூபாऽவஸ்தா தஸ்யா வ்யுதாஸஃ, ததா ஸர்வாஸாமபி வ்யாத்யவஸ்தாநாமவஸ்தாலக்ஷணயுக்தாநாஂ வ்யுதாஸஃ கதோ பவதி; அவஸ்தா வ்யாதேரவஶ்யம்பாவிதயா மூலவ்யாதிஸ்வரூபா ஏவ, உபத்ரவஸ்து நாவஶ்யஂ பவதி| யத்யபி கேசிந்மஹாபலதோஷாரப்தா வ்யாதய உபத்ரவயுக்தா ஏவோத்பத்யந்தே, ஸஹோத்பந்நே சோபத்ரவார்தோ நாஸ்தி, ததாऽபி யே கதா உபத்ரவரூபா ஜாயந்தே தே தத்ர ஸஹோத்பந்நா அபி யோக்யதயா உபத்ரவா பண்யந்தே| பரமார்ததஸ்து ஸஹபாவிநோ நோபத்ரவலக்ஷணயுக்தாஃ, கிந்து ரோகஸங்கரத்வேந தத்ர ஜாயந்த இதி| ஏததுபத்ரவலக்ஷணார்தோ ஏவ ஸுஶ்ருதஃ- “தத்ரௌபஸர்கிகோ நாம யஃ பூர்வோத்பந்நஂ வ்யாதிஂ ஜகந்யகாலஜாதோ வ்யாதிருபஸஜதி ஸ தந்மூல ஏவோபத்ரவஸஞ்ஜ்ஞஃ” (ஸு.ஸூ.அ.௩௫) இதி| உபத்ரவப்ரகாரமாஹ- ஸ்தூலோऽணுர்வேதி| உபத்ரவஸஞ்ஜ்ஞாநிருக்திமாஹ- பஶ்சாஜ்ஜாயத இதி உபத்ரவஸஞ்ஜ்ஞ இதி| ஏதேந உபத்ரவதி வ்யாத்யுத்பாதஸமீபே உபைதீதி உபத்ரவஃ, இதி நிருக்திஃ கதா பவதி| வ்யாதேர்குணபூத இதி மூலவ்யாத்யபேக்ஷயாऽப்ரதாநமித்யர்தஃ| குணபூதத்வே ஏவ ஹேதுமாஹ- தஸ்ய ப்ராயஃ ப்ரதாநப்ரஶமே ஶம இதி|- மூலவ்யாதிப்ரஶமாதீநப்ரஶமத்வாதுபத்ரவஸ்யாப்ராதாந்யமித்யர்தஃ| ப்ராயஃஶப்தேந ச வ்யபிசாரவாசிநா க்வசிதுபத்ரவஸ்ய ஸ்வதந்த்ரா சிகித்ஸாऽப்யுக்தா| உபத்ரவஸ்ய ஆஶுசிகித்ஸ்யத்வஂ வ்யுத்பாதயந்நாஹ- ஸ த்வித்யாதி| வ்யாதிபரிக்லிஷ்டஶரீரத்வாதிதி திக்யோகே பஞ்சமீ; தேந வ்யாதிபரிக்லிஷ்டஸ்ய பஶ்சாதுத்பத்யமாநதயா பீடாகரதரோ பவதீதி வாக்யார்தஃ| உபஸஂஹரதி- தஸ்மாதித்யாதி| அபிபாதேதேதி த்வரயா சிகித்ஸேத்; ஸா ச சிகித்ஸா மூலவ்யாதிப்ரஶமநேந ததா ஸ்வதந்த்ராऽபி பவதீத்யுக்தமேவ||௪௦||
Adhikarana ௧௭ (௪௧) · Śloka ௪௧
ஸர்வாயதநஸமுத்தஂ ஸர்வலிங்கவ்யாபிநஂ ஸர்வதாத்வநுஸாரிணமாஶுகாரிணஂ மஹாத்யயிகமிதி ஸந்நிபாதவிஸர்பமசிகித்ஸ்யஂ வித்யாத்||௪௧||
सर्वायतनसमुत्थं सर्वलिङ्गव्यापिनं सर्वधात्वनुसारिणमाशुकारिणं महात्ययिकमिति सन्निपातविसर्पमचिकित्स्यं विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரதி ப்ரக்ராந்தஂ ஸந்நிபாதவிஸர்பமாஹ- ஸர்வேத்யாதி| ஸர்வாயதநஸமுத்தமிதி ஸர்வஹேதுபவம்| ஸர்வலிங்கவ்யாபிநமிதி வாதாதிஜோக்தஸர்வலக்ஷணயுக்தம்| ஸர்வதாத்வநுஸாரிணமிதி விஸர்பாஶ்ரயத்வேநோக்தாநாமநுக்தாநாமபி ச தாதூநாமாஶ்ரயித்வஂ தர்ஶயதி| ததா ஹி மஸூரிகாயா விஸர்பரூபாயா ஏவ தந்த்ராந்தரே ஸகலதாத்வாஶ்ரயத்வமுக்தஂ, ததுத்ஸர்கதோ விஸர்பாணாஂ தோஷாதிமாத்ரதுஷ்ட்யா ஸப்ததாதுகேதரதாதுதுஷ்டிரபி பவதீதி||௪௧||
Adhikarana ௧௮ (௪௨) · Śloka ௪௨
தத்ர வாதபித்தஶ்லேஷ்மநிமித்தா விஸர்பாஸ்த்ரயஃ ஸாத்யா பவந்தி; அக்நிகர்தமாக்யௌ புநரநுபஸஷ்டே மர்மணி அநுபகதே வா ஸிராஸ்நாயுமாஂஸக்லேதே ஸாதாரணக்ரியாபிருபாவேவாப்யஸ்யமாநௌ ப்ரஶாந்திமாபத்யேயாதாம், அநாதரோபக்ராந்தஃ புநஸ்தயோரந்யதரோ ஹந்யாத்தேஹமாஶ்வேவாஶீவிஷவத்; ததா க்ரந்திவிஸர்பமஜாதோபத்ரவமாரபேத சிகித்ஸிதும், உபத்ரவோபத்ருதஂ த்வேநஂ பரிஹரேத்; ஸந்நிபாதஜஂ து ஸர்வதாத்வநுஸாரித்வாதாஶுகாரித்வாத்விருத்தோபக்ரமத்வாச்சாஸாத்யஂ வித்யாத்||௪௨||
तत्र वातपित्तश्लेष्मनिमित्ता विसर्पास्त्रयः साध्या भवन्ति; अग्निकर्दमाख्यौ पुनरनुपसृष्टे मर्मणि अनुपगते वा सिरास्नायुमांसक्लेदे साधारणक्रियाभिरुभावेवाभ्यस्यमानौ प्रशान्तिमापद्येयाताम्, अनादरोपक्रान्तः पुनस्तयोरन्यतरो हन्याद्देहमाश्वेवाशीविषवत्; तथा ग्रन्थिविसर्पमजातोपद्रवमारभेत चिकित्सितुम्, उपद्रवोपद्रुतं त्वेनं परिहरेत्; सन्निपातजं तु सर्वधात्वनुसारित्वादाशुकारित्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चासाध्यं विद्यात्||४२||
🔊 Audio coming soon
மர்மணீதி ஹதயாதிப்ரதாநமர்மணி| ஸாதாரணக்ரியாபிரிதி ஆரம்பகதோஷயோஃ ஸமாநாபிஃ க்ரியாபிஃ| அப்யஸ்யமாநாவிதி ஸததமுபசர்யமாணௌ| அநாதரோபக்ராந்த இதி அஸம்யகுபக்ராந்தஃ| தேந பூர்வஂ ஸர்வதாऽநுபக்ரமே “யே ஹந்யுரநுபக்ராந்தாஃ” (ஸூ.அ.௧௮) இத்யநேந மாரகத்வமுக்தம், இஹ து அஸம்யகுபக்ரமே இதி விஶேஷஃ||௪௨||
Adhikarana ௧௯ (௪௩-௪௯) · Śloka ௪௯
தத்ர ஸாத்யாநாஂ ஸாதநமநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௪௩|| லங்கநோல்லேகநே ஶஸ்தே திக்தகாநாஂ ச ஸேவநம்| கபஸ்தாநகதே ஸாமே ரூக்ஷஶீதைஃ ப்ரலேபயேத்||௪௪|| பித்தஸ்தாநகதேऽப்யேதத் ஸாமே குர்யாச்சிகித்ஸிதம்| ஶோணிதஸ்யாவஸேகஂ ச விரேகஂ ச விஶேஷதஃ||௪௫|| மாருதாஶயஸம்பூதேऽப்யாதிதஃ ஸ்யாத்விரூக்ஷணம்| ரக்தபித்தாந்வயேऽப்யாதௌ ஸ்நேஹநஂ ந ஹிதஂ மதம்||௪௬|| வாதோல்பணே திக்தகதஂ பைத்திகே ச ப்ரஶஸ்யதே| லகுதோஷே, மஹாதோஷே பைத்திகே ஸ்யாத்விரேசநம்||௪௭|| ந கதஂ பஹுதோஷாய தேயஂ யந்ந விரேசயேத்| தேந தோஷோ ஹ்யுபஷ்டப்தஸ்த்வங்மாஂஸருதிரஂ பசேத்||௪௮|| தஸ்மாத்விரேகமேவாதௌ ஶஸ்தஂ வித்யாத்விஸர்பிணஃ| ருதிரஸ்யாவஸேகஂ ச தத்த்யஸ்யாஶ்ரயஸஞ்ஜ்ஞிதம்||௪௯||
तत्र साध्यानां साधनमनुव्याख्यास्यामः||४३|| लङ्घनोल्लेखने शस्ते तिक्तकानां च सेवनम्| कफस्थानगते सामे रूक्षशीतैः प्रलेपयेत्||४४|| पित्तस्थानगतेऽप्येतत् सामे कुर्याच्चिकित्सितम्| शोणितस्यावसेकं च विरेकं च विशेषतः||४५|| मारुताशयसम्भूतेऽप्यादितः स्याद्विरूक्षणम्| रक्तपित्तान्वयेऽप्यादौ स्नेहनं न हितं मतम्||४६|| वातोल्बणे तिक्तघृतं पैत्तिके च प्रशस्यते| लघुदोषे, महादोषे पैत्तिके स्याद्विरेचनम्||४७|| न घृतं बहुदोषाय देयं यन्न विरेचयेत्| तेन दोषो ह्युपष्टब्धस्त्वङ्मांसरुधिरं पचेत्||४८|| तस्माद्विरेकमेवादौ शस्तं विद्याद्विसर्पिणः| रुधिरस्यावसेकं च तद्ध्यस्याश्रयसञ्ज्ञितम्||४९||
🔊 Audio coming soon
தத்ர ஸாத்யாநாமித்யாதிநா சிகித்ஸாமாஹ| உல்லேகநஂ வமநம்| கபஸ்தாநகத இதி ஊர்த்வகாயகதே| பித்தஸ்தாநத்வேந மத்யஶரீரஂ, மாருதாஶயஶப்தேந ச பக்வாஶயாதஃஶரீரஂ கஹ்யதே| வாதோல்பணே திக்தகதஂ பைத்திகே ச ப்ரஶஸ்யதே லகுதோஷே இதி ச்சேதஃ; தேந லகுதோஷே பைத்திகே இதி யோஜ்யம்| பஹுதோஷாயேதி பித்தஸ்ய ப்ரகதத்வாத் பஹுபித்தாயேத்யர்தஃ| தேநேதி அவிரேசநகதேந| தத்த்யஸ்யாஶ்ரிதஸஞ்ஜ்ஞிதமிதி தத் ஶோணிதமஸ்ய விஸர்பஸ்ய ஆஶ்ரயத்வேந கதிதஂ, தேந ஶோணிதாவஸேகாதாஶ்ரயோச்சேதேந விஸர்போச்சேதோ பவதீத்யர்தஃ||௪௩-௪௯||
Adhikarana ௨௦ (௫௦-௫௩) · Śloka ௫௩
இதி வீஸர்பநுத் ப்ரோக்தஂ ஸமாஸேந சிகித்ஸிதம்| ஏததேவ புநஃ ஸர்வஂ வ்யாஸதஃ ஸம்ப்ரவக்ஷ்யதே||௫௦|| மதநஂ மதுகஂ நிம்பஂ வத்ஸகஸ்ய பலாநி ச| வமநஂ ஸம்ப்ரதாதவ்யஂ விஸர்பே கபபித்தஜே||௫௧|| படோலபிசுமர்தாப்யாஂ பிப்பல்யா மதநேந ச| விஸர்பே வமநஂ ஶஸ்தஂ ததா சேந்த்ரயவைஃ ஸஹ||௫௨|| யாஂஶ்ச யோகாந் ப்ரவக்ஷ்யாபி கல்பேஷு கபபித்திநாம்| விஸர்பிணாஂ ப்ரயோஜ்யாஸ்தே தோஷநிர்ஹரணாஃ ஶிவாஃ||௫௩||
इति वीसर्पनुत् प्रोक्तं समासेन चिकित्सितम्| एतदेव पुनः सर्वं व्यासतः सम्प्रवक्ष्यते||५०|| मदनं मधुकं निम्बं वत्सकस्य फलानि च| वमनं सम्प्रदातव्यं विसर्पे कफपित्तजे||५१|| पटोलपिचुमर्दाभ्यां पिप्पल्या मदनेन च| विसर्पे वमनं शस्तं तथा चेन्द्रयवैः सह||५२|| यांश्च योगान् प्रवक्ष्याभि कल्पेषु कफपित्तिनाम्| विसर्पिणां प्रयोज्यास्ते दोषनिर्हरणाः शिवाः||५३||
🔊 Audio coming soon
வ்யாஸத இதி விஸ்தரேண| கபபித்தஜே இதி வ்யஸ்தஸமஸ்தகபபித்தஜே||௫௦-௫௩||
Adhikarana ௨௧ (௫௪-௬௧) · Śloka ௬௧
முஸ்தநிம்பபடோலாநாஂ சந்தநோத்பலயோரபி| ஸாரிவாமலகோஶீரமுஸ்தாநாஂ வா விசக்ஷணஃ||௫௪|| கஷாயாந் பாயயேத்வைத்யஃ ஸித்தாந் வீஸர்பநாஶநாந்| கிராததிக்தகஂ லோத்ரஂ சந்தநஂ ஸதுராலபம்||௫௫|| நாகரஂ பத்மகிஞ்ஜல்கமுத்பலஂ ஸபிபீதகம்| மதுகஂ நாகபுஷ்பஂ ச தத்யாத்வீஸர்பஶாந்தயே||௫௬|| ப்ரபௌண்டரீகஂ மதுகஂ பத்மகிஞ்ஜல்கமுத்பலம்| நாகபுஷ்பஂ ச லோத்ரஂ ச தேநைவ விதிநா பிபேத்||௫௭|| த்ராக்ஷாஂ பர்படகஂ ஶுண்டீஂ குடூசீஂ தந்வயாஸகம்| நிஶாபர்யுஷிதஂ தத்யாத்தஷ்ணாவீஸர்பஶாந்தயே||௫௮|| படோலஂ பிசுமர்தஂ ச தார்வீஂ கடுகரோஹிணீம்| யஷ்ட்யாஹ்வாஂ த்ராயமாணாஂ ச தத்யாத்வீஸர்பஶாந்தயே||௫௯|| படோலாதிகஷாயஂ வா பிபேத்த்ரிபலயா ஸஹ| மஸூரவிதலைர்யுக்தஂ கதமிஶ்ரஂ ப்ரதாபயேத்||௬௦|| படோலபத்ரமுத்காநாஂ ரஸமாமலகஸ்ய ச| பாயயேத கதோந்மிஶ்ரஂ நரஂ வீஸர்பபீடிதம்||௬௧||
मुस्तनिम्बपटोलानां चन्दनोत्पलयोरपि| सारिवामलकोशीरमुस्तानां वा विचक्षणः||५४|| कषायान् पाययेद्वैद्यः सिद्धान् वीसर्पनाशनान्| किराततिक्तकं लोध्रं चन्दनं सदुरालभम्||५५|| नागरं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलं सबिभीतकम्| मधुकं नागपुष्पं च दद्याद्वीसर्पशान्तये||५६|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलम्| नागपुष्पं च लोध्रं च तेनैव विधिना पिबेत्||५७|| द्राक्षां पर्पटकं शुण्ठीं गुडूचीं धन्वयासकम्| निशापर्युषितं दद्यात्तृष्णावीसर्पशान्तये||५८|| पटोलं पिचुमर्दं च दार्वीं कटुकरोहिणीम्| यष्ट्याह्वां त्रायमाणां च दद्याद्वीसर्पशान्तये||५९|| पटोलादिकषायं वा पिबेत्त्रिफलया सह| मसूरविदलैर्युक्तं घृतमिश्रं प्रदापयेत्||६०|| पटोलपत्रमुद्गानां रसमामलकस्य च| पाययेत घृतोन्मिश्रं नरं वीसर्पपीडितम्||६१||
🔊 Audio coming soon
கிராததிக்தாதிரபி கஷாயயோக ஏவ| தேநைவ விதிநேதி முஸ்தாதியோகோக்தகஷாயவிதிநா| நிஶாபர்யுஷிதமிதி ஶீதகஷாயம்| அயஂ ச ஶீதகஷாயவிதிஃ படோலமித்யாதாவபி யோஜ்யஃ| மஸூரவிதலைரிதி மஸூராணாஂ விதலைஃ; ந சாத்ர விதலா ஶ்யாமா, தஸ்யாஃ ஸ்த்ரீலிங்கத்வாத்||௫௪-௬௧||
Adhikarana ௨௨ (௬௨-௬௭) · Śloka ௬௮
யச்ச ஸர்பிர்மஹாதிக்தஂ பித்தகுஷ்டநிபர்ஹணம்| நிர்திஷ்டஂ ததபி ப்ராஜ்ஞோ தத்யாத்வீஸர்பஶாந்தயே||௬௨|| த்ராயமாணாகதஂ ஸித்தஂ கௌல்மிகே யதுதாஹதம்| விஸர்பாணாஂ ப்ரஶாந்த்யர்தஂ தத்யாத்ததபி புத்திமாந்||௬௩|| த்ரிவச்சூர்ணஂ ஸமாலோட்ய ஸர்பிஷா பயஸாऽபி வா| கர்மாம்புநா வா ஸஂயோஜ்ய மத்வீகாநாஂ ரஸேந வா||௬௪|| விரேகார்தஂ ப்ரயோக்தவ்யஂ ஸித்தஂ வீஸர்பநாஶநம்| த்ராயமாணாஶதஂ வாऽபி பயோ தத்யாத்விரேசநம்||௬௫|| த்ரிபலாரஸஸஂயுக்தஂ ஸர்பிஸ்த்ரிவதயா ஸஹ| ப்ரயோக்தவ்யஂ விரேகார்தஂ விஸர்பஜ்வரநாஶநம்||௬௬|| ரஸமாமலகாநாஂ வா கதமிஶ்ரஂ ப்ரதாபயேத்| ஸ ஏவ குருகோஷ்டாய த்ரிவச்சூர்ணயுதோ ஹிதஃ||௬௭|| தோஷே கோஷ்டகதே பூய ஏதத் குர்யாச்சிகித்ஸிதம்|௬௮|
यच्च सर्पिर्महातिक्तं पित्तकुष्ठनिबर्हणम्| निर्दिष्टं तदपि प्राज्ञो दद्याद्वीसर्पशान्तये||६२|| त्रायमाणाघृतं सिद्धं गौल्मिके यदुदाहृतम्| विसर्पाणां प्रशान्त्यर्थं दद्यात्तदपि बुद्धिमान्||६३|| त्रिवृच्चूर्णं समालोड्य सर्पिषा पयसाऽपि वा| घर्माम्बुना वा संयोज्य मृद्वीकानां रसेन वा||६४|| विरेकार्थं प्रयोक्तव्यं सिद्धं वीसर्पनाशनम्| त्रायमाणाशृतं वाऽपि पयो दद्याद्विरेचनम्||६५|| त्रिफलारससंयुक्तं सर्पिस्त्रिवृतया सह| प्रयोक्तव्यं विरेकार्थं विसर्पज्वरनाशनम्||६६|| रसमामलकानां वा घृतमिश्रं प्रदापयेत्| स एव गुरुकोष्ठाय त्रिवृच्चूर्णयुतो हितः||६७|| दोषे कोष्ठगते भूय एतत् कुर्याच्चिकित्सितम्|६८|
🔊 Audio coming soon
த்ரிபலாரஸேத்யாதௌ த்ரிபலாரஸாதிபிஃ ஸமஂ மிஶ்ரிதஂ கதஂ தேயம்| குருகோஷ்டாயேதி க்ரூரகோஷ்டாய; அந்யே தோஷபூர்ணகோஷ்டஂ குருகோஷ்டமாஹுஃ| தோஷே கோஷ்டகதே பூய இத்யத்ர பூயஃஶப்தஃ ப்ராயோவாசீ||௬௨-௬௭||-
Adhikarana ௨௩ (௬௮-௭௦) · Śloka ௭௦
ஶாகாதுஷ்டே து ருதிரே ரக்தமேவாதிதோ ஹரேத்||௬௮|| பிஷக்வாதாந்விதஂ ரக்தஂ விஷாணேந விநிர்ஹரேத்| பித்தாந்விதஂ ஜலௌகோபிஃ, கபாந்விதமலாபுபிஃ||௬௯|| யதாஸந்நஂ விகாரஸ்ய வ்யதயேதாஶு வா ஸிராம்| த்வங்மாஂஸஸ்நாயுஸங்க்லேதோ ரக்தக்லேதாத்தி ஜாயதே||௭௦||
शाखादुष्टे तु रुधिरे रक्तमेवादितो हरेत्||६८|| भिषग्वातान्वितं रक्तं विषाणेन विनिर्हरेत्| पित्तान्वितं जलौकोभिः, कफान्वितमलाबुभिः||६९|| यथासन्नं विकारस्य व्यधयेदाशु वा सिराम्| त्वङ्मांसस्नायुसङ्क्लेदो रक्तक्लेदाद्धि जायते||७०||
🔊 Audio coming soon
ஶாகாஶ்ரயதோஷைர்துஷ்டே ரக்தே சிகித்ஸாமாஹ- ஶாகாதுஷ்ட இத்யாதி| ஶாகாதுஷ்டே ரக்தே தோஷவிஶேஷேண ரக்தாவஸேகோபாயமாஹ- வாதாந்விதமித்யாதி| ரக்தாவஸேகவிதாநஂ சேஹ பராதிகாரத்வாந்நோக்தஂ, தச்ச ஸுஶ்ருதே ஜ்ஞேயம்| யதாஸந்நமிதி யா விகாரப்ரத்யாஸந்நா ஸிரா தாஂ வ்யதயேத்| ஸிராவ்யதஶ்ச ஸர்வஸாதாரணஃ| ரக்தாநபஹரணே தோஷமாஹ- த்வங்மாஂஸேத்யாதி||௬௮-௭௦||
Adhikarana ௨௪ (௭௧-௯௭) · Śloka ௯௮
அந்தஃஶரீரே ஸஂஶுத்தே தோஷே த்வங்மாஂஸஸஂஶ்ரிதே| ஆதிதோ வாऽல்பதோஷாணாஂ க்ரியா பாஹ்யா ப்ரவக்ஷ்யதே||௭௧|| உதும்பரத்வங்மதுகஂ பத்மகிஞ்ஜல்கமுத்பலம்| நாகபுஷ்பஂ ப்ரியங்குஶ்ச ப்ரதேஹஃ ஸகதோ ஹிதஃ||௭௨|| ந்யக்ரோதபாதாஸ்தருணாஃ கதலீகர்பஸஂயுதாஃ| பிஸக்ரந்திஶ்ச லேபஃ ஸ்யாச்சததௌதகதாப்லுதஃ||௭௩|| காலீயஂ மதுகஂ ஹேம வந்யஂ சந்தநபத்மகௌ| ஏலா மணாலஂ பலிநீ ப்ரலேபஃ ஸ்யாத்ததாப்லுதஃ||௭௪|| ஶாத்வலஂ ச மணாலஂ ச ஶங்கஂ சந்தநமுத்பலம்| வேதஸஸ்ய ச மூலாநி ப்ரதேஹஃ ஸ்யாத் ஸதண்டுலஃ||௭௫|| ஸாரிவா பத்மகிஞ்ஜல்கமுஶீரஂ நீலமுத்பலம்| மஞ்ஜிஷ்டா சந்தநஂ லோத்ரமபயா ச ப்ரலேபநம்||௭௬|| நலதஂ ச ஹரேணுஶ்ச லோத்ரஂ மதுகபத்மகௌ | தூர்வா ஸர்ஜரஸஶ்சைவ ஸகதஂ ஸ்யாத் ப்ரலேபநம்||௭௭|| யாவகாஃ ஸக்தவஶ்சைவ ஸர்பிஷா ஸஹ யோஜிதாஃ| ப்ரதேஹோ மதுகஂ வீரா ஸகதா யவஸக்தவஃ||௭௮|| பலாமுத்பலஶாலூகஂ வீராமகுருசந்தநம்| குர்யாதாலேபநஂ வைத்யோ மணாலஂ ச பிஸாந்விதம்||௭௯|| யவசூர்ணஂ ஸமதுகஂ ஸகதஂ ச ப்ரலேபநம்| ஹரேணவோ மஸுராஶ்ச ஸமுத்காஃ ஶ்வேதஶாலயஃ||௮௦|| பதக் பதக் ப்ரதேஹாஃ ஸ்யுஃ ஸர்வே வா ஸர்பிஷா ஸஹ| பத்மிநீகர்தமஃ ஶீதோ மௌக்திகஂ பிஷ்டமேவ வா||௮௧|| ஶங்கஃ ப்ரவாலஃ ஶுக்திர்வா கைரிகஂ வா கதாப்லுதம்| (பதகேதே ப்ரதேஹாஶ்ச ஹிதா ஜ்ஞேயா விஸர்பிணாம் )| ப்ரபௌண்டரீகஂ மதுகஂ பலா ஶாலூகமுத்பலம்||௮௨|| ந்யக்ரோதபத்ரதுக்தீகே ஸகதஂ ஸ்யாத் ப்ரலேபநம்| பிஸாநி ச மணாலஂ ச ஸகதாஶ்ச கஶேருகாஃ||௮௩|| ஶதாவரீவிதார்யோஶ்ச கந்தௌ தௌதகதாப்லுதௌ| ஶைவாலஂ நலமூலாநி கோஜிஹ்வா வஷகர்ணிகா||௮௪|| இந்த்ராணிஶாகஂ ஸகதஂ ஶிரீஷத்வக்பலாகதம் | ந்யக்ரோதோதும்பரப்லக்ஷவேதஸாஶ்வத்தபல்லவைஃ||௮௫|| த்வக்கல்கைர்பஹுஸர்பிர்பிஃ ஶீதைராலேபநஂ ஹிதம்| ப்ரதேஹாஃ ஸர்வ ஏவைதே வாதபித்தோல்பணே ஶுபாஃ||௮௬|| ஸகபே து ப்ரவக்ஷ்யாமி ப்ரதேஹாநபராந் ஹிதாந்| த்ரிபலாஂ பத்மகோஶீரஂ ஸமங்காஂ கரவீரகம்||௮௭|| நலமூலாந்யநந்தாஂ ச ப்ரதேஹமுபகல்பயேத்| கதிரஂ ஸப்தபர்ணஂ ச முஸ்தமாரக்வதஂ தவம்||௮௮|| குரண்டகஂ தேவதாரு தத்யாதாலேபநஂ பிஷக்| ஆரக்வதஸ்ய பத்ராணி த்வசஂ ஶ்லேஷ்மாதகஸ்ய ச||௮௯|| இந்த்ராணிஶாகஂ காகாஹ்வாஂ ஶிரீஷகுஸுமாநி ச| ஶைவாலஂ நலமூலாநி வீராஂ கந்தப்ரியங்குகாம்||௯௦|| த்ரிபலாஂ மதுகஂ வீராஂ ஶிரீஷகுஸுமாநி ச| ப்ரபௌண்டரீகஂ ஹ்ரீபேரஂ தார்வீத்வங்மதுகஂ பலாம்||௯௧|| பதகாலேபநஂ குர்யாத்த்வந்த்வஶஃ ஸர்வஶோऽபி வா| ப்ரதேஹாஃ ஸர்வ ஏவைதே தேயாஃ ஸ்வல்பகதாப்லுதாஃ||௯௨|| வாதபித்தோல்பணே யே து ப்ரதேஹாஸ்தே கதாதிகாஃ| கதேந ஶததௌதேந ப்ரதிஹ்யாத் கேவலேந வா||௯௩|| கதமண்டேந ஶீதேந பயஸா மதுகாம்புநா| பஞ்சவல்ககஷாயேண ஸேசயேச்சீதலேந வா||௯௪|| வாதாஸக்பித்தபஹுலஂ விஸர்பஂ பஹுஶோ பிஷக்| ஸேசநாஸ்தே ப்ரதேஹா யே த ஏவ கதஸாதநாஃ||௯௫|| தே சூர்ணயோகா வீஸர்பவ்ரணாநாமவசூர்ணநாஃ| தூர்வாஸ்வரஸஸித்தஂ ச கதஂ ஸ்யாத்வ்ரணரோபணம்||௯௬|| தார்வீத்வங்மதுகஂ லோத்ரஂ கேஶரஂ சாவசூர்ணநம்| படோலஃ பிசுமர்தஶ்ச த்ரிபலா மதுகோத்பலே||௯௭|| ஏதத் ப்ரக்ஷாலநஂ ஸர்பிர்வ்ரணசூர்ணஂ ப்ரலேபநம்|௯௮|
अन्तःशरीरे संशुद्धे दोषे त्वङ्मांससंश्रिते| आदितो वाऽल्पदोषाणां क्रिया बाह्या प्रवक्ष्यते||७१|| उदुम्बरत्वङ्मधुकं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलम्| नागपुष्पं प्रियङ्गुश्च प्रदेहः सघृतो हितः||७२|| न्यग्रोधपादास्तरुणाः कदलीगर्भसंयुताः| बिसग्रन्थिश्च लेपः स्याच्छतधौतघृताप्लुतः||७३|| कालीयं मधुकं हेम वन्यं चन्दनपद्मकौ| एला मृणालं फलिनी प्रलेपः स्याद्धृताप्लुतः||७४|| शाद्वलं च मृणालं च शङ्खं चन्दनमुत्पलम्| वेतसस्य च मूलानि प्रदेहः स्यात् सतण्डुलः||७५|| सारिवा पद्मकिञ्जल्कमुशीरं नीलमुत्पलम्| मञ्जिष्ठा चन्दनं लोध्रमभया च प्रलेपनम्||७६|| नलदं च हरेणुश्च लोध्रं मधुकपद्मकौ | दूर्वा सर्जरसश्चैव सघृतं स्यात् प्रलेपनम्||७७|| यावकाः सक्तवश्चैव सर्पिषा सह योजिताः| प्रदेहो मधुकं वीरा सघृता यवसक्तवः||७८|| बलामुत्पलशालूकं वीरामगुरुचन्दनम्| कुर्यादालेपनं वैद्यो मृणालं च बिसान्वितम्||७९|| यवचूर्णं समधुकं सघृतं च प्रलेपनम्| हरेणवो मसुराश्च समुद्गाः श्वेतशालयः||८०|| पृथक् पृथक् प्रदेहाः स्युः सर्वे वा सर्पिषा सह| पद्मिनीकर्दमः शीतो मौक्तिकं पिष्टमेव वा||८१|| शङ्खः प्रवालः शुक्तिर्वा गैरिकं वा घृताप्लुतम्| (पृथगेते प्रदेहाश्च हिता ज्ञेया विसर्पिणाम् )| प्रपौण्डरीकं मधुकं बला शालूकमुत्पलम्||८२|| न्यग्रोधपत्रदुग्धीके सघृतं स्यात् प्रलेपनम्| बिसानि च मृणालं च सघृताश्च कशेरुकाः||८३|| शतावरीविदार्योश्च कन्दौ धौतघृताप्लुतौ| शैवालं नलमूलानि गोजिह्वा वृषकर्णिका||८४|| इन्द्राणिशाकं सघृतं शिरीषत्वग्बलाघृतम् | न्यग्रोधोदुम्बरप्लक्षवेतसाश्वत्थपल्लवैः||८५|| त्वक्कल्कैर्बहुसर्पिर्भिः शीतैरालेपनं हितम्| प्रदेहाः सर्व एवैते वातपित्तोल्बणे शुभाः||८६|| सकफे तु प्रवक्ष्यामि प्रदेहानपरान् हितान्| त्रिफलां पद्मकोशीरं समङ्गां करवीरकम्||८७|| नलमूलान्यनन्तां च प्रदेहमुपकल्पयेत्| खदिरं सप्तपर्णं च मुस्तमारग्वधं धवम्||८८|| कुरण्टकं देवदारु दद्यादालेपनं भिषक्| आरग्वधस्य पत्राणि त्वचं श्लेष्मातकस्य च||८९|| इन्द्राणिशाकं काकाह्वां शिरीषकुसुमानि च| शैवालं नलमूलानि वीरां गन्धप्रियङ्गुकाम्||९०|| त्रिफलां मधुकं वीरां शिरीषकुसुमानि च| प्रपौण्डरीकं ह्रीबेरं दार्वीत्वङ्मधुकं बलाम्||९१|| पृथगालेपनं कुर्याद्द्वन्द्वशः सर्वशोऽपि वा| प्रदेहाः सर्व एवैते देयाः स्वल्पघृताप्लुताः||९२|| वातपित्तोल्बणे ये तु प्रदेहास्ते घृताधिकाः| घृतेन शतधौतेन प्रदिह्यात् केवलेन वा||९३|| घृतमण्डेन शीतेन पयसा मधुकाम्बुना| पञ्चवल्ककषायेण सेचयेच्छीतलेन वा||९४|| वातासृक्पित्तबहुलं विसर्पं बहुशो भिषक्| सेचनास्ते प्रदेहा ये त एव घृतसाधनाः||९५|| ते चूर्णयोगा वीसर्पव्रणानामवचूर्णनाः| दूर्वास्वरससिद्धं च घृतं स्याद्व्रणरोपणम्||९६|| दार्वीत्वङ्मधुकं लोध्रं केशरं चावचूर्णनम्| पटोलः पिचुमर्दश्च त्रिफला मधुकोत्पले||९७|| एतत् प्रक्षालनं सर्पिर्व्रणचूर्णं प्रलेपनम्|९८|
🔊 Audio coming soon
ஸஂஶுத்தே இதி விரேசநஶோணிதமோக்ஷணாப்யாம்| ஆதித இதி உத்பத்தாவேவ| பாஹ்யா இதி ஆலேபபரிஷேகாதிகாஃ| ந்யக்ரோதபாதா இதி வடப்ரரோஹாஃ| கதலீகர்பஃ கர்பஸ்தா கதலீ| காலேயஂ காலேயககாஷ்டமிதி க்யாதம்| ஹேம இதி நாககேஶரசூர்ணம்| வந்யஂ கைவர்தமுஸ்தகம்| ஶாத்வலஂ துர்வா| மணாலம் உஶீரம் | வீரா விதாரீகந்தஃ| ஹரேணவஃ வர்துலகலாயாஃ| ஶ்வேதஶாலயஃ அகண்டிதஶுக்லதாந்யாநி| துக்திகா ஸ்வநாமக்யாதா| மணாலஂ பத்மநாலிகா| வஷகர்ணீ மூஷிகபர்ணிகா| காகாஹ்வா காஷ்டோதும்பரிகா| இந்த்ராணிஃ நிர்குண்டீ| பலாகதமிதி சேதஃ| ப்லக்ஷஃ அல்பதீர்கபத்ரஃ பர்கடீ| ப்ரதேஹாநபராநித்யநேந பூர்வோக்தப்ரதேஹா அபி ஸகபே ஹிதா இதி ஸூசயதீத்யேகே; பூர்வோக்தப்ரதேஹாபேக்ஷயைவ ‘அபராந்’ இதி பதஂ கதஂ, தேந பூர்வோக்தப்ரதேஹாநாஂ பிந்நவிஷயாணாஂ கபேऽநதிகார இதி பஶ்யாமஃ| அநந்தா உத்பலஸாரிவா| குரண்டகஃ அம்லாநகஃ| ஶ்லேஷ்மாதகஃ ‘பஹுவாரக’ இதி ப்ரஸித்தஃ| இந்த்ராணீஶாகஂ கேசித் மத்ஸ்யாக்ஷகமாஹுஃ, நிர்குண்டீமேவாபரே| கந்தப்ரியங்குஃ ப்ரியங்குரேவ| ஶேவாலமித்யாதிர்வ்யஸ்தஸமஸ்தயோகஃ| ஸர்வ ஏவேத்யத்ர ஏதே இதி கபவிஹிதாஃ ப்ரதேஹாஃ| வாதபித்தோல்பணே இத்யத்ர யத்யபி வாதோல்பணே ஸாக்ஷாத் ப்ரதேஹா ந விஹிதாஃ, ததாऽபி ரக்தபித்தோல்பணே யே விஹிதாஃ கபே வா, தத்ரைவ த்ரவ்யகுணமாலோச்ய யே வாதஹரத்ரவ்யகதா லக்ஷ்யந்தே த ஏவாதிகர்தவ்யா இதி ஜ்ஞேயம்| கதமண்டஃ கதஸந்தாநிகா கதோபரிபவா| பஞ்சவல்கஂ தந்த்ராந்தரே- “ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தப்லக்ஷவேதஸவல்கலைஃ| ஸர்வைரேகத்ரஸஂயுக்தைஃ பஞ்சவல்கலமுச்யதே” இத்யநேநோக்தம்| அந்யே து வேதஸஸ்தாநே கந்தமுண்டமத்ர க்ராஹயந்தி| ப்ரதேஹார்தோக்தத்ரவ்யாண்யேவ பரிஷேசநே கதஸாதநே வ்ரணாவசூர்ணநேऽபி விதத்யாத்| தார்வீத்யாதௌ ஏதத்ப்ரக்ஷாலநமிதி ஏதைர்தார்வ்யாதிபிஃ ப்ரக்ஷாலநார்தக்வாதஃ கர்தவ்யஃ, ததா கதஂ சைதைரேவ ஸாதநீயஂ, ததா சூர்ணஂ ச ப்ரலேபநஂ கர்தவ்யம்||௭௧-௯௭||-
Adhikarana ௨௫ (௯௮-௧௦௭) · Śloka ௧௦௭
ப்ரதேஹாஃ ஸர்வ ஏவைதே கர்தவ்யாஃ ஸம்ப்ரஸாதநாஃ ||௯௮|| க்ஷணே க்ஷணே ப்ரயோக்தவ்யாஃ பூர்வமுத்தத்ய லேபநம்| அதாவநோத்ததே பூர்வே ப்ரதேஹா பஹுஶோऽகநாஃ||௯௯|| தேயாஃ ப்ரதேஹாஃ கபஜே பர்யாதாநோத்ததே கநாஃ| த்ரிபாகாங்குஷ்டமாத்ரஃ ஸ்யாத் ப்ரலேபஃ கல்கபேஷிதஃ||௧௦௦|| நாதிஸ்நிக்தோ ந ரூக்ஷஶ்ச ந பிண்டோ ந த்ரவஃ ஸமஃ| ந ச பர்யுஷிதஂ லேபஂ கதாசிதவசாரயேத்||௧௦௧|| ந ச தேநைவ லேபேந புநர்ஜாது ப்ரலேபயேத்| க்லேதவீஸர்பஶூலாநி ஸோஷ்ணாபாவாத் ப்ரவர்தயேத்||௧௦௨|| லேபோ ஹ்யுபரி பட்டஸ்ய கதஃ ஸ்வேதயதி வ்ரணம்| ஸ்வேதஜாஃ பிடகாஸ்தஸ்ய கண்டூஶ்சைவோபஜாயதே||௧௦௩|| உபர்யுபரி லேபஸ்ய லேபோ யத்யவசார்யதே| தாநேவ தோஷாஞ்ஜநயேத் பட்டஸ்யோபரி யாந் கதஃ||௧௦௪|| அதிஸ்நிக்தோऽதித்ரவஶ்ச லேபோ யத்யவசார்யதே| த்வசி ந ஶ்லிஷ்யதே ஸம்யங்ந தோஷஂ ஶமயத்யபி||௧௦௫|| தந்வாலிப்தஂ ந குர்வீத ஸஂஶுஷ்கோ ஹ்யாபுடாயதே| ந சௌஷதிரஸோ வ்யாதிஂ ப்ராப்நோத்யபி ச ஶுஷ்யதி||௧௦௬|| தந்வாலிப்தேந யே தோஷாஸ்தாநேவ ஜநயேத்பஶம்| ஸஂஶுஷ்கஃ பீடயேத்வ்யாதிஂ நிஃஸ்நேஹோ ஹ்யவசாரிதஃ||௧௦௭||
प्रदेहाः सर्व एवैते कर्तव्याः सम्प्रसादनाः ||९८|| क्षणे क्षणे प्रयोक्तव्याः पूर्वमुद्धृत्य लेपनम्| अधावनोद्धृते पूर्वे प्रदेहा बहुशोऽघनाः||९९|| देयाः प्रदेहाः कफजे पर्याधानोद्धृते घनाः| त्रिभागाङ्गुष्ठमात्रः स्यात् प्रलेपः कल्कपेषितः||१००|| नातिस्निग्धो न रूक्षश्च न पिण्डो न द्रवः समः| न च पर्युषितं लेपं कदाचिदवचारयेत्||१०१|| न च तेनैव लेपेन पुनर्जातु प्रलेपयेत्| क्लेदवीसर्पशूलानि सोष्णाभावात् प्रवर्तयेत्||१०२|| लेपो ह्युपरि पट्टस्य कृतः स्वेदयति व्रणम्| स्वेदजाः पिडकास्तस्य कण्डूश्चैवोपजायते||१०३|| उपर्युपरि लेपस्य लेपो यद्यवचार्यते| तानेव दोषाञ्जनयेत् पट्टस्योपरि यान् कृतः||१०४|| अतिस्निग्धोऽतिद्रवश्च लेपो यद्यवचार्यते| त्वचि न श्लिष्यते सम्यङ्न दोषं शमयत्यपि||१०५|| तन्वालिप्तं न कुर्वीत संशुष्को ह्यापुटायते| न चौषधिरसो व्याधिं प्राप्नोत्यपि च शुष्यति||१०६|| तन्वालिप्तेन ये दोषास्तानेव जनयेद्भृशम्| संशुष्कः पीडयेद्व्याधिं निःस्नेहो ह्यवचारितः||१०७||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரஸாதநா இதி ஸவர்ணகராஃ, ஸவர்ணத்வே ஸாத்யே கர்தவ்யா இத்யர்தஃ; கிஂவா ஸம்ப்ரஸாதநா இதி ரக்தபித்தப்ரஸாதநாஃ; தேநாயமர்தஃ- ய ஏதே ரக்தபித்தே ப்ரதேஹாஃ கர்தவ்யா உக்தாஸ்தே க்ஷணே க்ஷணே பூர்வஂ லேபநமுத்தத்ய ப்ரயோக்தவ்யாஃ, ந சிரேண நாபி பூர்வப்ரலேபநோபரீத்யர்தஃ| அஶுஷ்காவஸ்தாயாஂ பூர்வலேபே உத்ததே ஸதி பஹுஶஃ அகநா ப்ரதநுகாஶ்ச கர்தவ்யாஃ| கபப்ரதேஹாநாஂ விஶேஷமாஹ- தேயா இத்யாதி| பர்யாதாநோத்தத இதி ஶுஷ்கோத்ததே||௯௮-௧௦௭||
Adhikarana ௨௬ (௧௦௮-௧௧௪) · Śloka ௧௧௪
அந்நபாநாநி வக்ஷ்யாமி விஸர்பாணாஂ நிவத்தயே| லங்கிதேப்யோ ஹிதோ மந்தோ ரூக்ஷஃ ஸக்ஷௌத்ரஶர்கரஃ||௧௦௮|| மதுரஃ கிஞ்சிதம்லோ வா தாடிமாமலகாந்விதஃ| ஸபரூஷகமத்வீகஃ ஸகர்ஜூரஃ ஶதாம்புநா||௧௦௯|| தர்பணைர்யவஶாலீநாஂ ஸஸ்நேஹா சாவலேஹிகா| ஜீர்ணே புராணஶாலீநாஂ யூஷைர்புஞ்ஜீத போஜநம்||௧௧௦|| முத்காந்மஸூராஂஶ்சணகாந் யூஷார்தமுபகல்பயேத்| அநம்லாந் தாடிமாம்லாந் வா படோலாமலகைஃ ஸஹ||௧௧௧|| ஜாங்கலாநாஂ ச மாஂஸாநாஂ ரஸாஂஸ்தஸ்யோபகல்பயேத்| ரூக்ஷாந் பரூஷகத்ராக்ஷாதாடிமாமலகாந்விதாந்||௧௧௨|| ரக்தாஃ ஶ்வேதா மஹாஹ்வாஶ்ச ஶாலயஃ ஷஷ்டிகைஃ ஸஹ| போஜநார்தே ப்ரஶஸ்யந்தே புராணாஃ ஸுபரிஸ்ருதாஃ||௧௧௩|| யவகோதூமஶாலீநாஂ ஸாத்ம்யாந்யேவ ப்ரதாபயேத்| யேஷாஂ நாத்யுசிதஃ ஶாலிர்நரா யே ச கபாதிகாஃ||௧௧௪||
अन्नपानानि वक्ष्यामि विसर्पाणां निवृत्तये| लङ्घितेभ्यो हितो मन्थो रूक्षः सक्षौद्रशर्करः||१०८|| मधुरः किञ्चिदम्लो वा दाडिमामलकान्वितः| सपरूषकमृद्वीकः सखर्जूरः शृताम्बुना||१०९|| तर्पणैर्यवशालीनां सस्नेहा चावलेहिका| जीर्णे पुराणशालीनां यूषैर्भुञ्जीत भोजनम्||११०|| मुद्गान्मसूरांश्चणकान् यूषार्थमुपकल्पयेत्| अनम्लान् दाडिमाम्लान् वा पटोलामलकैः सह||१११|| जाङ्गलानां च मांसानां रसांस्तस्योपकल्पयेत्| रूक्षान् परूषकद्राक्षादाडिमामलकान्वितान्||११२|| रक्ताः श्वेता महाह्वाश्च शालयः षष्टिकैः सह| भोजनार्थे प्रशस्यन्ते पुराणाः सुपरिस्रुताः||११३|| यवगोधूमशालीनां सात्म्यान्येव प्रदापयेत्| येषां नात्युचितः शालिर्नरा ये च कफाधिकाः||११४||
🔊 Audio coming soon
பேஷஜமபிதாயாந்நபாநமாஹ- அந்நபாநாநீத்யாதி| ஜீர்ணே இதி அவலேஹிகாரூபேऽந்நே ஜீர்ணே| ஜாங்கலாநாமித்யாதௌ ரூக்ஷாநித்யநேந ரஸஸஂஸ்காரகஸ்நேஹவிரஹேண மத்ஸ்யாத்யதிஸ்நிக்தமாஂஸாபேக்ஷயா ரூக்ஷமாஂஸகதத்வேந ரூக்ஷத்வஂ ஜ்ஞேயம்| ரக்தா ஶ்வேதா மஹாஹ்வாஶ்சேதி ரக்தஶாலயஃ ஶ்வேதஶாலயோ மஹாஶாலயஶ்ச; ஶ்வேதஶாலிர்மாகதே ‘புண்டரீகஶாலிஃ’ இதி க்யாதஃ| யவகோதூமேத்யாதி யவகோதூமஸாத்ம்யாநாஂ தாவத் ஸாத்ம்யஂ யவகோதூமமேவ ப்ரயோஜயேத்| யேஷாஂ ச ஶாலிர்நாத்யுசிதோ நாப்யஸ்தஸ்தேஷாஂ யவகோதூமாவேவ தேயௌ, தயோஃ கபவிருத்தாத்வாத் விஸர்பஹிதத்வாச்ச| உக்தஂ ஹி- “ஸர்வஂ மதுரஂ கபகரமந்யத்ர புராணாச்சாலியவகோதூமாத்” (ஸூ.அ.௨௭) இதி||௧௦௮-௧௧௪||
Adhikarana ௨௭ (௧௧௫) · Śloka ௧௧௫
விதாஹீந்யந்நபாநாநி விருத்தஂ ஸ்வபநஂ திவா| க்ரோதவ்யாயாமஸூர்யாக்நிப்ரவாதாஂஶ்ச விவர்ஜயேத்||௧௧௫||
विदाहीन्यन्नपानानि विरुद्धं स्वपनं दिवा| क्रोधव्यायामसूर्याग्निप्रवातांश्च विवर्जयेत्||११५||
🔊 Audio coming soon
விஸர்பே வர்ஜ்யாந்யாஹ- விதாஹீநீத்யாதி||௧௧௫||
Adhikarana ௨௮ (௧௧௬-௧௧௭) · Śloka ௧௧௭
குர்யாச்சிகித்ஸிதாதஸ்மாச்சீதப்ராயாணி பைத்திகே| ரூக்ஷப்ராயாணி கபஜே ஸ்நைஹிகாந்யநிலாத்மகே||௧௧௬|| வாதபித்தப்ரஶமநமக்நிவீஸர்பணே ஹிதம்| கபபித்தப்ரஶமநஂ ப்ராயஃ கர்தமஸஞ்ஜ்ஞிதே||௧௧௭||
कुर्याच्चिकित्सितादस्माच्छीतप्रायाणि पैत्तिके| रूक्षप्रायाणि कफजे स्नैहिकान्यनिलात्मके||११६|| वातपित्तप्रशमनमग्निवीसर्पणे हितम्| कफपित्तप्रशमनं प्रायः कर्दमसञ्ज्ञिते||११७||
🔊 Audio coming soon
விஸர்பே தோஷபேதேந சிகித்ஸாமாஹ- குர்யாதித்யாதி||௧௧௬-௧௧௭||
Adhikarana ௨௯ (௧௧௮-௧௩௮) · Śloka ௧௩௮
ரக்தபித்தோத்தரஂ தஷ்ட்வா க்ரந்திவீஸர்பமாதிதஃ| ரூக்ஷணைர்லங்கநைஃ ஸேகைஃ ப்ரதேஹைஃ பாஞ்சவல்கலைஃ||௧௧௮|| ஸிராமோக்ஷைர்ஜலௌகோபிர்வமநைஃ ஸவிரேசநைஃ| கதைஃ கஷாயதிக்தைஶ்ச காலஜ்ஞஃ ஸமுபாசரேத்||௧௧௯|| ஊர்த்வஂ சாதஶ்ச ஶுத்தாய ரக்தே சாப்யவஸேசிதே| வாதஶ்லேஷ்மஹரஂ கர்ம க்ரந்திவீஸர்பிணே ஹிதம்||௧௨௦|| உத்காரிகாபிருஷ்ணாபிருபநாஹஃ ப்ரஶஸ்யதே| ஸ்நிக்தாபிர்வேஶவாரைர்வா க்ரந்திவீஸர்பஶூலிநாம்||௧௨௧|| தஶமூலோபஸித்தேந தைலேநோஷ்ணேந ஸேசயேத்| குஷ்டதைலேந சோஷ்ணேந பாக்யக்ஷாரயுதேந ச||௧௨௨|| கோமூத்ரைஃ பத்ரநிர்யூஹைருஷ்ணைர்வா பரிஷேசயேத்| ஸுகோஷ்ணயா ப்ரதிஹ்யாத்வா பிஷ்டயா சாஶ்வகந்தயா||௧௨௩|| ஶுஷ்கமூலககல்கேந நக்தமாலத்வசாऽபி வா| பிபீதகத்வசாஂ வாऽபி கல்கேநோஷ்ணேந லேபயேத்||௧௨௪|| பலாஂ நாகபலாஂ பத்யாஂ பூர்ஜக்ரந்திஂ பிபீதகம்| வஂஶபத்ராண்யக்நிமந்தஂ குர்யாத்க்ரந்திப்ரலேபநம்||௧௨௫|| தந்தீ சித்ரகமூலத்வக் ஸுதார்கபயஸீ குடஃ| பல்லாதகாஸ்தி காஸீஸஂ லேபோ பிந்த்யாச்சிலாமபி||௧௨௬|| பஹிர்மார்காஸ்திதஂ க்ரந்திஂ கிஂ புநஃ கபஸம்பவம்| தீர்ககாலஸ்திதஂ க்ரந்திஂ பிந்த்யாத்வா பேஷஜைரிமைஃ||௧௨௭|| மூலகாநாஂ குலத்தாநாஂ யூஷைஃ ஸக்ஷாரதாடிமைஃ| கோதூமாந்நைர்யவாந்நைர்வா ஸஸீதுமதுஶர்கரைஃ||௧௨௮|| ஸக்ஷௌத்ரைர்வாருணீமண்டைர்மாதுலுங்கரஸாந்விதைஃ| த்ரிபலாயாஃ ப்ரயோகைஶ்ச பிப்பலீக்ஷௌத்ரஸஂயுதைஃ||௧௨௯|| முஸ்தபல்லாதஶக்தூநாஂ ப்ரயோகைர்மாக்ஷிகஸ்ய ச| தேவதாருகுடூச்யோஶ்ச ப்ரயோகைர்கிரிஜஸ்ய ச||௧௩௦|| தூமைர்விரேகைஃ ஶிரஸஃ பூர்வோக்தைர்குல்மபேதநைஃ| அயோலவணபாஷாணஹேமதாம்ரப்ரபீடநைஃ||௧௩௧|| ஆபிஃ க்ரியாபிஃ ஸித்தாபிர்விவிதாபிர்பலீ ஸ்திரஃ| க்ரந்திஃ பாஷாணகடிநோ யதா நைவோபஶாம்யதி||௧௩௨|| அதாஸ்ய தாஹஃ க்ஷாரேண ஶரைர்ஹேம்நாऽத வா ஹிதஃ| பாகிபிஃ பாசயித்வா வா பாடயித்வா ஸமுத்தரேத்||௧௩௩|| மோக்ஷயேத்பஹுஶஶ்சாஸ்ய ரக்தமுத்க்லேஶமாகதம்| புநஶ்சாபஹதே ரக்தே வாதஶ்லேஷ்மஜிதௌஷதம்||௧௩௪|| தூமோ விரேகஃ ஶிரஸஃ ஸ்வேதநஂ பரிமர்தநம்| அப்ரஶாம்யதி தோஷே ச பாசநஂ வா ப்ரஶஸ்யதே||௧௩௫|| ப்ரக்லிந்நஂ தாஹபாகாப்யாஂ பிஷக் ஶோதநரோபணைஃ| பாஹ்யைஶ்சாப்யந்தரைஶ்சைவ வ்ரணவத் ஸமுபாசரேத்||௧௩௬|| கம்பில்லகஂ விடங்காநி தார்வீஂ காரஞ்ஜகஂ பலம்| பிஷ்ட்வா தைலஂ விபக்தவ்யஂ க்ரந்திவ்ரணசிகித்ஸிதம்||௧௩௭|| த்விவ்ரணீயோபதிஷ்டேந கர்மணா சாப்யுபாசரேத்| தேஶகாலவிபாகஜ்ஞோ வ்ரணாந் வீஸர்பஜாந் புதஃ||௧௩௮|| இதி க்ரந்திவிஸர்பசிகித்ஸா|
रक्तपित्तोत्तरं दृष्ट्वा ग्रन्थिवीसर्पमादितः| रूक्षणैर्लङ्घनैः सेकैः प्रदेहैः पाञ्चवल्कलैः||११८|| सिरामोक्षैर्जलौकोभिर्वमनैः सविरेचनैः| घृतैः कषायतिक्तैश्च कालज्ञः समुपाचरेत्||११९|| ऊर्ध्वं चाधश्च शुद्धाय रक्ते चाप्यवसेचिते| वातश्लेष्महरं कर्म ग्रन्थिवीसर्पिणे हितम्||१२०|| उत्कारिकाभिरुष्णाभिरुपनाहः प्रशस्यते| स्निग्धाभिर्वेशवारैर्वा ग्रन्थिवीसर्पशूलिनाम्||१२१|| दशमूलोपसिद्धेन तैलेनोष्णेन सेचयेत्| कुष्ठतैलेन चोष्णेन पाक्यक्षारयुतेन च||१२२|| गोमूत्रैः पत्रनिर्यूहैरुष्णैर्वा परिषेचयेत्| सुखोष्णया प्रदिह्याद्वा पिष्टया चाश्वगन्धया||१२३|| शुष्कमूलककल्केन नक्तमालत्वचाऽपि वा| बिभीतकत्वचां वाऽपि कल्केनोष्णेन लेपयेत्||१२४|| बलां नागबलां पथ्यां भूर्जग्रन्थिं बिभीतकम्| वंशपत्राण्यग्निमन्थं कुर्याद्ग्रन्थिप्रलेपनम्||१२५|| दन्ती चित्रकमूलत्वक् सुधार्कपयसी गुडः| भल्लातकास्थि कासीसं लेपो भिन्द्याच्छिलामपि||१२६|| बहिर्मार्गास्थितं ग्रन्थिं किं पुनः कफसम्भवम्| दीर्घकालस्थितं ग्रन्थिं भिन्द्याद्वा भेषजैरिमैः||१२७|| मूलकानां कुलत्थानां यूषैः सक्षारदाडिमैः| गोधूमान्नैर्यवान्नैर्वा ससीधुमधुशर्करैः||१२८|| सक्षौद्रैर्वारुणीमण्डैर्मातुलुङ्गरसान्वितैः| त्रिफलायाः प्रयोगैश्च पिप्पलीक्षौद्रसंयुतैः||१२९|| मुस्तभल्लातशक्तूनां प्रयोगैर्माक्षिकस्य च| देवदारुगुडूच्योश्च प्रयोगैर्गिरिजस्य च||१३०|| धूमैर्विरेकैः शिरसः पूर्वोक्तैर्गुल्मभेदनैः| अयोलवणपाषाणहेमताम्रप्रपीडनैः||१३१|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्विविधाभिर्बली स्थिरः| ग्रन्थिः पाषाणकठिनो यदा नैवोपशाम्यति||१३२|| अथास्य दाहः क्षारेण शरैर्हेम्नाऽथ वा हितः| पाकिभिः पाचयित्वा वा पाटयित्वा समुद्धरेत्||१३३|| मोक्षयेद्बहुशश्चास्य रक्तमुत्क्लेशमागतम्| पुनश्चापहृते रक्ते वातश्लेष्मजिदौषधम्||१३४|| धूमो विरेकः शिरसः स्वेदनं परिमर्दनम्| अप्रशाम्यति दोषे च पाचनं वा प्रशस्यते||१३५|| प्रक्लिन्नं दाहपाकाभ्यां भिषक् शोधनरोपणैः| बाह्यैश्चाभ्यन्तरैश्चैव व्रणवत् समुपाचरेत्||१३६|| कम्पिल्लकं विडङ्गानि दार्वीं कारञ्जकं फलम्| पिष्ट्वा तैलं विपक्तव्यं ग्रन्थिव्रणचिकित्सितम्||१३७|| द्विव्रणीयोपदिष्टेन कर्मणा चाप्युपाचरेत्| देशकालविभागज्ञो व्रणान् वीसर्पजान् बुधः||१३८|| इति ग्रन्थिविसर्पचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
க்ரந்திவிஸர்பசிகித்ஸாமாஹ- ரக்தபித்தோத்தரமித்யாதி| உத்காரிகாபிரித்யாதிநோபநாஹமாஹ| உபநாஹ உஷ்ணோ பஹலோ லேபஃ| பாக்யக்ஷாரயுதேநேதி பாகேந ஸுஶ்ருதாத்யுக்தவிதாநேந கதஃ க்ஷாரஃ பாக்யக்ஷாரஃ, கிஂவா ‘யவக்ஷாரயுதேந’ இதி பாடஃ| கோமூத்ரைரித்யாதௌ பத்ரம் ஏரண்டாதிபத்ரம்| நக்தமாலஃ கரஞ்ஜஃ| பிபீதகத்வசாமித்யத்ர கல்கேநேதி யோஜ்யம்| தந்தீத்யாதௌ யோ லேபோ ஶிலாமபி பிந்த்யாத் ஸ கபக்ரந்திஂ நிதராமேவ பிந்த்யாதிதி பாவஃ| இமைரிதி வக்ஷ்யமாணைஃ| கிரிஜஂ ஶிலாஜது; கிரிஜப்ரயோகஶ்ச ரஸாயநோக்தோ ஜ்ஞேயஃ| முஸ்தஸக்தவஃ “முஸ்தஂ வ்யோஷ” (சி.அ.௭) இத்யாதிநா குஷ்டோக்தாஃ| பல்லாதகஸக்தவஃ ரஸாயநோக்தாஃ| மாக்ஷிகஸ்யேதி தாதுமாக்ஷிகஸ்ய| பூர்வோக்தைர்குல்மபேதநைரிதி விமார்காஜபதாதர்ஶைஃ| அயோலவணேத்யாதி தப்தாயஃப்ரபதிபிஃ பீடநைரித்யர்தஃ| ஶரைர்ஹேம்நேதி ஶரேண ஹேம்நா வா தாபிதேந| பாகிபிரிதி பாசநபிண்டைஃ| புநஶ்சேத்யாதிநா உக்தா அபி தூமாதயஃ புநரபநீதக்ரந்திவிஷயதயா விதீயந்தே, தேந சேஹ ந புநருக்திஃ||௧௧௮-௧௩௮||
Adhikarana ௩௦ (௧௩௯-௧௪௦) · Śloka ௧௪௦
ய ஏவ விதிருத்திஷ்டோ க்ரந்தீநாஂ விநிவத்தயே| ஸ ஏவ கலகண்டாநாஂ கபஜாநாஂ நிவத்தயே||௧௩௯|| கலகண்டாஸ்து வாதோத்தா யே கபாநுகதா நணாம்| கதக்ஷீரகஷாயாணாமப்யாஸாந்ந பவந்தி தே||௧௪௦||
य एव विधिरुद्दिष्टो ग्रन्थीनां विनिवृत्तये| स एव गलगण्डानां कफजानां निवृत्तये||१३९|| गलगण्डास्तु वातोत्था ये कफानुगता नृणाम्| घृतक्षीरकषायाणामभ्यासान्न भवन्ति ते||१४०||
🔊 Audio coming soon
க்ரந்திசிகித்ஸிதமுக்தஂ கலகண்டகண்டமாலாயாமப்யதிதிஶந்நாஹ- ய ஏவேத்யாதிநா| கலகண்டாநாமிதி வசநாத் கண்டமாலாऽபி விவக்ஷிதா||௧௩௯-௧௪௦||
Adhikarana ௩௧ (௧௪௧-௧௪௩) · Śloka ௧௪௩
யாநீஹோக்தாநி கர்மாணி விஸர்பாணாஂ நிவத்தயே| ஏகதஸ்தாநி ஸர்வாணி ரக்தமோக்ஷணமேகதஃ||௧௪௧|| விஸர்போ ந ஹ்யஸஂஸஷ்டோ ரக்தபித்தேந ஜாயதே| தஸ்மாத் ஸாதாரணஂ ஸர்வமுக்தமேதச்சிகித்ஸிதம்||௧௪௨|| விஶேஷோ தோஷவைஷம்யாந்ந ச நோக்தஃ ஸமாஸதஃ| ஸமாஸவ்யாஸநிர்திஷ்டாஂ க்ரியாஂ வித்வாநுபாசரேத்||௧௪௩||
यानीहोक्तानि कर्माणि विसर्पाणां निवृत्तये| एकतस्तानि सर्वाणि रक्तमोक्षणमेकतः||१४१|| विसर्पो न ह्यसंसृष्टो रक्तपित्तेन जायते| तस्मात् साधारणं सर्वमुक्तमेतच्चिकित्सितम्||१४२|| विशेषो दोषवैषम्यान्न च नोक्तः समासतः| समासव्यासनिर्दिष्टां क्रियां विद्वानुपाचरेत्||१४३||
🔊 Audio coming soon
விஸர்பே ரக்தமோக்ஷணஸ்துதிமாஹ- யாநீத்யாதி| ரக்தமோக்ஷணமேவ குதஃ ப்ரதாநமித்யாஹ- விஸர்போ நேத்யாதி| ஸாதாரணமிதி வாதகபவிஸர்பே ரக்தபித்தஹரஂ சிகித்ஸிதம்| ந ச நோக்த இதி உக்த இத்யர்தஃ||௧௪௧-௧௪௩||
Adhikarana ௩௨ (௧௪௪-௧௪௬) · Śloka ௧௪௬
தத்ர ஶ்லோகாஃ- நிருக்தஂ நாமபேதாஶ்ச தோஷா தூஷ்யாணி ஹேதவஃ| ஆஶ்ரயோ மார்கதஶ்சைவ விஸர்பகுருலாகவம்||௧௪௪|| லிங்காந்யுபத்ரவா யே ச யல்லக்ஷண உபத்ரவஃ| ஸாத்யத்வஂ, ந ச, ஸாத்யாநாஂ ஸாதநஂ ச யதாக்ரமம்||௧௪௫|| இதி பிப்ரக்ஷவே ஸித்திமக்நிவேஶாய தீமதே| புநர்வஸுருவாசேதஂ விஸர்பாணாஂ சிகித்ஸிதம்||௧௪௬||
तत्र श्लोकाः- निरुक्तं नामभेदाश्च दोषा दूष्याणि हेतवः| आश्रयो मार्गतश्चैव विसर्पगुरुलाघवम्||१४४|| लिङ्गान्युपद्रवा ये च यल्लक्षण उपद्रवः| साध्यत्वं, न च, साध्यानां साधनं च यथाक्रमम्||१४५|| इति पिप्रक्षवे सिद्धिमग्निवेशाय धीमते| पुनर्वसुरुवाचेदं विसर्पाणां चिकित्सितम्||१४६||
🔊 Audio coming soon
நிருக்தமித்யாதிஸங்க்ரஹஃ| யல்லக்ஷண உபத்ரவ இதி யாதக்லக்ஷண உபத்ரவஃ| ந சேதி ந ஸாத்யமித்யர்தஃ| பிப்ரக்ஷவே ப்ரஷ்டுமிச்சவே||௧௪௪-௧௪௬||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௨௧
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே சிகித்ஸாஸ்தாநே விஸர்பசிகித்ஸிதஂ நாமைகவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௧||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने विसर्पचिकित्सितं नामैकविंशोऽध्यायः||२१||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே விஸர்பசிகித்ஸிதஂ நாமைகவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௧||