Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತೋ ವಿಸರ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो विसर्पचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ಛರ್ದಿವೇಗವಿಘಾತಾದ್ವಿಸರ್ಪಾಣಾಮುತ್ಪತ್ತೇಶ್ಛರ್ದ್ಯನನ್ತರಂ ವಿಸರ್ಪಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ| ಛರ್ದೇಶ್ಚ ರಕ್ತದೂಷಕತ್ವಂ ವಿಧಿಶೋಣಿತೀಯೇ “ಛರ್ದೇರ್ವೇಗಪ್ರತೀಘಾತಾತ್” (ಸೂ.ಅ.೨೮) ಇತ್ಯಾದಿನಾ “ಶರತ್ಕಾಲಸ್ವಭಾವಾಚ್ಚ ಶೋಣಿತಂ ಸಮ್ಪ್ರದೂಷ್ಯತಿ” (ಸೂ.ಅ.೨೮) ಇತ್ಯನ್ತೇನೋಕ್ತಮ್||೧-೨||
Adhikarana ೨ (೩-೧೦) · Śloka ೧೦
ಕೈಲಾಸೇ ಕಿನ್ನರಾಕೀರ್ಣೇ ಬಹುಪ್ರಸ್ರವಣೌಷಧೇ| ಪಾದಪೈರ್ವಿವಿಧೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ನಿತ್ಯಂ ಕುಸುಮಸಮ್ಪದಾ||೩|| ವಮದ್ಭಿರ್ಮಧುರಾನ್ ಗನ್ಧಾನ್ ಸರ್ವತಃ ಸ್ವಭ್ಯಲಙ್ಕೃತೇ| ವಿಹರನ್ತಂ ಜಿತಾತ್ಮಾನಮಾತ್ರೇಯಮೃಷಿವನ್ದಿತಮ್||೪|| ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ ಪರಿವೃತಂ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಮ್| ಅಗ್ನಿವೇಶೋ ಗುರುಂ ಕಾಲೇ ವಿನಯಾದಿದಮುಕ್ತವಾನ್||೫|| ಭಗವನ್! ದಾರುಣಂ ರೋಗಮಾಶೀವಿಷವಿಷೋಪಮಮ್| ವಿಸರ್ಪನ್ತಂ ಶರೀರೇಷು ದೇಹಿನಾಮುಪಲಕ್ಷಯೇ||೬|| ಸಹಸೈವ ನರಾಸ್ತೇನ ಪರೀತಾಃ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಾ| ವಿನಶ್ಯನ್ತ್ಯನುಪಕ್ರಾನ್ತಾಸ್ತತ್ರ ನಃ ಸಂಶಯೋ ಮಹಾನ್||೭|| ಸ ನಾಮ್ನಾ ಕೇನ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ಕೇನ ಹೇತುನಾ| ಕತಿಭೇದಃ ಕಿಯದ್ಧಾತುಃ ಕಿನ್ನಿದಾನಃ ಕಿಮಾಶ್ರಯಃ||೮|| ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಯಶ್ಚಾನುಪಕ್ರಮಃ| ಕಥಂ ಕೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಃ ಕಿಂ ಚ ಭಗವನ್! ತಸ್ಯ ಭೇಷಜಮ್||೯|| ತದಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾಽಽತ್ರೇಯಃ ಪುನರ್ವಸುಃ| ಯಥಾವದಖಿಲಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರೋವಾಚ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ||೧೦||
कैलासे किन्नराकीर्णे बहुप्रस्रवणौषधे| पादपैर्विविधैः स्निग्धैर्नित्यं कुसुमसम्पदा||३|| वमद्भिर्मधुरान् गन्धान् सर्वतः स्वभ्यलङ्कृते| विहरन्तं जितात्मानमात्रेयमृषिवन्दितम्||४|| महर्षिभिः परिवृतं सर्वभूतहिते रतम्| अग्निवेशो गुरुं काले विनयादिदमुक्तवान्||५|| भगवन्! दारुणं रोगमाशीविषविषोपमम्| विसर्पन्तं शरीरेषु देहिनामुपलक्षये||६|| सहसैव नरास्तेन परीताः शीघ्रकारिणा| विनश्यन्त्यनुपक्रान्तास्तत्र नः संशयो महान्||७|| स नाम्ना केन विज्ञेयः सञ्ज्ञितः केन हेतुना| कतिभेदः कियद्धातुः किन्निदानः किमाश्रयः||८|| सुखसाध्यः कृच्छ्रसाध्यो ज्ञेयो यश्चानुपक्रमः| कथं कैर्लक्षणैः किं च भगवन्! तस्य भेषजम्||९|| तदग्निवेशस्य वचः श्रुत्वाऽऽत्रेयः पुनर्वसुः| यथावदखिलं सर्वं प्रोवाच मुनिसत्तमः||१०||
🔊 Audio coming soon
ಕೈಲಾಸೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಶ್ನೋಽತ್ರ ದೇಶಗುಣೋಪದರ್ಶನಪರಃ, ಶೋಭನೇ ಹಿ ದೇಶೇ ಸುಮನಸೋ ಗುರವಃ ಶಿಷ್ಯೈಃ ಪೃಷ್ಟಾಃ ಸಮ್ಯಗ್ವದನ್ತಿ| ಕುಸುಮಸಮ್ಪದಾ ಪುಷ್ಪಫಲಸಮ್ಪತ್ತ್ಯಾ| ಮಧುರಾನ್ ಗನ್ಧಾನ್ ಇಷ್ಟಾನ್ ಗನ್ಧಾನ್| ವಿಹರನ್ತಂ ವಿಚರನ್ತಮ್| ಜಿತಾತ್ಮಾನಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಆಶೀವಿಷಾಃ ಸರ್ಪಾಃ| ಉಪಲಕ್ಷಯೇ ಪಶ್ಯಾಮಿ| ಅನುಪಕ್ರಾನ್ತಾ ಗದಾಃ ಕೇಚಿದ್ವಿನಶ್ಯನ್ತಿ, ಯಥಾವ್ಯಙ್ಗತಿಲಕಾದಯಃ; ಕಿಚಿತ್ತು ಉಪಕ್ರಾನ್ತಾ ಅಪಿ ಚಿರೇಣ ಘ್ನನ್ತಿ, ಯಥಾ- ಮೇಹಗುಲ್ಮಾದಯಃ; ಅನೇನ ತು ಗೃಹೀತಾಃ ಶೀಘ್ರಮೇವ ವಿನಶ್ಯನ್ತೀತಿ ತ್ವರಾವಿಶೇಷಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ದರ್ಶಯತಿ| ಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ಕೇನ ಹೇತುನೇತಿ ಕಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಿಸರ್ಪಾ ವಿಸರ್ಪಸಞ್ಜ್ಞಯಾ ಆಖ್ಯಾತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಯದ್ಧಾತುರಿತಿ ಕತಿಧಾತುಕಾರಣಕಃ| ಕಥಂ ಕೈರ್ಲಕ್ಷಣೈರಿತಿ ಕಥಮ್ಭೂತಃ ಕೈರ್ಲಕ್ಷಣೈರ್ಜ್ಞೇಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೩-೧೦||
Adhikarana ೩ (೧೧) · Śloka ೧೧
ವಿವಿಧಂ ಸರ್ಪತಿ ಯತೋ ವಿಸರ್ಪಸ್ತೇನ ಸ ಸ್ಮೃತಃ| ಪರಿಸರ್ಪೋಽಥವಾ ನಾಮ್ನಾ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಸರ್ಪಣಾತ್||೧೧||
विविधं सर्पति यतो विसर्पस्तेन स स्मृतः| परिसर्पोऽथवा नाम्ना सर्वतः परिसर्पणात्||११||
🔊 Audio coming soon
ವಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಪ್ರಶ್ನಾನಾಮುತ್ತರಮಾಹ| ವಿವಿಧಂ ಸರ್ಪತೀತಿ ಅಧ ಊರ್ಧ್ವಂ ತಿರ್ಯಕ್ ತಥಾ ಸ್ಫೋಟಶೋಫಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಸರತೀತಿ ವಿಸರ್ಪಃ| ಪರಿಸರ್ಪಶಬ್ದಾರ್ಥಂ ವ್ಯಾಕರೋತಿ- ಪರಿಸರ್ಪೋಽಥವೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿತಃ ಸರ್ವತಃ, ಪರಿಶಬ್ದಃ ಸರ್ವತೋಽರ್ಥೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಕಿಂವಾ ಪರಿಸರ್ಪಣಶಬ್ದೇನ ಸರ್ಪಣಮಾತ್ರಮುಚ್ಯತೇ, ಸರ್ವತಃಶಬ್ದೇನ ಪರಿಶಬ್ದಾರ್ಥೋ ವ್ಯಾಕ್ರಿಯತೇ, ತೇನೋಕ್ತಂ- ಸರ್ವತಃ ಪರಿಸರ್ಪಣಾದಿತಿ||೧೧||
Adhikarana ೪ (೧೨-೧೪) · Śloka ೧೪
ಸ ಚ ಸಪ್ತವಿಧೋ ದೋಷೈರ್ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸಪ್ತಧಾತುಕಃ| ಪೃಥಕ್ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಭಿಶ್ಚೈಕೋ ವಿಸರ್ಪೋ ದ್ವನ್ದ್ವಜಾಸ್ತ್ರಯಃ||೧೨|| ವಾತಿಕಃ ಪೈತ್ತಿಕಶ್ಚೈವ ಕಫಜಃ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಃ| ಚತ್ವಾರ ಏತೇ ವಿಸರ್ಪಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ದ್ವನ್ದ್ವಜಾಸ್ತ್ರಯಃ||೧೩|| ಆಗ್ನೇಯೋ ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಖ್ಯಃ ಕಫವಾತಜಃ| ಯಸ್ತು ಕರ್ದಮಕೋ ಘೋರಃ ಸ ಪಿತ್ತಕಫಸಮ್ಭವಃ||೧೪||
स च सप्तविधो दोषैर्विज्ञेयः सप्तधातुकः| पृथक् त्रयस्त्रिभिश्चैको विसर्पो द्वन्द्वजास्त्रयः||१२|| वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः| चत्वार एते विसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः||१३|| आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः| यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसम्भवः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಸಪ್ತವಿಧೋ ದೋಷೈರಿತಿ ದೋಷಭೇದಾತ್ ಸಪ್ತವಿಧೋ ಭವತಿ| ಏತೇನ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಭೇದೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೧೨-೧೪||
Adhikarana ೫ (೧೫) · Śloka ೧೫
ರಕ್ತಂ ಲಸೀಕಾ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಂ ದೂಷ್ಯಂ ದೋಷಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮಲಾಃ| ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ಸಮುತ್ಪತ್ತೌ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸಪ್ತ ಧಾತವಃ||೧೫||
रक्तं लसीका त्वङ्मांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः| विसर्पाणां समुत्पत्तौ विज्ञेयाः सप्त धातवः||१५||
🔊 Audio coming soon
ಪೃಥಗಿತ್ಯಾದಿನಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಪ್ತವಿಧತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ| ರಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಪ್ತಧಾತುತ್ವಂ ಸ್ಫುಟಯತಿ| ರಕ್ತಾದಿದೋಷತ್ವಂ ಕುಷ್ಠೇ ಯದ್ಯಪ್ಯಸ್ತಿ, ತಥಾಽಪಿ ವಿಸರ್ಪಣಶೀಲೈರ್ದೋಷೈರ್ವಿಸರ್ಪಾಃ, ಕುಷ್ಠಾನಿ ತು ಚಿರಕ್ರಿಯೈರ್ದೋಷೈರ್ಜಾಯನ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಏವ ಪ್ರಪಞ್ಚಿತಮನುಸರಣೀಯಮ್| ದೋಷಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮಲಾ ಇತ್ಯತ್ರ ದೋಷಶಬ್ದೇನೈವ ವಾತಾದಿಪ್ರಾಪ್ತೌ ಮಲಾ ಇತಿ ಅತ್ಯರ್ಥದುಷ್ಟ್ಯಾಂ ಶರೀರಮಲಿನೀಕರಣತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಮುಕ್ತಮ್| ಉಕ್ತಂ ಚಾನ್ಯತ್ರ- “ಶರೀರದೂಷಣಾದ್ದೋಷಾ ಮಲಿನೀಕರಣಾನ್ಮಲಾಃ| ಧಾರಣಾದ್ಧಾತವಶ್ಚ ಸ್ಯುರ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾಸ್ತ್ರಯಃ” ಇತಿ||೧೫||
Adhikarana ೬ (೧೬-೨೨) · Śloka ೨೨
ಲವಣಾಮ್ಲಕಟೂಷ್ಣಾನಾಂ ರಸಾನಾಮತಿಸೇವನಾತ್| ದಧ್ಯಮ್ಲಮಸ್ತುಶುಕ್ತಾನಾಂ ಸುರಾಸೌವೀರಕಸ್ಯ ಚ||೧೬|| ವ್ಯಾಪನ್ನಬಹುಮದ್ಯೋಷ್ಣರಾಗಷಾಡವಸೇವನಾತ್| ಶಾಕಾನಾಂ ಹರಿತಾನಾಂ ಚ ಸೇವನಾಚ್ಚ ವಿದಾಹಿನಾಮ್||೧೭|| ಕೂರ್ಚಿಕಾನಾಂ ಕಿಲಾಟಾನಾಂ ಸೇವನಾನ್ಮನ್ದಕಸ್ಯ ಚ| ದಧ್ನಃ ಶಾಣ್ಡಾಕಿಪೂರ್ವಾಣಾಮಾಸುತಾನಾಂ ಚ ಸೇವನಾತ್||೧೮|| ತಿಲಮಾಷಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ತೈಲಾನಾಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಸ್ಯ ಚ| ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಾನಾಂ ಚ ಮಾಂಸಾನಾಂ ಲಶುನಸ್ಯ ಚ||೧೯|| ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾನಾಮಸಾತ್ಮ್ಯಾನಾಂ ವಿರುದ್ಧಾನಾಂ ಚ ಸೇವನಾತ್| ಅತ್ಯಾದಾನಾದ್ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದಜೀರ್ಣಾಧ್ಯಶನಾತ್ ಕ್ಷತಾತ್||೨೦|| ಕ್ಷತಬನ್ಧಪ್ರಪತನಾದ್ಧರ್ಮಕರ್ಮಾತಿಸೇವನಾತ್ | ವಿಷವಾತಾಗ್ನಿದೋಷಾಚ್ಚ ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ಸಮುದ್ಭವಃ||೨೧|| ಏತೈರ್ನಿದಾನೈರ್ವ್ಯಾಮಿಶ್ರೈಃ ಕುಪಿತಾ ಮಾರುತಾದಯಃ| ದೂಷ್ಯಾನ್ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ರಕ್ತಾದೀನ್ ವಿಸರ್ಪನ್ತ್ಯಹಿತಾಶಿನಾಮ್||೨೨||
लवणाम्लकटूष्णानां रसानामतिसेवनात्| दध्यम्लमस्तुशुक्तानां सुरासौवीरकस्य च||१६|| व्यापन्नबहुमद्योष्णरागषाडवसेवनात्| शाकानां हरितानां च सेवनाच्च विदाहिनाम्||१७|| कूर्चिकानां किलाटानां सेवनान्मन्दकस्य च| दध्नः शाण्डाकिपूर्वाणामासुतानां च सेवनात्||१८|| तिलमाषकुलत्थानां तैलानां पैष्टिकस्य च| ग्राम्यानूपौदकानां च मांसानां लशुनस्य च||१९|| प्रक्लिन्नानामसात्म्यानां विरुद्धानां च सेवनात्| अत्यादानाद्दिवास्वप्नादजीर्णाध्यशनात् क्षतात्||२०|| क्षतबन्धप्रपतनाद्धर्मकर्मातिसेवनात् | विषवाताग्निदोषाच्च विसर्पाणां समुद्भवः||२१|| एतैर्निदानैर्व्यामिश्रैः कुपिता मारुतादयः| दूष्यान् सन्दूष्य रक्तादीन् विसर्पन्त्यहिताशिनाम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ಜಾಯತೇ ಕೈಶ್ಚ ಹೇತುಭಿರಿತ್ಯಸ್ಯೋತ್ತರಂ- ಲವಣಾಮ್ಲೇತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಣಾನಾಮಿತಿ ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಾಣಾಂ, ಸೈನ್ಧವಾಮಲಕಾದೀನಾಂ ಲವಣಾಮ್ಲಕಟೂನಾಮಪಿ ಶೀತವೀರ್ಯತ್ವಾದುಷ್ಣಾನಾಮಿತಿ ಕೃತಮ್| ಹರಿತಾನಾಮಿತಿ ಹರಿತಶಾಕವರ್ಗಪಠಿತಾನಾಮಾರ್ದ್ರಕಾದೀನಾಮ್| ಕೂರ್ಚಿಕಾ ದಧಿಕೂರ್ಚಿಕಾ ತಕ್ರಕೂರ್ಚಿಕಾ ಚ, ಕಿಲಾಟಃ ನಷ್ಟಕ್ಷೀರಪಿಣ್ಡಃ| ಮನ್ದಕಸ್ಯೇತಿ ಮನ್ದಜಾತಸ್ಯ ದಧ್ನಃ| ಶಾಣ್ಡಾಕಿಪೂರ್ವಾಣಾಮಿತಿ ಶಾಣ್ಡಾಕೀಸನ್ಧಾನಾನಾಮ್| ಅಜೀರ್ಣೇಽಶನಮಜೀರ್ಣಾಶನಂ, ಕಿಂವಾ ಅಜೀರ್ಣಸ್ಯಾಪರಿಣತಸ್ಯಾಶನಮ್; ಅವಿದಗ್ಧೇ ಪೂರ್ವದಿನಾನ್ನೇಽಶನಮಧ್ಯಶನಮ್| ವ್ಯಾಮಿಶ್ರೈಃ ಸಮ್ಮಿಶ್ರೈಃ||೧೬-೨೨||
Adhikarana ೭ (೨೩-೨೫) · Śloka ೨೫
ಬಹಿಃಶ್ರಿತಃ ಶ್ರಿತಶ್ಚಾನ್ತಸ್ತಥಾ ಚೋಭಯಸಂಶ್ರಿತಃ| ವಿಸರ್ಪೋ ಬಲಮೇತೇಷಾಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಗುರು ಯಥೋತ್ತರಮ್||೨೩|| ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗಾಶ್ರಿತಂ ಸಾಧ್ಯಮಸಾಧ್ಯಮುಭಯಾಶ್ರಿತಮ್| ವಿಸರ್ಪಂ ದಾರುಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸುಕೃಚ್ಛ್ರಂ ತ್ವನ್ತರಾಶ್ರಯಮ್||೨೪|| ಅನ್ತಃಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾ ವಿಸರ್ಪನ್ತ್ಯನ್ತರಾಶ್ರಯೇ| ಬಹಿರ್ಬಹಿಃಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಸರ್ವತ್ರೋಭಯಸಂಶ್ರಿತಾಃ||೨೫||
बहिःश्रितः श्रितश्चान्तस्तथा चोभयसंश्रितः| विसर्पो बलमेतेषां ज्ञेयं गुरु यथोत्तरम्||२३|| बहिर्मार्गाश्रितं साध्यमसाध्यमुभयाश्रितम्| विसर्पं दारुणं विद्यात् सुकृच्छ्रं त्वन्तराश्रयम्||२४|| अन्तःप्रकुपिता दोषा विसर्पन्त्यन्तराश्रये| बहिर्बहिःप्रकुपिताः सर्वत्रोभयसंश्रिताः||२५||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಶಾಖಾಶ್ರಿತತ್ವಾದೀನಾಹ- ಬಹಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥೋತ್ತರಮಿತಿ ಬಹಿಃಶ್ರಿತಾದನ್ತಃಶ್ರಿತಃ, ಅನ್ತಃಶ್ರಿತಾದುಭಯಾಶ್ರಿತೋ ಗುರುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ತರಾಶ್ರಯೇ ಇತಿ ಅನ್ತಃಶರೀರೇ, ಬಹಿರಿತಿ ಶಾಖಾಯಾಂ, ಸರ್ಪತಿ||೨೩-೨೫||
Adhikarana ೮ (೨೬-೨೭) · Śloka ೨೭
ಮರ್ಮೋಪಘಾತಾತ್ ಸಮ್ಮೋಹಾದಯನಾನಾಂ ವಿಘಟ್ಟನಾತ್| ತೃಷ್ಣಾತಿಯೋಗಾದ್ವೇಗಾನಾಂ ವಿಷಮಾಣಾಂ ಪ್ರವರ್ತನಾತ್||೨೬|| ವಿದ್ಯಾದ್ವಿಸರ್ಪಮನ್ತರ್ಜಮಾಶು ಚಾಗ್ನಿಬಲಕ್ಷಯಾತ್| ಅತೋ ವಿಪರ್ಯಯಾದ್ಬಾಹ್ಯಮನ್ಯೈರ್ವಿದ್ಯಾತ್ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೈಃ||೨೭||
मर्मोपघातात् सम्मोहादयनानां विघट्टनात्| तृष्णातियोगाद्वेगानां विषमाणां प्रवर्तनात्||२६|| विद्याद्विसर्पमन्तर्जमाशु चाग्निबलक्षयात्| अतो विपर्ययाद्बाह्यमन्यैर्विद्यात् स्वलक्षणैः||२७||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ತರಾಶ್ರಯಾದಿ ವಿಸರ್ಪಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಮರ್ಮೋಪಘಾತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಮರ್ಮೇತಿ ಹೃದಯಮ್| ವಿದ್ಯಾತ್ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೈರಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಿಸರ್ಪಲಕ್ಷಣೈಃ||೨೬-೨೭||
Adhikarana ೯ (೨೮) · Śloka ೨೮
ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಬಲವದ್ಯಸ್ಯ ಕಾರಣಮ್| ಯಸ್ಯ ಚೋಪದ್ರವಾಃ ಕಷ್ಟಾ ಮರ್ಮಗೋ ಯಶ್ಚ ಹನ್ತಿ ಸಃ||೨೮||
यस्य सर्वाणि लिङ्गानि बलवद्यस्य कारणम्| यस्य चोपद्रवाः कष्टा मर्मगो यश्च हन्ति सः||२८||
🔊 Audio coming soon
ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣೀತಿ ಅನ್ತರಾಶ್ರಯಬಹಿರಾಶ್ರಯವಿಸರ್ಪಲಕ್ಷಣಾನಿ||೨೮||
Adhikarana ೧೦ (೨೯-೩೦) · Śloka ೩೦
ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೈಃ ಕೇವಲೋ ವಾಯುಃ ಪೂರಣೈರ್ವಾ ಸಮಾವೃತಃ| ಪ್ರದುಷ್ಟೋ ದೂಷಯನ್ ದೂಷ್ಯಾನ್ ವಿಸರ್ಪತಿ ಯಥಾಬಲಮ್||೨೯|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಭ್ರಮದವಥುಪಿಪಾಸಾನಿಸ್ತೋದಶೂಲಾಙ್ಗಮರ್ದೋದ್ವೇಷ್ಟನಕಮ್ಪಜ್ವರತಮಕ- ಕಾಸಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಭೇದವಿಶ್ಲೇಷಣವೇಪನಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕಾಶ್ಚಕ್ಷುಷೋರಾಕುಲತ್ವಮಸ್ರಾಗಮನಂ ಪಿಪೀಲಿಕಾಸಞ್ಚಾರ ಇವ ಚಾಙ್ಗೇಷು, ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾವಕಾಶೇ ವಿಸರ್ಪೋ ವಿಸರ್ಪತಿ ಸೋಽವಕಾಶಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾಭಾಸಃ ಶ್ವಯಥುಮಾನ್ ನಿಸ್ತೋದಭೇದಶೂಲಾಯಾಮಸಙ್ಕೋಚಹರ್ಷಸ್ಫುರಣೈರತಿಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯತೇ, ಅನುಪಕ್ರಾನ್ತಶ್ಚೋಪಚೀಯತೇ ಶೀಘ್ರಭೇದೈಃ ಸ್ಫೋಟಕೈಸ್ತನುಭಿರರುಣಾಭೈಃ ಶ್ಯಾವೈರ್ವಾ ತನುವಿಶದಾರುಣಾಲ್ಪಾಸ್ರಾವೈಃ, ವಿಬದ್ಧವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಶ್ಚ ಭವತಿ, ನಿದಾನೋಕ್ತಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ನೋಪಶೇರತೇ ವಿಪರೀತಾನಿ ಚೋಪಶೇರತ ಇತಿ ವಾತವಿಸರ್ಪಃ||೩೦||
रूक्षोष्णैः केवलो वायुः पूरणैर्वा समावृतः| प्रदुष्टो दूषयन् दूष्यान् विसर्पति यथाबलम्||२९|| तस्य रूपाणि- भ्रमदवथुपिपासानिस्तोदशूलाङ्गमर्दोद्वेष्टनकम्पज्वरतमक- कासास्थिसन्धिभेदविश्लेषणवेपनारोचकाविपाकाश्चक्षुषोराकुलत्वमस्रागमनं पिपीलिकासञ्चार इव चाङ्गेषु, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पो विसर्पति सोऽवकाशः श्यावारुणाभासः श्वयथुमान् निस्तोदभेदशूलायामसङ्कोचहर्षस्फुरणैरतिमात्रं प्रपीड्यते, अनुपक्रान्तश्चोपचीयते शीघ्रभेदैः स्फोटकैस्तनुभिररुणाभैः श्यावैर्वा तनुविशदारुणाल्पास्रावैः, विबद्धवातमूत्रपुरीषश्च भवति, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरत इति वातविसर्पः||३०||
🔊 Audio coming soon
ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪೃಥಗ್ಘೇತುಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಅತ್ರ ಚ ರೂಕ್ಷಾದಿಭಿಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ, ಪೂರಣೇನ ಚ ಮಾರ್ಗಾವರೋಧಾತ್ ಕುಪಿತಃ ಪರತನ್ತ್ರೋ ವಾಯುರ್ಜ್ಞೇಯಃ| ಉಷ್ಣಂ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ನ ಸಾಕ್ಷಾದ್ವಾತಜನಕಂ ತಥಾಽಪಿ ರೂಕ್ಷಸಮ್ಬನ್ಧಾದುಷ್ಣಂ ವಾತಂ ಕರೋತಿ| ಉಷ್ಣಸಮ್ಬದ್ಧತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಮಿಹ ಯತ್ ಪಿತ್ತಂ ತಜ್ಜನ್ಯತ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ದವಥುಃ ಚಕ್ಷುರಾದಿಷ್ವತ್ಯರ್ಥತಾಪಃ, ದವಥುಶ್ಚ ಪೈತ್ತಿಕೋಽಪ್ಯತ್ರ ಉತ್ಸರ್ಗಸಿದ್ಧವಿಸರ್ಪಾರ್ಥಗಾಮಿಪಿತ್ತರಕ್ತಸಮ್ಭವಾದ್ಭವತಿ||೨೯-೩೦||
Adhikarana ೧೧ (೩೧-೩೨) · Śloka ೩೨
ಪಿತ್ತಮುಷ್ಣೋಪಚಾರೇಣ ವಿದಾಹ್ಯಮ್ಲಾಶನೈಶ್ಚಿತಮ್| ದೂಷ್ಯಾನ್ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಧಮನೀಃ ಪೂರಯನ್ ವೈ ವಿಸರ್ಪತಿ||೩೧|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಜ್ವರಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮೋಹಶ್ಛರ್ದಿರರೋಚಕೋಽಙ್ಗಭೇದಃ ಸ್ವೇದೋಽತಿಮಾತ್ರಮನ್ತರ್ದಾಹಃ ಪ್ರಲಾಪಃ ಶಿರೋರುಕ್ ಚಕ್ಷುಷೋರಾಕುಲತ್ವಮಸ್ವಪ್ನಮರತಿರ್ಭ್ರಮಃ ಶೀತವಾತವಾರಿತರ್ಷೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ಹರಿತಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರಮೂತ್ರವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ ಹರಿತಹಾರಿದ್ರರೂಪದರ್ಶನಂ ಚ, ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾವಕಾಶೇ ವಿಸರ್ಪೋಽನುಸರ್ಪತಿ ಸೋಽವಕಾಶಸ್ತಾಮ್ರಹರಿತಹಾರಿದ್ರನೀಲಕೃಷ್ಣರಕ್ತಾನಾಂ ವರ್ಣಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಪುಷ್ಯತಿ, ಸೋತ್ಸೇಧೈಶ್ಚಾತಿಮಾತ್ರಂ ದಾಹಸಮ್ಭೇದನಪರೀತೈಃ ಸ್ಫೋಟಕೈರುಪಚೀಯತೇ ತುಲ್ಯವರ್ಣಾಸ್ರಾವೈಶ್ಚಿರಪಾಕೈಶ್ಚ, ನಿದಾನೋಕ್ತಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ನೋಪಶೇರತೇ ವಿಪರೀತಾನಿ ಚೋಪಶೇರತ ಇತಿ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪಃ||೩೨||
पित्तमुष्णोपचारेण विदाह्यम्लाशनैश्चितम्| दूष्यान् सन्दूष्य धमनीः पूरयन् वै विसर्पति||३१|| तस्य रूपाणि- ज्वरस्तृष्णा मूर्च्छा मोहश्छर्दिररोचकोऽङ्गभेदः स्वेदोऽतिमात्रमन्तर्दाहः प्रलापः शिरोरुक् चक्षुषोराकुलत्वमस्वप्नमरतिर्भ्रमः शीतवातवारितर्षोऽतिमात्रं हरितहारिद्रनेत्रमूत्रवर्चस्त्वं हरितहारिद्ररूपदर्शनं च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशस्ताम्रहरितहारिद्रनीलकृष्णरक्तानां वर्णानामन्यतमं पुष्यति, सोत्सेधैश्चातिमात्रं दाहसम्भेदनपरीतैः स्फोटकैरुपचीयते तुल्यवर्णास्रावैश्चिरपाकैश्च, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरत इति पित्तविसर्पः||३२||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪೈತ್ತಿಕಮಾಹ| ಧಮನೀಃ ಪೂರಯನ್ನಿತಿ ಪದಂ ಯದ್ಯಪಿ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಏವಾಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ‘ಸಮಾನೇಷ್ವರ್ಥೇಷ್ವೇಕತ್ರಾಭಿಹಿತೋ ವಿಧಿರನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯನುಸಞ್ಜನೀಯಃ’ ಇತಿ ನ್ಯಾಯಾದನ್ಯವಿಸರ್ಪೇಷ್ವಪಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಯಂ ಚ ಸಮಾನೋ ವಿಧಿಃ ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನತ್ವಾದ್ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ಪಿತ್ತವಿಕಾರೇ ಏವೋಕ್ತಃ| ಶೀತವಾತಶೀತತೋಯಯೋಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಶೀತವಾತವಾರಿತರ್ಷಃ| ಅವಕಾಶೇ ಇತಿ ದೇಶೇ||೩೧-೩೨||
Adhikarana ೧೨ (೩೩-೩೪) · Śloka ೩೪
ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣಸ್ನಿಗ್ಧಗುರ್ವನ್ನಸ್ವಪ್ನಸಞ್ಚಿತಃ| ಕಫಃ ಸನ್ದೂಷಯನ್ ದೂಷ್ಯಾನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಮಙ್ಗೇ ವಿಸರ್ಪತಿ||೩೩|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಶೀತಕಃ ಶೀತಜ್ವರೋ ಗೌರವಂ ನಿದ್ರಾ ತನ್ದ್ರಾಽರೋಚಕೋ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಮಾಸ್ಯೋಪಲೇಪೋ ನಿಷ್ಠೀವಿಕಾ ಛರ್ದಿರಾಲಸ್ಯಂ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಮಗ್ನಿನಾಶೋ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಚ, ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾವಕಾಶೇ ವಿಸರ್ಪೋಽನುಸರ್ಪತಿ ಸೋಽವಕಾಶಃ ಶ್ವಯಥುಮಾನ್ ಪಾಣ್ಡುರ್ನಾತಿರಕ್ತಃ ಸ್ನೇಹಸುಪ್ತಿಸ್ತಮ್ಭಗೌರವೈರನ್ವಿತೋಽಲ್ಪವೇದನಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಪಾಕೈಶ್ಚಿರಕಾರಿಭಿರ್ಬಹುಲತ್ವಗುಪಲೇಪೈಃ ಸ್ಫೋಟಃ ಶ್ವೇತಪಾಣ್ಡುಭಿರನುಬಧ್ಯತೇ, ಪ್ರಭಿನ್ನಸ್ತು ಶ್ವೇತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ತನ್ತುಮದ್ಧನಮನುಬದ್ಧಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾಸ್ರಾವಂ ಸ್ರವತಿ, ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಗುರುಭಿಃ ಸ್ಥಿರೈರ್ಜಾಲಾವತತೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ಬಹುಲತ್ವಗುಪಲೇಪೈರ್ವ್ರಣೈರನುಬಧ್ಯತೇಽನುಷಙ್ಗೀ ಚ ಭವತಿ, ಶ್ವೇತನಖನಯನವದನತ್ವಙ್ಮೂತ್ರವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ, ನಿದಾನೋಕ್ತಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ನೋಪಶೇರತೇ ವಿಪರೀತಾನಿ ಚೋಪಶೇರತ ಇತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಸರ್ಪಃ||೩೪||
स्वाद्वम्ललवणस्निग्धगुर्वन्नस्वप्नसञ्चितः| कफः सन्दूषयन् दूष्यान् कृच्छ्रमङ्गे विसर्पति||३३|| तस्य रूपाणि- शीतकः शीतज्वरो गौरवं निद्रा तन्द्राऽरोचको मधुरास्यत्वमास्योपलेपो निष्ठीविका छर्दिरालस्यं स्तैमित्यमग्निनाशो दौर्बल्यं च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशः श्वयथुमान् पाण्डुर्नातिरक्तः स्नेहसुप्तिस्तम्भगौरवैरन्वितोऽल्पवेदनः कृच्छ्रपाकैश्चिरकारिभिर्बहुलत्वगुपलेपैः स्फोटः श्वेतपाण्डुभिरनुबध्यते, प्रभिन्नस्तु श्वेतं पिच्छिलं तन्तुमद्धनमनुबद्धं स्निग्धमास्रावं स्रवति, ऊर्ध्वं च गुरुभिः स्थिरैर्जालावततैः स्निग्धैर्बहुलत्वगुपलेपैर्व्रणैरनुबध्यतेऽनुषङ्गी च भवति, श्वेतनखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चस्त्वं, निदानोक्तानि चास्य नोपशेरते विपरीतानि चोपशेरत इति श्लेष्मविसर्पः||३४||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಜಮಾಹ| ಹೇತ್ವನ್ತರೇಷ್ವಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ವಿದ್ಯಮಾನೇಷು ಸ್ವಾದ್ವಾದೀನಾಮಭಿಧಾನಮೇಷಾಮೇವ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಸರ್ಪಜನಕತ್ವಾತ್| ಏವಂ ವಾತಪಿತ್ತಜನಕಹೇತ್ವಭಿಧಾನೇಽಪಿ ವರ್ಣನೀಯಮ್| ಕೃಚ್ಛ್ರಮಙ್ಗೇ ವಿಸರ್ಪತಿ ಶೀಘ್ರ ಶರೀರೇ ನ ವಿಸರ್ಪತಿ| ಶೀತಕಃ ಶೀತಮ್| ಊರ್ಧ್ವಮಿತಿ ಅತ ಊರ್ಧ್ವಕಾಲಮ್; ಕಿಂವಾ ಊರ್ಧ್ವಕಾಯೇ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ ಊರ್ಧ್ವಕಯೇ ಏವಾವಸ್ಥಾನಾತ್| ಜಾಲಾವತತೈರಿತಿ ಜಾಲಾವತತೈರಿವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನುಷಙ್ಗೀ ಚಿರಕಾಲಸ್ಥಾಯೀ||೩೩-೩೪||
Adhikarana ೧೩ (೩೫-೩೬) · Śloka ೩೬
ವಾತಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪಿತಮತಿಮಾತ್ರಂ ಸ್ವಹೇತುಭಿಃ| ಪರಸ್ಪರಂ ಲಬ್ಧಬಲಂ ದಹದ್ಗಾತ್ರಂ ವಿಸರ್ಪತಿ||೩೫|| ತದುಪತಾಪಾದಾತುರಃ ಸರ್ವಶರೀರಮಙ್ಗಾರೈರಿವಾಕೀರ್ಯಮಾಣಂ ಮನ್ಯತೇ, ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹಮೋಹಜ್ವರತಮಕಾರೋಚಕಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಭೇದತೃಷ್ಣಾವಿಪಾಕಾಙ್ಗಭೇದಾದಿಭಿಶ್ಚಾಭಿಭೂಯತೇ, ಯಂ ಯಂ ಚಾವಕಾಶಂ ವಿಸರ್ಪೋಽನುಸರ್ಪತಿ ಸೋಽವಕಾಶಃ ಶಾನ್ತಾಙ್ಗಾರಪ್ರಕಾಶೋಽತಿರಕ್ತೋ ವಾ ಭವತಿ, ಅಗ್ನಿದಗ್ಧಪ್ರಕಾರೈಶ್ಚ ಸ್ಫೋಟೈರುಪಚೀಯತೇ, ಸ ಶೀಘ್ರಗತ್ವಾದಾಶ್ವೇವ ಮರ್ಮಾನುಸಾರೀ ಭವತಿ, ಮರ್ಮಣಿ ಚೋಪತಪ್ತೇ ಪವನೋಽತಿಬಲೋ ಭಿನತ್ತ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯತಿಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಮೋಹಯತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ, ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸೌ ಜನಯತಿ, ನಾಶಯತಿ ನಿದ್ರಾಂ, ಸ ನಷ್ಟನಿದ್ರಃ ಪ್ರಮೂಢಸಞ್ಜ್ಞೋ ವ್ಯಥಿತಚೇತಾ ನ ಕ್ವಚನ ಸುಖಮುಪಲಭತೇ, ಅರತಿಪರೀತಃ ಸ್ಥಾನಾದಾಸನಾಚ್ಛಯ್ಯಾಂ ಕ್ರಾನ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ, ಕ್ಲಿಷ್ಟಭೂಯಿಷ್ಠಶ್ಚಾಶು ನಿದ್ರಾಂ ಭಜತಿ, ದುರ್ಬಲೋ ದುಃಖಪ್ರಬೋಧಶ್ಚ ಭವತಿ; ತಮೇವಂವಿಧಮಗ್ನಿವಿಸರ್ಪಪರೀತಮಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೩೬||
वातपित्तं प्रकुपितमतिमात्रं स्वहेतुभिः| परस्परं लब्धबलं दहद्गात्रं विसर्पति||३५|| तदुपतापादातुरः सर्वशरीरमङ्गारैरिवाकीर्यमाणं मन्यते, छर्द्यतीसारमूर्च्छादाहमोहज्वरतमकारोचकास्थिसन्धिभेदतृष्णाविपाकाङ्गभेदादिभिश्चाभिभूयते, यं यं चावकाशं विसर्पोऽनुसर्पति सोऽवकाशः शान्ताङ्गारप्रकाशोऽतिरक्तो वा भवति, अग्निदग्धप्रकारैश्च स्फोटैरुपचीयते, स शीघ्रगत्वादाश्वेव मर्मानुसारी भवति, मर्मणि चोपतप्ते पवनोऽतिबलो भिनत्त्यङ्गान्यतिमात्रं प्रमोहयति सञ्ज्ञां, हिक्काश्वासौ जनयति, नाशयति निद्रां, स नष्टनिद्रः प्रमूढसञ्ज्ञो व्यथितचेता न क्वचन सुखमुपलभते, अरतिपरीतः स्थानादासनाच्छय्यां क्रान्तुमिच्छति, क्लिष्टभूयिष्ठश्चाशु निद्रां भजति, दुर्बलो दुःखप्रबोधश्च भवति; तमेवंविधमग्निविसर्पपरीतमचिकित्स्यं विद्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿನಾಽಗ್ನಿವಿಸರ್ಪಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಪರಸ್ಪರಂ ಲಬ್ಧಬಲಮಿತಿ ವಾತಪಿತ್ತಂ ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ವರ್ಧಿತಶಕ್ತಿಕಮ್| ಶಾನ್ತಾಙ್ಗಾರಪ್ರಕಾಶ ಇತಿ ನಿರ್ವಾಣಾಙ್ಗಾರಸದೃಶಃ ಕೃಷ್ಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ಥಾನಾತ್ ಉರ್ಧ್ವಾವಸ್ಥಾನಾತ್| ಕ್ರಾನ್ತುಂ ಗನ್ತುಮ್| ಏವಂವಿಧಮಿತ್ಯನೇನ ಅಗ್ನಿವಿಸರ್ಪಸ್ಯ ‘ಅನುಪಹತೇ ಮರ್ಮಣಿ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಽವಸ್ಥಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾ||೩೫-೩೬||
Adhikarana ೧೪ (೩೭-೩೮) · Śloka ೩೮
ಕಫಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪಿತ್ತಂ ಬಲವತ್ ಸ್ವೇನ ಹೇತುನಾ| ವಿಸರ್ಪತ್ಯೇಕದೇಶೇ ತು ಪ್ರಕ್ಲೇದಯತಿ ದೇಹಿನಮ್||೩೭|| ತದ್ವಿಕಾರಾಃ- ಶೀತಜ್ವರಃ ಶಿರೋಗುರುತ್ವಂ ದಾಹಃ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಮಙ್ಗಾವಸದನಂ ನಿದ್ರಾ ತನ್ದ್ರಾ ಮೋಹೋಽನ್ನದ್ವೇಷಃ ಪ್ರಲಾಪೋಽಗ್ನಿನಾಶೋ ದೌರ್ಬಲ್ಯಮಸ್ಥಿಭೇದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಪಿಪಾಸಾ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಪ್ರಲೇಪೋ ಜಾಡ್ಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನಮಙ್ಗವಿಕ್ಷೇಪೋಽಙ್ಗಮರ್ದೋಽರತಿರೌತ್ಸುಕ್ಯಂ ಚೋಪಜಾಯತೇ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಾಮಾಶಯೇ ವಿಸರ್ಪತ್ಯಲಸಕ ಏಕದೇಶಗ್ರಾಹೀ ಚ, ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾವಕಾಶೇ ವಿಸರ್ಪೋ ವಿಸರ್ಪತಿ ಸೋಽವಕಾಶೋ ರಕ್ತಪೀತಪಾಣ್ಡುಪಿಡಕಾವಕೀರ್ಣ ಇವ ಮೇಚಕಾಭಃ ಕಾಲೋ ಮಲಿನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಹೂಷ್ಮಾ ಗುರುಃ ಸ್ತಿಮಿತವೇದನಃ ಶ್ವಯಥುಮಾನ್ ಗಮ್ಭೀರಪಾಕೋ ನಿರಾಸ್ರಾವಃ ಶೀಘ್ರಕ್ಲೇದಃ ಸ್ವಿನ್ನಕ್ಲಿನ್ನಪೂತಿಮಾಂಸತ್ವಕ್ ಕ್ರಮೇಣಾಲ್ಪರುಕ್ ಪರಾಮೃಷ್ಟೋಽವದೀರ್ಯತೇ ಕರ್ದಮ ಇವಾವಪೀಡಿತೋಽನ್ತರಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತ್ಯುಪಕ್ಲಿನ್ನಪೂತಿಮಾಂಸತ್ಯಾಗೀ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ದರ್ಶೀ ಕುಣಪಗನ್ಧೀ ಚ ಭವತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾಸ್ಮೃತಿಹನ್ತಾ ಚ; ತಂ ಕರ್ದಮವಿಸರ್ಪಪರೀತಮಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೩೮||
कफपित्तं प्रकुपित्तं बलवत् स्वेन हेतुना| विसर्पत्येकदेशे तु प्रक्लेदयति देहिनम्||३७|| तद्विकाराः- शीतज्वरः शिरोगुरुत्वं दाहः स्तैमित्यमङ्गावसदनं निद्रा तन्द्रा मोहोऽन्नद्वेषः प्रलापोऽग्निनाशो दौर्बल्यमस्थिभेदो मूर्च्छा पिपासा स्रोतसां प्रलेपो जाड्यमिन्द्रियाणां प्रायोपवेशनमङ्गविक्षेपोऽङ्गमर्दोऽरतिरौत्सुक्यं चोपजायते, प्रायश्चामाशये विसर्पत्यलसक एकदेशग्राही च, यस्मिंश्चावकाशे विसर्पो विसर्पति सोऽवकाशो रक्तपीतपाण्डुपिडकावकीर्ण इव मेचकाभः कालो मलिनः स्निग्धो बहूष्मा गुरुः स्तिमितवेदनः श्वयथुमान् गम्भीरपाको निरास्रावः शीघ्रक्लेदः स्विन्नक्लिन्नपूतिमांसत्वक् क्रमेणाल्परुक् परामृष्टोऽवदीर्यते कर्दम इवावपीडितोऽन्तरं प्रयच्छत्युपक्लिन्नपूतिमांसत्यागी सिरास्नायुसन्दर्शी कुणपगन्धी च भवति सञ्ज्ञास्मृतिहन्ता च; तं कर्दमविसर्पपरीतमचिकित्स्यं विद्यात्||३८||
🔊 Audio coming soon
ಕಫಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕರ್ದಮವಿಸರ್ಪಮಾಹ| ಪ್ರಾಯಾಶ್ಚಾಮಾಶಯೇ ವಿಸರ್ಪತೀತಿ ಕರ್ದಮಸ್ಯ ಕಫಪಿತ್ತಜನ್ಯತ್ವಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತಯೋಶ್ಚ ಆಮಾಶಯಸ್ಥಿತತ್ವಾದಿತಿ ಭಾವಃ| ಅಲಸಕ ಇತಿ ಮನ್ದವಿಸರ್ಪೀ| ಏಕದೇಶಗ್ರಾಹೀ ನ ಸರ್ವಶರೀರವ್ಯಾಪಕಃ| ಮಲಿನಃ ಮಲದಿಗ್ಧಃ| ಸ್ತಿಮಿತವೇದನ ಇತಿ ಮನ್ದವೇದನಃ| ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಃ ಅನ್ತಃಪಾಕಃ| ಅನ್ತರಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತೀತಿ ಅವಕಾಶಂ ದದಾತಿ| ಏತಸ್ಯ ಕರ್ದಮಸಾರೂಪ್ಯಾತ್ ಕರ್ದಮಸಞ್ಜ್ಞಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ತಂ ಕರ್ದಮವಿಸರ್ಪಪರೀತಮಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ ಯಥೋಕ್ತಸರ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಕರ್ದಮಮಸಾಧ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಅಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರತಿ ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತ್ಯೇವ||೩೭-೩೮||
Adhikarana ೧೫ (೩೯) · Śloka ೩೯
ಸ್ಥಿರಗುರುಕಠಿನಮಧುರಶೀತಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ನಪಾನಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿಸೇವಿನಾಮವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಸೇವಿನಾಮಪ್ರತಿಕರ್ಮಶೀಲಾನಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ವಾಯುಶ್ಚ ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ, ತಾವುಭೌ ದುಷ್ಟಪ್ರವೃದ್ಧಾವತಿಬಲೌ ಪ್ರದೂಷ್ಯ ದೂಷ್ಯಾನ್ ವಿಸರ್ಪಾಯ ಕಲ್ಪೇತೇ; ತತ್ರ ವಾಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ವಿಬದ್ಧಮಾರ್ಗಸ್ತಮೇವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮನೇಕಧಾ ಭಿನ್ದನ್ ಕ್ರಮೇಣ ಗ್ರನ್ಥಿಮಾಲಾಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಪಾಕಸಾಧ್ಯಾಂ ಕಫಾಶಯೇ ಸಞ್ಜನಯತಿ, ಉತ್ಸನ್ನರಕ್ತಸ್ಯ ವಾ ಪ್ರದೂಷ್ಯ ರಕ್ತಂ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಮಾಂಸತ್ವಗಾಶ್ರಿತಂ ಗ್ರನ್ಥೀನಾಂ ಮಾಲಾಂ ಕುರುತೇ ತೀವ್ರರುಜಾನಾಂ ಸ್ಥೂಲಾನಾಮಣೂನಾಂ ವಾ ದೀರ್ಘವೃತ್ತರಕ್ತಾನಾಂ, ತದುಪತಾಪಾಜ್ಜ್ವರಾತಿಸಾರಕಾಸಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಶೋಷ- ಪ್ರಮೋಹವೈವರ್ಣ್ಯಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕಪ್ರಸೇಕಚ್ಛರ್ದಿರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಙ್ಗಭಙ್ಗನಿದ್ರಾರತಿಸದನಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತ್ಯುಪದ್ರವಾಃ; ಸ ಏತೈರುಪದ್ರುತಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ವಿಷಯಮತಿಪತಿತೋ ವಿವರ್ಜನೀಯೋ ಭವತೀತಿ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಃ||೩೯||
स्थिरगुरुकठिनमधुरशीतस्निग्धान्नपानाभिष्यन्दिसेविनामव्यायामादिसेविनामप्रतिकर्मशीलानां श्लेष्मा वायुश्च प्रकोपमापद्यते, तावुभौ दुष्टप्रवृद्धावतिबलौ प्रदूष्य दूष्यान् विसर्पाय कल्पेते; तत्र वायुः श्लेष्मणा विबद्धमार्गस्तमेव श्लेष्माणमनेकधा भिन्दन् क्रमेण ग्रन्थिमालां कृच्छ्रपाकसाध्यां कफाशये सञ्जनयति, उत्सन्नरक्तस्य वा प्रदूष्य रक्तं सिरास्नायुमांसत्वगाश्रितं ग्रन्थीनां मालां कुरुते तीव्ररुजानां स्थूलानामणूनां वा दीर्घवृत्तरक्तानां, तदुपतापाज्ज्वरातिसारकासहिक्काश्वासशोष- प्रमोहवैवर्ण्यारोचकाविपाकप्रसेकच्छर्दिर्मूर्च्छाङ्गभङ्गनिद्रारतिसदनाद्याः प्रादुर्भवन्त्युपद्रवाः; स एतैरुपद्रुतः सर्वकर्मणां विषयमतिपतितो विवर्जनीयो भवतीति ग्रन्थिविसर्पः||३९||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥಿರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಮಾಹ| ದುಷ್ಟಪ್ರವೃದ್ಧಾವಿತಿ ಪರಸ್ಪರದೂಷಕತ್ವೇನ ಪ್ರವೃದ್ಧೌ| ಕೃಚ್ಛ್ರಪಾಕಸಾಧ್ಯಾಮಿತಿ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಪಾಕಾಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಂ ಚ; ಕೃಚ್ಛ್ರಪಾಕತಾ ಚ ಚಿರೇಣ ಪಾಕಾಜ್ಜ್ಞೇಯಾ| ಉತ್ಸನ್ನರಕ್ತಸ್ಯೇತಿ ವೃದ್ಧರಕ್ತಸ್ಯ| ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಮಾಂಸೇತ್ಯಾದೌ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಂ ಕುರುತ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಂ; ತೇನ ತೀವ್ರರುಜಾದಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಗ್ರನ್ಥೀನಾಮಾಶ್ರಯಂ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಂ ಕುರುತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತದುಪತಾಪಾದಿತಿ ತೇನ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪೇಣ ಪೀಡನಾತ್| ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ವಿಷಯಮತಿಪತಿತೋ ಭವತೀತಿ ಸರ್ವಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಷಯತಾಮತಿಕ್ರಾನ್ತೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಶಬ್ದೇನ ಚೇಹ ಯಥೋಕ್ತೋಪದ್ರವಯುಕ್ತ ಏವ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಃ ಪ್ರತ್ಯವಮೃಶ್ಯತೇ| ಅಯಂ ಚ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಸ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಅಪಚೀಸಞ್ಜ್ಞಯಾ ಕಥ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹುಃ||೩೯||
Adhikarana ೧೬ (೪೦) · Śloka ೪೦
ಉಪದ್ರವಸ್ತು ಖಲು ರೋಗೋತ್ತರಕಾಲಜೋ ರೋಗಾಶ್ರಯೋ ರೋಗ ಏವ ಸ್ಥೂಲೋಽಣುರ್ವಾ, ರೋಗಾತ್ ಪಶ್ಚಾಜ್ಜಾಯತ ಇತ್ಯುಪದ್ರವಸಞ್ಜ್ಞಃ| ತತ್ರ ಪ್ರಧಾನೋ ವ್ಯಾಧಿಃ, ವ್ಯಾಧೇರ್ಗುಣಭೂತ ಉಪದ್ರವಃ, ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಧಾನಪ್ರಶಮೇ ಪ್ರಶಮೋ ಭವತಿ| ಸ ತು ಪೀಡಾಕರತರೋ ಭವತಿ ಪಶ್ಚಾದುತ್ಪದ್ಯಮಾನೋ ವ್ಯಾಧಿಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಶರೀರತ್ವಾತ್; ತಸ್ಮಾದುಪದ್ರವಂ ತ್ವರಮಾಣೋಽಭಿಬಾಧೇತ||೪೦||
उपद्रवस्तु खलु रोगोत्तरकालजो रोगाश्रयो रोग एव स्थूलोऽणुर्वा, रोगात् पश्चाज्जायत इत्युपद्रवसञ्ज्ञः| तत्र प्रधानो व्याधिः, व्याधेर्गुणभूत उपद्रवः, तस्य प्रायः प्रधानप्रशमे प्रशमो भवति| स तु पीडाकरतरो भवति पश्चादुत्पद्यमानो व्याधिपरिक्लिष्टशरीरत्वात्; तस्मादुपद्रवं त्वरमाणोऽभिबाधेत||४०||
🔊 Audio coming soon
ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ಬಹೂಪದ್ರವತಯಾ ಅನುಷಙ್ಗಾದಿಹೈವೋಪದ್ರವಸ್ವರೂಪಂ ವ್ಯಾಕರೋತಿ- ಉಪದ್ರವಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ತುಶಬ್ದಃ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿವ್ಯವಚ್ಛೇದೇ, ಅಥವಾ ತುಶಬ್ದಃ ಪ್ರಕಾಶನೇ| ರೋಗೋತ್ತರಕಾಲಜ ಇತಿ ರೋಗಮಧ್ಯಕಾಲಜಃ; ಏತೇನ ರೋಗಸಹೋತ್ಪನ್ನಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಸ್ಯ ವ್ಯವಚ್ಛೇದಃ| ಯಾನಿ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಪಿ ಕದಾಚಿದ್ರೋಗೋತ್ತರಕಾಲಜಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನಿ ರೋಗೇಣ ಸಹ ಪ್ರಾಯ ಉತ್ಪದ್ಯಮಾನತಯಾ ನ ರೋಗೋತ್ತರಕಾಲಜಾನ್ಯೇವ, ತೇನ ನ ತೇಷಾಮುಪದ್ರವತ್ವಮ್| ರೋಗಾಶ್ರಯ ಇತಿ ರೋಗಾರಮ್ಭಕದೋಷಪ್ರಕೋಪಜನ್ಯತಯಾ ರೋಗೇಣ ಸಮಂ ತುಲ್ಯಕಾರಣಃ| ಏತೇನ ಗಲಗಣ್ಡೇ ಜಾತೇ ಸ್ವಹೇತೂತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಜ್ವರಾದೀನಾಂ ರೋಗೋತ್ತರಕಾಲಜಾನಾಮಪ್ಯುಪದ್ರವತ್ವಂ ನಿಷೇಧಯತಿ| ರೋಗ ಏವೇತ್ಯನೇನ ಮೂಲವ್ಯಾಧೇಃ ಪೃಥಗ್ರೋಗಶಬ್ದೇನ ವ್ಯವಹ್ರಿಯಮಾಣಮುಪದ್ರವಂ ಗ್ರಾಹಯತಿ; ತೇನ ವ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಥಾಯಾ ರೋಗೋತ್ತರಕಾಲಜಾಯಾ ವ್ಯವಚ್ಛೇದಂ ಕರೋತಿ| ತತಶ್ಚ ಶೋಥಸ್ಯ ಯಾ ವ್ರಣರೂಪಾಽವಸ್ಥಾ ತಸ್ಯಾ ವ್ಯುದಾಸಃ, ತಥಾ ಸರ್ವಾಸಾಮಪಿ ವ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಥಾನಾಮವಸ್ಥಾಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಾನಾಂ ವ್ಯುದಾಸಃ ಕೃತೋ ಭವತಿ; ಅವಸ್ಥಾ ವ್ಯಾಧೇರವಶ್ಯಮ್ಭಾವಿತಯಾ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಸ್ವರೂಪಾ ಏವ, ಉಪದ್ರವಸ್ತು ನಾವಶ್ಯಂ ಭವತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಕೇಚಿನ್ಮಹಾಬಲದೋಷಾರಬ್ಧಾ ವ್ಯಾಧಯ ಉಪದ್ರವಯುಕ್ತಾ ಏವೋತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ, ಸಹೋತ್ಪನ್ನೇ ಚೋಪದ್ರವಾರ್ಥೋ ನಾಸ್ತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಯೇ ಗದಾ ಉಪದ್ರವರೂಪಾ ಜಾಯನ್ತೇ ತೇ ತತ್ರ ಸಹೋತ್ಪನ್ನಾ ಅಪಿ ಯೋಗ್ಯತಯಾ ಉಪದ್ರವಾ ಭಣ್ಯನ್ತೇ| ಪರಮಾರ್ಥತಸ್ತು ಸಹಭಾವಿನೋ ನೋಪದ್ರವಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಾಃ, ಕಿನ್ತು ರೋಗಸಙ್ಕರತ್ವೇನ ತತ್ರ ಜಾಯನ್ತ ಇತಿ| ಏತದುಪದ್ರವಲಕ್ಷಣಾರ್ಥೋ ಏವ ಸುಶ್ರುತಃ- “ತತ್ರೌಪಸರ್ಗಿಕೋ ನಾಮ ಯಃ ಪೂರ್ವೋತ್ಪನ್ನಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಜಘನ್ಯಕಾಲಜಾತೋ ವ್ಯಾಧಿರುಪಸೃಜತಿ ಸ ತನ್ಮೂಲ ಏವೋಪದ್ರವಸಞ್ಜ್ಞಃ” (ಸು.ಸೂ.ಅ.೩೫) ಇತಿ| ಉಪದ್ರವಪ್ರಕಾರಮಾಹ- ಸ್ಥೂಲೋಽಣುರ್ವೇತಿ| ಉಪದ್ರವಸಞ್ಜ್ಞಾನಿರುಕ್ತಿಮಾಹ- ಪಶ್ಚಾಜ್ಜಾಯತ ಇತಿ ಉಪದ್ರವಸಞ್ಜ್ಞ ಇತಿ| ಏತೇನ ಉಪದ್ರವತಿ ವ್ಯಾಧ್ಯುತ್ಪಾದಸಮೀಪೇ ಉಪೈತೀತಿ ಉಪದ್ರವಃ, ಇತಿ ನಿರುಕ್ತಿಃ ಕೃತಾ ಭವತಿ| ವ್ಯಾಧೇರ್ಗುಣಭೂತ ಇತಿ ಮೂಲವ್ಯಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಽಪ್ರಧಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಗುಣಭೂತತ್ವೇ ಏವ ಹೇತುಮಾಹ- ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಧಾನಪ್ರಶಮೇ ಶಮ ಇತಿ|- ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮಾಧೀನಪ್ರಶಮತ್ವಾದುಪದ್ರವಸ್ಯಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಾಯಃಶಬ್ದೇನ ಚ ವ್ಯಭಿಚಾರವಾಚಿನಾ ಕ್ವಚಿದುಪದ್ರವಸ್ಯ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಽಪ್ಯುಕ್ತಾ| ಉಪದ್ರವಸ್ಯ ಆಶುಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತ್ವಂ ವ್ಯುತ್ಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಸ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಧಿಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಶರೀರತ್ವಾದಿತಿ ದಿಗ್ಯೋಗೇ ಪಞ್ಚಮೀ; ತೇನ ವ್ಯಾಧಿಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾದುತ್ಪದ್ಯಮಾನತಯಾ ಪೀಡಾಕರತರೋ ಭವತೀತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ| ಉಪಸಂಹರತಿ- ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಬಾಧೇತೇತಿ ತ್ವರಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್; ಸಾ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನೇನ ತಥಾ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾಽಪಿ ಭವತೀತ್ಯುಕ್ತಮೇವ||೪೦||
Adhikarana ೧೭ (೪೧) · Śloka ೪೧
ಸರ್ವಾಯತನಸಮುತ್ಥಂ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗವ್ಯಾಪಿನಂ ಸರ್ವಧಾತ್ವನುಸಾರಿಣಮಾಶುಕಾರಿಣಂ ಮಹಾತ್ಯಯಿಕಮಿತಿ ಸನ್ನಿಪಾತವಿಸರ್ಪಮಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೪೧||
सर्वायतनसमुत्थं सर्वलिङ्गव्यापिनं सर्वधात्वनुसारिणमाशुकारिणं महात्ययिकमिति सन्निपातविसर्पमचिकित्स्यं विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಪ್ರಕ್ರಾನ್ತಂ ಸನ್ನಿಪಾತವಿಸರ್ಪಮಾಹ- ಸರ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಾಯತನಸಮುತ್ಥಮಿತಿ ಸರ್ವಹೇತುಭವಮ್| ಸರ್ವಲಿಙ್ಗವ್ಯಾಪಿನಮಿತಿ ವಾತಾದಿಜೋಕ್ತಸರ್ವಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಮ್| ಸರ್ವಧಾತ್ವನುಸಾರಿಣಮಿತಿ ವಿಸರ್ಪಾಶ್ರಯತ್ವೇನೋಕ್ತಾನಾಮನುಕ್ತಾನಾಮಪಿ ಚ ಧಾತೂನಾಮಾಶ್ರಯಿತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ| ತಥಾ ಹಿ ಮಸೂರಿಕಾಯಾ ವಿಸರ್ಪರೂಪಾಯಾ ಏವ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಸಕಲಧಾತ್ವಾಶ್ರಯತ್ವಮುಕ್ತಂ, ತದುತ್ಸರ್ಗತೋ ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ದೋಷಾತಿಮಾತ್ರದುಷ್ಟ್ಯಾ ಸಪ್ತಧಾತುಕೇತರಧಾತುದುಷ್ಟಿರಪಿ ಭವತೀತಿ||೪೧||
Adhikarana ೧೮ (೪೨) · Śloka ೪೨
ತತ್ರ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಮಿತ್ತಾ ವಿಸರ್ಪಾಸ್ತ್ರಯಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ; ಅಗ್ನಿಕರ್ದಮಾಖ್ಯೌ ಪುನರನುಪಸೃಷ್ಟೇ ಮರ್ಮಣಿ ಅನುಪಗತೇ ವಾ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಮಾಂಸಕ್ಲೇದೇ ಸಾಧಾರಣಕ್ರಿಯಾಭಿರುಭಾವೇವಾಭ್ಯಸ್ಯಮಾನೌ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಮಾಪದ್ಯೇಯಾತಾಮ್, ಅನಾದರೋಪಕ್ರಾನ್ತಃ ಪುನಸ್ತಯೋರನ್ಯತರೋ ಹನ್ಯಾದ್ದೇಹಮಾಶ್ವೇವಾಶೀವಿಷವತ್; ತಥಾ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಮಜಾತೋಪದ್ರವಮಾರಭೇತ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್, ಉಪದ್ರವೋಪದ್ರುತಂ ತ್ವೇನಂ ಪರಿಹರೇತ್; ಸನ್ನಿಪಾತಜಂ ತು ಸರ್ವಧಾತ್ವನುಸಾರಿತ್ವಾದಾಶುಕಾರಿತ್ವಾದ್ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾಚ್ಚಾಸಾಧ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೪೨||
तत्र वातपित्तश्लेष्मनिमित्ता विसर्पास्त्रयः साध्या भवन्ति; अग्निकर्दमाख्यौ पुनरनुपसृष्टे मर्मणि अनुपगते वा सिरास्नायुमांसक्लेदे साधारणक्रियाभिरुभावेवाभ्यस्यमानौ प्रशान्तिमापद्येयाताम्, अनादरोपक्रान्तः पुनस्तयोरन्यतरो हन्याद्देहमाश्वेवाशीविषवत्; तथा ग्रन्थिविसर्पमजातोपद्रवमारभेत चिकित्सितुम्, उपद्रवोपद्रुतं त्वेनं परिहरेत्; सन्निपातजं तु सर्वधात्वनुसारित्वादाशुकारित्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चासाध्यं विद्यात्||४२||
🔊 Audio coming soon
ಮರ್ಮಣೀತಿ ಹೃದಯಾದಿಪ್ರಧಾನಮರ್ಮಣಿ| ಸಾಧಾರಣಕ್ರಿಯಾಭಿರಿತಿ ಆರಮ್ಭಕದೋಷಯೋಃ ಸಮಾನಾಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿಃ| ಅಭ್ಯಸ್ಯಮಾನಾವಿತಿ ಸತತಮುಪಚರ್ಯಮಾಣೌ| ಅನಾದರೋಪಕ್ರಾನ್ತ ಇತಿ ಅಸಮ್ಯಗುಪಕ್ರಾನ್ತಃ| ತೇನ ಪೂರ್ವಂ ಸರ್ವಥಾಽನುಪಕ್ರಮೇ “ಯೇ ಹನ್ಯುರನುಪಕ್ರಾನ್ತಾಃ” (ಸೂ.ಅ.೧೮) ಇತ್ಯನೇನ ಮಾರಕತ್ವಮುಕ್ತಮ್, ಇಹ ತು ಅಸಮ್ಯಗುಪಕ್ರಮೇ ಇತಿ ವಿಶೇಷಃ||೪೨||
Adhikarana ೧೯ (೪೩-೪೯) · Śloka ೪೯
ತತ್ರ ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಸಾಧನಮನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೪೩|| ಲಙ್ಘನೋಲ್ಲೇಖನೇ ಶಸ್ತೇ ತಿಕ್ತಕಾನಾಂ ಚ ಸೇವನಮ್| ಕಫಸ್ಥಾನಗತೇ ಸಾಮೇ ರೂಕ್ಷಶೀತೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್||೪೪|| ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಗತೇಽಪ್ಯೇತತ್ ಸಾಮೇ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಶೋಣಿತಸ್ಯಾವಸೇಕಂ ಚ ವಿರೇಕಂ ಚ ವಿಶೇಷತಃ||೪೫|| ಮಾರುತಾಶಯಸಮ್ಭೂತೇಽಪ್ಯಾದಿತಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿರೂಕ್ಷಣಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನ್ವಯೇಽಪ್ಯಾದೌ ಸ್ನೇಹನಂ ನ ಹಿತಂ ಮತಮ್||೪೬|| ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ತಿಕ್ತಘೃತಂ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಲಘುದೋಷೇ, ಮಹಾದೋಷೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಸ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್||೪೭|| ನ ಘೃತಂ ಬಹುದೋಷಾಯ ದೇಯಂ ಯನ್ನ ವಿರೇಚಯೇತ್| ತೇನ ದೋಷೋ ಹ್ಯುಪಷ್ಟಬ್ಧಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸರುಧಿರಂ ಪಚೇತ್||೪೮|| ತಸ್ಮಾದ್ವಿರೇಕಮೇವಾದೌ ಶಸ್ತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಿಸರ್ಪಿಣಃ| ರುಧಿರಸ್ಯಾವಸೇಕಂ ಚ ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾಶ್ರಯಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್||೪೯||
तत्र साध्यानां साधनमनुव्याख्यास्यामः||४३|| लङ्घनोल्लेखने शस्ते तिक्तकानां च सेवनम्| कफस्थानगते सामे रूक्षशीतैः प्रलेपयेत्||४४|| पित्तस्थानगतेऽप्येतत् सामे कुर्याच्चिकित्सितम्| शोणितस्यावसेकं च विरेकं च विशेषतः||४५|| मारुताशयसम्भूतेऽप्यादितः स्याद्विरूक्षणम्| रक्तपित्तान्वयेऽप्यादौ स्नेहनं न हितं मतम्||४६|| वातोल्बणे तिक्तघृतं पैत्तिके च प्रशस्यते| लघुदोषे, महादोषे पैत्तिके स्याद्विरेचनम्||४७|| न घृतं बहुदोषाय देयं यन्न विरेचयेत्| तेन दोषो ह्युपष्टब्धस्त्वङ्मांसरुधिरं पचेत्||४८|| तस्माद्विरेकमेवादौ शस्तं विद्याद्विसर्पिणः| रुधिरस्यावसेकं च तद्ध्यस्याश्रयसञ्ज्ञितम्||४९||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸಾಧ್ಯಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಉಲ್ಲೇಖನಂ ವಮನಮ್| ಕಫಸ್ಥಾನಗತ ಇತಿ ಊರ್ಧ್ವಕಾಯಗತೇ| ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನತ್ವೇನ ಮಧ್ಯಶರೀರಂ, ಮಾರುತಾಶಯಶಬ್ದೇನ ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಾಧಃಶರೀರಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ತಿಕ್ತಘೃತಂ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ಲಘುದೋಷೇ ಇತಿ ಚ್ಛೇದಃ; ತೇನ ಲಘುದೋಷೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಬಹುದೋಷಾಯೇತಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದ್ ಬಹುಪಿತ್ತಾಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನೇತಿ ಅವಿರೇಚನಘೃತೇನ| ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾಶ್ರಿತಸಞ್ಜ್ಞಿತಮಿತಿ ತತ್ ಶೋಣಿತಮಸ್ಯ ವಿಸರ್ಪಸ್ಯ ಆಶ್ರಯತ್ವೇನ ಕಥಿತಂ, ತೇನ ಶೋಣಿತಾವಸೇಕಾದಾಶ್ರಯೋಚ್ಛೇದೇನ ವಿಸರ್ಪೋಚ್ಛೇದೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೪೩-೪೯||
Adhikarana ೨೦ (೫೦-೫೩) · Śloka ೫೩
ಇತಿ ವೀಸರ್ಪನುತ್ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸಮಾಸೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಏತದೇವ ಪುನಃ ಸರ್ವಂ ವ್ಯಾಸತಃ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ||೫೦|| ಮದನಂ ಮಧುಕಂ ನಿಮ್ಬಂ ವತ್ಸಕಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಚ| ವಮನಂ ಸಮ್ಪ್ರದಾತವ್ಯಂ ವಿಸರ್ಪೇ ಕಫಪಿತ್ತಜೇ||೫೧|| ಪಟೋಲಪಿಚುಮರ್ದಾಭ್ಯಾಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ಮದನೇನ ಚ| ವಿಸರ್ಪೇ ವಮನಂ ಶಸ್ತಂ ತಥಾ ಚೇನ್ದ್ರಯವೈಃ ಸಹ||೫೨|| ಯಾಂಶ್ಚ ಯೋಗಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಭಿ ಕಲ್ಪೇಷು ಕಫಪಿತ್ತಿನಾಮ್| ವಿಸರ್ಪಿಣಾಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಸ್ತೇ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಾಃ ಶಿವಾಃ||೫೩||
इति वीसर्पनुत् प्रोक्तं समासेन चिकित्सितम्| एतदेव पुनः सर्वं व्यासतः सम्प्रवक्ष्यते||५०|| मदनं मधुकं निम्बं वत्सकस्य फलानि च| वमनं सम्प्रदातव्यं विसर्पे कफपित्तजे||५१|| पटोलपिचुमर्दाभ्यां पिप्पल्या मदनेन च| विसर्पे वमनं शस्तं तथा चेन्द्रयवैः सह||५२|| यांश्च योगान् प्रवक्ष्याभि कल्पेषु कफपित्तिनाम्| विसर्पिणां प्रयोज्यास्ते दोषनिर्हरणाः शिवाः||५३||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯಾಸತ ಇತಿ ವಿಸ್ತರೇಣ| ಕಫಪಿತ್ತಜೇ ಇತಿ ವ್ಯಸ್ತಸಮಸ್ತಕಫಪಿತ್ತಜೇ||೫೦-೫೩||
Adhikarana ೨೧ (೫೪-೬೧) · Śloka ೬೧
ಮುಸ್ತನಿಮ್ಬಪಟೋಲಾನಾಂ ಚನ್ದನೋತ್ಪಲಯೋರಪಿ| ಸಾರಿವಾಮಲಕೋಶೀರಮುಸ್ತಾನಾಂ ವಾ ವಿಚಕ್ಷಣಃ||೫೪|| ಕಷಾಯಾನ್ ಪಾಯಯೇದ್ವೈದ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಾನ್ ವೀಸರ್ಪನಾಶನಾನ್| ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಂ ಲೋಧ್ರಂ ಚನ್ದನಂ ಸದುರಾಲಭಮ್||೫೫|| ನಾಗರಂ ಪದ್ಮಕಿಞ್ಜಲ್ಕಮುತ್ಪಲಂ ಸಬಿಭೀತಕಮ್| ಮಧುಕಂ ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ಚ ದದ್ಯಾದ್ವೀಸರ್ಪಶಾನ್ತಯೇ||೫೬|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಪದ್ಮಕಿಞ್ಜಲ್ಕಮುತ್ಪಲಮ್| ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ಚ ಲೋಧ್ರಂ ಚ ತೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇತ್||೫೭|| ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಪರ್ಪಟಕಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ಗುಡೂಚೀಂ ಧನ್ವಯಾಸಕಮ್| ನಿಶಾಪರ್ಯುಷಿತಂ ದದ್ಯಾತ್ತೃಷ್ಣಾವೀಸರ್ಪಶಾನ್ತಯೇ||೫೮|| ಪಟೋಲಂ ಪಿಚುಮರ್ದಂ ಚ ದಾರ್ವೀಂ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀಮ್| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಾಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಂ ಚ ದದ್ಯಾದ್ವೀಸರ್ಪಶಾನ್ತಯೇ||೫೯|| ಪಟೋಲಾದಿಕಷಾಯಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ತ್ರಿಫಲಯಾ ಸಹ| ಮಸೂರವಿದಲೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಘೃತಮಿಶ್ರಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೬೦|| ಪಟೋಲಪತ್ರಮುದ್ಗಾನಾಂ ರಸಮಾಮಲಕಸ್ಯ ಚ| ಪಾಯಯೇತ ಘೃತೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ನರಂ ವೀಸರ್ಪಪೀಡಿತಮ್||೬೧||
मुस्तनिम्बपटोलानां चन्दनोत्पलयोरपि| सारिवामलकोशीरमुस्तानां वा विचक्षणः||५४|| कषायान् पाययेद्वैद्यः सिद्धान् वीसर्पनाशनान्| किराततिक्तकं लोध्रं चन्दनं सदुरालभम्||५५|| नागरं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलं सबिभीतकम्| मधुकं नागपुष्पं च दद्याद्वीसर्पशान्तये||५६|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलम्| नागपुष्पं च लोध्रं च तेनैव विधिना पिबेत्||५७|| द्राक्षां पर्पटकं शुण्ठीं गुडूचीं धन्वयासकम्| निशापर्युषितं दद्यात्तृष्णावीसर्पशान्तये||५८|| पटोलं पिचुमर्दं च दार्वीं कटुकरोहिणीम्| यष्ट्याह्वां त्रायमाणां च दद्याद्वीसर्पशान्तये||५९|| पटोलादिकषायं वा पिबेत्त्रिफलया सह| मसूरविदलैर्युक्तं घृतमिश्रं प्रदापयेत्||६०|| पटोलपत्रमुद्गानां रसमामलकस्य च| पाययेत घृतोन्मिश्रं नरं वीसर्पपीडितम्||६१||
🔊 Audio coming soon
ಕಿರಾತತಿಕ್ತಾದಿರಪಿ ಕಷಾಯಯೋಗ ಏವ| ತೇನೈವ ವಿಧಿನೇತಿ ಮುಸ್ತಾದಿಯೋಗೋಕ್ತಕಷಾಯವಿಧಿನಾ| ನಿಶಾಪರ್ಯುಷಿತಮಿತಿ ಶೀತಕಷಾಯಮ್| ಅಯಂ ಚ ಶೀತಕಷಾಯವಿಧಿಃ ಪಟೋಲಮಿತ್ಯಾದಾವಪಿ ಯೋಜ್ಯಃ| ಮಸೂರವಿದಲೈರಿತಿ ಮಸೂರಾಣಾಂ ವಿದಲೈಃ; ನ ಚಾತ್ರ ವಿದಲಾ ಶ್ಯಾಮಾ, ತಸ್ಯಾಃ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗತ್ವಾತ್||೫೪-೬೧||
Adhikarana ೨೨ (೬೨-೬೭) · Śloka ೬೮
ಯಚ್ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಮಹಾತಿಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಕುಷ್ಠನಿಬರ್ಹಣಮ್| ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ತದಪಿ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ದದ್ಯಾದ್ವೀಸರ್ಪಶಾನ್ತಯೇ||೬೨|| ತ್ರಾಯಮಾಣಾಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಗೌಲ್ಮಿಕೇ ಯದುದಾಹೃತಮ್| ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ಪ್ರಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ದದ್ಯಾತ್ತದಪಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೬೩|| ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಸಮಾಲೋಡ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪಯಸಾಽಪಿ ವಾ| ಘರ್ಮಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಮೃದ್ವೀಕಾನಾಂ ರಸೇನ ವಾ||೬೪|| ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಸಿದ್ಧಂ ವೀಸರ್ಪನಾಶನಮ್| ತ್ರಾಯಮಾಣಾಶೃತಂ ವಾಽಪಿ ಪಯೋ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್||೬೫|| ತ್ರಿಫಲಾರಸಸಂಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತ್ರಿವೃತಯಾ ಸಹ| ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ವಿಸರ್ಪಜ್ವರನಾಶನಮ್||೬೬|| ರಸಮಾಮಲಕಾನಾಂ ವಾ ಘೃತಮಿಶ್ರಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ಸ ಏವ ಗುರುಕೋಷ್ಠಾಯ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಯುತೋ ಹಿತಃ||೬೭|| ದೋಷೇ ಕೋಷ್ಠಗತೇ ಭೂಯ ಏತತ್ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|೬೮|
यच्च सर्पिर्महातिक्तं पित्तकुष्ठनिबर्हणम्| निर्दिष्टं तदपि प्राज्ञो दद्याद्वीसर्पशान्तये||६२|| त्रायमाणाघृतं सिद्धं गौल्मिके यदुदाहृतम्| विसर्पाणां प्रशान्त्यर्थं दद्यात्तदपि बुद्धिमान्||६३|| त्रिवृच्चूर्णं समालोड्य सर्पिषा पयसाऽपि वा| घर्माम्बुना वा संयोज्य मृद्वीकानां रसेन वा||६४|| विरेकार्थं प्रयोक्तव्यं सिद्धं वीसर्पनाशनम्| त्रायमाणाशृतं वाऽपि पयो दद्याद्विरेचनम्||६५|| त्रिफलारससंयुक्तं सर्पिस्त्रिवृतया सह| प्रयोक्तव्यं विरेकार्थं विसर्पज्वरनाशनम्||६६|| रसमामलकानां वा घृतमिश्रं प्रदापयेत्| स एव गुरुकोष्ठाय त्रिवृच्चूर्णयुतो हितः||६७|| दोषे कोष्ठगते भूय एतत् कुर्याच्चिकित्सितम्|६८|
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಿಫಲಾರಸೇತ್ಯಾದೌ ತ್ರಿಫಲಾರಸಾದಿಭಿಃ ಸಮಂ ಮಿಶ್ರಿತಂ ಘೃತಂ ದೇಯಮ್| ಗುರುಕೋಷ್ಠಾಯೇತಿ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಾಯ; ಅನ್ಯೇ ದೋಷಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠಂ ಗುರುಕೋಷ್ಠಮಾಹುಃ| ದೋಷೇ ಕೋಷ್ಠಗತೇ ಭೂಯ ಇತ್ಯತ್ರ ಭೂಯಃಶಬ್ದಃ ಪ್ರಾಯೋವಾಚೀ||೬೨-೬೭||-
Adhikarana ೨೩ (೬೮-೭೦) · Śloka ೭೦
ಶಾಖಾದುಷ್ಟೇ ತು ರುಧಿರೇ ರಕ್ತಮೇವಾದಿತೋ ಹರೇತ್||೬೮|| ಭಿಷಗ್ವಾತಾನ್ವಿತಂ ರಕ್ತಂ ವಿಷಾಣೇನ ವಿನಿರ್ಹರೇತ್| ಪಿತ್ತಾನ್ವಿತಂ ಜಲೌಕೋಭಿಃ, ಕಫಾನ್ವಿತಮಲಾಬುಭಿಃ||೬೯|| ಯಥಾಸನ್ನಂ ವಿಕಾರಸ್ಯ ವ್ಯಧಯೇದಾಶು ವಾ ಸಿರಾಮ್| ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸ್ನಾಯುಸಙ್ಕ್ಲೇದೋ ರಕ್ತಕ್ಲೇದಾದ್ಧಿ ಜಾಯತೇ||೭೦||
शाखादुष्टे तु रुधिरे रक्तमेवादितो हरेत्||६८|| भिषग्वातान्वितं रक्तं विषाणेन विनिर्हरेत्| पित्तान्वितं जलौकोभिः, कफान्वितमलाबुभिः||६९|| यथासन्नं विकारस्य व्यधयेदाशु वा सिराम्| त्वङ्मांसस्नायुसङ्क्लेदो रक्तक्लेदाद्धि जायते||७०||
🔊 Audio coming soon
ಶಾಖಾಶ್ರಯದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೇ ರಕ್ತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಶಾಖಾದುಷ್ಟ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶಾಖಾದುಷ್ಟೇ ರಕ್ತೇ ದೋಷವಿಶೇಷೇಣ ರಕ್ತಾವಸೇಕೋಪಾಯಮಾಹ- ವಾತಾನ್ವಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾವಸೇಕವಿಧಾನಂ ಚೇಹ ಪರಾಧಿಕಾರತ್ವಾನ್ನೋಕ್ತಂ, ತಚ್ಚ ಸುಶ್ರುತೇ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಯಥಾಸನ್ನಮಿತಿ ಯಾ ವಿಕಾರಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಾ ಸಿರಾ ತಾಂ ವ್ಯಧಯೇತ್| ಸಿರಾವ್ಯಧಶ್ಚ ಸರ್ವಸಾಧಾರಣಃ| ರಕ್ತಾನಪಹರಣೇ ದೋಷಮಾಹ- ತ್ವಙ್ಮಾಂಸೇತ್ಯಾದಿ||೬೮-೭೦||
Adhikarana ೨೪ (೭೧-೯೭) · Śloka ೯೮
ಅನ್ತಃಶರೀರೇ ಸಂಶುದ್ಧೇ ದೋಷೇ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಂಶ್ರಿತೇ| ಆದಿತೋ ವಾಽಲ್ಪದೋಷಾಣಾಂ ಕ್ರಿಯಾ ಬಾಹ್ಯಾ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ||೭೧|| ಉದುಮ್ಬರತ್ವಙ್ಮಧುಕಂ ಪದ್ಮಕಿಞ್ಜಲ್ಕಮುತ್ಪಲಮ್| ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಶ್ಚ ಪ್ರದೇಹಃ ಸಘೃತೋ ಹಿತಃ||೭೨|| ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಾದಾಸ್ತರುಣಾಃ ಕದಲೀಗರ್ಭಸಂಯುತಾಃ| ಬಿಸಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಚ ಲೇಪಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛತಧೌತಘೃತಾಪ್ಲುತಃ||೭೩|| ಕಾಲೀಯಂ ಮಧುಕಂ ಹೇಮ ವನ್ಯಂ ಚನ್ದನಪದ್ಮಕೌ| ಏಲಾ ಮೃಣಾಲಂ ಫಲಿನೀ ಪ್ರಲೇಪಃ ಸ್ಯಾದ್ಧೃತಾಪ್ಲುತಃ||೭೪|| ಶಾದ್ವಲಂ ಚ ಮೃಣಾಲಂ ಚ ಶಙ್ಖಂ ಚನ್ದನಮುತ್ಪಲಮ್| ವೇತಸಸ್ಯ ಚ ಮೂಲಾನಿ ಪ್ರದೇಹಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸತಣ್ಡುಲಃ||೭೫|| ಸಾರಿವಾ ಪದ್ಮಕಿಞ್ಜಲ್ಕಮುಶೀರಂ ನೀಲಮುತ್ಪಲಮ್| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಚನ್ದನಂ ಲೋಧ್ರಮಭಯಾ ಚ ಪ್ರಲೇಪನಮ್||೭೬|| ನಲದಂ ಚ ಹರೇಣುಶ್ಚ ಲೋಧ್ರಂ ಮಧುಕಪದ್ಮಕೌ | ದೂರ್ವಾ ಸರ್ಜರಸಶ್ಚೈವ ಸಘೃತಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಲೇಪನಮ್||೭೭|| ಯಾವಕಾಃ ಸಕ್ತವಶ್ಚೈವ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹ ಯೋಜಿತಾಃ| ಪ್ರದೇಹೋ ಮಧುಕಂ ವೀರಾ ಸಘೃತಾ ಯವಸಕ್ತವಃ||೭೮|| ಬಲಾಮುತ್ಪಲಶಾಲೂಕಂ ವೀರಾಮಗುರುಚನ್ದನಮ್| ಕುರ್ಯಾದಾಲೇಪನಂ ವೈದ್ಯೋ ಮೃಣಾಲಂ ಚ ಬಿಸಾನ್ವಿತಮ್||೭೯|| ಯವಚೂರ್ಣಂ ಸಮಧುಕಂ ಸಘೃತಂ ಚ ಪ್ರಲೇಪನಮ್| ಹರೇಣವೋ ಮಸುರಾಶ್ಚ ಸಮುದ್ಗಾಃ ಶ್ವೇತಶಾಲಯಃ||೮೦|| ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರದೇಹಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸರ್ವೇ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹ| ಪದ್ಮಿನೀಕರ್ದಮಃ ಶೀತೋ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ಪಿಷ್ಟಮೇವ ವಾ||೮೧|| ಶಙ್ಖಃ ಪ್ರವಾಲಃ ಶುಕ್ತಿರ್ವಾ ಗೈರಿಕಂ ವಾ ಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್| (ಪೃಥಗೇತೇ ಪ್ರದೇಹಾಶ್ಚ ಹಿತಾ ಜ್ಞೇಯಾ ವಿಸರ್ಪಿಣಾಮ್ )| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಬಲಾ ಶಾಲೂಕಮುತ್ಪಲಮ್||೮೨|| ನ್ಯಗ್ರೋಧಪತ್ರದುಗ್ಧೀಕೇ ಸಘೃತಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಲೇಪನಮ್| ಬಿಸಾನಿ ಚ ಮೃಣಾಲಂ ಚ ಸಘೃತಾಶ್ಚ ಕಶೇರುಕಾಃ||೮೩|| ಶತಾವರೀವಿದಾರ್ಯೋಶ್ಚ ಕನ್ದೌ ಧೌತಘೃತಾಪ್ಲುತೌ| ಶೈವಾಲಂ ನಲಮೂಲಾನಿ ಗೋಜಿಹ್ವಾ ವೃಷಕರ್ಣಿಕಾ||೮೪|| ಇನ್ದ್ರಾಣಿಶಾಕಂ ಸಘೃತಂ ಶಿರೀಷತ್ವಗ್ಬಲಾಘೃತಮ್ | ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಪ್ಲಕ್ಷವೇತಸಾಶ್ವತ್ಥಪಲ್ಲವೈಃ||೮೫|| ತ್ವಕ್ಕಲ್ಕೈರ್ಬಹುಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಶೀತೈರಾಲೇಪನಂ ಹಿತಮ್| ಪ್ರದೇಹಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ವಾತಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಶುಭಾಃ||೮೬|| ಸಕಫೇ ತು ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಹಾನಪರಾನ್ ಹಿತಾನ್| ತ್ರಿಫಲಾಂ ಪದ್ಮಕೋಶೀರಂ ಸಮಙ್ಗಾಂ ಕರವೀರಕಮ್||೮೭|| ನಲಮೂಲಾನ್ಯನನ್ತಾಂ ಚ ಪ್ರದೇಹಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಖದಿರಂ ಸಪ್ತಪರ್ಣಂ ಚ ಮುಸ್ತಮಾರಗ್ವಧಂ ಧವಮ್||೮೮|| ಕುರಣ್ಟಕಂ ದೇವದಾರು ದದ್ಯಾದಾಲೇಪನಂ ಭಿಷಕ್| ಆರಗ್ವಧಸ್ಯ ಪತ್ರಾಣಿ ತ್ವಚಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಸ್ಯ ಚ||೮೯|| ಇನ್ದ್ರಾಣಿಶಾಕಂ ಕಾಕಾಹ್ವಾಂ ಶಿರೀಷಕುಸುಮಾನಿ ಚ| ಶೈವಾಲಂ ನಲಮೂಲಾನಿ ವೀರಾಂ ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಮ್||೯೦|| ತ್ರಿಫಲಾಂ ಮಧುಕಂ ವೀರಾಂ ಶಿರೀಷಕುಸುಮಾನಿ ಚ| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಹ್ರೀಬೇರಂ ದಾರ್ವೀತ್ವಙ್ಮಧುಕಂ ಬಲಾಮ್||೯೧|| ಪೃಥಗಾಲೇಪನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದ್ವನ್ದ್ವಶಃ ಸರ್ವಶೋಽಪಿ ವಾ| ಪ್ರದೇಹಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ದೇಯಾಃ ಸ್ವಲ್ಪಘೃತಾಪ್ಲುತಾಃ||೯೨|| ವಾತಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಯೇ ತು ಪ್ರದೇಹಾಸ್ತೇ ಘೃತಾಧಿಕಾಃ| ಘೃತೇನ ಶತಧೌತೇನ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ಕೇವಲೇನ ವಾ||೯೩|| ಘೃತಮಣ್ಡೇನ ಶೀತೇನ ಪಯಸಾ ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ| ಪಞ್ಚವಲ್ಕಕಷಾಯೇಣ ಸೇಚಯೇಚ್ಛೀತಲೇನ ವಾ||೯೪|| ವಾತಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತಬಹುಲಂ ವಿಸರ್ಪಂ ಬಹುಶೋ ಭಿಷಕ್| ಸೇಚನಾಸ್ತೇ ಪ್ರದೇಹಾ ಯೇ ತ ಏವ ಘೃತಸಾಧನಾಃ||೯೫|| ತೇ ಚೂರ್ಣಯೋಗಾ ವೀಸರ್ಪವ್ರಣಾನಾಮವಚೂರ್ಣನಾಃ| ದೂರ್ವಾಸ್ವರಸಸಿದ್ಧಂ ಚ ಘೃತಂ ಸ್ಯಾದ್ವ್ರಣರೋಪಣಮ್||೯೬|| ದಾರ್ವೀತ್ವಙ್ಮಧುಕಂ ಲೋಧ್ರಂ ಕೇಶರಂ ಚಾವಚೂರ್ಣನಮ್| ಪಟೋಲಃ ಪಿಚುಮರ್ದಶ್ಚ ತ್ರಿಫಲಾ ಮಧುಕೋತ್ಪಲೇ||೯೭|| ಏತತ್ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ಸರ್ಪಿರ್ವ್ರಣಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಲೇಪನಮ್|೯೮|
अन्तःशरीरे संशुद्धे दोषे त्वङ्मांससंश्रिते| आदितो वाऽल्पदोषाणां क्रिया बाह्या प्रवक्ष्यते||७१|| उदुम्बरत्वङ्मधुकं पद्मकिञ्जल्कमुत्पलम्| नागपुष्पं प्रियङ्गुश्च प्रदेहः सघृतो हितः||७२|| न्यग्रोधपादास्तरुणाः कदलीगर्भसंयुताः| बिसग्रन्थिश्च लेपः स्याच्छतधौतघृताप्लुतः||७३|| कालीयं मधुकं हेम वन्यं चन्दनपद्मकौ| एला मृणालं फलिनी प्रलेपः स्याद्धृताप्लुतः||७४|| शाद्वलं च मृणालं च शङ्खं चन्दनमुत्पलम्| वेतसस्य च मूलानि प्रदेहः स्यात् सतण्डुलः||७५|| सारिवा पद्मकिञ्जल्कमुशीरं नीलमुत्पलम्| मञ्जिष्ठा चन्दनं लोध्रमभया च प्रलेपनम्||७६|| नलदं च हरेणुश्च लोध्रं मधुकपद्मकौ | दूर्वा सर्जरसश्चैव सघृतं स्यात् प्रलेपनम्||७७|| यावकाः सक्तवश्चैव सर्पिषा सह योजिताः| प्रदेहो मधुकं वीरा सघृता यवसक्तवः||७८|| बलामुत्पलशालूकं वीरामगुरुचन्दनम्| कुर्यादालेपनं वैद्यो मृणालं च बिसान्वितम्||७९|| यवचूर्णं समधुकं सघृतं च प्रलेपनम्| हरेणवो मसुराश्च समुद्गाः श्वेतशालयः||८०|| पृथक् पृथक् प्रदेहाः स्युः सर्वे वा सर्पिषा सह| पद्मिनीकर्दमः शीतो मौक्तिकं पिष्टमेव वा||८१|| शङ्खः प्रवालः शुक्तिर्वा गैरिकं वा घृताप्लुतम्| (पृथगेते प्रदेहाश्च हिता ज्ञेया विसर्पिणाम् )| प्रपौण्डरीकं मधुकं बला शालूकमुत्पलम्||८२|| न्यग्रोधपत्रदुग्धीके सघृतं स्यात् प्रलेपनम्| बिसानि च मृणालं च सघृताश्च कशेरुकाः||८३|| शतावरीविदार्योश्च कन्दौ धौतघृताप्लुतौ| शैवालं नलमूलानि गोजिह्वा वृषकर्णिका||८४|| इन्द्राणिशाकं सघृतं शिरीषत्वग्बलाघृतम् | न्यग्रोधोदुम्बरप्लक्षवेतसाश्वत्थपल्लवैः||८५|| त्वक्कल्कैर्बहुसर्पिर्भिः शीतैरालेपनं हितम्| प्रदेहाः सर्व एवैते वातपित्तोल्बणे शुभाः||८६|| सकफे तु प्रवक्ष्यामि प्रदेहानपरान् हितान्| त्रिफलां पद्मकोशीरं समङ्गां करवीरकम्||८७|| नलमूलान्यनन्तां च प्रदेहमुपकल्पयेत्| खदिरं सप्तपर्णं च मुस्तमारग्वधं धवम्||८८|| कुरण्टकं देवदारु दद्यादालेपनं भिषक्| आरग्वधस्य पत्राणि त्वचं श्लेष्मातकस्य च||८९|| इन्द्राणिशाकं काकाह्वां शिरीषकुसुमानि च| शैवालं नलमूलानि वीरां गन्धप्रियङ्गुकाम्||९०|| त्रिफलां मधुकं वीरां शिरीषकुसुमानि च| प्रपौण्डरीकं ह्रीबेरं दार्वीत्वङ्मधुकं बलाम्||९१|| पृथगालेपनं कुर्याद्द्वन्द्वशः सर्वशोऽपि वा| प्रदेहाः सर्व एवैते देयाः स्वल्पघृताप्लुताः||९२|| वातपित्तोल्बणे ये तु प्रदेहास्ते घृताधिकाः| घृतेन शतधौतेन प्रदिह्यात् केवलेन वा||९३|| घृतमण्डेन शीतेन पयसा मधुकाम्बुना| पञ्चवल्ककषायेण सेचयेच्छीतलेन वा||९४|| वातासृक्पित्तबहुलं विसर्पं बहुशो भिषक्| सेचनास्ते प्रदेहा ये त एव घृतसाधनाः||९५|| ते चूर्णयोगा वीसर्पव्रणानामवचूर्णनाः| दूर्वास्वरससिद्धं च घृतं स्याद्व्रणरोपणम्||९६|| दार्वीत्वङ्मधुकं लोध्रं केशरं चावचूर्णनम्| पटोलः पिचुमर्दश्च त्रिफला मधुकोत्पले||९७|| एतत् प्रक्षालनं सर्पिर्व्रणचूर्णं प्रलेपनम्|९८|
🔊 Audio coming soon
ಸಂಶುದ್ಧೇ ಇತಿ ವಿರೇಚನಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣಾಭ್ಯಾಮ್| ಆದಿತ ಇತಿ ಉತ್ಪತ್ತಾವೇವ| ಬಾಹ್ಯಾ ಇತಿ ಆಲೇಪಪರಿಷೇಕಾದಿಕಾಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಾದಾ ಇತಿ ವಟಪ್ರರೋಹಾಃ| ಕದಲೀಗರ್ಭಃ ಗರ್ಭಸ್ಥಾ ಕದಲೀ| ಕಾಲೇಯಂ ಕಾಲೇಯಕಕಾಷ್ಠಮಿತಿ ಖ್ಯಾತಮ್| ಹೇಮ ಇತಿ ನಾಗಕೇಶರಚೂರ್ಣಮ್| ವನ್ಯಂ ಕೈವರ್ತಮುಸ್ತಕಮ್| ಶಾದ್ವಲಂ ದುರ್ವಾ| ಮೃಣಾಲಮ್ ಉಶೀರಮ್ | ವೀರಾ ವಿದಾರೀಕನ್ದಃ| ಹರೇಣವಃ ವರ್ತುಲಕಲಾಯಾಃ| ಶ್ವೇತಶಾಲಯಃ ಅಕಣ್ಡಿತಶುಕ್ಲಧಾನ್ಯಾನಿ| ದುಗ್ಧಿಕಾ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಾ| ಮೃಣಾಲಂ ಪದ್ಮನಾಲಿಕಾ| ವೃಷಕರ್ಣೀ ಮೂಷಿಕಪರ್ಣಿಕಾ| ಕಾಕಾಹ್ವಾ ಕಾಷ್ಠೋದುಮ್ಬರಿಕಾ| ಇನ್ದ್ರಾಣಿಃ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ| ಬಲಾಘೃತಮಿತಿ ಛೇದಃ| ಪ್ಲಕ್ಷಃ ಅಲ್ಪದೀರ್ಘಪತ್ರಃ ಪರ್ಕಟೀ| ಪ್ರದೇಹಾನಪರಾನಿತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪ್ರದೇಹಾ ಅಪಿ ಸಕಫೇ ಹಿತಾ ಇತಿ ಸೂಚಯತೀತ್ಯೇಕೇ; ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪ್ರದೇಹಾಪೇಕ್ಷಯೈವ ‘ಅಪರಾನ್’ ಇತಿ ಪದಂ ಕೃತಂ, ತೇನ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪ್ರದೇಹಾನಾಂ ಭಿನ್ನವಿಷಯಾಣಾಂ ಕಫೇಽನಧಿಕಾರ ಇತಿ ಪಶ್ಯಾಮಃ| ಅನನ್ತಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ| ಕುರಣ್ಟಕಃ ಅಮ್ಲಾನಕಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ ‘ಬಹುವಾರಕ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಇನ್ದ್ರಾಣೀಶಾಕಂ ಕೇಚಿತ್ ಮತ್ಸ್ಯಾಕ್ಷಕಮಾಹುಃ, ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಮೇವಾಪರೇ| ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರೇವ| ಶೇವಾಲಮಿತ್ಯಾದಿರ್ವ್ಯಸ್ತಸಮಸ್ತಯೋಗಃ| ಸರ್ವ ಏವೇತ್ಯತ್ರ ಏತೇ ಇತಿ ಕಫವಿಹಿತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾಃ| ವಾತಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಇತ್ಯತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರದೇಹಾ ನ ವಿಹಿತಾಃ, ತಥಾಽಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಯೇ ವಿಹಿತಾಃ ಕಫೇ ವಾ, ತತ್ರೈವ ದ್ರವ್ಯಗುಣಮಾಲೋಚ್ಯ ಯೇ ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಕೃತಾ ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತ ಏವಾಧಿಕರ್ತವ್ಯಾ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಘೃತಮಣ್ಡಃ ಘೃತಸನ್ತಾನಿಕಾ ಘೃತೋಪರಿಭವಾ| ಪಞ್ಚವಲ್ಕಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ- “ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷವೇತಸವಲ್ಕಲೈಃ| ಸರ್ವೈರೇಕತ್ರಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಪಞ್ಚವಲ್ಕಲಮುಚ್ಯತೇ” ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ವೇತಸಸ್ಥಾನೇ ಗನ್ಧಮುಣ್ಡಮತ್ರ ಗ್ರಾಹಯನ್ತಿ| ಪ್ರದೇಹಾರ್ಥೋಕ್ತದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯೇವ ಪರಿಷೇಚನೇ ಘೃತಸಾಧನೇ ವ್ರಣಾವಚೂರ್ಣನೇಽಪಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ದಾರ್ವೀತ್ಯಾದೌ ಏತತ್ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮಿತಿ ಏತೈರ್ದಾರ್ವ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾರ್ಥಕ್ವಾಥಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ, ತಥಾ ಘೃತಂ ಚೈತೈರೇವ ಸಾಧನೀಯಂ, ತಥಾ ಚೂರ್ಣಂ ಚ ಪ್ರಲೇಪನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್||೭೧-೯೭||-
Adhikarana ೨೫ (೯೮-೧೦೭) · Śloka ೧೦೭
ಪ್ರದೇಹಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಸಾದನಾಃ ||೯೮|| ಕ್ಷಣೇ ಕ್ಷಣೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಲೇಪನಮ್| ಅಧಾವನೋದ್ಧೃತೇ ಪೂರ್ವೇ ಪ್ರದೇಹಾ ಬಹುಶೋಽಘನಾಃ||೯೯|| ದೇಯಾಃ ಪ್ರದೇಹಾಃ ಕಫಜೇ ಪರ್ಯಾಧಾನೋದ್ಧೃತೇ ಘನಾಃ| ತ್ರಿಭಾಗಾಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಲೇಪಃ ಕಲ್ಕಪೇಷಿತಃ||೧೦೦|| ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧೋ ನ ರೂಕ್ಷಶ್ಚ ನ ಪಿಣ್ಡೋ ನ ದ್ರವಃ ಸಮಃ| ನ ಚ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಲೇಪಂ ಕದಾಚಿದವಚಾರಯೇತ್||೧೦೧|| ನ ಚ ತೇನೈವ ಲೇಪೇನ ಪುನರ್ಜಾತು ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಕ್ಲೇದವೀಸರ್ಪಶೂಲಾನಿ ಸೋಷ್ಣಾಭಾವಾತ್ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್||೧೦೨|| ಲೇಪೋ ಹ್ಯುಪರಿ ಪಟ್ಟಸ್ಯ ಕೃತಃ ಸ್ವೇದಯತಿ ವ್ರಣಮ್| ಸ್ವೇದಜಾಃ ಪಿಡಕಾಸ್ತಸ್ಯ ಕಣ್ಡೂಶ್ಚೈವೋಪಜಾಯತೇ||೧೦೩|| ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಲೇಪಸ್ಯ ಲೇಪೋ ಯದ್ಯವಚಾರ್ಯತೇ| ತಾನೇವ ದೋಷಾಞ್ಜನಯೇತ್ ಪಟ್ಟಸ್ಯೋಪರಿ ಯಾನ್ ಕೃತಃ||೧೦೪|| ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧೋಽತಿದ್ರವಶ್ಚ ಲೇಪೋ ಯದ್ಯವಚಾರ್ಯತೇ| ತ್ವಚಿ ನ ಶ್ಲಿಷ್ಯತೇ ಸಮ್ಯಙ್ನ ದೋಷಂ ಶಮಯತ್ಯಪಿ||೧೦೫|| ತನ್ವಾಲಿಪ್ತಂ ನ ಕುರ್ವೀತ ಸಂಶುಷ್ಕೋ ಹ್ಯಾಪುಟಾಯತೇ| ನ ಚೌಷಧಿರಸೋ ವ್ಯಾಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯಪಿ ಚ ಶುಷ್ಯತಿ||೧೦೬|| ತನ್ವಾಲಿಪ್ತೇನ ಯೇ ದೋಷಾಸ್ತಾನೇವ ಜನಯೇದ್ಭೃಶಮ್| ಸಂಶುಷ್ಕಃ ಪೀಡಯೇದ್ವ್ಯಾಧಿಂ ನಿಃಸ್ನೇಹೋ ಹ್ಯವಚಾರಿತಃ||೧೦೭||
प्रदेहाः सर्व एवैते कर्तव्याः सम्प्रसादनाः ||९८|| क्षणे क्षणे प्रयोक्तव्याः पूर्वमुद्धृत्य लेपनम्| अधावनोद्धृते पूर्वे प्रदेहा बहुशोऽघनाः||९९|| देयाः प्रदेहाः कफजे पर्याधानोद्धृते घनाः| त्रिभागाङ्गुष्ठमात्रः स्यात् प्रलेपः कल्कपेषितः||१००|| नातिस्निग्धो न रूक्षश्च न पिण्डो न द्रवः समः| न च पर्युषितं लेपं कदाचिदवचारयेत्||१०१|| न च तेनैव लेपेन पुनर्जातु प्रलेपयेत्| क्लेदवीसर्पशूलानि सोष्णाभावात् प्रवर्तयेत्||१०२|| लेपो ह्युपरि पट्टस्य कृतः स्वेदयति व्रणम्| स्वेदजाः पिडकास्तस्य कण्डूश्चैवोपजायते||१०३|| उपर्युपरि लेपस्य लेपो यद्यवचार्यते| तानेव दोषाञ्जनयेत् पट्टस्योपरि यान् कृतः||१०४|| अतिस्निग्धोऽतिद्रवश्च लेपो यद्यवचार्यते| त्वचि न श्लिष्यते सम्यङ्न दोषं शमयत्यपि||१०५|| तन्वालिप्तं न कुर्वीत संशुष्को ह्यापुटायते| न चौषधिरसो व्याधिं प्राप्नोत्यपि च शुष्यति||१०६|| तन्वालिप्तेन ये दोषास्तानेव जनयेद्भृशम्| संशुष्कः पीडयेद्व्याधिं निःस्नेहो ह्यवचारितः||१०७||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರಸಾದನಾ ಇತಿ ಸವರ್ಣಕರಾಃ, ಸವರ್ಣತ್ವೇ ಸಾಧ್ಯೇ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಕಿಂವಾ ಸಮ್ಪ್ರಸಾದನಾ ಇತಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಾಃ; ತೇನಾಯಮರ್ಥಃ- ಯ ಏತೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರದೇಹಾಃ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಉಕ್ತಾಸ್ತೇ ಕ್ಷಣೇ ಕ್ಷಣೇ ಪೂರ್ವಂ ಲೇಪನಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾಃ, ನ ಚಿರೇಣ ನಾಪಿ ಪೂರ್ವಪ್ರಲೇಪನೋಪರೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಶುಷ್ಕಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಪೂರ್ವಲೇಪೇ ಉದ್ಧೃತೇ ಸತಿ ಬಹುಶಃ ಅಘನಾ ಪ್ರತನುಕಾಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ| ಕಫಪ್ರದೇಹಾನಾಂ ವಿಶೇಷಮಾಹ- ದೇಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪರ್ಯಾಧಾನೋದ್ಧೃತ ಇತಿ ಶುಷ್ಕೋದ್ಧೃತೇ||೯೮-೧೦೭||
Adhikarana ೨೬ (೧೦೮-೧೧೪) · Śloka ೧೧೪
ಅನ್ನಪಾನಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ನಿವೃತ್ತಯೇ| ಲಙ್ಘಿತೇಭ್ಯೋ ಹಿತೋ ಮನ್ಥೋ ರೂಕ್ಷಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಃ||೧೦೮|| ಮಧುರಃ ಕಿಞ್ಚಿದಮ್ಲೋ ವಾ ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾನ್ವಿತಃ| ಸಪರೂಷಕಮೃದ್ವೀಕಃ ಸಖರ್ಜೂರಃ ಶೃತಾಮ್ಬುನಾ||೧೦೯|| ತರ್ಪಣೈರ್ಯವಶಾಲೀನಾಂ ಸಸ್ನೇಹಾ ಚಾವಲೇಹಿಕಾ| ಜೀರ್ಣೇ ಪುರಾಣಶಾಲೀನಾಂ ಯೂಷೈರ್ಭುಞ್ಜೀತ ಭೋಜನಮ್||೧೧೦|| ಮುದ್ಗಾನ್ಮಸೂರಾಂಶ್ಚಣಕಾನ್ ಯೂಷಾರ್ಥಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಅನಮ್ಲಾನ್ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಾನ್ ವಾ ಪಟೋಲಾಮಲಕೈಃ ಸಹ||೧೧೧|| ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ಚ ಮಾಂಸಾನಾಂ ರಸಾಂಸ್ತಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ರೂಕ್ಷಾನ್ ಪರೂಷಕದ್ರಾಕ್ಷಾದಾಡಿಮಾಮಲಕಾನ್ವಿತಾನ್||೧೧೨|| ರಕ್ತಾಃ ಶ್ವೇತಾ ಮಹಾಹ್ವಾಶ್ಚ ಶಾಲಯಃ ಷಷ್ಟಿಕೈಃ ಸಹ| ಭೋಜನಾರ್ಥೇ ಪ್ರಶಸ್ಯನ್ತೇ ಪುರಾಣಾಃ ಸುಪರಿಸ್ರುತಾಃ||೧೧೩|| ಯವಗೋಧೂಮಶಾಲೀನಾಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಾನ್ಯೇವ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ಯೇಷಾಂ ನಾತ್ಯುಚಿತಃ ಶಾಲಿರ್ನರಾ ಯೇ ಚ ಕಫಾಧಿಕಾಃ||೧೧೪||
अन्नपानानि वक्ष्यामि विसर्पाणां निवृत्तये| लङ्घितेभ्यो हितो मन्थो रूक्षः सक्षौद्रशर्करः||१०८|| मधुरः किञ्चिदम्लो वा दाडिमामलकान्वितः| सपरूषकमृद्वीकः सखर्जूरः शृताम्बुना||१०९|| तर्पणैर्यवशालीनां सस्नेहा चावलेहिका| जीर्णे पुराणशालीनां यूषैर्भुञ्जीत भोजनम्||११०|| मुद्गान्मसूरांश्चणकान् यूषार्थमुपकल्पयेत्| अनम्लान् दाडिमाम्लान् वा पटोलामलकैः सह||१११|| जाङ्गलानां च मांसानां रसांस्तस्योपकल्पयेत्| रूक्षान् परूषकद्राक्षादाडिमामलकान्वितान्||११२|| रक्ताः श्वेता महाह्वाश्च शालयः षष्टिकैः सह| भोजनार्थे प्रशस्यन्ते पुराणाः सुपरिस्रुताः||११३|| यवगोधूमशालीनां सात्म्यान्येव प्रदापयेत्| येषां नात्युचितः शालिर्नरा ये च कफाधिकाः||११४||
🔊 Audio coming soon
ಭೇಷಜಮಭಿಧಾಯಾನ್ನಪಾನಮಾಹ- ಅನ್ನಪಾನಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಜೀರ್ಣೇ ಇತಿ ಅವಲೇಹಿಕಾರೂಪೇಽನ್ನೇ ಜೀರ್ಣೇ| ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಮಿತ್ಯಾದೌ ರೂಕ್ಷಾನಿತ್ಯನೇನ ರಸಸಂಸ್ಕಾರಕಸ್ನೇಹವಿರಹೇಣ ಮತ್ಸ್ಯಾದ್ಯತಿಸ್ನಿಗ್ಧಮಾಂಸಾಪೇಕ್ಷಯಾ ರೂಕ್ಷಮಾಂಸಕೃತತ್ವೇನ ರೂಕ್ಷತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ರಕ್ತಾ ಶ್ವೇತಾ ಮಹಾಹ್ವಾಶ್ಚೇತಿ ರಕ್ತಶಾಲಯಃ ಶ್ವೇತಶಾಲಯೋ ಮಹಾಶಾಲಯಶ್ಚ; ಶ್ವೇತಶಾಲಿರ್ಮಾಗಧೇ ‘ಪುಣ್ಡರೀಕಶಾಲಿಃ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ| ಯವಗೋಧೂಮೇತ್ಯಾದಿ ಯವಗೋಧೂಮಸಾತ್ಮ್ಯಾನಾಂ ತಾವತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಯವಗೋಧೂಮಮೇವ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಯೇಷಾಂ ಚ ಶಾಲಿರ್ನಾತ್ಯುಚಿತೋ ನಾಭ್ಯಸ್ತಸ್ತೇಷಾಂ ಯವಗೋಧೂಮಾವೇವ ದೇಯೌ, ತಯೋಃ ಕಫವಿರುದ್ಧಾತ್ವಾದ್ ವಿಸರ್ಪಹಿತತ್ವಾಚ್ಚ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಸರ್ವಂ ಮಧುರಂ ಕಫಕರಮನ್ಯತ್ರ ಪುರಾಣಾಚ್ಛಾಲಿಯವಗೋಧೂಮಾತ್” (ಸೂ.ಅ.೨೭) ಇತಿ||೧೦೮-೧೧೪||
Adhikarana ೨೭ (೧೧೫) · Śloka ೧೧೫
ವಿದಾಹೀನ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ವಿರುದ್ಧಂ ಸ್ವಪನಂ ದಿವಾ| ಕ್ರೋಧವ್ಯಾಯಾಮಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿಪ್ರವಾತಾಂಶ್ಚ ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೧೫||
विदाहीन्यन्नपानानि विरुद्धं स्वपनं दिवा| क्रोधव्यायामसूर्याग्निप्रवातांश्च विवर्जयेत्||११५||
🔊 Audio coming soon
ವಿಸರ್ಪೇ ವರ್ಜ್ಯಾನ್ಯಾಹ- ವಿದಾಹೀನೀತ್ಯಾದಿ||೧೧೫||
Adhikarana ೨೮ (೧೧೬-೧೧೭) · Śloka ೧೧೭
ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದಸ್ಮಾಚ್ಛೀತಪ್ರಾಯಾಣಿ ಪೈತ್ತಿಕೇ| ರೂಕ್ಷಪ್ರಾಯಾಣಿ ಕಫಜೇ ಸ್ನೈಹಿಕಾನ್ಯನಿಲಾತ್ಮಕೇ||೧೧೬|| ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಮಗ್ನಿವೀಸರ್ಪಣೇ ಹಿತಮ್| ಕಫಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಂ ಪ್ರಾಯಃ ಕರ್ದಮಸಞ್ಜ್ಞಿತೇ||೧೧೭||
कुर्याच्चिकित्सितादस्माच्छीतप्रायाणि पैत्तिके| रूक्षप्रायाणि कफजे स्नैहिकान्यनिलात्मके||११६|| वातपित्तप्रशमनमग्निवीसर्पणे हितम्| कफपित्तप्रशमनं प्रायः कर्दमसञ्ज्ञिते||११७||
🔊 Audio coming soon
ವಿಸರ್ಪೇ ದೋಷಭೇದೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ||೧೧೬-೧೧೭||
Adhikarana ೨೯ (೧೧೮-೧೩೮) · Śloka ೧೩೮
ರಕ್ತಪಿತ್ತೋತ್ತರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಗ್ರನ್ಥಿವೀಸರ್ಪಮಾದಿತಃ| ರೂಕ್ಷಣೈರ್ಲಙ್ಘನೈಃ ಸೇಕೈಃ ಪ್ರದೇಹೈಃ ಪಾಞ್ಚವಲ್ಕಲೈಃ||೧೧೮|| ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೈರ್ಜಲೌಕೋಭಿರ್ವಮನೈಃ ಸವಿರೇಚನೈಃ| ಘೃತೈಃ ಕಷಾಯತಿಕ್ತೈಶ್ಚ ಕಾಲಜ್ಞಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೧೧೯|| ಊರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶುದ್ಧಾಯ ರಕ್ತೇ ಚಾಪ್ಯವಸೇಚಿತೇ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಕರ್ಮ ಗ್ರನ್ಥಿವೀಸರ್ಪಿಣೇ ಹಿತಮ್||೧೨೦|| ಉತ್ಕಾರಿಕಾಭಿರುಷ್ಣಾಭಿರುಪನಾಹಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಭಿರ್ವೇಶವಾರೈರ್ವಾ ಗ್ರನ್ಥಿವೀಸರ್ಪಶೂಲಿನಾಮ್||೧೨೧|| ದಶಮೂಲೋಪಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನೋಷ್ಣೇನ ಸೇಚಯೇತ್| ಕುಷ್ಠತೈಲೇನ ಚೋಷ್ಣೇನ ಪಾಕ್ಯಕ್ಷಾರಯುತೇನ ಚ||೧೨೨|| ಗೋಮೂತ್ರೈಃ ಪತ್ರನಿರ್ಯೂಹೈರುಷ್ಣೈರ್ವಾ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್| ಸುಖೋಷ್ಣಯಾ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಪಿಷ್ಟಯಾ ಚಾಶ್ವಗನ್ಧಯಾ||೧೨೩|| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಕಲ್ಕೇನ ನಕ್ತಮಾಲತ್ವಚಾಽಪಿ ವಾ| ಬಿಭೀತಕತ್ವಚಾಂ ವಾಽಪಿ ಕಲ್ಕೇನೋಷ್ಣೇನ ಲೇಪಯೇತ್||೧೨೪|| ಬಲಾಂ ನಾಗಬಲಾಂ ಪಥ್ಯಾಂ ಭೂರ್ಜಗ್ರನ್ಥಿಂ ಬಿಭೀತಕಮ್| ವಂಶಪತ್ರಾಣ್ಯಗ್ನಿಮನ್ಥಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಗ್ರನ್ಥಿಪ್ರಲೇಪನಮ್||೧೨೫|| ದನ್ತೀ ಚಿತ್ರಕಮೂಲತ್ವಕ್ ಸುಧಾರ್ಕಪಯಸೀ ಗುಡಃ| ಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥಿ ಕಾಸೀಸಂ ಲೇಪೋ ಭಿನ್ದ್ಯಾಚ್ಛಿಲಾಮಪಿ||೧೨೬|| ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗಾಸ್ಥಿತಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕಿಂ ಪುನಃ ಕಫಸಮ್ಭವಮ್| ದೀರ್ಘಕಾಲಸ್ಥಿತಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಭಿನ್ದ್ಯಾದ್ವಾ ಭೇಷಜೈರಿಮೈಃ||೧೨೭|| ಮೂಲಕಾನಾಂ ಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಯೂಷೈಃ ಸಕ್ಷಾರದಾಡಿಮೈಃ| ಗೋಧೂಮಾನ್ನೈರ್ಯವಾನ್ನೈರ್ವಾ ಸಸೀಧುಮಧುಶರ್ಕರೈಃ||೧೨೮|| ಸಕ್ಷೌದ್ರೈರ್ವಾರುಣೀಮಣ್ಡೈರ್ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾನ್ವಿತೈಃ| ತ್ರಿಫಲಾಯಾಃ ಪ್ರಯೋಗೈಶ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತೈಃ||೧೨೯|| ಮುಸ್ತಭಲ್ಲಾತಶಕ್ತೂನಾಂ ಪ್ರಯೋಗೈರ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಚ| ದೇವದಾರುಗುಡೂಚ್ಯೋಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಗೈರ್ಗಿರಿಜಸ್ಯ ಚ||೧೩೦|| ಧೂಮೈರ್ವಿರೇಕೈಃ ಶಿರಸಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ಗುಲ್ಮಭೇದನೈಃ| ಅಯೋಲವಣಪಾಷಾಣಹೇಮತಾಮ್ರಪ್ರಪೀಡನೈಃ||೧೩೧|| ಆಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾಭಿರ್ವಿವಿಧಾಭಿರ್ಬಲೀ ಸ್ಥಿರಃ| ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಪಾಷಾಣಕಠಿನೋ ಯದಾ ನೈವೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೧೩೨|| ಅಥಾಸ್ಯ ದಾಹಃ ಕ್ಷಾರೇಣ ಶರೈರ್ಹೇಮ್ನಾಽಥ ವಾ ಹಿತಃ| ಪಾಕಿಭಿಃ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ವಾ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ಧರೇತ್||೧೩೩|| ಮೋಕ್ಷಯೇದ್ಬಹುಶಶ್ಚಾಸ್ಯ ರಕ್ತಮುತ್ಕ್ಲೇಶಮಾಗತಮ್| ಪುನಶ್ಚಾಪಹೃತೇ ರಕ್ತೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜಿದೌಷಧಮ್||೧೩೪|| ಧೂಮೋ ವಿರೇಕಃ ಶಿರಸಃ ಸ್ವೇದನಂ ಪರಿಮರ್ದನಮ್| ಅಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ದೋಷೇ ಚ ಪಾಚನಂ ವಾ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೧೩೫|| ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಂ ದಾಹಪಾಕಾಭ್ಯಾಂ ಭಿಷಕ್ ಶೋಧನರೋಪಣೈಃ| ಬಾಹ್ಯೈಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರೈಶ್ಚೈವ ವ್ರಣವತ್ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೧೩೬|| ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಂ ವಿಡಙ್ಗಾನಿ ದಾರ್ವೀಂ ಕಾರಞ್ಜಕಂ ಫಲಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತೈಲಂ ವಿಪಕ್ತವ್ಯಂ ಗ್ರನ್ಥಿವ್ರಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧೩೭|| ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೋಪದಿಷ್ಟೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಚಾಪ್ಯುಪಾಚರೇತ್| ದೇಶಕಾಲವಿಭಾಗಜ್ಞೋ ವ್ರಣಾನ್ ವೀಸರ್ಪಜಾನ್ ಬುಧಃ||೧೩೮|| ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಾ|
रक्तपित्तोत्तरं दृष्ट्वा ग्रन्थिवीसर्पमादितः| रूक्षणैर्लङ्घनैः सेकैः प्रदेहैः पाञ्चवल्कलैः||११८|| सिरामोक्षैर्जलौकोभिर्वमनैः सविरेचनैः| घृतैः कषायतिक्तैश्च कालज्ञः समुपाचरेत्||११९|| ऊर्ध्वं चाधश्च शुद्धाय रक्ते चाप्यवसेचिते| वातश्लेष्महरं कर्म ग्रन्थिवीसर्पिणे हितम्||१२०|| उत्कारिकाभिरुष्णाभिरुपनाहः प्रशस्यते| स्निग्धाभिर्वेशवारैर्वा ग्रन्थिवीसर्पशूलिनाम्||१२१|| दशमूलोपसिद्धेन तैलेनोष्णेन सेचयेत्| कुष्ठतैलेन चोष्णेन पाक्यक्षारयुतेन च||१२२|| गोमूत्रैः पत्रनिर्यूहैरुष्णैर्वा परिषेचयेत्| सुखोष्णया प्रदिह्याद्वा पिष्टया चाश्वगन्धया||१२३|| शुष्कमूलककल्केन नक्तमालत्वचाऽपि वा| बिभीतकत्वचां वाऽपि कल्केनोष्णेन लेपयेत्||१२४|| बलां नागबलां पथ्यां भूर्जग्रन्थिं बिभीतकम्| वंशपत्राण्यग्निमन्थं कुर्याद्ग्रन्थिप्रलेपनम्||१२५|| दन्ती चित्रकमूलत्वक् सुधार्कपयसी गुडः| भल्लातकास्थि कासीसं लेपो भिन्द्याच्छिलामपि||१२६|| बहिर्मार्गास्थितं ग्रन्थिं किं पुनः कफसम्भवम्| दीर्घकालस्थितं ग्रन्थिं भिन्द्याद्वा भेषजैरिमैः||१२७|| मूलकानां कुलत्थानां यूषैः सक्षारदाडिमैः| गोधूमान्नैर्यवान्नैर्वा ससीधुमधुशर्करैः||१२८|| सक्षौद्रैर्वारुणीमण्डैर्मातुलुङ्गरसान्वितैः| त्रिफलायाः प्रयोगैश्च पिप्पलीक्षौद्रसंयुतैः||१२९|| मुस्तभल्लातशक्तूनां प्रयोगैर्माक्षिकस्य च| देवदारुगुडूच्योश्च प्रयोगैर्गिरिजस्य च||१३०|| धूमैर्विरेकैः शिरसः पूर्वोक्तैर्गुल्मभेदनैः| अयोलवणपाषाणहेमताम्रप्रपीडनैः||१३१|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्विविधाभिर्बली स्थिरः| ग्रन्थिः पाषाणकठिनो यदा नैवोपशाम्यति||१३२|| अथास्य दाहः क्षारेण शरैर्हेम्नाऽथ वा हितः| पाकिभिः पाचयित्वा वा पाटयित्वा समुद्धरेत्||१३३|| मोक्षयेद्बहुशश्चास्य रक्तमुत्क्लेशमागतम्| पुनश्चापहृते रक्ते वातश्लेष्मजिदौषधम्||१३४|| धूमो विरेकः शिरसः स्वेदनं परिमर्दनम्| अप्रशाम्यति दोषे च पाचनं वा प्रशस्यते||१३५|| प्रक्लिन्नं दाहपाकाभ्यां भिषक् शोधनरोपणैः| बाह्यैश्चाभ्यन्तरैश्चैव व्रणवत् समुपाचरेत्||१३६|| कम्पिल्लकं विडङ्गानि दार्वीं कारञ्जकं फलम्| पिष्ट्वा तैलं विपक्तव्यं ग्रन्थिव्रणचिकित्सितम्||१३७|| द्विव्रणीयोपदिष्टेन कर्मणा चाप्युपाचरेत्| देशकालविभागज्ञो व्रणान् वीसर्पजान् बुधः||१३८|| इति ग्रन्थिविसर्पचिकित्सा|
🔊 Audio coming soon
ಗ್ರನ್ಥಿವಿಸರ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ರಕ್ತಪಿತ್ತೋತ್ತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕಾರಿಕಾಭಿರಿತ್ಯಾದಿನೋಪನಾಹಮಾಹ| ಉಪನಾಹ ಉಷ್ಣೋ ಬಹಲೋ ಲೇಪಃ| ಪಾಕ್ಯಕ್ಷಾರಯುತೇನೇತಿ ಪಾಕೇನ ಸುಶ್ರುತಾದ್ಯುಕ್ತವಿಧಾನೇನ ಕೃತಃ ಕ್ಷಾರಃ ಪಾಕ್ಯಕ್ಷಾರಃ, ಕಿಂವಾ ‘ಯವಕ್ಷಾರಯುತೇನ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ| ಗೋಮೂತ್ರೈರಿತ್ಯಾದೌ ಪತ್ರಮ್ ಏರಣ್ಡಾದಿಪತ್ರಮ್| ನಕ್ತಮಾಲಃ ಕರಞ್ಜಃ| ಬಿಭೀತಕತ್ವಚಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಕಲ್ಕೇನೇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ದನ್ತೀತ್ಯಾದೌ ಯೋ ಲೇಪೋ ಶಿಲಾಮಪಿ ಭಿನ್ದ್ಯಾತ್ ಸ ಕಫಗ್ರನ್ಥಿಂ ನಿತರಾಮೇವ ಭಿನ್ದ್ಯಾದಿತಿ ಭಾವಃ| ಇಮೈರಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ| ಗಿರಿಜಂ ಶಿಲಾಜತು; ಗಿರಿಜಪ್ರಯೋಗಶ್ಚ ರಸಾಯನೋಕ್ತೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಮುಸ್ತಸಕ್ತವಃ “ಮುಸ್ತಂ ವ್ಯೋಷ” (ಚಿ.ಅ.೭) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಾಃ| ಭಲ್ಲಾತಕಸಕ್ತವಃ ರಸಾಯನೋಕ್ತಾಃ| ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯೇತಿ ಧಾತುಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ಗುಲ್ಮಭೇದನೈರಿತಿ ವಿಮಾರ್ಗಾಜಪದಾದರ್ಶೈಃ| ಅಯೋಲವಣೇತ್ಯಾದಿ ತಪ್ತಾಯಃಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಪೀಡನೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶರೈರ್ಹೇಮ್ನೇತಿ ಶರೇಣ ಹೇಮ್ನಾ ವಾ ತಾಪಿತೇನ| ಪಾಕಿಭಿರಿತಿ ಪಾಚನಪಿಣ್ಡೈಃ| ಪುನಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ಉಕ್ತಾ ಅಪಿ ಧೂಮಾದಯಃ ಪುನರಪನೀತಗ್ರನ್ಥಿವಿಷಯತಯಾ ವಿಧೀಯನ್ತೇ, ತೇನ ಚೇಹ ನ ಪುನರುಕ್ತಿಃ||೧೧೮-೧೩೮||
Adhikarana ೩೦ (೧೩೯-೧೪೦) · Śloka ೧೪೦
ಯ ಏವ ವಿಧಿರುದ್ದಿಷ್ಟೋ ಗ್ರನ್ಥೀನಾಂ ವಿನಿವೃತ್ತಯೇ| ಸ ಏವ ಗಲಗಣ್ಡಾನಾಂ ಕಫಜಾನಾಂ ನಿವೃತ್ತಯೇ||೧೩೯|| ಗಲಗಣ್ಡಾಸ್ತು ವಾತೋತ್ಥಾ ಯೇ ಕಫಾನುಗತಾ ನೃಣಾಮ್| ಘೃತಕ್ಷೀರಕಷಾಯಾಣಾಮಭ್ಯಾಸಾನ್ನ ಭವನ್ತಿ ತೇ||೧೪೦||
य एव विधिरुद्दिष्टो ग्रन्थीनां विनिवृत्तये| स एव गलगण्डानां कफजानां निवृत्तये||१३९|| गलगण्डास्तु वातोत्था ये कफानुगता नृणाम्| घृतक्षीरकषायाणामभ्यासान्न भवन्ति ते||१४०||
🔊 Audio coming soon
ಗ್ರನ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಂ ಗಲಗಣ್ಡಗಣ್ಡಮಾಲಾಯಾಮಪ್ಯತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ಯ ಏವೇತ್ಯಾದಿನಾ| ಗಲಗಣ್ಡಾನಾಮಿತಿ ವಚನಾದ್ ಗಣ್ಡಮಾಲಾಽಪಿ ವಿವಕ್ಷಿತಾ||೧೩೯-೧೪೦||
Adhikarana ೩೧ (೧೪೧-೧೪೩) · Śloka ೧೪೩
ಯಾನೀಹೋಕ್ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ನಿವೃತ್ತಯೇ| ಏಕತಸ್ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮೇಕತಃ||೧೪೧|| ವಿಸರ್ಪೋ ನ ಹ್ಯಸಂಸೃಷ್ಟೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇನ ಜಾಯತೇ| ತಸ್ಮಾತ್ ಸಾಧಾರಣಂ ಸರ್ವಮುಕ್ತಮೇತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧೪೨|| ವಿಶೇಷೋ ದೋಷವೈಷಮ್ಯಾನ್ನ ಚ ನೋಕ್ತಃ ಸಮಾಸತಃ| ಸಮಾಸವ್ಯಾಸನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ವಿದ್ವಾನುಪಾಚರೇತ್||೧೪೩||
यानीहोक्तानि कर्माणि विसर्पाणां निवृत्तये| एकतस्तानि सर्वाणि रक्तमोक्षणमेकतः||१४१|| विसर्पो न ह्यसंसृष्टो रक्तपित्तेन जायते| तस्मात् साधारणं सर्वमुक्तमेतच्चिकित्सितम्||१४२|| विशेषो दोषवैषम्यान्न च नोक्तः समासतः| समासव्यासनिर्दिष्टां क्रियां विद्वानुपाचरेत्||१४३||
🔊 Audio coming soon
ವಿಸರ್ಪೇ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಸ್ತುತಿಮಾಹ- ಯಾನೀತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮೇವ ಕುತಃ ಪ್ರಧಾನಮಿತ್ಯಾಹ- ವಿಸರ್ಪೋ ನೇತ್ಯಾದಿ| ಸಾಧಾರಣಮಿತಿ ವಾತಕಫವಿಸರ್ಪೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ನ ಚ ನೋಕ್ತ ಇತಿ ಉಕ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೪೧-೧೪೩||
Adhikarana ೩೨ (೧೪೪-೧೪೬) · Śloka ೧೪೬
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ನಿರುಕ್ತಂ ನಾಮಭೇದಾಶ್ಚ ದೋಷಾ ದೂಷ್ಯಾಣಿ ಹೇತವಃ| ಆಶ್ರಯೋ ಮಾರ್ಗತಶ್ಚೈವ ವಿಸರ್ಪಗುರುಲಾಘವಮ್||೧೪೪|| ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯುಪದ್ರವಾ ಯೇ ಚ ಯಲ್ಲಕ್ಷಣ ಉಪದ್ರವಃ| ಸಾಧ್ಯತ್ವಂ, ನ ಚ, ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಸಾಧನಂ ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್||೧೪೫|| ಇತಿ ಪಿಪ್ರಕ್ಷವೇ ಸಿದ್ಧಿಮಗ್ನಿವೇಶಾಯ ಧೀಮತೇ| ಪುನರ್ವಸುರುವಾಚೇದಂ ವಿಸರ್ಪಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧೪೬||
तत्र श्लोकाः- निरुक्तं नामभेदाश्च दोषा दूष्याणि हेतवः| आश्रयो मार्गतश्चैव विसर्पगुरुलाघवम्||१४४|| लिङ्गान्युपद्रवा ये च यल्लक्षण उपद्रवः| साध्यत्वं, न च, साध्यानां साधनं च यथाक्रमम्||१४५|| इति पिप्रक्षवे सिद्धिमग्निवेशाय धीमते| पुनर्वसुरुवाचेदं विसर्पाणां चिकित्सितम्||१४६||
🔊 Audio coming soon
ನಿರುಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಯಲ್ಲಕ್ಷಣ ಉಪದ್ರವ ಇತಿ ಯಾದೃಗ್ಲಕ್ಷಣ ಉಪದ್ರವಃ| ನ ಚೇತಿ ನ ಸಾಧ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿಪ್ರಕ್ಷವೇ ಪ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛವೇ||೧೪೪-೧೪೬||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೨೧
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ವಿಸರ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने विसर्पचिकित्सितं नामैकविंशोऽध्यायः||२१||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ವಿಸರ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧||