Adhikarana అథ శల్యాహరణవిధిర్నామ సప్తత్రింశోఽధ్యాయః ప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతః శల్యాహరణవిధిం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः शल्याहरणविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శల్యానాం లోహరక్తాదీనామాహరణ ఉపాయ ఉక్తో యంత్రశస్త్రాణి| న త్వాహరణవిధానమతస్తద్విజ్ఞానార్థమధ్యాయారంభః|| 1||
Adhikarana శల్యగతిభేదాః (౨) · Śloka ౨
త్రివిధా హి గతిః శల్యానాముర్ధ్వమధస్తిర్యక్ చ| సా పునః ప్రత్యేకమృజువక్రభేదేన ద్విధా||2||
त्रिविधा हि गतिः शल्यानामुर्ध्वमधस्तिर्यक् च| सा पुनः प्रत्येकमृजुवक्रभेदेन द्विधा||२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వశల్యానామూర్ధ్వాదిభేదేన శరీరే త్రివిధా గతిర్గమనం| తత్రోత్తమాంగాభిముఖా ఊర్ధ్వగతిః| పాదాభిముఖా త్వధోగతిః| అంగపార్శ్వగమనం తిర్యగ్గతిః| ఋజు కృత్వా యత్ ప్రవేశనం శల్యస్య సా ఋజ్వీ గతిః| ప్రవిష్టస్యాంతఃస్వావయవైః కుటిలీభవనం కుటిలా గతిః|| 2||
Adhikarana సశల్యవ్రణలక్షణం (౩) · Śloka ౩
తత్ర ధ్యామం పిటకాచితం శోఫవేదనావంతం ముహుర్ముహుః శోణితాస్త్రావిణం బుద్బుదవదుద్గతం మృదుమాంసంచ వ్రణం సశల్యం విద్యాత్||3||
तत्र ध्यामं पिटकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्त्राविणं बुद्बुदवदुद्गतं मृदुमांसञ्च व्रणं सशल्यं विद्यात्||३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తత్ర ధ్యామత్వాదియుక్తం వ్రణం సశల్యమంతశ్శల్యం విద్యాదితి సంబంధః| ఉద్గతముద్గతౌష్ఠమితి సామాన్యేన సశల్యవ్రణలక్షణం||3||
Adhikarana త్వగాదిగతశల్యలక్షణాని (౪) · Śloka ౪
విశేషతస్తు త్వగ్గతే శల్యే వివర్ణః శోఫో భవత్యాయతః కఠినశ్చ| మాంసగతే శోఫాభివృద్ధిః శల్యమార్గానుపసంరోహః పీడనాసహిష్ణుతా చోషః పాకశ్చ| పేశ్యంతరస్థే శోఫవర్జ్యం మాంసప్రాప్తవత్| సిరాగతే సిరాధ్మానం శూలంచ| స్నావగతే స్నావజాలావక్షేపణం సంరంభశ్చోగ్రరుక్| స్రోతోగతే స్రోతసాం స్వకర్మగుణహానిః| ధమనీస్థే సఫేనం రక్తమీరయన్ననిలః| సశబ్దో నిర్గచ్ఛత్యంగపీడాహృల్లాసశ్చ| అస్థిగతే వివిధా వేదనాః శోఫశ్చ| సంధిగతేఽస్థివచ్చేష్టోపరోధశ్చ| అస్థిసంధిగతేఽస్థిపూర్ణతా సంఘర్షే బలవాంశ్చ||4||
विशेषतस्तु त्वग्गते शल्ये विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश्च| मांसगते शोफाभिवृद्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषः पाकश्च| पेश्यन्तरस्थे शोफवर्ज्यं मांसप्राप्तवत्| सिरागते सिराध्मानं शूलञ्च| स्नावगते स्नावजालावक्षेपणं संरम्भश्चोग्ररुक्| स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्मगुणहानिः| धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः| सशब्दो निर्गच्छत्यङ्गपीडाहृल्लासश्च| अस्थिगते विविधा वेदनाः शोफश्च| सन्धिगतेऽस्थिवच्चेष्टोपरोधश्च| अस्थिसन्धिगतेऽस्थिपूर्णता सङ्ग़र्षे बलवांश्च||४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విశేషస్తసు త్వగ్గత ఇత్యాదినోచ్యతే| శల్యమార్గో యేన శల్యం ప్రవిష్టం తస్యానుపరోహస్తథావస్థానం| చోషః స్వేదారతిమాన్ దాహః| పేశీమధ్యగతే శ్వయథువర్జ్యం మాంససదృశం లక్షణం| అవక్షేపణం సంకోచనం| సంరంభ ఆవేగః| స్రోతోగతే స్రోతసాం యాని రక్తాదివహనాదీని కర్మాణి గుణాశ్చ శారీరే వక్ష్యమాణాస్తేషాం హానిః| హృల్లాసో హృదయోత్క్లేశః| సంధిగతేఽస్థిగతసదృశలక్షణత్వమంగప్రసారణాదిచేష్టారోధశ్చ| సంధయో జానుకూర్పరాదయః| అస్థిసంధిర్ద్వయోరస్థ్నోర్యోగః| బలవాన్ ప్రభూతః| సంఘర్షః ఆకులత్వం|| 4||
Adhikarana కోష్ఠగతశల్యలక్షణం (౫) · Śloka ౫
కోష్ఠగతే త్వాటోపానాహౌ మూత్రపురీషాహారదర్శనాని చ వ్రణముఖాద్భవంతి||5||
कोष्ठगते त्वाटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनानि च व्रणमुख़ाद्भवन्ति||५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కోష్ఠస్థే శల్యే వ్రణముఖాత్ స్థానవిశేషేణ యథాసంభవం ముత్రాది దర్శనాది భవతి|| 5||
Adhikarana మర్మగతశల్యలక్షణం (౬) · Śloka ౬
మర్మగతే మర్మవిద్ధవత్||6||
मर्मगते मर्मविद्धवत्||६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మర్మగతే మర్మవిద్ధవత్ వక్ష్యేత|| 6|
Adhikarana పరిస్రావతః త్వగాదిగతశల్యలక్షణం (౭) · Śloka ౭
యథాయథం చోపదిష్టైః పరిస్రావైస్త్వగాదిషు శల్యముపలక్షయేత్||7||
यथायथं चोपदिष्टैः परिस्रावैस्त्वगादिषु शल्यमुपलक्षयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
త్వక్పరిస్రావణేన త్వక్శల్యం| మాంసపరిస్రావణేన మాంసశల్యం| ఏవం సర్వం శల్యం||7||
Adhikarana సూక్ష్మగతిశల్యలక్షణాని (౮) · Śloka ౮
సూక్ష్మగతిషు శల్యేష్వేతాన్యేవ లక్షణాన్యవిస్పష్టాని భవంతి||8||
सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यविस्पष्टानि भवन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సూక్ష్మశల్యేష్వేతాన్యేవ లక్షణాన్యపూర్ణాని భవంతి|| 8||
Adhikarana శల్యోపరోహణం (౯) · Śloka ౯
శుద్ధదేహానామనులోమసన్నివిష్టాన్యుపరుహ్యంతే||9||
शुद्धदेहानामनुलोमसन्निविष्टान्युपरुह्यन्ते||९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శుద్ధదేహత్వాదియుక్తానాం శల్యం రోహం యాతి|| 9||
Adhikarana శల్యానాం పునరబాధనం (౧౦) · Śloka ౧౦
దోషప్రకోపవ్యవాయవ్యాయామాభిఘాతేభ్యశ్చ ప్రచలితాని పునరాబాధయంతి||10||
दोषप्रकोपव्यवायव्यायामाभिग़ातेभ्यश्च प्रचलितानि पुनराबाधयन्ति||१०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పునర్దోషకోపాదాబాధం కరోతి|| 10||
Adhikarana త్వక్ప్రనష్టశల్యజ్ఞానోపాయాః (౧౧) · Śloka ౧౧
తత్ర త్వక్ప్రనష్టే స్నిగ్ధస్విన్నాయాం మృన్మాషయవగోధూమగోమయచూర్ణమర్దితాయాం త్వచి యత్ర సంరంభో వేదనా వా భవతి| యత్ర వా స్త్యానం సర్పిర్నిహితమాశు విలీయతే ప్రలేపో వా శుష్యతి తత్ర శల్యం జానీయాత్|11|
तत्र त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगोधूमगोमयचूर्णमर्दितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति| यत्र वा स्त्यानं सर्पिर्निहितमाशु विलीयते प्रलेपो वा शुष्यति तत्र शल्यं जानीयात्|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana మాంసప్రనష్టస్య కోష్ఠాస్థిపేశీవివరగతస్య చ శల్యస్య జ్ఞానోపాయాః (౧౧) · Śloka ౧౧
మాంసప్రనష్టే స్నేహాదిభిః క్రియాభిరాతురముపపాదయేత్కర్శితస్య చ శిథిలీభూతమనవబద్ధం క్షుభ్యమానం యత్ర సంరంభం వా జనయతి తత్ర శల్యం| ఏవం కోష్ఠాస్థిపేశీవివరేష్వపి||11||
मांसप्रनष्टे स्नेहादिभिः क्रियाभिरातुरमुपपादयेत्कर्शितस्य च शिथिलीभूतमनवबद्धं क्षुभ्यमानं यत्र संरम्भं वा जनयति तत्र शल्यम्| एवं कोष्ठास्थिपेशीविवरेष्वपि||११||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
త్వగాదినష్టే లక్షణముక్తం| ప్రదేశవిశేషస్తు న జ్ఞాయతే| తద్విజ్ఞానం త్వక్ప్రనష్టేత్యాదినోచ్యతే| ఏవం కోష్ఠాదీనాం స్పర్శవేదనాస్పర్శాసహత్వాదిభిః కల్పయేత్|| 11||
Adhikarana సిరాస్రోతోధమనీస్నావప్రనష్టశల్యజ్ఞానోపాయః (౧౨) · Śloka ౧౨
సిరాస్రోతోధమనీస్నావప్రణష్టే ఖండచక్రమశ్వయుక్తం రథమారోప్యాతురం విషమేఽధ్వని శీఘ్రం నయేత్| తతః సంరంభాదిభిర్జానీయాత్||12||
सिरास्रोतोधमनीस्नावप्रणष्टे ख़ण्डचक्रमश्वयुक्तं रथमारोप्यातुरं विषमेऽध्वनि शीग़्रं नयेत्| ततः संरम्भादिभिर्जानीयात्||१२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సిరాదినష్టే రథమారోప్యాతురం నయేత్| తేన శల్యం జానీయాత్| ఖండాని చక్రాణి యస్య తత్తథోక్తం|| 12||
Adhikarana సంధిప్రనష్టశల్యజ్ఞానోపాయః (౧౩) · Śloka ౧౩
సంధిప్రణష్టే స్నేహస్వేదోపపన్నం సంధిం ప్రసారణాకుంచనబంధనపీడనైరుపాచరన్ పూర్వవదవగచ్ఛేత్|13|
सन्धिप्रणष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नं सन्धिं प्रसारणाकुञ्चनबन्धनपीडनैरुपाचरन् पूर्ववदवगच्छेत्|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అస్థిప్రనష్టశల్యజ్ఞానోపాయః (౧౩) · Śloka ౧౩
అస్థిప్రణష్టే స్నిగ్ధస్విన్నాన్యస్థీని బంధనపీడనాభ్యాం భృశముపచరంస్తద్వదుపలక్షయేత్||13||
अस्थिप्रणष्टे स्निग्धस्विन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशमुपचरंस्तद्वदुपलक्षयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
స్నేహస్వేదాభిరుపాచరన్ పూర్వవత్ సంరంభాదిభిర్జానీయాత్| తద్వదితి పూర్వవత్ సంరంభాదిభిః|| 13||
Adhikarana మర్మప్రనష్టశల్యం మాంసాదిబహుశల్యజ్ఞానోపాయః (౧౪) · Śloka ౧౪
మర్మప్రణష్టే త్వనన్యభావాన్మాంసాదిభ్యో మర్మణా ముక్తం పరీక్షణం భవతి||14||
मर्मप्रणष्टे त्वनन्यभावान्मांसादिभ्यो मर्मणा मुक्तं परीक्षणं भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మర్మసు మాంసాద్యాశ్రయణాత్ మాంసాదిభిరేవోక్తం లక్షయేత్|| 14||
Adhikarana సామాన్యం శల్యప్రనష్టలక్షణం (౧౫) · Śloka ౧౫
సామాన్యలక్షణం తూచ్ఛ్రితహస్తిస్కంధాశ్వమాద్గురోహణద్రుతయానలంఘనప్లవనవ్యాయామైర్జృంభ్Oద్గారకాస క్షవథుష్ఠీవనహసనప్రాణాయామైర్మలశుక్రోత్సర్గైర్వా యత్ర సంరంభ్O వేదనా వా భవతి| యత్ర వా స్వల్పేఽప్యాయాసే స్వాపో గౌరవం ఘట్టనం శోఫో వా స్యాత్తత్ర శల్యమాదిశేత్||15||
सामान्यलक्षणं तूच्छ्रितहस्तिस्कन्धाश्वमाद्गुरोहणद्रुतयानलङ्ग़नप्लवनव्यायामैर्जृम्भोद्गारकास क्षवथुष्ठीवनहसनप्राणायामैर्मलशुक्रोत्सर्गैर्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति| यत्र वा स्वल्पेऽप्यायासे स्वापो गौरवम् ग़ट्टनं शोफो वा स्यात्तत्र शल्यमादिशेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఉచ్ఛ్రితహస్తిస్కంధయానాదిసామాన్యం శల్యప్రదేశవిశేషపరిజ్ఞానలక్షణం| ప్రాణాయామః శ్వాసోచ్ఛ్వాసనిరోధః || 15||
Adhikarana శల్యభేదాః (౧౬) · Śloka ౧౬
సమాసతశ్చతుర్విధం శల్యం భవతి| వృత్తద్విత్రిచతురస్రభేదేన| తదదృశ్యమానం వృత్తసంస్థానాదనుమిమీత||16||
समासतश्चतुर्विधं शल्यं भवति| वृत्तद्वित्रिचतुरस्रभेदेन| तददृश्यमानं वृत्तसम्स्थानादनुमिमीत||१६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తత్ర చతుర్విధం శల్యం ప్రకీర్తితం వృత్తం ద్వ్యస్రం త్ర్యస్రం చతురస్రం చ| సర్వమదృశ్యమానం వ్రణాకృత్యా కల్పయేత్|| 16||
Adhikarana మహతాం శల్యానామాహరణోపాయౌ (౧౭) · Śloka ౧౭
సర్వశల్యానాం మహతామాహరణే ద్వావేవోపాయౌ ప్రతిలోమోఽనులోమశ్చ| తత్ర ప్రతిలోమమర్వాచీనమానయేదనులోమం పరాచీనం| తిర్యగ్గతం యతః సుఖాహార్యం భవతి| తతశ్ఛిత్వాఽపహరేత్||17||
सर्वशल्यानां महतामाहरणे द्वावेवोपायौ प्रतिलोमोऽनुलोमश्च| तत्र प्रतिलोममर्वाचीनमानयेदनुलोमं पराचीनम्| तिर्यग्गतं यतः सुख़ाहार्यं भवति| ततश्छित्वाऽपहरेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఆహరణే ద్వావుపాయౌ ప్రతిలోమోఽనులోమశ్చ| తత్ర ప్రతిలోమం యద్యత ఏవ ప్రవిష్టం తేనైవానీయతే| అనులోమం యద్యతః ప్రవిష్టం తతః ప్రవేశ్య ద్వితీయేన హ్నియతే| తత్రార్వాచీనం యచ్ఛల్యం తత్ ప్రతిలోమమానయేత్| అర్వాచీనం పూర్వోక్తమూర్ధ్వగతిః| తద్యత ఏవ ప్రవిష్టం తేనైవాహరేత్| యచ్ఛల్యం పరాచీనం తదనులోమమానయేత్| యత్రాభిముఖంతత్రైవానయేదిత్యర్థః| పరాచీనమధోగతిః| తిర్యగ్గతం మాంసం చ ఛిత్వాఽపహరేత్| కస్మిన్ ప్రదేశ ఇత్యాహ-యత ఏవ సుఖేనాహర్తుం శక్యతే||17||
Adhikarana అనిర్ఘాతనీయశల్యప్రకాశః (౧౮) · Śloka ౧౮
ప్రతిలోమమనుత్తుండితం ఛేదనీయం పృథుముఖం చ శల్యం నిర్ఘాతయేత్| తథా కక్ష్యావంక్షణోరః పరశుకాంతరపతితాని| నైవ చాహరేద్విశల్యఘ్నం మర్మప్రణష్టం వాఽశోఫవేదనం పాకవిరహితం||18||
प्रतिलोममनुत्तुण्डितं छेदनीयं पृथुमुख़ं च शल्यं निर्ग़ातयेत्| तथा कक्ष्यावङ्क्षणोरः परशुकान्तरपतितानि| नैव चाहरेद्विशल्यग़्नं मर्मप्रणष्टं वाऽशोफवेदनं पाकविरहितम्||१८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ప్రతిలోమం లోమాభిముఖప్రవిష్టణ్ న నిర్ఘాతయేత్| ఉత్తుండితం దృశ్యమానముఖం తద్విపరీతమనుత్తుండితం| ఛేదనీయముఖం విస్తీర్ణముఖమర్ధచంద్రాది| కక్ష్యాదిపతితాని శల్యాణి న నిర్ఘాతయేత్| విశల్యఘ్నం యదా హృతం సత్ శూన్యం స్రోతః కృత్వ మారయతి తన్నైవాహరేదితి సంబంధః| యచ్చ మర్మస్థితం శోఫాదిరహితం తదపి నాహరేత్|| 18||
Adhikarana శల్యోద్ధరణోపాయాః (౧౯) · Śloka ౧౯
అథ హస్తప్రాప్యం శల్యం హస్తేనాహరేత్| తదశక్యం యథాయథం యంత్రేణ| తథాప్యశక్యం శస్త్రేణ విశస్య తతో నిర్లోహితం వ్రణం కృత్వాఽగ్నిఘృతమధుప్రభృతిభిః స్వేదయిత్వాఽవదహ్య తర్పయిత్వా సర్పిర్మధుభ్యాం బధ్వాఽఽచారికమాదిశేత్|19|
अथ हस्तप्राप्यं शल्यं हस्तेनाहरेत्| तदशक्यं यथायथं यन्त्रेण| तथाप्यशक्यं शस्त्रेण विशस्य ततो निर्लोहितं व्रणं कृत्वाऽग्निग़ृतमधुप्रभृतिभिः स्वेदयित्वाऽवदह्य तर्पयित्वा सर्पिर्मधुभ्यां बध्वाऽऽचारिकमादिशेत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana సిరాస్నాయులగ్నశల్యోద్ధరణోపాయాః, హృదయప్రనష్టశల్యాహరణోపాయాః (౧౯) · Śloka ౧౯
సిరాస్నావలగ్నం శలాకాగ్రణాభిమోచ్యాహరేత్| హృదయేఽభివర్తమానం శల్యం శీతజలాదిభిరుద్వేజితస్యాహరేద్యథామార్గం| దురాహరమన్యతోఽప్యేవమాహరేత్||19||
सिरास्नावलग्नं शलाकाग्रणाभिमोच्याहरेत्| हृदयेऽभिवर्तमानं शल्यं शीतजलादिभिरुद्वेजितस्याहरेद्यथामार्गम्| दुराहरमन्यतोऽप्येवमाहरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అస్థిప్రనష్టశల్యాహరణోపాయాః (౨౦) · Śloka ౨౦
అస్థివివరప్రణష్టమస్థివిదష్టం వా అవగృహ్య పద్భ్యాం పురుషం యంత్రేణాపకర్షేత్| అశక్యమేవం వ బలవద్భిః సుగృహీతస్య యంత్రేణ గ్రాహయిత్వా శల్యం వారంగం ప్రతిభుజ్య వా ధనుర్గుణైరేకతో బధ్వాఽన్యతశ్చ పంచాంగ్యా సుసంయతస్యాశ్వస్య వక్త్రకటకే బధ్నీయాత్| అథైనమేవం కశయా తాడయేద్యథోన్నమయంఛిరో వేగేన శల్యముద్ధరతి| దృఢాం వా వృక్షశాఖామవనమ్య తస్యాం పుర్వవద్బధ్వోద్ధరేత్| దుర్బలవారంగం తు కుశాభిర్బధ్వా| శ్వయథుగ్రస్తవారంగముత్పీడ్య శ్వయథుం||20||
अस्थिविवरप्रणष्टमस्थिविदष्टं वा अवगृह्य पद्भ्यां पुरुषं यन्त्रेणापकर्षेत्| अशक्यमेवं व बलवद्भिः सुगृहीतस्य यन्त्रेण ग्राहयित्वा शल्यं वारङ्गं प्रतिभुज्य वा धनुर्गुणैरेकतो बध्वाऽन्यतश्च पञ्चाङ्ग्या सुसंयतस्याश्वस्य वक्त्रकटके बध्नीयात्| अथैनमेवं कशया ताडयेद्यथोन्नमयञ्छिरो वेगेन शल्यमुद्धरति| दृढां वा वृक्षशाख़ामवनम्य तस्यां पुर्ववद्बध्वोद्धरेत्| दुर्बलवारङ्गं तु कुशाभिर्बध्वा| श्वयथुग्रस्तवारङ्गमुत्पीड्य श्वयथुम्||२०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అస్థివిదష్టమస్థిద్వయమధ్యగతం| విదష్టమివ విదష్టం| శల్యవారంగం ప్రతిభుజ్య కుటిలీకృత్య యథా రజ్వా గృహీతుం యుజ్యతే| అశ్వస్య పంచాంగీ ముఖం ఖురచతుష్టయం చ తాడయేన్ముఖతస్తథా వేగేన శిర ఉన్నమయతి| పూర్వవదితి బలిభిర్గృహీతస్య వారంగం ప్రతిభుజ్య| ఏకతో రజ్యుర్బధ్యతే అన్యతశ్చ వృక్షశాఖాయామితి| దుర్బలవారంగం యద్రజ్జ్వా యంత్రేణ వా ఆకృష్యమాణం భజ్యతే తత్ కుశాభిరభివేష్ట్యాహరేత్|| 20||
Adhikarana అదేశోత్తుండితశల్యాహరణోపాయాః (౨౧) · Śloka ౨౧
అదేశోత్తుండితమశ్మముద్గరప్రహారేణ విచాల్య యథామార్గమేవ||21||
अदेशोत्तुण्डितमश्ममुद्गरप्रहारेण विचाल्य यथामार्गमेव||२१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అదేశోత్తుండితం యతో నిర్హర్త్తుం న యుజ్యతే తతోఽశ్మాదిప్రహారేణ చాలయిత్వ యథామార్గమేవానీయాహరేత్|| 21||
Adhikarana కర్ణయుక్తశల్యాహరణోపాయాః (౨౨) · Śloka ౨౨
కర్ణవత్తు యంత్రేణ విమృదితకర్ణం కృత్వా| నాడీయంత్రేణ వా బహుముఖేన యథాస్వముపసంగృహ్య శలాకాయంత్రేణాఽన్యేన వా పూర్వవదాహరేత్||22||
कर्णवत्तु यन्त्रेण विमृदितकर्णं कृत्वा| नाडीयन्त्रेण वा बहुमुख़ेन यथास्वमुपसङ्गृह्य शलाकायन्त्रेणाऽन्येन वा पूर्ववदाहरेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
దృశ్యముఖం సకర్ణం శల్యం యంత్రేణ విమృదితకర్ణం కృత్వాహరేత్| నాడీయంత్రేణ వా బహుముఖేనామృతిదకర్ణమేవ|| 22||
Adhikarana అకర్ణశల్యాహరణోపాయాః (౨౩) · Śloka ౨౩
అనులోమమకర్ణమనల్పవ్రణముఖమయస్కాంతేన||23||
अनुलोममकर्णमनल्पव्रणमुख़मयस्कान्तेन||२३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అనులోమత్వాదియుక్తమయస్కాంతేన|| 23||
Adhikarana పక్వాశయగతశల్యాహరణోపాయః (౨౪) · Śloka ౨౪
పక్వాశయగతం విరేచనేన||24||
पक्वाशयगतं विरेचनेन||२४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సుబోధం|| 24||
Adhikarana వాతవిణ్మూత్రగర్భశల్యాహరణోపాయః (౨౫) · Śloka ౨౫
వాతవిణ్మూత్రగర్భసంగం ప్రవాహణేన||25||
वातविण्मूत्रगर्भसङ्गं प्रवाहणेन||२५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అధోవాతాదిశల్యం ప్రవాహణేన నిస్తాననాదినా|| 25||
Adhikarana దుష్టవాతాదిశల్యాహరణోపాయాః (౨౬) · Śloka ౨౬
దుష్టవాతవిషస్తన్యాదీన్యాస్యవిషాణచూషణేన||26||
दुष्टवातविषस्तन्यादीन्यास्यविषाणचूषणेन||२६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
దుష్టవాతాదీని కర్ణాదిగతాన్యాస్యచూషణేన విషాణచూషణేన వా| విషాణం శృంగం|| 26||
Adhikarana కంఠస్రోతోగతశల్యాహరణోపాయాః (౨౭) · Śloka ౨౭
కంఠస్రోతోగతే తు శల్యే విసంసక్తం సూత్రం కంఠే ప్రవేశయేత్| అథ తద్గృహీతం విజ్ఞాయ శల్యం సమమేవ సూత్రం బిసం చాక్షిపేత్| బిసాభావే మృణాలేఽప్యయమేవ విధిః|27|
कण्ठस्रोतोगते तु शल्ये विसंसक्तं सूत्रं कण्ठे प्रवेशयेत्| अथ तद्गृहीतं विज्ञाय शल्यं सममेव सूत्रं बिसं चाक्षिपेत्| बिसाभावे मृणालेऽप्ययमेव विधिः|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana కంఠాసక్తే జాతుషాజాతుషశల్యాహరణోపాయాః (౨౭) · Śloka ౨౭
జాతుషే తు కంఠసక్తే నాడీం ప్రవేశయేత్తదా చాగ్నితప్తాం సూక్ష్మముఖీం శలాకామథ తాం గృహీతశల్యాం శీతాభిరద్భిః పరిషిచ్య స్థిరీభూతామాహరేత్| అజాతుషేఽప్యేవమేవ ప్రతప్తాం జతుమధూచ్ఛిష్టాన్యతరప్రదిగ్ధాం శలాకాం|27|
जातुषे तु कण्ठसक्ते नाडीं प्रवेशयेत्तदा चाग्नितप्तां सूक्ष्ममुख़ीं शलाकामथ तां गृहीतशल्यां शीताभिरद्भिः परिषिच्य स्थिरीभूतामाहरेत्| अजातुषेऽप्येवमेव प्रतप्तां जतुमधूच्छिष्टान्यतरप्रदिग्धां शलाकाम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana కంఠసక్తకంటకశల్యాహరణోపాయాః (౨౭) · Śloka ౨౭
మత్స్యకంటకమన్యద్వా తాదృగస్థిశల్యం కంఠలగ్నం సూత్రేణ సూత్రప్లోతేన వా వేష్టితయాఽంగుల్యాఽపహరేత్| అథవా కేశోండుకం దృఢదీర్ఘసూత్రబద్ధం ద్రవోపహితం పాయయేద్వామయేచ్చ| వమతశ్చ శల్యైకదేశసక్తం సూత్రం సహసైవాక్షిపేత్| మృదునా వా దంతధావనకూర్చ్చేనాపహరేత్| పరతో వ ప్రణదేత్| వాలోండుకే విలగ్నే తద్వత్కంటకం| క్షతకంఠశ్చ త్రిఫలాచూర్ణం మధుఘృతసితోపేతమనుకంఠయన్ లిహ్యాత్||27||
मत्स्यकण्टकमन्यद्वा तादृगस्थिशल्यं कण्ठलग्नं सूत्रेण सूत्रप्लोतेन वा वेष्टितयाऽङ्गुल्याऽपहरेत्| अथवा केशोण्डुकं दृढदीर्ग़सूत्रबद्धं द्रवोपहितं पाययेद्वामयेच्च| वमतश्च शल्यैकदेशसक्तं सूत्रं सहसैवाक्षिपेत्| मृदुना वा दन्तधावनकूर्च्चेनापहरेत्| परतो व प्रणदेत्| वालोण्डुके विलग्ने तद्वत्कण्टकम्| क्षतकण्ठश्च त्रिफलाचूर्णं मधुग़ृतसितोपेतमनुकण्ठयन् लिह्यात्||२७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కంఠస్రోతోగత ఇత్యాది సుబోధం| మృణాలం బిసాంకురం| వమతశ్చ యది కేశోండుకం సజ్జతి తతో గృహీతశల్యం జ్ఞాత్వా ఝటిత్యాకర్షయేత్| పరతః అతః ప్రణుదేత్ బాలోండుకం| బాలోండుకే కంఠలగ్నే కంటకం తద్వద్ ద్రవేణ సూత్రబద్ధం పాయయేద్వామయేదాకర్షేచ్చ| క్షతకంఠస్త్రిఫలాచూర్ణం లిహ్యాదనుకంఠయన్ కంఠే అవలేహస్య సంగం కుర్వన్ న తు త్వరయా|| 27||
Adhikarana అప్శల్యాహరణోపాయాః (౨౮) · Śloka ౨౮
అపాం పూర్ణం పురుషమవాక్శిరసమవపీడయేద్ధునుయాద్వామయేచ్చ భస్మరాశౌ వ నిఖన్యాదాముఖాత్| అన్యథా హ్యున్మార్గగామిభిరద్భిరాధ్మానకాసశ్వాసపీనసేంద్రియోపఘాతజ్వరాదయః శ్లేష్మవికారా మృత్యుశ్చ| తత్ర యథాస్వం కఫే ప్రతికుర్యాత్|28|
अपां पूर्णं पुरुषमवाक्शिरसमवपीडयेद्धुनुयाद्वामयेच्च भस्मराशौ व निख़न्यादामुख़ात्| अन्यथा ह्युन्मार्गगामिभिरद्भिराध्मानकासश्वासपीनसेन्द्रियोपग़ातज्वरादयः श्लेष्मविकारा मृत्युश्च| तत्र यथास्वं कफे प्रतिकुर्यात्|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana గ్రాసశల్యప్రవేశనోపాయః (౨౮) · Śloka ౨౮
గ్రాసశల్యమంబునా ప్రవేశయేత్స్కంధే వా ముష్టినాభిహన్యాత్|28|
ग्रासशल्यमम्बुना प्रवेशयेत्स्कन्धे वा मुष्टिनाभिहन्यात्|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana కంఠస్థశ్లేష్మాదిశల్యనిర్హరణోపాయః (౨౮) · Śloka ౨౮
కంఠస్థం శ్లేష్మాణమన్నలవం వా ప్రధమనోత్కాసనాపకసనైర్విధమేత్||28||
कण्ठस्थं श्लेष्माणमन्नलवं वा प्रधमनोत्कासनापकसनैर्विधमेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అపాం పూర్ణం నద్యాదిపతనే| ఆముఖాత్| ముఖవర్జ్యం| ఆధ్మానాదిషు యథాస్వమాత్మీయం శ్లేష్మణి చికిత్సా కార్యా| ఉత్కసనం బహిరీరణం| అపకసనమంతరీరణం|| 28||
Adhikarana నేత్రశల్యాహరణోపాయాః (౨౯) · Śloka ౨౯
సూక్ష్మమక్షిశల్యం లేఖనప్రధమనవాలజలవస్త్రజిహ్వాభిరపనయేత్| తథా నిర్భుజ్య వర్త్మ వర్త్మగతమపనీయ చోష్ణాంబుబాష్పస్వేదం సమధుమధుకక్వాథేన సర్పిషా చ పరిషేకం కుర్యాత్| స్వయమపి చ శల్యమశ్రుక్షవథుకాసోద్గారమూత్రపురీషానిలైర్నయనాదిభ్యోంగావయవేభ్యః పతతి||29||
सूक्ष्ममक्षिशल्यं लेख़नप्रधमनवालजलवस्त्रजिह्वाभिरपनयेत्| तथा निर्भुज्य वर्त्म वर्त्मगतमपनीय चोष्णाम्बुबाष्पस्वेदं समधुमधुकक्वाथेन सर्पिषा च परिषेकं कुर्यात्| स्वयमपि च शल्यमश्रुक्षवथुकासोद्गारमूत्रपुरीषानिलैर्नयनादिभ्योङ्गावयवेभ्यः पतति||२९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వర్త్మగతం వర్త్మాక్షిపుటం నిర్భుజ్య పరివర్త్యాహరేత్| నయననాసాదిషు శల్యం క్షవథ్వాదిభిః క్రియమాణైః స్వయం పతతి|| 29||
Adhikarana కర్ణగతకీటశల్యాహరణోపాయాః (౩౦) · Śloka ౩౦
కీటే కర్ణస్రోతఃప్రవిష్టే తోదో గౌరవం భరభరాయమాణం చ భవతి స్పందమానే చాప్యధికం వేదనా| తత్ర సలవణేనాంబునా మధుకయుక్తేన మద్యేన వా సుఖోష్ణేన పూరణం| నిర్గతే చ కీటే తదుత్సర్జనం| తత్రైవ తు మృతే పాకకోథక్లేదా భవంతి| తేషు కర్ణస్రావోక్తం కుర్యాత్ప్రతినాహోక్తంచ| తోయపూర్ణం కర్ణం హస్తోన్మథితేన తైలాంబునా పూరయేత్| పార్శ్వావనతం వా కృత్వా హస్తేనాహన్యాన్నాడ్యా వాఽఽచూషయేత్||30||
कीटे कर्णस्रोतःप्रविष्टे तोदो गौरवं भरभरायमाणं च भवति स्पन्दमाने चाप्यधिकं वेदना| तत्र सलवणेनाम्बुना मधुकयुक्तेन मद्येन वा सुख़ोष्णेन पूरणम्| निर्गते च कीटे तदुत्सर्जनम्| तत्रैव तु मृते पाककोथक्लेदा भवन्ति| तेषु कर्णस्रावोक्तं कुर्यात्प्रतिनाहोक्तञ्च| तोयपूर्णं कर्णं हस्तोन्मथितेन तैलाम्बुना पूरयेत्| पार्श्वावनतं वा कृत्वा हस्तेनाहन्यान्नाड्या वाऽऽचूषयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కీట ఇత్యాది సుబోధం| నిర్గతే కీటే తదుత్సర్జనం లవణాంబ్వాదినా సహ త్యాగః| ప్రతీనాహో నాసారోగవిశేషః| కర్ణస్రావశ్చ కర్నరోగే వక్ష్యమాణః|| 30||
Adhikarana దేహే విలీయమానాని శల్యాని (౩౧) · Śloka ౩౧
భవంతి చాత్ర శ్లోకాః- జాతుషం హేమరూప్యాదిధాతుజం చ చిరస్థితం| ఊష్మణా ప్రాయశః శల్యం దేహజేన విలీయతే|31|
भवन्ति चात्र श्लोकाः- जातुषं हेमरूप्यादिधातुजं च चिरस्थितम्| ऊष्मणा प्रायशः शल्यं देहजेन विलीयते|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana దేహే అవిలీయమానాని శల్యాని (౩౧) · Śloka ౩౧
విషాణవేణుదార్వస్థిదంతవాలోపలాని తు| శల్యాని న విశీర్యంతే శరీరే మృన్మయాని చ| విషాణవేణ్వయస్తాలదారుశల్యం చిరాదపి| ప్రాయో నిర్భుజ్యతే తద్ధి పచత్యాశు పలాసృజీ||31||
विषाणवेणुदार्वस्थिदन्तवालोपलानि तु| शल्यानि न विशीर्यन्ते शरीरे मृन्मयानि च| विषाणवेण्वयस्तालदारुशल्यं चिरादपि| प्रायो निर्भुज्यते तद्धि पचत्याशु पलासृजी||३१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
భవంతి చాత్రేతి తంత్రరీతిః| జాతుషాదిశల్యం దేహే చిరస్థితం సత్ దేహోష్మణా విలీయతే| విషాణాది దేహస్థం న శీర్యతే| న విలీయత ఇత్యర్థః| తతోఽపి నిర్ధార్యతే| విషాణవేణ్వాది చిరాదపి న విశీర్యతే| తద్విషాణాది శల్యం నిర్భుజ్యతే కుటిలో భవతి| శీఘ్రంచ పలాసృజీ మాంసరక్తే పచతి|| 31||
Adhikarana అవగాఢశల్యాహరణోపాయాః (౩౨) · Śloka ౩౨
శల్యే మాంసావగాఢే చేత్స దేశో న విదహ్యతే| తతస్తం మర్దనస్వేదశుద్ధికర్శనబృంహణైః| తీక్ష్ణోపనాహపానాన్నఘనశస్త్రపదాంకనైః| పాచయిత్వా హరేచ్ఛల్యం పాటనైషణపీడనైః||32||
शल्ये मांसावगाढे चेत्स देशो न विदह्यते| ततस्तं मर्दनस्वेदशुद्धिकर्शनबृंहणैः| तीक्ष्णोपनाहपानान्नग़नशस्त्रपदाङ्कनैः| पाचयित्वा हरेच्छल्यं पाटनैषणपीडनैः||३२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మాంససక్తే శల్యే యది శల్యప్రదేశో న విదహ్యతే పాకాభిముఖో న భవతి| తతో మర్దనాదిభిః పాచయైత్వ పాటనాదిభిరపహరేత్||32||
Adhikarana ఉపసంహారః (౩౩) · Śloka ౩౩
శల్యప్రదేశయంత్రాణామవేక్ష్య బహురూపతాం| తైస్తైరుపాయైర్మతిమాన్ శల్యం విద్యాత్తథాహరేత్||33||
शल्यप्रदेशयन्त्राणामवेक्ष्य बहुरूपताम्| तैस्तैरुपायैर्मतिमान् शल्यं विद्यात्तथाहरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శల్యానాం బహురూపతామవేక్ష్య దేహప్రదేశానాం బహురూపతాం యంత్రాణాం చ రూపతామవేక్ష్య తైస్తైర్యథోక్తైరుపాయైః శల్యమేవంవిధమితి విద్యాదాహరేచ్చ|| 33||
Adhikarana నిఃశల్యవ్రణలక్షణం (౩౪) · Śloka ౩౪
వ్రణే ప్రశాంతే ప్రాంతేషు నాతిస్పర్శాసహిష్ణుషు| అల్పే శోఫే చ తాపే చ నిఃశల్యమితి నిర్దిశేత్|34|
व्रणे प्रशान्ते प्रान्तेषु नातिस्पर्शासहिष्णुषु| अल्पे शोफे च तापे च निःशल्यमिति निर्दिशेत्|३४|
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వ్రణేషు ప్రసన్నత్వాదియుక్తేషు నిశ్శల్యతాం శల్యరహితత్వమాదిశేత్|| 34||
Adhikarana కాయ ఏవ శల్యం (౩౪-౩౫) · Śloka ౩౫
కాయ ఏవ పరం శల్యం నిజదోషమలావిలః| శల్యే శల్యం శరాద్యం తు విశేషాత్తేన చింత్యతే||34|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే శల్యాహరణవిధిర్నామ సప్తత్రింశోఽధ్యాయః||35||
काय एव परं शल्यं निजदोषमलाविलः| शल्ये शल्यं शराद्यं तु विशेषात्तेन चिन्त्यते||३४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने शल्याहरणविधिर्नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः||३५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వస్య చాత్మీయ ఏవ కాయః పరం శల్యం జన్మసహస్నేష్వాబాధకత్వాత్| కింభూతః కాయ ఆహ-నిజదోషమలావిలః| శల్యం హి మలావిలం భవతి| కాయే తు య ఏవ నిజా దోషా రాగాదయో వాతాదయశ్చ తదేవ మలం| తత్ర కాయే శల్యే యద్యచ్చ శరాద్యం శల్యం తచ్ఛల్యే శల్యం క్షతే క్షారస్తేన విశేషాత్ చింత్యతే చర్చ్యత ఇతి|| 35|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానే సప్తత్రింశోఽధ్యాయః