Adhikarana atha marmavibhāgō nāma saptamō'dhyāyaḥ pratijñā (1) · Śloka 1
athātō marmavibhāgaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातो मर्मविभागं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pūrvamēvādhyāyārambhaprayōjanamuktam|| 1||
Adhikarana marmaṇāṁ saṅkhyā (2) · Śloka 2
saptōttaraṁ marmaśatam||2||
सप्तोत्तरं मर्मशतम्||२||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
sarvasmiñcharīrē saptōttaraṁ marmaṇāṁ śatam|| 2||
Adhikarana marmaṇāṁ sthānāni (3) · Śloka 3
tatra catuścatvāriṁśacchākhāsu| ṣaḍviṁśatirantarādhau| saptatriṁśadūrdhvam||3||
तत्र चतुश्चत्वारिंशच्छाखासु| षड्विंशतिरन्तराधौ| सप्तत्रिंशदूर्ध्वम्||३||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
tatra śākhācatuṣṭayē pratyēkaṁ śākhāyāmēkādaśa marmāṇi āgudādā'cākṣakasandhēḥ ṣaḍviṁśatiḥ| grīvādau saptatriṁśat| ēkasmin sakthni ēkādaśānāṁ marmaṇāṁ vibhāgāḥ pradarśyantē| ētēna śākhātrayē tathaivānumantavyam|| 3||
Adhikarana talahr̥dayaṁ nāmamarma tatra viddhē vyāghātaḥ (4) · Śloka 4
athaikaikasmin sakthni madhyamāṅgulimabhitō madhyē pāda- talasya talahr̥dayaṁ nāma marma| tatra viddhasya rujayā mara ṇam||4||
अथैकैकस्मिन् सक्थ्नि मध्यमाङ्गुलिमभितो मध्ये पाद- तलस्य तलहृदयं नाम मर्म| तत्र विद्धस्य रुजया मर णम्||४||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pādatalamadhyē madhyamāṅgulyabhimukhēna talahr̥dayaṁ nāma marma| tatra viddhasya rujayā maraṇam|| 4||
Adhikarana kṣipramarma, tatra viddhē maraṇam (5) · Śloka 5
aṅguṣṭhāṅulyōrmadhyē kṣipraṁ tatrā''kṣēpakēna maraṇam||5||
अङ्गुष्ठाङुल्योर्मध्ये क्षिप्रं तत्राऽऽक्षेपकेन मरणम्||५||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
kṣiprē viddhasyākṣēpēṇa maraṇam| ākṣēpō vātavyādhiṣu vakṣyamāṇalakṣaṇaḥ|| 5||
Adhikarana kūrcamarma, tatra viddhē vyāpacca (6) · Śloka 6
kṣiprasyōpari dvyaṅgula ubhayataḥ kūrcaḥ| tatra pādasya bhramaṇavēpanē bhavataḥ||6||
क्षिप्रस्योपरि द्व्यङ्गुल उभयतः कूर्चः| तत्र पादस्य भ्रमणवेपने भवतः||६||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
kūrcaḥ kṣiprasyōpari dvyaṅgulē| ubhayata iti pādapr̥ṣṭhāt pādatalaṁ yāvat| tatra kūrcē viddhasya pādabhramaṇavēpanē bhavataḥ| vēpanaṁ kampanām|| 6||
Adhikarana kūrcaśirōmarma, tatra viddhē vyāpacca (7) · Śloka 7
gulphasandhēradhaḥ kūrcaśiraḥ| tatra rujāśōpau||7||
गुल्फसन्धेरधः कूर्चशिरः| तत्र रुजाशोपौ||७||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
gulphasandhēradhaḥ kūrcaśirō nāma marma| tatra rujāśōphau bhavataḥ tatrētyatra viddhasyētyanuvarttatē|| 7||
Adhikarana gulphamarma, tatra viddhē vyāpacca (8) · Śloka 8
pādajaṅghayōḥ sandhānē gulphaḥ| tatra ruk stabdhasakthitā ṣaṇḍhatā vā||8||
पादजङ्घयोः सन्धाने गुल्फः| तत्र रुक् स्तब्धसक्थिता षण्ढता वा||८||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pādasya jaṅghāyāśca sandhānē sthitō gulphaḥ rugādikaraḥ ṣaṇḍhagā ayōṣidyōgyatvam|| 8||
Adhikarana indrabastimarma, tatra viddhē vyāpacca (9) · Śloka 9
pārṣṇiprabhr̥ti dvādaśabhiraṅgulairjaṅghāmadhyē indrabastiḥ| tatra śōṇitakṣayānmaraṇam||9||
पार्ष्णिप्रभृति द्वादशभिरङ्गुलैर्जङ्घामध्ये इन्द्रबस्तिः| तत्र शोणितक्षयान्मरणम्||९||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
jaṅghāmadhyē tu indrabastiḥ| tatra raktakṣayānmaraṇaṁ bhavati|| 9||
Adhikarana jānumarma, tatra viddhē vyāpacca (10) · Śloka 10
jaṅgōrvōḥ sandhānē jānuḥ| tatra khañjata||10||
जङ्गोर्वोः सन्धाने जानुः| तत्र खञ्जत||१०||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
jaṅghōrvōḥ saṅgamē sthitaṁ jānuḥ| tatra khañjatā bhavati| khañjō vikr̥tapādaḥ|| 10||
Adhikarana āṇimarma, tatra viddhē vyāpacca (11) · Śloka 11
jānunastryaṅgulādūrdhvamubhayata āṇiḥ| tatra śōphābhivr̥ddhiḥ stabdhasakthitā ca||11||
जानुनस्त्र्यङ्गुलादूर्ध्वमुभयत आणिः| तत्र शोफाभिवृद्धिः स्तब्धसक्थिता च||११||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
āṇiḥ apyubhayataḥ ūrau jānunastryaṅgulādūrdhvaṁ dvau diśau vyāpyavarttata ityarthaḥ| rugādikaraḥ|| 11||
Adhikarana ūrvī marma, tatra viddhē vyāpacca (12) · Śloka 12
ūrumadhyē ūrvī| tatra raktakṣayātsakthiśōṣaḥ||12||
ऊरुमध्ये ऊर्वी| तत्र रक्तक्षयात्सक्थिशोषः||१२||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
ūrumadhyē sthitā ūrvī| tadvēdhādraktakṣayāt sakthiśōṣaḥ|| 12||
Adhikarana lōhitākṣamarma tatra viddhē vyāpacca (13) · Śloka 13
ūrvyāstūrdhvamadhō vaṁkṣaṇasandhērūrumūlē lōhitākṣam| tatra raktakṣayāt pakṣāghātaḥ||13||
ऊर्व्यास्तूर्ध्वमधो वंक्षणसन्धेरूरुमूले लोहिताक्षम्| तत्र रक्तक्षयात् पक्षाघातः||१३||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
ūrōrmūlē vaṁkṣaṇasandhēradhastāt lōhitākṣam| tatra raktakṣayāt pakṣāghātō bhavati|| 13||
Adhikarana viṭapamarma, tatra viddhē vyāpacca (14) · Śloka 14
vaṁkṣaṇavr̥ṣaṇayōrmadhyē viṭapam| tatra ṣāṇḍhyamalpaśukratā vā||14||
वंक्षणवृषणयोर्मध्ये विटपम्| तत्र षाण्ढ्यमल्पशुक्रता वा||१४||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
vaṁkṣaṇavr̥ṣāṇāyōrmadhyē viṭapaṁ nāma| tatra ṣaṇḍhatā athavā alpaśukratā bhavati|| 14||
Adhikarana bāhumarmāṇi, tatra viddhē vyāpacca (15) · Śloka 15
sakthivad bāhvōḥ||15||
सक्थिवद् बाह्वोः||१५||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
iti talahr̥dayakṣiprakurcakūrcaśirōgulphēndrabastijānvāṇyurvīlōhitākṣaviṭapānyēkādaśaikasyāṁ śākhāyāṁ marmāṇi tadvadēva śākhātrayē'pi vijñēyam|| 15||
Adhikarana bāhumarmaṇi viśēṣaḥ (16) · Śloka 16
viśēṣastu-gulphō maṇibandhastathā jānukūrparam| tayōrvyadhē kuṇitā||16||
विशेषस्तु-गुल्फो मणिबन्धस्तथा जानुकूर्परम्| तयोर्व्यधे कुणिता||१६||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
kēvalaṁ bāhvōḥ kēṣāñcinnāmni viśēṣaḥ, tadēvōcyatē| yathā jaṅghācaraṇayōḥ sandhau gulphaḥ| tathā karaprapāṇyōrmaṇibandhaḥ| yathā jaṅghōrvōḥ saṅgamē jānu tathā prapāṇiprabāhumadhyē kūrparaḥ| jānuni viddhē yathā khañjatā| kūrparē viddhē tathā kuṇitā| kuṇirvikr̥takaraḥ|| 16||
Adhikarana kakṣāradharamarma, tatra viddhē vyāpacca (17) · Śloka 17
viṭapavacca kakṣākṣamadhyē kakṣādharaḥ| tatra kuṇitvam||17||
विटपवच्च कक्षाक्षमध्ये कक्षाधरः| तत्र कुणित्वम्||१७||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
yathā vaṁkṣaṇavr̥ṣaṇayōrmadhyē viṭapaṁ tathā kakṣākṣamadhyē kakṣādharaḥ| tasmin viddhē kuṇitvam|| 17||
Adhikarana antarādhimarmāṇi gudamarma, tatra viddhē sadyōmaraṇam (18) · Śloka 18
vātavarcōnirasanaḥ sthūlāntravibaddhō gudaḥ| tatra sadyō maraṇam||18||
वातवर्चोनिरसनः स्थूलान्त्रविबद्धो गुदः| तत्र सद्यो मरणम्||१८||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
gudaḥ sthūlāntrē pratibaddhō vātādinirasanakarmā| tasmin viddhē sadyō maraṇam|| 18||
Adhikarana bastimarma, tatra viddhē vyāpacca (19) · Śloka 19
alpamāṁsaśōṇitō'bhyantarataḥ kaṭyā dhanurvakra ēkadvārō'dhōmukhī bastiḥ| tatrāpi sadyō maraṇamaśmarīvraṇā- dr̥tē| tatrāpyubhayatō viddhē na jīvati| ēkatō bhinnē mūtrasrāvīvraṇō bhavati| sa tu yatnēnōpakrāntō rōhati||19||
अल्पमांसशोणितोऽभ्यन्तरतः कट्या धनुर्वक्र एकद्वारोऽधोमुखी बस्तिः| तत्रापि सद्यो मरणमश्मरीव्रणा- दृते| तत्राप्युभयतो विद्धे न जीवति| एकतो भिन्ने मूत्रस्रावीव्रणो भवति| स तु यत्नेनोपक्रान्तो रोहति||१९||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
bastiralpamāṁsaśōṇitaḥ kaṭyā madhyē pr̥ṣṭhatō vakrō dhanurvat| ēkatō dvārō mukhaṁ sa cāsyaikaḥ adhōmukhaśca| tatrāpi bastau viddhē maraṇaṁ bhavatyaśmarī vraṇādr̥tē| tatrāpyamaśmarīvraṇē dvābhyāṁ mārgābhyāṁ viddhē bastī maraṇamēva| aśmarīvraṇē'pyēkatō viddhē bastau mūtrasrāvī vraṇō bhavati| subōdham|| 19||
Adhikarana nābhimarma, tatra viddhē vyāpacca (20) · Śloka 20
pakvāmāśayamadhyē nābhiḥ tatrāpi sadyōmaraṇam||20||
पक्वामाशयमध्ये नाभिः तत्रापि सद्योमरणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
na kēvalaṁ bastirēva viddhaḥ sadyōghnō yāvannābhirapītyapiśabdasyārthaḥ|| 20||
Adhikarana hr̥dayamarma, tatra viddhē vyāpacca (21) · Śloka 21
kōṣṭhavakṣasōḥ stanayōśca madhyē sattvarajastamō'dhiṣṭhā namāmāśayadvāraṁ hr̥dayam| tatrāpi sadyō maraṇam||21||
कोष्ठवक्षसोः स्तनयोश्च मध्ये सत्त्वरजस्तमोऽधिष्ठा नमामाशयद्वारं हृदयम्| तत्रापि सद्यो मरणम्||२१||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
kōṣṭhavakṣasōḥ stanayōśca madhyē sthitaṁ sattvarajastamasāmadhiṣṭhānamāmāśayadvāraṁ tu hr̥dayam| tatrāpi viddhasya sadyō maraṇam||21||
Adhikarana stanamūlamarma, tatra viddhē vyāpacca (22) · Śloka 22
stanayōradhastād dvyaṅgulamubhayataḥ stanamūlē tayōḥ kaphapūrṇakōṣṭhasya maraṇam||22||
स्तनयोरधस्ताद् द्व्यङ्गुलमुभयतः स्तनमूले तयोः कफपूर्णकोष्ठस्य मरणम्||२२||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
tayōriti| stanamūlayōrviddhayōḥ|| 22||
Adhikarana stanarōhitamarma, tatra viddhē vyāpacca (23) · Śloka 23
stanacūcukayōrūrdhvaṁ dvyaṅgulamubhayataḥ stanarōhitē| tayōḥ śōṇitapurṇakōṣṭhasya maraṇam||23||
स्तनचूचुकयोरूर्ध्वं द्व्यङ्गुलमुभयतः स्तनरोहिते| तयोः शोणितपुर्णकोष्ठस्य मरणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
cūcukau stanamukhau śyāmau|| 23||
Adhikarana apastambhau marmaṇī tatra viddhē vyāpacca (24) · Śloka 24
ubhayatrōrasō nāḍyau vātavahē apastambhau| tayōḥ śōṇitapūrṇakōṣṭhatayā kāsaśvāsābhyāṁ ca maraṇam||24||
उभयत्रोरसो नाड्यौ वातवहे अपस्तम्भौ| तयोः शोणितपूर्णकोष्ठतया कासश्वासाभ्यां च मरणम्||२४||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
urasi ubhayatō dvē vātavahē nāḍyau apastambhau nāmnā marmaṇī||24||
Adhikarana apālāpamarmaṇī tatra viddhē vyāpacca (25) · Śloka 25
aṁsakūṭayōradhaḥ pārśvayōrupari bhāgayōrapālāpau| tayōḥ pūyatvamāpannēna raktēna maraṇam||25||
अंसकूटयोरधः पार्श्वयोरुपरि भागयोरपालापौ| तयोः पूयत्वमापन्नेन रक्तेन मरणम्||२५||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
aṁsapārśvāntarayōrmadhyē kiñcit pārśvabhāgē apālāpau| tayōrmadhyē viddhayōrna sadyō maraṇam| apitu pūyatvamāpannē raktē|| 25||
Adhikarana kaṭīkataruṇē marmaṇī tatra viddhē vyāpacca (26) · Śloka 26
pr̥ṣṭhavaṁśamubhayataḥ pratiśrōṇīkarṇāvasthinī kaṭīkataruṇē| tayōḥ śōṇitakṣayāt pāṇḍurvivarṇō hīnarupō mriyatē||26||
पृष्ठवंशमुभयतः प्रतिश्रोणीकर्णावस्थिनी कटीकतरुणे| तयोः शोणितक्षयात् पाण्डुर्विवर्णो हीनरुपो म्रियते||२६||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pr̥ṣṭhavaṁśamubhayataḥ pr̥ṣṭhavaṁśasya dvayōḥ pārśvayōryē pratiśrōṇī karṇāvasthinī sthitāḥ tē kaṭīkataruṇē marmaṇī śrōṇyāḥ karṇākr̥titvāt śrōṇīkarṇau|| 26||
Adhikarana kukundaramarma, tatra viddhē vyāpacca (27) · Śloka 27
pārśvayōrjaghanabahirbhāgē pr̥ṣṭhavaṁśamubhayataḥ kukundarau| tayōḥ sparśājñānamadhaḥ kāyē cēṣṭānāśaśca||27||
पार्श्वयोर्जघनबहिर्भागे पृष्ठवंशमुभयतः कुकुन्दरौ| तयोः स्पर्शाज्ञानमधः काये चेष्टानाशश्च||२७||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pr̥ṣṭhavaṁśasya pāRśvayōrmarmaṇī kukundarau tau ca jaghanādbahiḥ| kaṭyāḥ paścimō bhāgō jaghanam|| 27||
Adhikarana nitambamarmaṇī, tatra viddhē vyāpacca (28) · Śloka 28
śōṇīkarṇayōruparyyāśayācchādanau pārśvāntarapratibaddhau nitambau| tayōradhaḥ kāyē śōphō daurbalyaṁ maraṇañca||28||
शोणीकर्णयोरुपर्य्याशयाच्छादनौ पार्श्वान्तरप्रतिबद्धौ नितम्बौ| तयोरधः काये शोफो दौर्बल्यं मरणञ्च||२८||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pr̥ṣṭhavaṁśasya dvayōḥ pārśvayōḥ śrōṇīkarṇayōrupari pārśvāntaramadhyē pratibaddhau pakvāśayasya chādanē nitambamarmaṇī|| 28||
Adhikarana pārśvasandhimarmaṇī tatra viddhē vyāpacca (29) · Śloka 29
adhaḥ pārśvāntarapratibaddhau jaghanapārśvamadhyē tiryyagūrdhvaṁ ca pārśvasandhī| tayōḥ śōṇitapūrṇakōṣṭhatayā maraṇam||29||
अधः पार्श्वान्तरप्रतिबद्धौ जघनपार्श्वमध्ये तिर्य्यगूर्ध्वं च पार्श्वसन्धी| तयोः शोणितपूर्णकोष्ठतया मरणम्||२९||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pārśvāntarapratibaddhau| savyapārśvasthaḥ savyē pratibaddhaḥ| apasavyaścāpasavyē| tatra cādha tiryyakca pratibaddhau pāRśvasandhī| tē ca jaghanapārśvayōrmadhyē bhavataḥ|| 29||
Adhikarana br̥hatyākhyau marmaṇī, tatra viddhē vyāpacca (30) · Śloka 30
adhaḥ pāRśvāntarapratibaddhau jaghanapārśvamadhyē tiryyagūrdhvaṁ ca pārśvasandhī| tayōḥ śōṇitapūrṇakōṣṭhatayā maraṇam||30||
अधः पाऱ्श्वान्तरप्रतिबद्धौ जघनपार्श्वमध्ये तिर्य्यगूर्ध्वं च पार्श्वसन्धी| तयोः शोणितपूर्णकोष्ठतया मरणम्||३०||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pr̥ṣṭhavaṁśasya dvayōḥ pūrvōktayōḥ stanamūlayōrārjavēna tiryyak spaṣṭadiggrahaṇēna br̥hatyau marmaṇī|| 30||
Adhikarana aṁsaphalamarmaṇī, tatra vyāpacca (31) · Śloka 31
pr̥ṣṭhavaṁśamubhayatō bāhumūlasambaddhē aṁsaphalakē| tayōrbāhusvāpaśōṣau||31||
पृष्ठवंशमुभयतो बाहुमूलसम्बद्धे अंसफलके| तयोर्बाहुस्वापशोषौ||३१||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
aṁsaphalakē pr̥ṣṭhavaṁśasya dvayōḥ pārśvayōrbāhumūlē ca pratibaddhē| tayōrvyadha iti sarvatra sambandhaḥ|| 31||
Adhikarana aṁsākhyē marmaṇī, tatra viddhē vyāpacca (32) · Śloka 32
grīvābāhuśirōmadhyēṁ'sapīṭhaskandhabandhanāvaṁsau| tayōḥ stambdhabāhutā||32||
ग्रीवाबाहुशिरोमध्येंऽसपीठस्कन्धबन्धनावंसौ| तयोः स्तम्ब्धबाहुता||३२||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
aṁsau grīvādimadhyagau skandhayōḥ aṁsapī ṭhayōśca bandhārthau| ēvaṁ gudō bastirnābhirhr̥dayaṁ dvē stanamūlē dvē stanarōhitē dvāvapastambhau dvāvapālāpau dvē kaṭīkataruṇē dvē kukundarē dvau nitambē dvau pārśvasandhī dvē br̥hatyau dvē aṁsaphalakē dvāvaṁsāviti ṣaḍviṁśatirmarmāṇyantarādhau|| 32||
Adhikarana ūrdhvamarmāṇi dvē nīlē dvē manyē tatra viddhē vyāpacca (33) · Śloka 33
kaṇṭhanāḍīmubhayataścatasrō dhamanyaḥ| tāsāṁ dvē nīlē, dvē manyē| tāsu mūkatā, svaravaikr̥tyaṁ, rasāgrāhitā vā bhavati||33||
कण्ठनाडीमुभयतश्चतस्रो धमन्यः| तासां द्वे नीले, द्वे मन्ये| तासु मूकता, स्वरवैकृत्यं, रसाग्राहिता वा भवति||३३||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
ūrdhvamucyatē| kaṇṭhanāḍyāmēkasmin| pārśvē ēkā nīlā nāma sirā| ēkā manyā| tathaiva dvitīyē| tāsāṁ vyadhē mūkatvādikaṁ bhavati|| 33||
Adhikarana mātr̥kāmarmāṇi tatra viddhē vyāpacca (34) · Śloka 34
grīvāyāmubhayataḥ pr̥thak catasraḥ sirā mātr̥kāstāsu sadyō maraṇam||34||
ग्रीवायामुभयतः पृथक् चतस्रः सिरा मातृकास्तासु सद्यो मरणम्||३४||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
grīvāyāṁ dvayōḥ pārśvayōraṣṭau sirā mātr̥kāhvayāḥ|| 34||
Adhikarana kr̥kāṭikākhyē marmāṇi tatra viddhē vyāpacca (35) · Śloka 35
śirōgrīvayōḥ sandhānē kr̥kāṭikē| tayōścalamūrdhatā||35||
शिरोग्रीवयोः सन्धाने कृकाटिके| तयोश्चलमूर्धता||३५||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
ubhayapārśvē śirasō grīvāyāśca sandhānē kr̥kāṭikē marmaṇī| tatra viddhasya calaśīrṣatā|| 35||
Adhikarana vidhurākhyē marmaṇi tatra viddhē vyāpacca (36) · Śloka 36
karṇapr̥ṣṭhayōradhaḥsaṁśritē vidhurē| tayōrbādhiryam||36||
कर्णपृष्ठयोरधःसंश्रिते विधुरे| तयोर्बाधिर्यम्||३६||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
karṇayōradhō vidhurē|| 36||
Adhikarana phaṇākhyē marmaṇī, tatra viddhē vyāpacca (37) · Śloka 37
ghrāṇamārgamubhayataḥ śrōtramārgapratibaddhāvabhyantarataḥ phaṇau| tayōrgandhājñānam||37||
घ्राणमार्गमुभयतः श्रोत्रमार्गप्रतिबद्धावभ्यन्तरतः फणौ| तयोर्गन्धाज्ञानम्||३७||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
ghrāṇasrōtasōrdvayōḥ pārśvayōrantaḥ śirasi galapradēśē phaṇau nāmnā marmaṇī| tau ca śrōtrasrōtaḥ pratibaddhau tayōrvyadhē gandhājñānam|| 37||
Adhikarana apāṅgākhyē marmaṇī tatra viddhē vyāpacca (38) · Śloka 38
bhruvōḥ pucchāntayōradhō'kṣṇōrbāhyatō'pāṅgau| tayōrāndhyam||38||
भ्रुवोः पुच्छान्तयोरधोऽक्ष्णोर्बाह्यतोऽपाङ्गौ| तयोरान्ध्यम्||३८||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
bhruvōḥ sambandhinōḥ pucchāntayōrbāhyāntarayōradha akṣṇōśca bahirapāṅgau marmaṇī|| 38||
Adhikarana śaṅkhākhyē marmaṇī, tatra viddhē vyāpacca (39) · Śloka 39
bhruvōḥ pucchāntayōruparyanukarṇaṁ lalāṭē śaṅkhau| tayōḥ sadyō maraṇam||39||
भ्रुवोः पुच्छान्तयोरुपर्यनुकर्णं ललाटे शङ्खौ| तयोः सद्यो मरणम्||३९||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
lalāṭē bhruvōḥ pucchāntayōrupari karṇamanu karṇaṁ prati śaṅkhau nāma marmaṇī| tayōrvyadhē sadyō maraṇam|| 39||
Adhikarana āvarttākhyē marmaṇī tatra viddhē vyāpacca (40) · Śloka 40
bhruvōrupari nimnayōrāvarttau tayōrāndhyaṁ dr̥ṣṭyupaghātō vā||40||
भ्रुवोरुपरि निम्नयोरावर्त्तौ तयोरान्ध्यं दृष्ट्युपघातो वा||४०||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
bhruvōrupari nimnayōḥ pradēśayōrāvarttau nāmnā dvē marmaṇī| tayōrvyadhē āndhyam| adarśanam athavōpaghātamātraṁ dr̥ṣṭērvā|| 40||
Adhikarana utkṣēpākhyē marmaṇī tatra viddhasya vyāpacca (41) · Śloka 41
śaṅkhayōrupari kēśāntē utkṣēpau| tayōḥ saśalyaḥ pākāt patitaśalyō vā jīvēnnōddhr̥taśalyaḥ||41||
शङ्खयोरुपरि केशान्ते उत्क्षेपौ| तयोः सशल्यः पाकात् पतितशल्यो वा जीवेन्नोद्धृतशल्यः||४१||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
śaṅkhayōrupari kēśāvasānamaryyādē utkṣēpō marmaṇī| tayōrviddhaḥ san saśalyō jīvati| pākādvā svayaṁpatitē jīvati| uddhr̥taśalyō na jīvēt|| 41||
Adhikarana sthapanyakhyē marmaṇī tatra viddhasyāvasthā ca (42) · Śloka 42
bhruvōrmadhyē sthapanī| tatrōtkṣēpavat||42||
भ्रुवोर्मध्ये स्थपनी| तत्रोत्क्षेपवत्||४२||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
bhruvōrmadhyē nāma sthapanī marma| tatrōtkṣēpavat saśalyī jīvēt| pākāt patitaśalyō vā| tatra ca uddhr̥taśalyō na jīvēt|| 42||
Adhikarana sīmantākhyāni marmāṇi tatra viddhasya vyāpacca (43) · Śloka 43
pañca sandhayaḥ śirasi| tiryyagūrdhvaṁ ca sīmantānām| tēṣūnmādabhramacittanāśairmaraṇam||43||
पञ्च सन्धयः शिरसि| तिर्य्यगूर्ध्वं च सीमन्तानाम्| तेषून्मादभ्रमचित्तनाशैर्मरणम्||४३||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
pañca śirasi kapālānāṁ sandhayaḥ pañca marmāṇi| tatra daau lalāṭaparśvayōḥ kēśāntāvasthitau dvau kr̥kāṭikāpārśvayōrūrdhvagau sandhī| tayōrupari tiryyagr̥jusandhiḥ sīmantāstēṣu viddhēṣūnmādādibhirmaraṇam|| 43||
Adhikarana śr̥ṅgāṭakākhyāni marmāṇi tatra viddhē vyāpacca (44) · Śloka 44
jihvāghrāṇākṣiśrōtratarpaṇīnāṁ sirāṇāṁ tāluni sannipātaḥ| tāsāṁ mukhāni catvāri śr̥ṅgāṭakasaṁjñāni| tēṣu sadyōmaraṇam||44||
जिह्वाघ्राणाक्षिश्रोत्रतर्पणीनां सिराणां तालुनि सन्निपातः| तासां मुखानि चत्वारि शृङ्गाटकसंज्ञानि| तेषु सद्योमरणम्||४४||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
jihvādisantarpaṇīnāṁ sirāṇāṁ tāluni sannipātō bhavati| tāsāṁ yāni bahvīnāmapi catvāri mukhāni tāni śr̥ṅgāṭakākhyāni marmāṇi| tēṣāṁ vyadhē sadyōmaraṇam|| 44||
Adhikarana adhipratisaṁjñaṁ marma tatra viddhē vyāpacca (45) · Śloka 45
mastakābhyantara upariṣṭātsirāsandhisannipātō rōmāvarttaḥ sō'dhipatirnāma| tatrāpi sadyōmaraṇaṁ bhavatīti||45||
मस्तकाभ्यन्तर उपरिष्टात्सिरासन्धिसन्निपातो रोमावर्त्तः सोऽधिपतिर्नाम| तत्रापि सद्योमरणं भवतीति||४५||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
antarmastakaṁ sarvōrdhvasirāsandhīnāṁ saṅgamō nāmāvarttō nāma marma| sa ēvādhipākhyaḥ| ēvaṁ dvē nīlē dvē manyē aṣṭau mātr̥kāḥ dvē kr̥kāṭikē dvē vidhurē dvau phaṇau dvāvapāṅgau dvau śaṅkhau dvāvāvarttau dvāvutkṣēpau ēkā sthapanī pañca sīmantāścatvāri śr̥ṅgāṭakānyēkō'dhipatiparyyāya āvartta ityētāni saptatriṁśacchirasi marmāṇi||45||
Adhikarana marmaṇāṁ sāmānyalakṣaṇam (46) · Śloka 46
sāmānyalakṣaṇaṁ punarmarmaṇāṁ pīḍitē rujōtpattirviṣamaṁ ca spandanam||46||
सामान्यलक्षणं पुनर्मर्मणां पीडिते रुजोत्पत्तिर्विषमं च स्पन्दनम्||४६||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
marmaṇāṁ nāma sthānañca jñātam| lakṣaṇaṁ tu na jñātam| atastadvijñānārthamucyatēsāmānyēnētyādi| sarvamarmaṇāmidaṁ lakṣaṇamityarthaḥ| viṣamamanēkarūpam|| 46||
Adhikarana marmaviddhalakṣaṇam (47) · Śloka 47
sāmānyēnaiva ca - dēhaprasuptirgurutā sammōhaḥ śītakāmitā| svēdō mūrcchā vamiḥ śvāsō marmaviddhasya lakṣaṇam||47||
सामान्येनैव च - देहप्रसुप्तिर्गुरुता सम्मोहः शीतकामिता| स्वेदो मूर्च्छा वमिः श्वासो मर्मविद्धस्य लक्षणम्||४७||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
sāmānyēnanaiva cētasya dēhaprasuptirityādinā sambandhaḥ| prsuptichēdādyanabōdhaḥ| sammōhō mūrcā||47||
Adhikarana marmaśabdanirvacanam (48) · Śloka 48
api ca-maraṇakāritvānmarma||48||
अपि च-मरणकारित्वान्मर्म||४८||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
api cēti samuccayē| maraṇakāritvānmarmēti nirvacanam|| 48||
Adhikarana māṁsādibhēdēna marmaṇāṁ pañcadhātvam (49) · Śloka 49
tatpunarmāṁsasirāsnāyvasthisandhisannipātaḥ| tēna tasmin pīḍyamānē viśēṣataḥ prāṇabādhaḥ| bāhulyēna tu nirdēśaḥ| tasmānmāṁsādyāśrayatō marmāṇi pañcadhā bhidyantē||49||
तत्पुनर्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिसन्निपातः| तेन तस्मिन् पीड्यमाने विशेषतः प्राणबाधः| बाहुल्येन तु निर्देशः| तस्मान्मांसाद्याश्रयतो मर्माणि पञ्चधा भिद्यन्ते||४९||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
tat punarmarma māṁsādisannipātastēṣāṁ miśrībhāvē naikatrāvasthānaṁ tēna hētunā tasmin pīḍitē'dhikaṁ prāṇānāmābādhō bhavati| māṁsādīnāṁ pañcānāṁ yadyapi miśrībhāvēna sarva marma bhavati| tathāpi yō'yaṁ māṁsamarma sirāmarma ityādi vyapadēśaḥ sa bāhulyakr̥ta ēva| yatra māṁsasya bāhulyaṁ tatra māṁsēna vyapadēśaḥ| yatra sirāṇāṁ tatra sirābhiḥ| ēvamanyatrāpi vācyam| ēvaṁ māṁsādibhēdēna pañcadhā marmāṇi|| 49||
Adhikarana māṁsamarmāṇi (50) · Śloka 50
tadyathā talahr̥dayēndrabastigudastanarōhitānyēkādaśa māṁsamarmāṇi||50||
तद्यथा तलहृदयेन्द्रबस्तिगुदस्तनरोहितान्येकादश मांसमर्माणि||५०||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
tatraikādaśa māṁsamarmāṇi; tadyathā-caturṣu karacaraṇēṣu catvāri talahr̥dayāni| catvārīndrabastayaḥ| ēkō gudō dvē stanarōhita iti|| 50||
Adhikarana sirāmarmāṇi (51) · Śloka 51
urvīlōhitākhyanābhihr̥dayastanamūlāpastambhāpālāpapārśvasandhibr̥hatīnīlāmanyāmātr̥kāphaṇāpāṅgasthapanīśr̥ṅgāṭakānyēkacatvāriṁśatsirāmarmāṇi||51||
उर्वीलोहिताख्यनाभिहृदयस्तनमूलापस्तम्भापालापपार्श्वसन्धिबृहतीनीलामन्यामातृकाफणापाङ्गस्थपनीशृङ्गाटकान्येकचत्वारिंशत्सिरामर्माणि||५१||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
ēkacatvāriṁśat sirāmarmāṇi| tadyathā-catasra urvyaścatvāri lōhitākṣāṇi| ēkā nābhirēkaṁ hr̥dayam| dvē stanamūlē| dvāvapastambhau| dvāvapālāpī| dvau pārśvasandhī| dvē br̥hatyau| dvē nīlē| dvē manyē| aṣṭau mātr̥kāḥ| dvau phaṇau| dvau apāṅgau| ēkā sthapanī| catvāri śr̥ṅgāṭakāni iti|| 51||
Adhikarana snāvamarmaṇi (52) · Śloka 52
kṣiprakūrcakūrcaśirōviṭapakakṣādharāṇi bastyaṁsavidhurōtkṣēpāḥ saptaviṁśatiḥ snāvamarmāṇi||52||
क्षिप्रकूर्चकूर्चशिरोविटपकक्षाधराणि बस्त्यंसविधुरोत्क्षेपाः सप्तविंशतिः स्नावमर्माणि||५२||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
saptaviṁśatiḥ snāvamarmāṇi| tadyathā-karacaraṇēṣu catvāri kṣiprāṇi| catvāraḥ kūrcā| catvāri kūrcaśirāṁsi| dvē viṭapē| dvau kakṣyādharau| catvāryyāṇayaḥ| ēkō bastiḥ| dvāvaṁsau| dvē vidhurē| dvāvutkṣēpāviti|| 52||
Adhikarana asthimarmāṇi (53) · Śloka 53
kaṭīkataruṇanitambāṁsaphalakaśaṅkhāstvaṣṭāvasthimarmāṇi||53||
कटीकतरुणनितम्बांसफलकशङ्खास्त्वष्टावस्थिमर्माणि||५३||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
aṣṭāvasthi marmāṇi| tadyathā-dvē kaṭīkataruṇē| dvau nitambau| dvāvaṁsaphalakau| dvau śaṅkhāviti|| 53||
Adhikarana sandhimarmāṇi (54) · Śloka 54
gulphamaṇibandhajānukūrparakukundarakr̥kāṭikāvartasīmantādhipatayō viṁśatiḥ sandhimarmāṇi||54||
गुल्फमणिबन्धजानुकूर्परकुकुन्दरकृकाटिकावर्तसीमन्ताधिपतयो विंशतिः सन्धिमर्माणि||५४||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
viṁśatiḥ sandhimarmāṇi| tadyathā-dbau gulphau| dvau maṇibandhau| dvē jānunī| dvē kūrparē| dvau kukundarau| dvē kr̥kāṭikē| dvau āvartau| pañca sīmantāḥ| ēka adhipatiḥ|| 54||
Adhikarana punaḥ prakārantarēṇa marmāṇāṁ pañcavidhatvam (55) · Śloka 55
punaśca pañcadhā||55||
पुनश्च पञ्चधा||५५||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
tāni ca māṁsādibhēdēna pañcadhōktāni| punaranyēna prakārēṇa sadyaḥ prāṇaharatvādinā pañcadhōcyantē 1. kānicit sadyaḥ prāṇaharāṇi| 2. kānicit kālāntaraprāṇaharāṇi| 3. anyāni viśalyaghnāni| 4. anyāni vaikalyakarāṇi| 5. anyāni rujākarāṇi| iti pañcaprakārāḥ|| 55||
Adhikarana sadyaḥ prāṇaharāṇi marmāṇi (56) · Śloka 56
gudabastinābhihr̥dayamātr̥kāśaṅkhaśr̥ṅgāṭakādhipataya ēkōnaviṁśatiḥ sadyaḥ prāṇaharāṇyāgnēyatvāt| tēṣāṁ saptarātrābhyantaraṁ kalaḥ||56||
गुदबस्तिनाभिहृदयमातृकाशङ्खशृङ्गाटकाधिपतय एकोनविंशतिः सद्यः प्राणहराण्याग्नेयत्वात्| तेषां सप्तरात्राभ्यन्तरं कलः||५६||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
tatra sadyaḥ prāṇaharāṇi gudabastinābhihr̥dayāni catvāri| aṣṭau mātr̥kāḥ| dbau śaṅkhau| catvāri śr̥ṅgāṭakāni| ēkō'dhipatiḥ| ityēkōnaviṁśatiḥ| āghnēyatvamāśu maraṇahētuḥ| saptarātrābhyantaraṁ prathamadivasāditi|| 56||
Adhikarana kālāntaraprāṇaharāṇi marmāṇi (57) · Śloka 57
talahr̥dayakṣiprēndrabastivakṣōmarmakaṭīkataruṇanitambapārśvasandhibr̥hatīsīmantāstrayastriśatkālāntaraprāṇaharāṇi| saumyāgnēyatvāttēṣāṁ pakṣābhyantaraṁ kālaḥ| tēṣvapi tu kṣiprāṇi kadācidāśu||57||
तलहृदयक्षिप्रेन्द्रबस्तिवक्षोमर्मकटीकतरुणनितम्बपार्श्वसन्धिबृहतीसीमन्तास्त्रयस्त्रिशत्कालान्तरप्राणहराणि| सौम्याग्नेयत्वात्तेषां पक्षाभ्यन्तरं कालः| तेष्वपि तु क्षिप्राणि कदाचिदाशु||५७||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
trayastriṁśanmarmāṇi saumyāgnēyatvāt kālāntarēṇa vilambitaṁ prāṇaharāṇi| pakṣābhyantarē vā praharādivaśādaniyamaḥ| tadyathā-catvāri talahr̥dayāni| catvāri kṣiprāṇi| catvāraḥindrabastayaḥ| aṣṭau vakṣōmarmāṇi stanamūlastanarōhitāpastambhāpālāpākhyāni| dvē kaṭīkataruṇē| dvau nitambau| dvau pārśvasandhī| dvē br̥hatyau| pañca sīmantāḥ| iti trayastriṁśat| tēṣvapi madhyē kṣiprāṇi sadyaḥ prāṇaharāṇyapi bhavanti|| 57||
Adhikarana viśalyaghnāni marmāṇi (58) · Śloka 58
utkṣēpau sthapanī ca trīṇi viśalyaghnāni vāyavyatvāt| śalyamukhāvaruddhō hi yāvadatra vāyusthiṣṭhati tāvajjīvati||58||
उत्क्षेपौ स्थपनी च त्रीणि विशल्यघ्नानि वायव्यत्वात्| शल्यमुखावरुद्धो हि यावदत्र वायुस्थिष्ठति तावज्जीवति||५८||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
trīṇi viśalyaghnāni| tāni vāyavyāni śalyaṁ ākr̥ṣṭē vāyōrvraṇēna nirgamanānna jīvatyata ēva viśalyaṁ ghnanti, na tu saśalyam| tatra dvāvutkṣēpāvēkāsthapanīti trīṇi|| 58||
Adhikarana vaikalyakarāṇi marmāṇi (59) · Śloka 59
kūrcajānukūrparāṇyurvīlōhitākhyaviṭapakakṣādharakukundarāṁsaphalakanīlāmanyākr̥kāṭikāvidhuraphaṇāpāṅgāvarttāścatuścatvāriṁśadvaikalyakarāṇi saumyatvāt| sōmō hi sthairyaśaityābhyāṁ prāṇān dhārayati| tānyapi ca kadācidabhihatāni mārayanti||59||
कूर्चजानुकूर्पराण्युर्वीलोहिताख्यविटपकक्षाधरकुकुन्दरांसफलकनीलामन्याकृकाटिकाविधुरफणापाङ्गावर्त्ताश्चतुश्चत्वारिंशद्वैकल्यकराणि सौम्यत्वात्| सोमो हि स्थैर्यशैत्याभ्यां प्राणान् धारयति| तान्यपि च कदाचिदभिहतानि मारयन्ति||५९||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
catuścatvāriṁśadvikalatvaṁ kurvanti| saumyatvānna mārayanti| tatra catvāri kūrcāni| dvē jānunī| dvau kūrparau| catasraḥ āṇayaḥ| catasra urvyaḥ| catvāri lōhitākṣāṇi| dvau viṭapau| dvau kakṣādharau| dvau kukundarau| dvāvaṁsau| dvāvaṁsaphalakau| dvē nīlē| dvē manyē| dvē kr̥kāṭikē| dvē vidhurē| dvau phaṇau| dvāvapāṅgau| dvāvāvarttāviti| ētāni catuścatvāriṁśat kadācinmārayantyapyatighātāt|| 59||
Adhikarana rujākarāṇi marmāṇi (60) · Śloka 60
kūrcaśirōgulphamaṇibandhāstvaṣṭau rujākarāṇyagnivāyusōmaguṇabāhulyāt| agnivāyū hi viśēṣēṇa rujākarau| sōmastu prāṇānavalambata ityuktam||60||
कूर्चशिरोगुल्फमणिबन्धास्त्वष्टौ रुजाकराण्यग्निवायुसोमगुणबाहुल्यात्| अग्निवायू हि विशेषेण रुजाकरौ| सोमस्तु प्राणानवलम्बत इत्युक्तम्||६०||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
aṣṭau marmāṇi rujākarāṇi sōmāgnivāyvātmakatvāt| catvāri kūrcaśirāṁsi dvau gulphau dvau maṇibandhāvityaṣṭau|| 60||
Adhikarana anyamatēna sadyaḥprāṇaharādimarmavivaraṇam (61) · Śloka 61
anyē tvāhuḥ-māṁsādīnāṁ pañcānāmapi vivr̥ddhānāṁ samavāyāt sadyaḥprāṇaharāṇi| ēkaikahīnānāmalpānāṁ ca kramāditarāṇi svabhāvata ēva ca||61||
अन्ये त्वाहुः-मांसादीनां पञ्चानामपि विवृद्धानां समवायात् सद्यःप्राणहराणि| एकैकहीनानामल्पानां च क्रमादितराणि स्वभावत एव च||६१||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
anyē tvācāryyā āgnēyatvaṁ hētuṁ parityajya sadyaḥprāṇaharatvē pūrvōktamāṁsādipañcakasyānūnādhikabhāvēna vivr̥ddhasya hētutvaṁ vadanti| yadā gudādīnāmēkōnaviṁśatērmāṁsādīnāṁ samānādhikānāṁ sannipātastadā sadyaḥ prāṇaharatvamityarthaḥ| ādiśabdēnāsthisnāyusirāsandhīnāṁ grahaṇam| itarāṇi kālāntaraprāṇaharādīni catvāryēkaikēna hīnānāṁ māṁsādīnāṁ svalpānāṁ ca sannipātādbhavantīti| tēna māṁsādīnāmanyatamēnaikēna hīnānāṁ kālāntaraprāṇaharāṇi| dvihīnānāṁ viśalyaghnāni| trihīnānāṁ vaikalyajananāni| ēkasyaiva sadbhāvādrujākarāṇi| suśrutaḥ paṭhati dvayōḥ saṅghātādīni, tanna budhyāmahē|| 61||
Adhikarana aparamatam (62) · Śloka 62
anyē vadanti-pratiniyatakarmāṇi candrasūryāyaskāntōpalānāmivāmbuvahnikālalōhasaṁślēṣāstathā ca chinnēṣu bahumarmasvapi pāṇipādēṣu svabhāvata ēva na mr̥tyuḥ||62||
अन्ये वदन्ति-प्रतिनियतकर्माणि चन्द्रसूर्यायस्कान्तोपलानामिवाम्बुवह्निकाललोहसंश्लेषास्तथा च छिन्नेषु बहुमर्मस्वपि पाणिपादेषु स्वभावत एव न मृत्युः||६२||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
anyē tvācāryyā na saumyāgnēyatvādikaṁ hētuṁ vadanti| nāpi viśiṣṭasya māṁsādēḥ sannipātam| api tu svabhāvamēva hētutvēnōddiśanti| tathā candrakāntādīnāmambujanmādau tathā bahumarmāśrayē pāṇipādē chinnē'pi mr̥tyurna bhavatītyatrāpi svabhāva ēva hētuḥ||62||
Adhikarana aparamatē'pi hētupratipādanam (63) · Śloka 63
aparē punaratrāpi hētumāhuḥ-pāṇipādacchēdē hi sirāḥ saṅkōcamāyānti| tatō'lpāsr̥kpravr̥ttērjīvitam| marmavyadhē tvatiraktasrutitō vāyuvaikr̥tēna ca maraṇam| tasmāt marmābhihatasya tadaṅgamāśu sandhidēśācchēdanīyam| atihatānāṁ tu marmaṇāṁ yathāsvaṁ pūrvaṁ pūrvaṁ ca karma ī ṣadantē vā hatānāmuttarōttaramēva||63||
अपरे पुनरत्रापि हेतुमाहुः-पाणिपादच्छेदे हि सिराः सङ्कोचमायान्ति| ततोऽल्पासृक्प्रवृत्तेर्जीवितम्| मर्मव्यधे त्वतिरक्तस्रुतितो वायुवैकृतेन च मरणम्| तस्मात् मर्माभिहतस्य तदङ्गमाशु सन्धिदेशाच्छेदनीयम्| अतिहतानां तु मर्मणां यथास्वं पूर्वं पूर्वं च कर्म ई षदन्ते वा हतानामुत्तरोत्तरमेव||६३||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
aparē ityādi subōdham| tasmānmarmaṇyabhihatasya tadaṅgaṁ tasmin marmāśritaṁ tat sandhidēśācchēdanīyam| sandhau chinnē saṅkucitāḥ sirā raktaṁ na muñcantyō jīvitaṁ na tyajēt| tēṣāṁ ca marmaṇāṁ sadyaḥ prāṇaharaṇādikaṁ pañcavidhaṁ karmōktam| tatrātihatānāṁ marmaṇāmātmīyaṁ karma pūrvaṁ-pūrvaṁ ca bhavati| ētaduktaṁ bhavatigudādīnāmabhihatānāṁ svakīyaṁ sadyaḥ prāṇaharaṇamēva| tēṣāṁ ca pūrvāsambhavaḥ| talahr̥dayādīnāmabhihatānāṁ svaṁ karma kālāntaraprāṇaharatvam| kadācittu pūrvamapi sadyaḥ prāṇaharatvaṁ bhavati| utkṣēpādīnāṁ svaṁ karma viśalyaghnatvam| na tu pūrvaṁ sambhavati| athavā kālāntaraprāṇaharaṇamapi| kūrcādīnāmabhihatānāṁ svaṁ karma vaikalyakaraṇam| kadācittu pūrvamapi bhavati kālāntaraprāṇaharatvam| viśalyahananaṁ pūrvamapi na sambhavatyasambhavāt| kūrcaśiraḥprabhr̥tīnāṁ cābhihatānāṁ svaṁ karma rujākaraṇam| kadācittu pūrvamapi bhavati| vaikalyakaraṇamityuktamabhihatānāṁ yathāsvaṁ pūrvaṁ-pūrvaṁ ca karma| yadā tu tāni marmāṇi īṣatkōṇē stōkēnābhighātēnābhihatāni bhavantyantē vā paryyantē vābhihatāni bhavanti tadā tēṣāmuttaramēva| tēna sadyaḥ prāṇaharāṇāmīṣadantē vābhihatānāmuttaraṁ karma kālāntaraprāṇaharaṇam| kālāntaraprāṇaharāṇāmīṣadantē vā'bhihatānāmanantaramuttaraṁ karma vaikalyakaraṇam| viśalyaghnatvaṁ na sambhavatyanantaramapi| viśalyaghnānāmantē vēṣadvābhihatānāmuttaraṁ vaikalyakaraṇaṁ karma bhavati| vaikalyakarāṇāmīṣadantē cābhihatānāmuttaraṁ karma rujākaraṇamityuktaṁ yathōttaramēvēti|| 63||
Adhikarana marmaṇāṁ mānabhēdēna punaḥ pañcavidhatvam (64) · Śloka 64
punaśca pañcadhā bhidyantē||64||
पुनश्च पञ्चधा भिद्यन्ते||६४||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
tānyēva marmāṇyēvaṁ mānabhēdēna pañcavidhāni|| 64||
Adhikarana svāṅgulamānāni marmāṇi (65) · Śloka 65
tadyathā-urvyaḥ kūrcaśirāṁsiviṭapē kakṣādharē ca dvādaśa svāṅgulōnmitāni||65||
तद्यथा-उर्व्यः कूर्चशिरांसिविटपे कक्षाधरे च द्वादश स्वाङ्गुलोन्मितानि||६५||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
urvyādīni dvādaśa marmavataḥ svāṅgulamānāni| catvāri catvāri dvē dvē iti dvādaśa|| 65||
Adhikarana dvyaṅgulamānāni marmāṇi (66) · Śloka 66
gulphau maṇibandhau stanamūlē ca ṣaṭ dvyaṅgulāni||66||
गुल्फौ मणिबन्धौ स्तनमूले च षट् द्व्यङ्गुलानि||६६||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
gulphādīni ṣaḍ dvyaṅgulāni| dvē dvē dvē iti ṣaṭ|| 66||
Adhikarana tryaṅgulānāni marmāṇi (67) · Śloka 67
jānunī kūrparē ca catvāri tryaṅgulāni||67||
जानुनी कूर्परे च चत्वारि त्र्यङ्गुलानि||६७||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
jānadvayaṁ kūrparadvayaṁ cēti catvāri tryaṅgulāni|| 67||
Adhikarana pāṇitalasammitāni marmāṇi (68) · Śloka 68
kūrcā gudō bastirnābhirhr̥dayaṁ nīlē manyē mātr̥kāḥ sīmantāḥ śr̥ṅgāṭakāni caikōnatriṁśat pāṇitalasammitāni||68||
कूर्चा गुदो बस्तिर्नाभिर्हृदयं नीले मन्ये मातृकाः सीमन्ताः शृङ्गाटकानि चैकोनत्रिंशत् पाणितलसम्मितानि||६८||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
kūrcādīnyēkōnatriṁśat svahastalapramāṇāni|| 68||
Adhikarana ardhāṅgulamānāni marmāṇi (69) · Śloka 69
śēṣāṇi ṣaṭ pañcāśadaṅguladalapramāṇāni||69||
शेषाणि षट् पञ्चाशदङ्गुलदलप्रमाणानि||६९||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
śēṣāṇi ṣaṭ pañcāśadaṅguladalapramāṇāni| aṅguladalamardhāṅgulam| tathā ca dhanvantariḥ paṭhati'śēṣāṇi cāṅgulamitārdhasamāni dēhē' iti|| 69||
Adhikarana matāntarēṇa marmamānāni (70) · Śloka 70
anyē punarāhuḥ-vrīhipramāṇāni kṣiprāṇi| kalāyapramāṇāḥ stanarōhitōtkṣēpāḥ tathā'nyē tila- pramāṇānyapi marmāṇīcchanti||70||
अन्ये पुनराहुः-व्रीहिप्रमाणानि क्षिप्राणि| कलायप्रमाणाः स्तनरोहितोत्क्षेपाः तथाऽन्ये तिल- प्रमाणान्यपि मर्माणीच्छन्ति||७०||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
kēcinmatēna tilapramāṇāni marmāṇīti kathanam| svadhīgamyaṁ śēṣam|| 70||
Adhikarana āyurmarmāṇi rakṣati (71) · Śloka 71
bhavanti cātra- marmavyāptē'pi dēhē'sminnāyurmarmāṇi rakṣati| āyuṣyāṇyēva sēvēta sadā tasmādvicakṣaṇaḥ||71||
भवन्ति चात्र- मर्मव्याप्तेऽपि देहेऽस्मिन्नायुर्मर्माणि रक्षति| आयुष्याण्येव सेवेत सदा तस्माद्विचक्षणः||७१||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
bhavanti cātrēti ślōkā ucyantē| asmin dēhē marmabhiḥ sparśamātraprāṇaharairvyāptē'pi tāni marmāṇyabhighātādibhya āyū rakṣatyakṣīṇāyuṣāṁ hi marmōpatāpō nōtpadyatē| tasmāddhētōrāyuṣyāṇyēva vastuni sēvēta vicakṣaṇaḥ| tadēva viddhamarmābādhēbhyō rakṣati||71||
Adhikarana marmāṇi yatnataḥ pālanīyāni (72) · Śloka 72
marmābhighātaḥ svalpō'pi prāyaśō bādhatētarām| rōgā marmāśrayāstadvat prakāntā yatnatō'pi ca||72||
मर्माभिघातः स्वल्पोऽपि प्रायशो बाधतेतराम्| रोगा मर्माश्रयास्तद्वत् प्रकान्ता यत्नतोऽपि च||७२||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
yathā marmaṇyabhighātaḥ svalyō'pi bādhatētarāmatiśayēna bādhatē| tathā yē marmāśritā rōgāstē prayatnēna prakrāntāścikitsitumārabdhāstadvat svalpā api bādhantētarāmityarthaḥ| tasmādyatnēna pālayēditi tātparyyārthaḥ|| 72||
Adhikarana marmōpaghātānmumūrṣōrlakṣaṇāni (73) · Śloka 73
vikṣipyatē bhr̥śaṁ sīdan śūnyō bhramati vēpatē| ūrdhvaṁ śvasiti kr̥cchrēṇa srastagātrō muhurmuhuḥ| hr̥dayaṁ dahyatē cāsya naikasthānē'vatiṣṭhatē| marmōpaghātānmaraṇamētairliṅgaiḥ samaśnutē||73||
विक्षिप्यते भृशं सीदन् शून्यो भ्रमति वेपते| ऊर्ध्वं श्वसिति कृच्छ्रेण स्रस्तगात्रो मुहुर्मुहुः| हृदयं दह्यते चास्य नैकस्थानेऽवतिष्ठते| मर्मोपघातान्मरणमेतैर्लिङ्गैः समश्नुते||७३||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
marmaṇi bhagnasya mumūrṣōrmaraṇalakṣaṇāni vikṣipyatē bhr̥śaṁ sīdannityādinōcyantē| maraṇamaśnutē prāpnōtīti sambandhaḥ|| 73||
Adhikarana raktātisrutirēva maraṇahētuḥ (74) · Śloka 74
amarmaviddhō'pi naraśchēdabhēdādipīḍitaḥ| atinissr̥taraktaśca sadyastyajati jīvitam| atō'nyathā jīvati tu viddhaḥ śaraśatairapi||74||
अमर्मविद्धोऽपि नरश्छेदभेदादिपीडितः| अतिनिस्सृतरक्तश्च सद्यस्त्यजति जीवितम्| अतोऽन्यथा जीवति तु विद्धः शरशतैरपि||७४||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
na kēvalaṁ tu marmaviddha ēva jīvitaṁ tyajati yāvadamarmaviddhō'pi raktasyātisrutēḥ sadya ēva jīvitaṁ jahāti| atō'nyathā yathōktavaiparītyē marmavyadhē ratkāsrutau ca śaraśatairapi viddhō jīvati|| 74||
Adhikarana marmaviddhaṁ pratyākhyāya cikitsēt (75-7) · Śloka 7
puṇyavānniyatāyuśca na kathañcinna jīvati| tasmādācaramōcchvāsāccikitsēdēva yatnataḥ| tadbandhumitrānumataḥ pratyākhyāyāturaṁ bhiṣak||75|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tau aṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāṁ śārīrasthānē marmavibhāgōnāma saptamō'dhyāyaḥ||7||
पुण्यवान्नियतायुश्च न कथञ्चिन्न जीवति| तस्मादाचरमोच्छ्वासाच्चिकित्सेदेव यत्नतः| तद्बन्धुमित्रानुमतः प्रत्याख्यायातुरं भिषक्||७५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने मर्मविभागोनाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
śaśilēka vyākhyā (indu kr̥ta)
tathā yaśca puṇyavān sukarmā yaśca niyatāyuḥ sa na kaścinna jīvati| sarvathā jīvatītyarthaḥ| niyatāyuryasya balavatā daivēna karmaṇā ca āyurniyatakālaṁ kr̥tam| tasmādyathā kṣīṇāyurjīvatyatō marmaviddhamāturaṁ pratyākhyāya ācaramōcchvāsāccikitsēt| tasyāturasya bandhvādīnāmanumataḥ san| ētāvatā siddhyabhāvē'pyayaśō na labhata iti|| 75|| iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyām aṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyāṁ śārīrasthānē saptamō'dhyāyaḥ