Adhikarana ಅಥ ಪ್ರಮೇಹನಿದಾನಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ |ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ (೧) · Śloka ೧
ಅಥ ಪ್ರಮೇಹನಿದಾನಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथ प्रमेहनिदानं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಉಕ್ತಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಪ್ರಯೋಜನಮ್|| ೧||
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹಪ್ರಭೇದಾಃ (೨) · Śloka ೨
ವಿಂಶತಿಃ ಪ್ರಮೇಹಾ ಭವನ್ತಿ| ತದ್ಯಾಥಾ-ಕಫಾದುದಕೇಕ್ಷುಸಾನ್ದ್ರ- ಸುರಾಪಿಷ್ಟಶುಕ್ರಾಸಿಕತಾಶೀತಶನೈರ್ಲಾಲಾಪ್ರಮೇಹಾ ದಶ| ಪಿತ್ತಾ- ತ್ಕ್ಷಾರಕಾಲನೀಲಹಾರಿದ್ರಮಾಞ್ಚಿಷ್ಠಶೋಣಿತಮೇಹಾಃ ಷಟ್| ವಾತಾ- ದ್ವಸಾಮಜ್ಜಹಸ್ತಿಮಧುಮೇಹಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಇತಿ||೨||
विंशतिः प्रमेहा भवन्ति| तद्याथा-कफ़ादुदकेक्षुसान्द्र- सुरापिष्टशुक्रासिकताशीतशनैर्लालाप्रमेहा दश| पित्ता- त्क्षारकालनीलहारिद्रमाञ्चिष्ठशोणितमेहाः षट्| वाता- द्वसामज्जहस्तिमधुमेहाश्चत्वारः इति||२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಿಂಶತಿಃ ಪ್ರಮೇಹಾಃ| ಸರ್ವೇಷಾಞ್ಚಾ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಹೇತುಃ| ಸರ್ವೇ ಚ ರೋಗಸ್ವಭಾವಾನ್ನಾವೋತ್ಪನ್ನಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಮೇಹಾ ಭವನ್ತಿ| ಅತಃ ಕಫಾದಿಕ್ರಮೇಣ ನಿರ್ದಿಶ್ಯನ್ತೇ| ದಶೋದಕಮೇಹಾದಯಃ ಕಫಾದ್ಭವನ್ತಿ| ಷಟ್ಕ್ಷಾರಾದಯಃ ಪಿತ್ತಾತ್| ವಸಾದಯಶ್ಚತ್ವಾರೋ ವಾತಾದಿತಿ|| ೨||
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹನಿದಾನಮ್ (೩) · Śloka ೩
ತೇಷಾಂ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದಾಹಾರವಿಹಾರಜಾತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಮೂತ್ರಜನನಂ ಸ ಹೇತುಃ||೩||
तेषां यत्किञ्चिदाहारविहारजातं श्लेष्ममेदोमूत्रजननं स हेतुः||३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ನಿದಾನಮುಚ್ಯತೇ||೩||
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೪) · Śloka ೪
ತತ್ರ ವಾತಪಿತ್ತಮೇದಃ ಕ್ಲೇದಮಾಂಸಶುಕ್ರಸೈರನ್ವಿತೋ ಬಸ್ತಿಗತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಮೇಹಾಞ್ಜನಯತಿ| ತೈಃ ಕಫಶೋಣಿತಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಮ್| ತೈರ್ವಸಾಲಸೀಕಾಮಞ್ಜೌಜೋಭಿಶ್ಚ ವಾಯುಃ||೪||
तत्र वातपित्तमेदः क्लेदमांसशुक्रसैरन्वितो बस्तिगतः श्लेष्मा प्रमेहाञ्जनयति| तैः कफशोणिताभ्यां च युक्तं पित्तम्| तैर्वसालसीकामञ्जौजोभिश्च वायुः||४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ| ಸ್ವಹೇತುದೂಷಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಯದಾ ಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಜನಯತಿ ( ಕರೋತಿ ) ತದಾ ವಾತಾದಿಭಿರನ್ವಿತಃ ಸನ್ ಬಸ್ತಿಮನ್ವೇತಿ| ಯದಾ ಪಿತ್ತಂ ತದಾ ತೈಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ವಾತಾದಿಭೀ ರಸಾನ್ತೈಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ ಕಫಶೋಣಿತಪಿತ್ತಾನ್ತೈರ್ವಸಾದಿಭಿಶ್ಚಾನ್ವಿತಃ|| ೪||
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹೇಷು ದೋಷಕೋಪದೂಷ್ಯದುಷ್ಟಿಕ್ರಮಃ (೫) · Śloka ೫
ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಮೇಹೇಷು ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಷ್ಠಾನತ್ವಾನ್ಮೂತ್ರಸ್ಯ| ತದ್ ವೃದ್ಧೇರ್ಮೇದ ಏವ ಚ ತೇನ ಪ್ರಥಮಂ ದೂಷ್ಯತೇಽತ್ಯನ್ತಸಭಾಗತ್ವಾತ್| ತದನನ್ತರಂ ದೇಹಕ್ಲೇದಾದಯಃ| ತತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾದಿಕ್ಷಯೇ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಬಲೀಭವಚ್ಛೋಣಿತಮಪಿ ದೂಷಯತಿ| ತತ್ ಕ್ಷಯೇಽಪಿ ವಾಯುರ್ವಸಾದೀನ್ ಧಾತೂನ್ ಶರೀರಸ್ಯ ಪರಮಸಾರಭೂತಾನ್ ಬಸ್ತಿಮಾಕೃಷ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ಸಹ ವಿಸೃಜತಿ||೫||
त्रयाणामपि दोषाणां श्लेष्मप्रमेहेषु प्राक्प्रकोपमापद्यते| श्लेष्माधिष्ठानत्वान्मूत्रस्य| तद् वृद्धेर्मेद एव च तेन प्रथमं दूष्यतेऽत्यन्तसभागत्वात्| तदनन्तरं देहक्लेदादयः| ततः श्लेष्मादिक्षये पित्तं प्रबलीभवच्छोणितमपि दूषयति| तत् क्षयेऽपि वायुर्वसादीन् धातून् शरीरस्य परमसारभूतान् बस्तिमाकृष्य मूत्रेण सह विसृजति||५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವಮೇಹೇಷು ಚ ರೋಗಸ್ವಭಾವಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ| ಪಿತ್ತಜೇಽಪಿ ಪ್ರಥಮಮಲ್ಪಂ ಕುಪಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ವಮಲ್ಪಂ ಲಿಙ್ಗಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಾಲಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಮೇಹೋ ಭೂತ್ವಾ ಕಾಲವಶಾತ್ ಕಫಾದೌ ಕ್ಷೀಣೇ ಪಿತ್ತಮೇಹತಾಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ತತ್ರಾಪಿ ರಕ್ತಪ್ರವೃತೇಃ| ಕಾಲೇನ ರಕ್ತಕ್ಷಯಾದದ್ವಾಯುರ್ವಸಾದೀನ್ ದೇಹಸ್ಯ ಸಾರಭೂತಾನಾಽಽಕೃಷ್ಯಾನ್ತೇ ವಾತಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಕರೋತಿ| ಏವಂಕ್ರಮೇಣ ದೋಷಾಣಾಂ ಕಾರಣತ್ವಂ ಪ್ರಥಮಮೇವ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನೋತ್ಪನ್ನೇಽಪಿ ಫಲತಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಫಾನ್ವಯತ್ವಮ್| ಸಭಾಗತ್ವಂ ಸದೃಶತ್ವಮ್|| ೫||
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಿ ತತ್ರ ಹೇತುಶ್ಚ (೬) · Śloka ೬
ತಸ್ಮಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತವಾತಜಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಾಸಾಧ್ಯಾಃ| ತಥಾ ಪಿತ್ತಜಾಃ ಸಂಸೃಷ್ಟದೋಷಮೇದಃ ಸ್ಥಾನತ್ವಾದ್ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮ- ತ್ವಾಚ್ಚ| ವಾತಜಃ ಪುನಃ ಕ್ಷೀಣೇಷು ಧಾತುಷು ಮಹಾತ್ಯಯತಯಾ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾಚ್ಚ| ಮೇದಸಿ ತು ನಾತಿದುಷ್ಟೇ ಪಿತ್ತಜಾ ಅಪಿ ಸಾಧ್ಯತಾಂ ಗಚ್ಛೇಯುಃ||೬||
तस्मात् कफ़पित्तवातजाः क्रमेण साध्ययाप्यासाध्याः| तथा पित्तजाः संसृष्टदोषमेदः स्थानत्वाद् विरुद्धोपक्रम- त्वाच्च| वातजः पुनः क्षीणेषु धातुषु महात्ययतया विरुद्धोपक्रमत्वाच्च| मेदसि तु नातिदुष्टे पित्तजा अपि साध्यतां गच्छेयुः||६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತ್ರ ಕಫಜಾಃ ಪ್ರಮೇಹಾ ಸಾಧ್ಯಾಃ| ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯುಕ್ತಾದ್ರೂಪಾತ್| ಪಿತ್ತಪ್ರಮೇಹೇ ತು ಕಫಾಽನನ್ತರಜೇ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಪಿತ್ತಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನೋತ್ಪನ್ನೇ ತಥೇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಾದ್ಧೇತೋರ್ಯಾಪ್ಯತ್ವಮ್| ತತ್ರಾಪಿ ಮೇದಸಿ ನಾಽತಿದುಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯತ್ವಮೇವ| ವಾತಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಧಾತುಕ್ಷಯಂ ವಿನಾಽನುತ್ಪತ್ತೈರವಶ್ಯಂ ಸರ್ವಪ್ರಮೇಹಾಣಾಮನ್ತರ್ಭಾವಃ| ಯಥೋಕ್ತಾಚ್ಚ ಹೇತೋರಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್|| ೬||
Adhikarana ಸರ್ವಪ್ರಮೇಹೇಷು ಸಾಧಾರಣಂ ಲಿಙ್ಗಮ್ (೭) · Śloka ೭
ಧಾತುಸಮ್ಪರ್ಕಾತ್ಪುನಃ ಸರ್ವಮೇಹೇಷು ಮೂತ್ರಮಾವಿಲಂ ಭೂರಿ ಚ ಭವತಿ||೭||
धातुसम्पर्कात्पुनः सर्वमेहेषु मूत्रमाविलं भूरि च भवति||७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯತೋ ಧಾತುಸಮ್ಪರ್ಕಃ ಸರ್ವೇಷು ತದಾವಿಲಮೂತ್ರತ್ವಾದಿಸಾಧಾರಣಂ ಲಿಙ್ಗಮ್||೭||
Adhikarana ದೋಷದೂಷ್ಯಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಾದಿನಾ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಭೇದಾಃ (೮) · Śloka ೮
ದೋಷಾಣಾಂ ದೂಷ್ಯಾಣಾಂ ಚೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಪಕೃಷ್ಟಸಂಯೋಗೇನ ಮೂತ್ರವರ್ಣರಸ- ಸ್ಪರ್ಶಗನ್ಧವಿಶೇಷಾದ್ವರ್ಣಾನಾಮಿವ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಾದೀನಾಂ ಶಬಲ- ಕಲ್ಮಾಷಾದಯಃ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಪ್ರಭೇದಾ ಭವನ್ತಿ||೮||
दोषाणां दूष्याणां चोत्कृष्टापकृष्टसंयोगेन मूत्रवर्णरस- स्पर्शगन्धविशेषाद्वर्णानामिव शुक्लकृष्णादीनां शबल- कल्माषादयः प्रमेहाणां प्रभेदा भवन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ದೋಷಾಣಾಂ ಚ ನಾನಾವಿಧಾತ್ ಸಂಯೋಗಾನ್ನಾನಾವಿಧವರ್ಣೇತ್ಪತ್ತಿಃ|| ೮||
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ (೯) · Śloka ೯
ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣ್ಯತಿವೃದ್ಧಿರ್ನಖದೀನಾಮ್| ಜಟಿಲೀಭಾವಶ್ಚ ಕೇಶಾ- ನಾಮ್| ಮಾಧುರ್ಯ್ಯಮಾಸ್ಯಸ್ಯ| ತಾಲುಕಣ್ಠಶೋಷಃ ಪಿಪಾಸಾ ಮಲಾ- ಧಿಕ್ಯಂ ಬಹಿಃ ಕಾಯೇ ಕಾಯಚ್ಛಿದ್ರೇಷು| ಪಾಣಿಪಾದದಾಹೋಽತಿ- ಮಾಧುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಪಿಪೀಲಿಕೋಪಸರ್ಪಣಮ್| ವಿಸ್ತ್ರಗನ್ಧತಾ ಚ ಮೂತ್ರ- ಶರೀರಯೋಃ| ಶುಕ್ಲತಾ ಚ ಮೂತ್ರೇ| ಶ್ವಾಸನಿದ್ರಾತನ್ದ್ರಾಲಸ್ಯಪ್ರಕರ್ಷಶ್ಚ||೯||
तेषां पूर्वरूपाण्यतिवृद्धिर्नखदीनाम्| जटिलीभावश्च केशा- नाम्| माधुर्य्यमास्यस्य| तालुकण्ठशोषः पिपासा मला- धिक्यं बहिः काये कायच्छिद्रेषु| पाणिपाददाहोऽति- माधुर्य्यात् पिपीलिकोपसर्पणम्| विस्त्रगन्धता च मूत्र- शरीरयोः| शुक्लता च मूत्रे| श्वासनिद्रातन्द्रालस्यप्रकर्षश्च||९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ನಖವೃದ್ಧಾದೀನಿ ಸರ್ವಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ| ಮಲಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಬಹಿಃಕಾಯಭವಮ್|| ೯||
Adhikarana ಕಫಜಮೇಹಾಃ, ತತ್ರ ಉದಕಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧) · Śloka ೧
ತತ್ರ ಶೀತಂ ಶ್ವತೇಮಗನ್ಧಮಚ್ಛಮುದಕಮಿವೋದಕಮೇಹೀ ಮೇಹತಿ|೧|
तत्र शीतं श्वतेमगन्धमच्छमुदकमिवोदकमेही मेहति|१|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಇಕ್ಷುಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧) · Śloka ೧
ಇಕ್ಷುರಸಮಿವಾಽತಿಮಧುರಂ ಶೀತಮೀಷಪಿಚ್ಛಿಲಾವಿಲಾಮಿಕ್ಷುಮೇಹೀ||೧||
इक्षुरसमिवाऽतिमधुरं शीतमीषपिच्छिलाविलामिक्षुमेही||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ಸಾನ್ದ್ರಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೦) · Śloka ೧೦
ಪರ್ಯ್ಯುಷಿತಂ ಸಾನ್ದ್ರಿಭವತ್ ಸಾನ್ದ್ರಮೇಹಿ||೧೦||
पर्य्युषितं सान्द्रिभवत् सान्द्रमेहि||१०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯನ್ಮೇ ತತ್ ಪರ್ಯ್ಯುಷಿತಂ ಸತಃ ಪರಿವಾಸಾತ್ಸಾನ್ದ್ರಂ ಘನಂ ಭವತಿ||೧೦||
Adhikarana ಸುರಾಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಸುರಾತುಲ್ಯಾಮುಪರಿ ಪ್ರಸನ್ನಮಧಃ ಸಾನ್ದ್ರಂ ಸುರಾಮೇಹೀ|೧೧|
सुरातुल्यामुपरि प्रसन्नमधः सान्द्रं सुरामेही|११|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಪಿಷ್ಟಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಶುಕ್ರಾಭಂ ಶುಕ್ರಮಿಶ್ರಂ ವಾ ಶುಕ್ರಮೇಹೀ|೧೧|
शुक्राभं शुक्रमिश्रं वा शुक्रमेही|११|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಸಿಕತಾಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಸರುಜಂ ಸಸಿಕತಂ ಸಿಕತಾಮೇಹೀ| ಪ್ರಾಯೋ ಮಧುರಮತಿಶೀತಂ ಶೀತಮೇಹೀ| ಮನ್ದಂ ಮನ್ದಂ ಶನೈಃ ಶನೈರ್ಮೇಹೀ| ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ತನ್ತುಬದ್ಧಮಿವ ಲಾಲಾಮೇಹೀ||೧೧||
सरुजं ससिकतं सिकतामेही| प्रायो मधुरमतिशीतं शीतमेही| मन्दं मन्दं शनैः शनैर्मेही| पिच्छिलं तन्तुबद्धमिव लालामेही||११||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ|| ೧೧||
Adhikarana ಪಿತ್ತಜಮೇಹಾಃ, ಕ್ಷಾರಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೨) · Śloka ೧೨
ವರ್ಣಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶೈಃ ಸ್ತ್ರುತಕ್ಷಾರೋಪಮಂ ಕ್ಷಾರಮೇಹೀ||೧೨||
वर्णगन्धरसस्पर्शैः स्त्रुतक्षारोपमं क्षारमेही||१२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸ್ತ್ರುತಕ್ಷಾರಃ ಕ್ಷಾರಜಲಮ್|| ೧೨||
Adhikarana ಕಾಲಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಊಷ್ಣಂ ಮಷೀಕಾಲಂ ಕಾಲಮೇಹೀ|೧೩|
ऊष्णं मषीकालं कालमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ನೀಲಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಸಫೇನಮಚ್ಛಮಮ್ಲಂ ಚಾಷಪತ್ರನೀಲಂ ನೀಲಮೇಹೀ|೧೩|
सफेनमच्छमम्लं चाषपत्रनीलं नीलमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಹಾರಿದ್ರಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಕಟುಕಂ ಸದಾಹಂ ಹರಿದ್ರಾಯುಕ್ತಮಿವ ಹಾರಿದ್ರಮೇಹೀ|೧೩|
कटुकं सदाहं हरिद्रायुक्तमिव हारिद्रमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಮಾಞ್ಜಿಷ್ಠಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೩) · Śloka ೧೩
ವಿಸ್ತ್ರಂ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠೋದಕವರ್ಣಮಿವ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮೇಹೀ|೧೩|
विस्त्रं मञ्जिष्ठोदकवर्णमिव मञ्जिष्ठामेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಶೋಣಿತಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೩) · Śloka ೧೩
ವಿಸ್ತ್ರಮುಷ್ಣಂ ಸಲವಣಂ ಶೋಣಿತಸಙ್ಕಾಶಂ ಶೋಣಿತಮೇಹೀ|೧೩|
विस्त्रमुष्णं सलवणं शोणितसङ्काशं शोणितमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ವಾತಜಮೇಹಾಃ, ವಾಸಾಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೩) · Śloka ೧೩
ವಸಾಮಿಶ್ರಂ ವಸಾಂ ವಾ ವಸಾಮೇಹೀ|೧೩|
वसामिश्रं वसां वा वसामेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಮಜ್ಜಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಮಜ್ಜಮಿಶ್ರಂ ಮಜ್ಜಾನಂ ವಾ ಮಜ್ಜಮೇಹೀ|೧೩|
मज्जमिश्रं मज्जानं वा मज्जमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಹಸ್ತಿಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಸಲಸೀಕಂ ಮಧುರವೇಗಂ ಲಸೀಕಯೈವ ಚ ವಿಬದ್ಧಮನುಬದ್ಧ- ಮಜಸ್ತ್ರಂ ಮತ್ತ ಇವ ಹಸ್ತೀ ಸ್ತ್ರವತಿ ಹಸ್ತಿಮೇಹೀ||೧೩||
सलसीकं मधुरवेगं लसीकयैव च विबद्धमनुबद्ध- मजस्त्रं मत्त इव हस्ती स्त्रवति हस्तिमेही||१३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಲಸೀಕಾ ವಿಲೀನಮೇದಃ ಪ್ರಾಯಮ್||೧೩||
Adhikarana ಮಧುಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೪) · Śloka ೧೪
ಓಜಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಂ ತದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ವಾಯುಃ ಕಷಾಯತ್ವೇನೋಪಸೃಜತಿ| ತೇನ ಕಷಾಯಮಧುರಾನುಯತಂ ಮಧ್ವಿವಮೇಹತಿ ಮಧುಮೇಹೀ||೧೪||
ओजः स्निग्धमधुरं तद्रौक्ष्याद्वायुः कषायत्वेनोपसृजति| तेन कषायमधुरानुयतं मध्विवमेहति मधुमेही||१४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಓಜ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಮಧುಮೇಹಲಕ್ಷಣಮ್| ಓಜೋ ನಾಮ ಪ್ರಧಾನಧಾತುಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ(ಅ. ಸಂ. ಶಾ. - ೩೪೩) ಪ್ರಸೃತಮಾನಮ್| ತತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಞ್ಚ| ವಾತಸಂಯೋಗಾತ್ತು ಕಷಾಯಮಧುರಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್||೧೪||
Adhikarana ಕೇಷಾಞ್ಚಿನ್ಮತೇನ ಮಧುಮೇಹಸ್ಯ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮ್ (೧೫) · Śloka ೧೫
ಸ ತು ದ್ವಿಧಾ ಕೈಶ್ಚಿದಿಷ್ಯತೇ| ಧಾತುಕ್ಷಯೇಣಾಽನಿಲಕೋಪಾದ್ ದೋಷಾವರೇಣ ವಾ||೧೫||
स तु द्विधा कैश्चिदिष्यते| धातुक्षयेणाऽनिलकोपाद् दोषावरेण वा||१५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಕ್ಷಾನ್ತರಬೋಧನಾಯ ಕೈಶ್ಚಿದಿತಿ||೧೫||
Adhikarana ದೋಷಾವೃತವಾತಜಮಧುಮೇಹಸ್ಯ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್ (೧೬) · Śloka ೧೬
ತದಾವೃತೋ ಹಿ ವಾಯುರಾಹಾರಪ್ರಸದಮಾದಾಯ ಮುಹುರ್ಮುಹುರನಿಮಿತ್ತಂ ದೋಷಲಿಙ್ಗಾನಿ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಚಾವಿರ್ಭಾವಯನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಂ ಮಧುಮೇಹಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತಯತಿ||೧೬||
तदावृतो हि वायुराहारप्रसदमादाय मुहुर्मुहुरनिमित्तं दोषलिङ्गानि वृद्धिक्षयौ चाविर्भावयन् कृच्छ्रसाध्यं मधुमेहं प्रवर्त्तयति||१६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತದಾವೃತೋ ದೋಷಾವೃತಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಾವರಣಾನ್ಮಧುಮೇಹಃ| ಧಾತುಕ್ಷಯಜನ್ಮಾ ತ್ವಸಾಧ್ಯಃ||೧೬||
Adhikarana ಸರ್ವಹಾನಾಮುಪೇಕ್ಷಯಾ ಮಧುಮೇಹತ್ವಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾದಿ (೧೭) · Śloka ೧೭
ಸರ್ವ ಏವ ಚೋಪೇಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಮಧುಮೇಹತ್ವಮಾಯಾನ್ತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವೇಽಪಿ ಮಧುಮೇಹಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ| ಯತಃ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ಪ್ರಾಙ್ಮಧ್ವಿವ ಮಧುರರಸಶ್ಚಾಸ್ಯ ದೇಹೋ ಭವತೀತಿ|೧೭|
सर्व एव चोपेक्ष्यमाणा मधुमेहत्वमायान्ति| तस्मात् सर्वेऽपि मधुमेहशब्देनोच्यते| यतः सर्वेष्वपि प्राङ्मध्विव मधुररसश्चास्य देहो भवतीति|१७|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಪ್ರಮೇಹೋಪದ್ರವಾಃ (೧೭) · Śloka ೧೭
ತತ್ರ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಶರೀರಶೈಥಿಲ್ಯಮರೋಚಕಾವಿಪಾಕೌ ಪ್ರಸೇಕಶ್ಛರ್ದಿರ್ನಿದ್ರಾಕಾಸಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಣಾಮುಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ||೧೭||
तत्र प्रतिश्यायः शरीरशैथिल्यमरोचकाविपाकौ प्रसेकश्छर्दिर्निद्राकासश्च श्लेष्मजाणामुपद्रवा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾದೀನಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಮೇಹೋಪದ್ರವಾಃ||೧೭||
Adhikarana ಪಿತ್ತಜಪ್ರಮೇಹೋಪದ್ರವಾಃ (೧೮) · Śloka ೧೮
ವೃಷಣಾವದರಣಂ ಬಸ್ತಿಮೇಢ್ರತೋದೋಽಮ್ಲಕಃ ಪಿಪಾಸಾಜ್ವರೋ ದಾಹೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾತೀಸಾರಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಶ್ಚ ಪಿತ್ತಜಾನಾಮ್||೧೮||
वृषणावदरणं बस्तिमेढ्रतोदोऽम्लकः पिपासाज्वरो दाहो मूर्च्छातीसारः पाण्डुरोगश्च पित्तजानाम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವೃಷಣಾವದರಣಾದಯಃ ಪಿತ್ತಜೇ||೧೮||
Adhikarana ವಾತಪ್ರಮೇಹೋಪದ್ರವಾಃ (೧೯) · Śloka ೧೯
ಹೃದ್ಗ್ರಹೋ ಲೌಲ್ಯಮನಿದ್ರತಾಕಮ್ಪಃ ಶೂಲಂ ಬದ್ಧಪುರೀಷತ್ವಂ ಶೋಷಃ ಕಾಸಃ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ವಾತಜಾನಾಮ್||೧೯||
हृद्ग्रहो लौल्यमनिद्रताकम्पः शूलं बद्धपुरीषत्वं शोषः कासः श्वासश्च वातजानाम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಹೃದ್ರೋಗಾದಯೋ ವಾತಜೇ| ಲೌಲ್ಯಂ ವಿಷಯಗೃದ್ಧಿಃ||೧೯||
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ಪಿಟಕಾಸಮ್ಭವಃ (೨೦) · Śloka ೨೦
ಅಥೈವಮಸ್ಯ ಮೇದಃಕ್ಲೇದಾದಿಭಿರಭಿಷ್ಯಣ್ಣದೇಹಸ್ಯ ದೋಷೈರನುಗತಧಾತೋಃ ಪ್ರಮೇಹಾಭಿವೃದ್ಧೌ ಮಾಂಸಲೇಷ್ವವಕಾಶೇಷು ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಸು ಚ ಪ್ರದೇಶವಿಶೇಷಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್ಪ್ರಾಣಾಪಹಾರಿಣ್ಯೋ ಭೂಯಃ ಕಷ್ಟತ್ಮೋಪದ್ರವಾಃ ದಶಪಿಟಕಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಸುತರಾಂ ಚಾಽಧಃಕಾಯೇ| ತದಭಿಮುಖಾ ಹಿ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ದೋಷಾಃ| ತದ್ಯಥಾ-ಶ್ರಾವಿಕಾ-ಕಚ್ಛಪಿಕಾ-ಜಾಲಿನೀ-ಪುತ್ರಿಣೀ-ವಿದಾರಿಕಾ-ಸರ್ಷಪಿಕಾ-ಮಸೂರಿಕಾ-ಽಲಜೀ-ವಿನತಾ-ವಿದ್ರಧಿಶ್ಚ||೨೦||
अथैवमस्य मेदःक्लेदादिभिरभिष्यण्णदेहस्य दोषैरनुगतधातोः प्रमेहाभिवृद्धौ मांसलेष्ववकाशेषु सन्धिमर्मसु च प्रदेशविशेषाश्रयत्वात्प्राणापहारिण्यो भूयः कष्टत्मोपद्रवाः दशपिटका जायन्ते सुतरां चाऽधःकाये| तदभिमुखा हि प्रमेहिणां दोषाः| तद्यथा-श्राविका-कच्छपिका-जालिनी-पुत्रिणी-विदारिका-सर्षपिका-मसूरिका-ऽलजी-विनता-विद्रधिश्च||२०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಮುಪದ್ರವಭೂತಾಃ ಶರಾವಿಕಾದ್ಯಾ ದಶ ಪಿಟಕಾ ಜಾಯನ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಮಾಸಲೇಷ್ವವಕಾಶಾದಿಷು ಉರ್ವಾದಿಷು| ಪ್ರದೇಶವಿಶೇಷಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್ಸುಕುಮಾರಪ್ರದೇಶಾಕ್ರಾನ್ತೇಃ ಭೂಯಾಂಸಃ ಕಷ್ಟತಮಾಃ| ಉಪದ್ರವಾಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಕಾಲಭಾವಿನೋ ರೋಗಾಃ ಯಾಸು ತಾಸ್ತಥೋಕ್ತಾಃ| ತದಭಿಮುಖಾಃ ಅಧಃಕಾಯಾಭಿಮುಖಾಃ||೨೦||
Adhikarana ಶರಾವಿಕಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೧) · Śloka ೨೧
ತತ್ರ ಶ್ಯಾವಾ ಕ್ಲೇದವೇದನಾಯುಕ್ತಾ ನಿಮ್ನಮಧ್ಯೋನ್ನತೌಷ್ಠಾ ಶರಾವಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾಣಾ ಶರಾವಿಕಾ||೨೧||
तत्र श्यावा क्लेदवेदनायुक्ता निम्नमध्योन्नतौष्ठा शरावसंस्थानप्रमाणा शराविका||२१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತ್ರ ಶ್ಯಾವೇತ್ಯಾದಿನಾ ತಾಸಾಂ ಕ್ರಮೇಣಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಶರಾವಿಕಾ ಸಂಜ್ಞಾಪಿಟಕಾ ಶ್ಯಾವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾ ಭವತಿ| ಶರಾವಸ್ಯೇವ ಸಂಸ್ಥಾನಮಾಕಾರಃಪ್ರಮಾಣಂ ಮಾನಞ್ಚ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್||೨೧||
Adhikarana ಕಚ್ಛಪಿಕಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೨) · Śloka ೨೨
ಮಹಾಮೂಲಾಽವಗಾಢಾಽರ್ತ್ತಿತೋದಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ಕಚ್ಛಪಪೃಷ್ಠನಿಭಾ ಕಚ್ಛಪಿಕಾ||೨೨||
महामूलाऽवगाढाऽर्त्तितोदा श्लक्ष्णा कच्छपपृष्ठनिभा कच्छपिका||२२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮಹಾಮೂಲೇತ್ಯಾದಿಕಚ್ಛಪಿಕಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಅವಗಾಢೋ ಘನಃ||೨೨||
Adhikarana ಜಾಲಿನೀಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಮಹಾಶಯಾಽರ್ತ್ತಿತೋದ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ರಾವಿಣೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚ್ಛಿದ್ರಾ ಮಾಸಸಿರಾಜಾಲಾವೃತಾ ಜಾಲಿನೀ|೨೩|
महाशयाऽर्त्तितोद स्तब्धा स्निग्धस्राविणी सूक्ष्मच्छिद्रा माससिराजालावृता जालिनी|२३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಪುತ್ರಿಣೀಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಮಹತೀ ಪಿಟಕಾಭಿರಲ್ಪಾಭಿರಾಚಿತಾ ಪುತ್ರಿಣೀ|೨೩|
महती पिटकाभिरल्पाभिराचिता पुत्रिणी|२३|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ವಿದಾರಿಕಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಕಠಿಣಾ ವಿದಾರಿಕನ್ದವದ್ವೃತ್ತಾ ವಿದಾರಿಕಾಃ||೨೩||
कठिणा विदारिकन्दवद्वृत्ता विदारिकाः||२३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಿದಾರೀಕನ್ದಂ ಶೃಗಾಲಿಕಾಕನ್ದಮ್||೨೩||
Adhikarana ಸರ್ಷಪಿಕಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೪) · Śloka ೨೪
ಶೀಘ್ರಾ ಪಾಕಾ ಮಹಾವೇದನಾ ಸರ್ಷಪಾಕೃತಿಪ್ರಮಾಣಾ ತದ್ವಿಧಾಭಿಶ್ಚ ಪಿಟಕಾಭಿಶ್ಚಿತಾ ಸರ್ಷಪಿಕಾ|೨೪|
शीघ्रा पाका महावेदना सर्षपाकृतिप्रमाणा तद्विधाभिश्च पिटकाभिश्चिता सर्षपिका|२४|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಮಸೂರಿಕಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೪) · Śloka ೨೪
ಮಸೂರಿಕಾರಪ್ರಮಾಣಾ ಮಸೂರಿಕಾ|೨೪|
मसूरिकारप्रमाणा मसूरिका|२४|
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಅಲಜೀಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೪) · Śloka ೨೪
ತ್ವಚಮುತ್ಥಾನ ಏವ ದಹನ್ತೀ ಸ್ಫೋಟೈರಾವೃತಾ ವಿಸರ್ಪನ್ತೀ ರಕ್ತಾಕೃಷ್ಣಾಽತಿತೃಣ್ಮೋಹಜ್ವರಕರೀ ದಾಹಭೂಯಿಷ್ಠಾಽತಿಕಷ್ಟಾ ಚಾಲಜೀ||೨೪||
त्वचमुत्थान एव दहन्ती स्फोटैरावृता विसर्पन्ती रक्ताकृष्णाऽतितृण्मोहज्वरकरी दाहभूयिष्ठाऽतिकष्टा चालजी||२४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತ್ವಚಮುತ್ಥಾನ ಏವೇತ್ಯಾದಿನಾಽಲಜೀಲಕ್ಷಣಮ್||೨೪||
Adhikarana ವಿನತಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೫) · Śloka ೨೫
ಮಹತೀ ನೀಲಾಽವಗಾಢರುಜಾಕ್ಲೇದಾ-ಪೃಷ್ಠೋದರಾಽನ್ಯತರಾಧಿಷ್ಠಾನಾವಿನತಾ ವಿನತಾ||೨೫||
महती नीलाऽवगाढरुजाक्लेदा-पृष्ठोदराऽन्यतराधिष्ठानाविनता विनता||२५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮಹತೀತ್ಯಾದಿನಾ ವಿನತಾಲಕ್ಷಣಮ್||೨೫||
Adhikarana ವಿದ್ರಧಿಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೬) · Śloka ೨೬
ವಿದ್ರಧಿಸ್ತು ವಕ್ಷ್ಯತೇ ( ಅ. ಸಂ. ನಿ. - ೩೯೯-೪೧೮) ಪೃಥಗೇವ||೨೬||
विद्रधिस्तु वक्ष्यते ( अ. सं. नि. - ३९९-४१८) पृथगेव||२६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಿದ್ರಧಿಸ್ತು ಬಹುವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾತ್||೨೬||
Adhikarana ವಿದಾರಿಕಾನ್ತಾನಾಂ ದುಸ್ಸಹತ್ವಮ್ (೨೭) · Śloka ೨೭
ತಾಸಾಮಾದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಾತಿಬಲಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃ ಸಮ್ಭವೇನ| ಮೂಲವ್ಯಾಧ್ಯೇಕರೂಪತ್ವಾತ್ ತದ್ವದ್ಧಿಕಾರಿತಯಾ ದುಃಸಹಾಃ||೨೭||
तासामाद्याः पञ्चातिबलश्लेष्ममेदः सम्भवेन| मूलव्याध्येकरूपत्वात् तद्वद्धिकारितया दुःसहाः||२७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಾಸಾಂ ಪಿಟಕಾನಾಮಾದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ವಿದಾರಿಕಾನ್ತಾ ಅತಿಬಲಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃ ಪ್ರಭವತ್ವಾದಿಹೇತೋರ್ದುಃ ಸಹಾ ಭವನ್ತಿ||೨೭||
Adhikarana ಸರ್ಷಪಿಕಾದೀನಾಂ ಸಹತ್ವಮ್ (೨೮) · Śloka ೨೮
ನ ತ್ವಿತರಾಃ| ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣತಯಾಽಲ್ಪಫಮೇದೋಭಾವಾತ್||೨೮||
न त्वितराः| पित्तोल्बणतयाऽल्पफमेदोभावात्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಇತರಾಃ ಸರ್ಷಪಿಕಾದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ| ನ ತು ದುಃಸಹಾಃ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣತ್ವಾದಿಹೇತೋಃ||೨೮||
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹಾನುಗುಣಂ ಪಿಟಕಾಸು ದೋಷೋದ್ರೇಕಃ (೨೯) · Śloka ೨೯
ಪ್ರಮೇಹವಶಾಚ್ಚ ಪಿಟಕಾಸು ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷೋದ್ರೇಕೋ ಭವತೀತಿ||೨೯||
प्रमेहवशाच्च पिटकासु यथास्वं दोषोद्रेको भवतीति||२९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಆಸಾಂ ಚ ಪಿಟಕಾನಾಂ ಪ್ರಮೇಹವಶಾದ್ದೋಷೋದ್ರೇಕೋ ಭವತಿ| ಯೇನೈವ ಪ್ರಮೇಹೇಣ ಸಹ ವರ್ತನ್ತೇ ತದ್ದೋಷಾ ಏವಂ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೨೯||
Adhikarana ಕೇವಲಮೇದದುಷ್ಟ್ಯಾಪಿ ಪಿಟಕೋತ್ಪತ್ಯಾದಿ (೩೦) · Śloka ೩೦
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ-- ಪ್ರಮೇಹೇಣ ವಿನಾಪ್ಯೇತಾ ಜಾಯನ್ತೇ ದುಷ್ಟಮೇದಸಃ||೩೦||
भवति चात्र श्लोकः-- प्रमेहेण विनाप्येता जायन्ते दुष्टमेदसः||३०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ತನ್ತ್ರರೀತಿಃ| ಪ್ರಮೇಹೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಏತಾಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃಪಿಟಕಾಃ| ದುಷ್ಟಮೇದಸಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಮೇಹೇಣ ವಿನಾಽಪಿ ಜಾಯನ್ತೇ||೩೦||
Adhikarana ಪಿಟಕಾನಾಂ ವಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹೇಣ ಲಕ್ಷ್ಯತ್ವಮ್ (೩೧) · Śloka ೩೧
ತಾವಚ್ಚ ನೋಪಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಯಾವದ್ವಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹಃ||೩೧||
तावच्च नोपलक्ष्यन्ते यावद्वस्तुपरिग्रहः||३१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಾವದಿತ್ಯಾದಿ| ಏತಾಃ ಶರಾವಿಕಾದ್ಯಾಃ ಪಿಕಾಸತಾವನ್ನ ಲಕ್ಷನ್ತೇ ಯಾವದ್ವಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹಃ| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಆಸಾಂ ಪಿಟಕಾನಾಂ ಸ್ವರೂಪಾನುರೋಧಾದ್ ವ್ರಣವಸ್ತೂನಿ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದೋಮಜ್ಜಾಸಿರಾಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಾದೀನಿ| ದೋಷಾಃ- ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಉತ್ತಾನತೋ ಗಮ್ಭೀರತೋ ವಾ ಕರ್ತುಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ| ತದಾ ಕಾಲೇನ ಸನ್ದೂಷಣಂ ನ ನಿರ್ವೃತ್ತಂ ತಾವನ್ನ ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಸನ್ದ್Zಊಷಣಂ ನಿರ್ವೃತ್ತಂ ತದಾ ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಆಸಾಞ್ಚ ವಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹತ್ವಾತ್ ಪೂರ್ವರೂಪಾಸಮ್ಭವಃ| ವಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹಃ ಕಠಿನಾಭೋಗಗ್ರಹಣಮ್| ಆಸಾಂ ಚ ಪ್ರಮೇಹಲಕ್ಷಣಾನ್ವಯೇನ ದೋಷಾನ್ವಯೋಽಪ್ಯೂಹಃ||೩೧||
Adhikarana ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಮೇಹಭ್ರಾನ್ತಿನಿರಾಸಃ (೩೨) · Śloka ೩೨
ಹರಿದ್ರಾವರ್ಣಂ ರಕ್ತಂ ವಾ ಮೇಹಪ್ರಾಗ್ರೂಪವರ್ಜಿತಮ್| ಯೋಮೂತ್ರಯೇನ್ನ ತಂ ಮೇಹಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ತು ತಂ ವಿದುಃ||೩೨||
हरिद्रावर्णं रक्तं वा मेहप्राग्रूपवर्जितम्| योमूत्रयेन्न तं मेहं रक्तपित्तं तु तं विदुः||३२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಹಾರಿದ್ರವರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮ್ಭವದ್ ಭ್ರಾನ್ತಿನಿವೃತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ| ಸುಬೋಧಮ್||೩೨||
Adhikarana ಮಧುಮೇಹಸ್ಯ ಕಫಸಮ್ಭವತ್ವಂ, ವಾತಸಮ್ಭವತ್ವಞ್ಚ (೩೩) · Śloka ೩೩
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಮೇಹ ಮಧುರಂ ಸಪಿಚ್ಛಂ ಮಧೂಪಮಂ ಸ್ಯಾದ್ವಿವಿಧೋ ವಿಚಾರಃ| ಸಮ್ಪೂಣಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಸಮುದ್ಭವಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೀಣೇಷು ದೋಷೇಷ್ವನಿಲಾತ್ಮಕೋ ವಾ||೩೩||
दृष्ट्वा प्रमेह मधुरं सपिच्छं मधूपमं स्याद्विविधो विचारः| सम्पूणाच्छ्लेष्मसमुद्भवः स्यात् क्षीणेषु दोषेष्वनिलात्मको वा||३३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಪ್ರಮೇಹೇಷು ದೋಷಭೇದೇನ ಸಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯೇ ಯಾಪ್ಯತ್ವಞ್ಚ (೩೪-೧೦) · Śloka ೧೦
ಅಪೂರ್ವರೂಪಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಮೇಹಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಯೇ ವಾತಕೃತಾಶ್ಚ ಮೇಹಾಃ| ಸಾಧ್ಯಾ ನ ತೇ ಪಿತ್ತಕೃತಾಸ್ತು ಯಾಪ್ಯಾಃ ಸಧ್ಯಾಸ್ತು ಮೇದೋ ಯದಿ ನಾಽತಿದುಷ್ಟಮ್||೩೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಮೇಹನಿದಾನಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||
अपूर्वरूपाः कफपित्तमेहाः क्रमेण ये वातकृताश्च मेहाः| साध्या न ते पित्तकृतास्तु याप्याः सध्यास्तु मेदो यदि नाऽतिदुष्टम्||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने प्रमेहनिदानं नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವಮೇಹೇಷು ಚ ರೋಗಸ್ವ್ಭಾವಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕೋಪಮಾದ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಯದಾನ್ಯದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಸ್ವಲ್ಪಃ ಪ್ರಕೋಪೋ ಭವತಿ ಯದಾ ಪ್ರಥಮಂ ಭವನ್ನಪಿ ಶ್ಮೇಷ್ಮಾ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಲಿಙ್ಗಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ಯದಾ ತು ನ ಸ್ವಲ್ಪಃ ತದಾ ಪ್ರಥಮಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣ ಏವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಮೇಹೋ ಭೂತ್ವಾ ಕಾಲವಶಾತ್ಕಫಾದೌಕ್ಷೀಣೇ ಪಿತ್ತಮೇಹತಾಂ ದೇಹಸ್ಯ ಸಾರಭೂತಾನಾಮೃಷ್ಯಾನ್ತೇ ವಾತಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಕರೋತೀತಿ ಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯುಕ್ತಮ್||೩೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ