Adhikarana અથ કુષ્ઠશ્વિત્રકૃમિનિદાનં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ | પ્રતિજ્ઞા (૧) · Śloka ૧
અથાતઃ કુષ્ઠશ્વિત્રકૃમિનિદાન નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातः कुष्ठश्वित्रकृमिनिदान नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ધાતૂપધાતુત્વગેકદોષસામાન્યાદ્વિસર્પાઽનન્તરં કુષ્ઠાદિનિર્ણયાયાધ્યાયારમ્ભઃ|| ૧||
Adhikarana કુષ્ઠનિદાનં સમ્પ્રાપ્તિશ્ચ (૨) · Śloka ૨
મિથ્યાહારવિહારેણ વિશેષેણ વિરોધિના| સાધુનિન્દાવધાન્યસ્વહરણાદ્યૈશ્ચ સેવિતૈઃ| પાપ્મભિઃ કર્મભિઃ સદ્યઃ પ્રાક્તનૈર્વેરિતા મલાઃ| સિરાઃ પ્રપદ્ય તિર્ય્યગ્ગાસ્ત્વગ્લસીકાસૃગામિષમ્| દૂષયન્તઃ શ્લથીકૃત્ય નિશ્ચરન્તસ્તતો બહિઃ| ત્વચઃ કુર્વન્તિ વૈવર્ણ્યં દુષ્ટાઃ કુષ્ઠમુશન્તિ તત્||૨||
मिथ्याहारविहारेण विशेषेण विरोधिना| साधुनिन्दावधान्यस्वहरणाद्यैश्च सेवितैः| पाप्मभिः कर्मभिः सद्यः प्राक्तनैर्वेरिता मलाः| सिराः प्रपद्य तिर्य्यग्गास्त्वग्लसीकासृगामिषम्| दूषयन्तः श्लथीकृत्य निश्चरन्तस्ततो बहिः| त्वचः कुर्वन्ति वैवर्ण्यं दुष्टाः कुष्ठमुशन्ति तत्||२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સર્વકુષ્ઠાનાં સામાન્યેન હેતુમાહ-મિથ્યાહારેત્યાદિના| મિથ્યાહારાદિના તથા સાધુનિન્દાવધાદિભિર્નાનાવિધૈઃ પાપ્મભિઃ કર્મભિઃ સદ્યઃ કૃતૈઃ પ્રાક્તનૈર્જન્માન્તરકૃતૈર્વા| મલા દુષ્ટાસ્ત્વચો વૈવર્ણ્યં યત્કુર્વન્તિ તત્ કુષ્ઠમુશન્તિ મુનય ઇતિ શેષઃ| સિરાઃ પ્રપદ્યેત્યાદિના સમ્પ્રાપ્તિઃ|| ૨||
Adhikarana કુષ્ઠશબ્દનિર્વચનમ્ (૩) · Śloka ૩
કાલેનોપેક્ષિતં યસ્માત્સર્વં કુષ્ણાતિ તદ્વપુઃ||૩||
कालेनोपेक्षितं यस्मात्सर्वं कुष्णाति तद्वपुः||३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કાલેનેત્યાદિના કુષ્ઠશબ્દસ્યાર્થઃ|| ૩||
Adhikarana બાહ્યકુષ્ઠસ્ય સમ્પ્રાપ્તિઃ (૪) · Śloka ૪
પ્રપદ્ય ધાતૂન્ વ્યાપ્યાન્તઃ સર્વન્ સંક્લેદ્ય ચાવહેત્| સસ્વેદક્લેદસઙ્કોથાન્ કૃમીન્ સૂક્ષ્માન્ સુદારુણાન્| લોમત્વક્સ્નાયુધમનીસ્તરુણાઽસ્થીનિ યૈઃ ક્રમાત્| ભક્ષયેચ્છ્વિત્રમસ્માચ્ચ કુષ્ઠં બાહ્યમુદાહૃતમ્||૪||
प्रपद्य धातून् व्याप्यान्तः सर्वन् संक्लेद्य चावहेत्| सस्वेदक्लेदसङ्कोथान् कृमीन् सूक्ष्मान् सुदारुणान्| लोमत्वक्स्नायुधमनीस्तरुणाऽस्थीनि यैः क्रमात्| भक्षयेच्छ्वित्रमस्माच्च कुष्ठं बाह्यमुदाहृतम्||४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પ્રપદ્યેત્યાદિ કાલેનોપેક્ષિતમિત્યનુવર્તતે| તત્ કુષ્ઠં ધાતૂન્ પ્રપદ્યતાંશ્ચ સંક્લેદ્ય કૃમીનાવહેચ્છરીરે| યૈઃ કૃમિભિઃ કરણભૂતૈર્લોમાદીનિ ક્રમાત્ કુષ્ઠં ભક્ષયેત્| તરુણાસ્થીનિ કર્ણનાસાદિગતાનીહ યાન્યુક્તાનિ| અસ્માત્ કારણાત્ શ્વિત્રં બાહ્યકુષ્ઠશબ્દેનોચ્યતે| ક્લેદકૃમ્યાદ્યભાવાત્| સત્યાપિ ત્વગ્રોગત્વ ઇત્યર્થઃ| સુબોધમ્|| ૪||
Adhikarana કુષ્ઠપ્રભેદાઃ (૫) · Śloka ૫
કુષ્ઠાનિ સપ્તધા દોષૈઃ પૃથઙ્મિશ્રૈઃ સમાગતૈઃ||૫||
कुष्ठानि सप्तधा दोषैः पृथङ्मिश्रैः समागतैः||५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પૃથગ્દોષૈઃ ત્રીણિ| સંસર્ગેણ ચ ત્રીણિ| સન્નિપાતેનૈકમિતિ સપ્તવિધાનિ કુષ્ઠાનિ|| ૫||
Adhikarana ત્રિદોષજત્વેઽપિ કુષ્ઠાનાં દોષાધિક્યાનુરોધેન વ્યપદેશઃ (૬) · Śloka ૬
સર્વેષ્વપિ ત્રિદોષેષુ વ્યપદેશોઽધિકત્વતઃ||૬||
सर्वेष्वपि त्रिदोषेषु व्यपदेशोऽधिकत्वतः||६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
નન્વેવં સત્યેકદોષજં દ્વિદોષજં ચ કુષ્ઠં ન સર્વં ત્રિદોષજં સ્યાદિત્યત આહ-સર્વેષ્વપીત્યાદિ| સર્વેષ્વપિ કુષ્ઠેષુ સન્નિપાતજેષ્વધિકત્વેન વ્યપદેશઃ| સન્નિપાતસ્ય સમવિષમાત્મકત્વાત્||૬||
Adhikarana કુષ્ઠપ્રભેદેષુ દોષાધિક્યાન્મહાકુષ્ઠાનિ (૭) · Śloka ૭
વાતેન કુષ્ઠં કાપાલં પિત્તાદૌદુમ્બરં કફાત્| મણ્ડલાખ્યં વિચર્ચી ચ ઋશ્યાખ્યં વાતપિત્તજમ્| ચર્મૈકકુષ્ઠકિટિભસિધ્માલસવિપાદિકાઃ| વાતશ્લેષ્મોદ્ભવાઃ શ્લેષ્મપિત્તાદ્રુદ્દશતારુષી| પુણ્ડરીકં સવિસ્ફોટં પામા ચર્મદલં તથા| સર્વૈઃ સ્યાત્કાકણં પર્વં ત્રિકં દદ્રુ સકાકણમ્| પુણ્ડરીકર્શ્યજિહ્વે ચ મહાકુષ્ઠાનિ સપ્ત તુ||૭||
वातेन कुष्ठं कापालं पित्तादौदुम्बरं कफात्| मण्डलाख्यं विचर्ची च ऋश्याख्यं वातपित्तजम्| चर्मैककुष्ठकिटिभसिध्मालसविपादिकाः| वातश्लेष्मोद्भवाः श्लेष्मपित्ताद्रुद्दशतारुषी| पुण्डरीकं सविस्फोटं पामा चर्मदलं तथा| सर्वैः स्यात्काकणं पर्वं त्रिकं दद्रु सकाकणम्| पुण्डरीकर्श्यजिह्वे च महाकुष्ठानि सप्त तु||७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાતેનેત્યાદિના સપ્તવિધસ્ય કુષ્ઠસ્ય નામાન્યુચ્યન્તે| યાન્યાશ્રિત્ય લક્ષણં વિધીયતે| વાતાદેકં પિત્તાદેકં દ્વે કફાત્| એકં વાતપિત્તાત્| ષડ્ વાતકફાત્| ષટ્ કફપિત્તાત્| એકં સન્નિપાતાદેવમેતાન્યષ્ટદશ કુષ્ઠાનિ| એષાં મધ્યે કપાલૌદુમ્બરમણ્ડલદદ્રુકાકણપુણ્ડરીકર્શ્યજિહ્વાનિ સપ્ત મહાકુષ્ઠાન્યુચ્યન્તે|| ૭||
Adhikarana કુષ્ઠપૂર્વરૂપમ્ (૮) · Śloka ૮
અતિશ્લક્ષ્ણખરસ્પર્શસ્વેદાસ્વેદવિવર્ણતાઃ| દાહઃ કણ્ડૂસ્ત્વચિ સ્વાપસ્તોદઃ કોઠોન્નતિઃ શ્રમઃ| વ્રણાનામધિકં શૂલં શીઘ્રોત્પત્તિશ્ચિરસ્થિતિઃ| રૂઢાનામપિ રૂક્ષત્વં નિમિત્તેઽલ્પેઽપિ કોથનમ્| રોમહર્ષોઽસૃજઃ કાર્ષ્ણ્યં કુષ્ઠલક્ષણમગ્રજમ્||૮||
अतिश्लक्ष्णखरस्पर्शस्वेदास्वेदविवर्णताः| दाहः कण्डूस्त्वचि स्वापस्तोदः कोठोन्नतिः श्रमः| व्रणानामधिकं शूलं शीघ्रोत्पत्तिश्चिरस्थितिः| रूढानामपि रूक्षत्वं निमित्तेऽल्पेऽपि कोथनम्| रोमहर्षोऽसृजः कार्ष्ण्यं कुष्ठलक्षणमग्रजम्||८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અતિશ્લક્ષ્ણેત્યાદિના સર્વકુષ્ઠપૂર્વરૂપમ્| અસ્વેદોઽયન્તં સ્વેદાભાવઃ| કોઠા ઉત્સન્નાનિ મણ્ડલાનિ| વ્રણાનાં ભિન્નસ્ફોટભવાનાં કોથનમ્| રૂઢાનામપિ વ્રણાનાં પુનઃ|| ૮||
Adhikarana કાપાલકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૯) · Śloka ૯
કૃષ્ણારુણકપાલાભં રૂક્ષં સુપ્તં ખરં તનુ| વિસ્તૃતાસમપર્ય્યન્તં હૃષિતૈર્લોમભિશ્ચિતમ્| તોદાઢ્યમલ્પકણ્ડૂકં કાપાલં શીઘ્રસર્પિ ચ||૯||
कृष्णारुणकपालाभं रूक्षं सुप्तं खरं तनु| विस्तृतासमपर्य्यन्तं हृषितैर्लोमभिश्चितम्| तोदाढ्यमल्पकण्डूकं कापालं शीघ्रसर्पि च||९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અથ ક્રમેણાષ્ટાદશાનાં કુષ્ઠાનાં લક્ષણમુચ્યતે-કૃષ્ણારુણેત્યાદિના| કપાલો ઘટાકર્પરઃ| સુપ્તમચેતનમ્| વિસ્તૃતાનિ વિસ્તીર્ણાનિ| અસમાનિ હ્રસ્વદીર્ઘાણિ પર્ય્યન્તાનિ યસ્ય તત્તથોક્રમ્| શીઘ્રસર્પિ ચ ક્ષિપ્રવ્યાપીતિ કાપાલમ્|| ૯||
Adhikarana ઔદુમ્બરકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૦) · Śloka ૧૦
પક્વોદુમ્બરતામ્રત્વગ્રોમગૌરસિરાચિતમ્| બહલં બહુલક્લેદં રક્તં દાહરુજાકરમ્| આશૂત્થાનાવદરણકૃમિવિદ્યાદુદુમ્બરમ્||૧૦||
पक्वोदुम्बरताम्रत्वग्रोमगौरसिराचितम्| बहलं बहुलक्लेदं रक्तं दाहरुजाकरम्| आशूत्थानावदरणकृमिविद्यादुदुम्बरम्||१०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પક્વોદુમ્બરફલવત્ તામ્રાણિ ત્વગ્લોમાનિ ચ યસ્ય તત્તથોક્તમ્| બહલં ઘનમ્| આશૂત્થાનાદીનિ યસ્ય તદેવમ્| અવદરણં કોથનમ્|| ૧૦||
Adhikarana મણ્ડલકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૧) · Śloka ૧૧
સ્થિરં સ્ત્યાનં ગુરુ સ્નિગ્ધં શ્વેતરક્તમનાશુગમ્| અન્યોન્યાસક્તમુત્સન્નં બહુકણ્ડૂસ્રુતિક્રિમી| શ્લક્ષ્ણપીતાભપર્ય્યન્તં મણ્ડલં પરિમણ્ડલમ્||૧૧||
स्थिरं स्त्यानं गुरु स्निग्धं श्वेतरक्तमनाशुगम्| अन्योन्यासक्तमुत्सन्नं बहुकण्डूस्रुतिक्रिमी| श्लक्ष्णपीताभपर्य्यन्तं मण्डलं परिमण्डलम्||११||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સ્થિરત્વાદિયુતં મણ્ડલં વિદ્યાદિતિ સમ્બન્ધઃ| બહુકણ્ડ્વાદિકં યત્ર તત્તથોક્તમ્| પરિમણ્ડલં વર્તુલમ્|| ૧૧||
Adhikarana વિચર્ચિકાકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૨) · Śloka ૧૨
સકણ્ડૂપિટકાશ્યાવાલસીકાઢ્યા વિચર્ચિકા||૧૨||
सकण्डूपिटकाश्यावालसीकाढ्या विचर्चिका||१२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સકણ્ડિવત્યાદિના વિચર્ચિકા| લસીકા જલપ્રાયઃ|| ૧૨||
Adhikarana ઋષ્યજિહ્વકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૩) · Śloka ૧૩
પરુષં તનુરક્તાન્તમન્તઃ શ્યાવં સમુન્નતમ્| સતોદદાહસૃક્ક્લેદં કર્કશૈઃ પિટકૈશ્ચિતમ્| ઋષ્યજિહ્વાકૃતિપ્રોક્તમૃષ્યજિહ્વં બહિકૃમિ||૧૩||
परुषं तनुरक्तान्तमन्तः श्यावं समुन्नतम्| सतोददाहसृक्क्लेदं कर्कशैः पिटकैश्चितम्| ऋष्यजिह्वाकृतिप्रोक्तमृष्यजिह्वं बहिकृमि||१३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પરુષમિત્યાદિના ઋષ્યજિહ્વમ્| ઋષ્યજિહ્વા રોહિજિહ્વા|
Adhikarana ચર્મૈકકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૪) · Śloka ૧૪
હસ્તિચર્મખરસ્પર્શં ચર્મ ||૧૪||
हस्तिचर्मखरस्पर्शं चर्म ||१४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
હસ્તિચર્મેત્યાદિના ચર્મ|| ૧૪||
Adhikarana એકાખ્યકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૫) · Śloka ૧૫
એકાખ્યં મહાશ્રયમ્| અસ્વેદં મત્સ્યશકલસન્નિભં ||૧૫||
एकाख्यं महाश्रयम्| अस्वेदं मत्स्यशकलसन्निभं ||१५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
એકાખ્યમિત્યાદિના એકાખ્યમ્| મહાશ્રયં ગમ્ભીરમૂલમ્| મત્સ્યશકલસન્નિભાન્તં ચ|| ૧૫||
Adhikarana કિટિભકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૬) · Śloka ૧૬
કિટિભં પુનઃ| રૂક્ષં કિણખરસ્પર્શં કણ્ડૂમત્પરુષાસિતમ્||૧૬||
किटिभं पुनः| रूक्षं किणखरस्पर्शं कण्डूमत्परुषासितम्||१६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કિટિભમિત્યાદિના કિટિભમ્| કિણમઙ્ગે ઘર્ષણાત્ ગ્રન્થિસ્તદ્વત્ ખરસ્પર્શમ્|| ૧૬||
Adhikarana સિધ્મકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૭) · Śloka ૧૭
સિધ્મં રૂક્ષં બહિઃ સ્નિગ્ધમન્તર્ઘૃષ્ટં રજઃ કિરેત્| શ્લક્ષ્ણસ્પર્શં તનુશ્વેતતામ્રં દૌગ્ધિકપુષ્પવત્| પ્રાયેણ ચોર્ધ્વકાયે સ્યાત્ ||૧૭||
सिध्मं रूक्षं बहिः स्निग्धमन्तर्घृष्टं रजः किरेत्| श्लक्ष्णस्पर्शं तनुश्वेतताम्रं दौग्धिकपुष्पवत्| प्रायेण चोर्ध्वकाये स्यात् ||१७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
રૂક્ષમિત્યાદિના સિધ્મમ્|| ૧૭||
Adhikarana અલસકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૮) · Śloka ૧૮
ગણ્ડૈઃ કણ્ડૂયુતૈશ્ચિતમ્| રક્તૈરલસકં ||૧૮||
गण्डैः कण्डूयुतैश्चितम्| रक्तैरलसकं ||१८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ગણ્ડૈઃ કણ્ડૂયુતૈશ્ચિતમિત્યેવમન્તર્લક્ષણમ્| અલસકં રક્તૈર્ગણ્ડૈર્ભવતિ|| ૧૮||
Adhikarana વિપાદિકાકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૧૯) · Śloka ૧૯
પાણિપાદદાર્યો વિપાદિકાઃ| તીવ્રાત્યો મન્દકણ્ડ્વશ્ચ સરાગપિટકાચિતાઃ||૧૯||
पाणिपाददार्यो विपादिकाः| तीव्रात्यो मन्दकण्ड्वश्च सरागपिटकाचिताः||१९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પાણિપાદદરણાદિ વિપાદિકાલક્ષણમ્|| ૧૯||
Adhikarana દદ્રુકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૨૦) · Śloka ૨૦
દીર્ઘપ્રતાના દૂર્વાવદતસીકુસુમચ્છવિઃ| ઉત્સન્નમણ્ડલા દદ્રુઃ કણ્ડૂમત્યનુષઙ્ગિણી||૨૦||
दीर्घप्रताना दूर्वावदतसीकुसुमच्छविः| उत्सन्नमण्डला दद्रुः कण्डूमत्यनुषङ्गिणी||२०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
દદ્રુલિઙ્ગમાહ| દીર્ઘપ્રતાના દૂર્વાવત્ શાદ્વલકાણ્ડવત્| ઉત્સન્નં મણ્ડલં યસ્યાઃ| અનુષઙ્ગિણી બહુકાલસ્થા|| ૨૦||
Adhikarana શતારુકુષ્ઠમ્ (૨૧) · Śloka ૨૧
સ્થૂલમૂલં સદાહાર્તિરક્તશ્યાવં બહુવ્રણમ્| શતારુઃ ક્લેદજન્ત્વાઢ્યં પ્રાયશઃ પૂર્વજન્મ ચ||૨૧||
स्थूलमूलं सदाहार्तिरक्तश्यावं बहुव्रणम्| शतारुः क्लेदजन्त्वाढ्यं प्रायशः पूर्वजन्म च||२१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શરુઃ સ્થૂલમૂલત્વાદિલિઙ્ગમ્| જન્તવઃ કૃમયઃ| પર્વાણ્યસ્થિસન્ધીનિ|| ૨૧||
Adhikarana પુણ્ડરીકકુષ્ઠમ્ (૨૨) · Śloka ૨૨
રક્તાન્તમન્તરાપાણ્ડુકણ્ડૂદાહરુજાન્વિતમ્| સોત્સેધમાચિતં રક્તૈઃ પદ્મપત્રમિવાંશુભિઃ| ઘનભૂરિલસીકાસૃક્પ્રાયમાશુ બિભેદિ ચ| પુણ્ડરીકમ્ ||૨૨||
रक्तान्तमन्तरापाण्डुकण्डूदाहरुजान्वितम्| सोत्सेधमाचितं रक्तैः पद्मपत्रमिवांशुभिः| घनभूरिलसीकासृक्प्रायमाशु बिभेदि च| पुण्डरीकम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
રક્તાન્તાદિ પુણ્ડરીકલક્ષણમ્| અન્તર્મધ્યે આપાણ્ડુઃ| અંશવો રજાંસિ તૈરાચિતમ્|| ૨૨||
Adhikarana વિસ્ફોટકુષ્ઠમ્ (૨૩) · Śloka ૨૩
તનુત્વગ્ભિશ્ચિતં સ્ફોટૈઃ સિરારુણૈઃ| વિસ્ફોટઃ ||૨૩||
तनुत्वग्भिश्चितं स्फोटैः सिरारुणैः| विस्फोटः ||२३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તનુત્વગ્ભિરિત્યાદિવિસ્ફોટલક્ષણમ્| વિસ્ફોટાસ્તનુત્વચઃ|
Adhikarana પામાકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૨૪) · Śloka ૨૪
પિટકાઃ પામાકણ્ડૂક્લેદરુજાધિકાઃ| સૂક્ષ્માઃ શ્યાવારુણાઃ બહ્વયઃ પ્રાયઃ સ્ફિક્પાણિકૂર્પરે||૨૪||
पिटकाः पामाकण्डूक्लेदरुजाधिकाः| सूक्ष्माः श्यावारुणाः बह्वयः प्रायः स्फिक्पाणिकूर्परे||२४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પિટકા ઇત્યાદિપામાલક્ષણમ્| કણ્ડ્વાદ્યન્વિતાઃ પિટકાઃ પામા ઇત્યુચ્યન્તે| તચ્ચ પામાખ્યં સ્ફિગાદૌ પ્રાયો ભવતિ|| ૨૪||
Adhikarana ચર્મદલકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૨૫) · Śloka ૨૫
સસ્ફોટમસ્પર્શસહં કણ્ડ્વાતોદદાહવત્| રક્તં દલચ્ચર્મદલઃ ||૨૫||
सस्फोटमस्पर्शसहं कण्ड्वातोददाहवत्| रक्तं दलच्चर्मदलः ||२५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સસ્ફોટમિત્યાદિના ચર્મદલમ્|| ૨૫||
Adhikarana કાકણકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૨૬) · Śloka ૨૬
કાકણં તીવ્રદાહરુક્| પૂર્વં રક્તઞ્ચ કૄષ્ણઞ્ચ કાકનન્દીફલોપમમ્| કુષ્ઠલિઙ્ગૈર્યુતં સર્વૈર્નૈકવર્ણં તતો ભવેત્||૨૬||
काकणं तीव्रदाहरुक्| पूर्वं रक्तञ्च कॄष्णञ्च काकनन्दीफलोपमम्| कुष्ठलिङ्गैर्युतं सर्वैर्नैकवर्णं ततो भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તીવ્રદાહયુતત્વાદિ કાકણલક્ષણમ્| કાકનન્દી ગુઞ્જા| તત્ફલમર્ધે કૃષ્ણમર્ધે રક્તં ભવતિ| તચ્ચ સર્વદોષજત્વાત્ સર્વલિઙ્ગમનેકવર્ણં ચ ભવેદિતિ|| ૨૬||
Adhikarana કુષ્ઠેષુ દોષોલ્બણતાં તત્તલ્લિઙ્ગકર્મભિર્વિદ્યાત્ (૨૭) · Śloka ૨૭
દોષભેદીયવિહિતૈરાદિશેલ્લિઙ્ગકર્મભિઃ| કુષ્ઠેષુ દોષોલ્બણતાં ||૨૭||
दोषभेदीयविहितैरादिशेल्लिङ्गकर्मभिः| कुष्ठेषु दोषोल्बणतां ||२७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
એતેષુ ચ કાપાલાદ્યેષુ કુષ્ઠેષુ પ્રત્યેકં વાતાદ્યન્યતમદોષોલ્બણતાં (અ. સં. સૂ. અ. - ૨૦) દોષભેદીયવિહિતૈર્વાતાદીનાં લિઙ્ગૈઃ કર્મભિશ્ચાદિશેત્| અસ્મિન્ કુષ્ઠવિશેષે ઇયાન્ દોષકોપ ઇતિ| દોષાણાં લિઙ્ગકર્મભિઃ સ્રંસવ્યાસાદિભિઃ (અ. સં. સૂ. અ. - ૨૦) પરિપૂર્ણાપરિપૂર્ણૈરધ્યવસ્યેત્|| ૨૭||
Adhikarana કુષ્ઠે અસાધ્યં કુષ્ઠમ્ (૨૮) · Śloka ૨૮
સર્વદોષોલ્બણં ત્યજેત્| રિષ્ટોક્તં યચ્ચ યચ્ચાસ્થિમજ્જશુક્રસમાશ્રયમ્||૨૮||
सर्वदोषोल्बणं त्यजेत्| रिष्टोक्तं यच्च यच्चास्थिमज्जशुक्रसमाश्रयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તત્ર યસ્મિન્ સર્વ ઉવોલ્બણાસ્તં ત્યજેત્| રિષ્ટોક્તં (અ. સં. શા. - ૭૧૫) 'કુષ્ઠં વિશીર્ય્યમાણાઙ્ગં' ઇત્યાદિના અસ્થ્યાદ્યાશ્રયં યત્તચ્ચ ત્યજેત્| અસ્થ્યાદ્યાશ્રયસ્યાત્રૈવ લક્ષણં વક્ષ્યતે (અ. સં. વિ. - ૫૫૯) ઇત્યેતત્સર્વમસાધ્યમ્|| ૨૮||
Adhikarana યાપ્યકુષ્ઠમ્ (૨૯) · Śloka ૨૯
યાપ્યં મેદોગતં ||૨૯||
याप्यं मेदोगतं ||२९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મેદોગતં યાપ્યમ્|| ૨૯||
Adhikarana કૃચ્છ્રકુષ્ઠમ્ (૩૦) · Śloka ૩૦
કૃચ્છ્રં પિત્તાદ્વન્દ્વાસ્રમાંસગમ્||૩૦||
कृच्छ्रं पित्ताद्वन्द्वास्रमांसगम्||३०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પિત્તાદિવિશિષ્ટં કૃચ્છ્રમ્|| ૩૦||
Adhikarana સુખસાધ્યં કુષ્ઠમ્ (૩૧) · Śloka ૩૧
અકૃચ્છ્રં કફવાતઢ્યં ત્વક્સ્થમેકમલઞ્ચ યત્||૩૧||
अकृच्छ्रं कफवातढ्यं त्वक्स्थमेकमलञ्च यत्||३१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કફવાતજમકૃચ્છ્રં સુખમિત્યર્થઃ| તથા ત્વગાશ્રયમેકદોષં ચ|| ૩૧||
Adhikarana ત્વગ્ગતકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૩૨) · Śloka ૩૨
તત્ર ત્વચિ સ્થિતે કુષ્ઠે તોદવૈવર્ણ્યરૂક્ષતાઃ||૩૨||
तत्र त्वचि स्थिते कुष्ठे तोदवैवर्ण्यरूक्षताः||३२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તત્રેત્યાદિના ત્વગાદ્યાશ્રયવિશેષવશેન કુષ્ઠલક્ષણમુચ્યતે| તેષુ મધ્યે ત્વચિ સ્થિતે કુષ્ઠે તોદાદયઃ|| ૩૨||
Adhikarana ત્વગ્ગતકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૩૩) · Śloka ૩૩
સ્વેદસ્વાપશ્વયથવઃ શોણિતે||૩૩||
स्वेदस्वापश्वयथवः शोणिते||३३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શોણિતસ્થિતે સ્વેદાદયઃ|| ૩૩||
Adhikarana માંસગતકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૩૪) · Śloka ૧
પાણિપાદાશ્રિતાઃ સ્ફોટાઃ ક્લેદઃ સન્ધિષુ ચાધિકમ્||૧||
पाणिपादाश्रिताः स्फोटाः क्लेदः सन्धिषु चाधिकम्||१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પાણિપાદસ્ફોટાદયો માંસગે|| ૩૪||
Adhikarana મેદોગતકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૩૫) · Śloka ૩૫
કૌણ્યં ગતિક્ષયોઽઙ્ગાનાં દૂલનં સ્યાચ્ચ મેદસિ||૩૫||
कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां दूलनं स्याच्च मेदसि||३५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કૌણ્યાદયો મિદઃસ્થિતે| કૌણ્યં વિકલપાણિત્વમ્|| ૩૫||
Adhikarana અસ્થિમજ્જગતકુષ્ઠ લક્ષણમ્ (૩૬) · Śloka ૩૬
નાસાભઙ્ગોઽસ્થિમજ્જસ્થે નેત્રરાગઃ સ્વરક્ષયઃ| ક્ષતે ચ કૃમયઃ ||૩૬||
नासाभङ्गोऽस्थिमज्जस्थे नेत्ररागः स्वरक्षयः| क्षते च कृमयः ||३६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
નાસાભઙ્ગો નેત્રરાગઃ સ્વરક્ષયઃ ક્ષતે ચ કૃમયશ્ચેત્યેતદસ્થિસ્થે મજ્જસ્થે ચ|| ૩૬||
Adhikarana શુક્રગતકુષ્ઠલક્ષણમ્ (૩૭) · Śloka ૩૭
શુક્રે સ્વદારાપત્યબાધનમ્||૩૭||
शुक्रे स्वदारापत्यबाधनम्||३७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સ્વદારાણામપત્યાનાં ચ બાધનં કુષ્ઠસમ્ભવઃ શુક્રાશ્રિતે કુષ્ઠે ભવતિ|| ૩૭||
Adhikarana રક્તાદ્યાશ્રિતકુષ્ઠેષુ યથાપૂર્વં લિઙ્ગાનાઞ્ચ સમ્ભવઃ (૩૮) · Śloka ૩૮
યથાપૂર્વઞ્ચ સર્વાણિ સ્યુર્લિઙ્ગાન્યસૃગાદિષુ||૩૮||
यथापूर्वञ्च सर्वाणि स्युर्लिङ्गान्यसृगादिषु||३८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અસૃગાદિસ્થિતે કુષ્ઠે યથાપૂર્વં લિઙ્ગાનિ સ્યુઃ| યસ્મિન્ ધાતૌ સ્થિતં તસ્ય યઃ પૂર્વો ધાતુઃ તલ્લિઙ્ગાન્યપિ તત્ર ભવન્તીત્યર્થઃ| તેન રક્તાશ્રયે ત્વગ્લિઙ્ગાન્યપિ તત્ર ભવન્તિ| માંસાશ્રયે કુષ્ઠે ત્વગ્રક્તાશ્રયાણિ| મેદોગે ત્વગ્રક્તમાંસાશ્રયાણિ| અસ્થિગે ત્વગાદિમેદોઽન્તાશ્રયાણિ લક્ષણાનિ| એવં યાવચ્છુક્રમ્| શુક્રગે સર્વાણ્યેવ લિઙ્ગાનિ ભવન્તીત્યુક્તં કુષ્ઠમ્|| ૩૮||
Adhikarana શ્વિત્રસ્ય નિદાનાદિ (૩૯) · Śloka ૩૯
કુષ્ઠૈકસમ્ભવં શ્વિત્રં કિલાસં ચારુણઞ્ચ તત્| નિર્દિષ્ટમપરિસ્રાવિત્રિધાતૂદ્ભવસંશ્રયમ્||૩૯||
कुष्ठैकसम्भवं श्वित्रं किलासं चारुणञ्च तत्| निर्दिष्टमपरिस्रावित्रिधातूद्भवसंश्रयम्||३९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કુષ્ઠૈકસમ્ભવમિત્યાદિના શ્વિત્રમુચ્યતે| કુષ્ઠેનૈકઃ સદૃશો નિદાનદોષદૂષ્યસમ્પ્રાપ્ત્યાદિકં સમ્ભવો યસ્ય તત્ તથોક્તમ્| તચ્ચ શ્વિત્રં નામ્ના કિલાસં ચારુણમપરિસ્રાવિ ચ નિર્દિષ્ટમાચાર્ય્યૈઃ| તથા ત્રિધાતૂદ્ભવસંશ્રયં ત્રયો ધાતવો વાતપિત્તશ્લેષ્માણ ઉદ્ભવઃ ત્રયસ્ય| ધાતવો રક્તમાંસમેદોલક્ષણા આશ્રયો યસ્ય તત્તથોક્તમ્| ધાતુશબ્દેનોભયમુદ્ભવશ્ચ સંશ્રયશ્ચ ગૃહ્યતે|| ૩૯||
Adhikarana શ્વિત્રે દોષભેદેન વર્ણભેદઃ (૪૦) · Śloka ૪૦
વાતાદ્રૂક્ષારુણં પિત્તાત્તામ્રં કમલપત્રવત્| સદાહં રોમવિધ્વંસિકફાચ્છ્વેતં ઘનં ગુરુઃ| સકણ્ડૂ ચ ક્રમાદ્રક્તમાંસમેદસ્સુ ચાદિશેત્||૪૦||
वाताद्रूक्षारुणं पित्तात्ताम्रं कमलपत्रवत्| सदाहं रोमविध्वंसिकफाच्छ्वेतं घनं गुरुः| सकण्डू च क्रमाद्रक्तमांसमेदस्सु चादिशेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાતાદિત્યાદિનોદ્ભવધાતુત્રયક્રમેણ લક્ષણમુચ્યતે| સંશ્રયધાતુષુ વર્ણેનૈવેદૃક્ક્રમેણૈવાદિશેત્| તેન રૂક્ષારુણં વર્ણેન રક્તાશ્રિતં શ્વિત્રમ્| તામ્રં માંસગતમ્| શ્વેતં મેદોગતમિતિ|| ૪૦||
Adhikarana શ્વિત્રે યથોત્તરં કૃચ્છ્રત્વમ્ (૪૧) · Śloka ૪૧
વર્ણેનૈવેદૃગુભયં કૃચ્છ્રં તચ્ચોત્તરોત્તરમ્||૪૧||
वर्णेनैवेदृगुभयं कृच्छ्रं तच्चोत्तरोत्तरम्||४१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ઉભયં ક્રમેણ કૃચ્છ્રમ્| તચ્ચોત્તરોત્તરમ્| ઉભયં વાતાદ્યુદ્ભવં રક્તાદિસંશ્રયં ચોત્તરોત્તરં કૃચ્છ્રસાધ્યમ્| તેન વાતજં રક્તાશ્રિતં કૃચ્છ્રમ્| તતોઽપિ પિત્તજં માંસાશ્રિતમ્| તતોઽપિ કફજં મેદોગતમ્|| ૪૧||
Adhikarana સાધ્યશ્વિત્રલક્ષણમ્ (૪૨) · Śloka ૪૨
અશુક્લરોમા બહુલમસંસૃષ્ટં મિથોનવમ્| અનગ્નિદગ્ધજં સાધ્યં શ્વિત્રં ||૪૨||
अशुक्लरोमा बहुलमसंसृष्टं मिथोनवम्| अनग्निदग्धजं साध्यं श्वित्रं ||४२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અશુક્લરોમત્વાદિયુક્તં શ્વિત્રં સાધ્યમ્|| ૪૨||
Adhikarana અસાધ્યશ્વિત્રલક્ષણમ્ (૪૩) · Śloka ૪૩
વર્જ્યમતોઽન્યથા| ગુહ્યપાણિતલોષ્ઠેશુ જાતમપ્યચિરન્તનમ્| વર્જનીયં વિશેષેણ કિલાસં સિદ્ધિમિચ્છતા||૪૩||
वर्ज्यमतोऽन्यथा| गुह्यपाणितलोष्ठेशु जातमप्यचिरन्तनम्| वर्जनीयं विशेषेण किलासं सिद्धिमिच्छता||४३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તદ્વિપર્યયે વર્જ્યમ્| ગુહ્યાદિષુ જાતમચિરન્તમપિ વર્જ્યમ્|
Adhikarana સર્વરોગાણાં સઙ્ક્રામકત્વમ્ (૪૪) · Śloka ૪૪
સ્પર્શૈકાહારશ્ય્યાદિસેવનાત્ પ્રાયશો ગદાઃ| સર્વે સઞ્ચારિણો નેત્રત્વગ્વિકારાવિશેષતઃ||૪૪||
स्पर्शैकाहारश्य्यादिसेवनात् प्रायशो गदाः| सर्वे सञ्चारिणो नेत्रत्वग्विकाराविशेषतः||४४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પ્રસઙ્ગેનાહ-સ્પર્શેત્યાદિ| સુબોધમ્| ઇતિ શ્વિત્રમુક્તમ્|
Adhikarana કૃમીણાં દ્વૈવિધ્યમ્ (૪૫) · Śloka ૪૫
કૃમયસ્તુ દ્વિધા પ્રોક્તા બાહ્યાભ્યન્તરભેદતઃ||૪૫||
कृमयस्तु द्विधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरभेदतः||४५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કૃમય ઉચ્યન્તે| દ્વિવિધાઃ કૃમયઃ| બાહ્યા અભ્યન્તરશ્ચ|| ૪૫||
Adhikarana કૃમીણાં ચાતુર્વિધ્યમ્ (૪૬) · Śloka ૪૬
બહિર્મલકફાસૃગ્વિડ્જન્મભેદાચ્ચતુર્વિધાઃ||૪૬||
बहिर्मलकफासृग्विड्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः||४६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
જન્મભેદેન ચતુર્વિધાઃ કેચિદ્બહિર્મલજાઃ| કેચિત્કફજાઃ કેચિદસૃગ્જાઃ| કેચિદ્વિડ્જાઃ| ઇતિ બહિર્મલાઃ શરીરબાહ્યઃ કેશવસ્ત્રાદિમલઃ|| ૪૬||
Adhikarana કૃમીણાં સઙ્ખ્યા (૪૭) · Śloka ૪૭
નામતો વિંશતિવિધાઃ ||૪૭||
नामतो विंशतिविधाः ||४७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પુનર્નામભેદેન સર્વે વિંશતિવિધાઃ|| ૪૭||
Adhikarana બાહ્યકૃમિનિદાનપ્રમાણાદિ (૪૮) · Śloka ૪૮
બાહ્યાસ્તત્રામૃતોદ્ભવાઃ| તિલપ્રમાણસંસ્થાનવર્ણાઃ કેશામ્બરાશ્રયાઃ| બહુપાદાશ્ચ સૂક્ષ્માશ્ચ યૂકા લિક્ષાશ્ચ નામતઃ| દ્વિધા તે કોઠપિટકાકણ્ડૂકણ્ડાન્ પ્રકુર્વતે||૪૮||
बाह्यास्तत्रामृतोद्भवाः| तिलप्रमाणसंस्थानवर्णाः केशाम्बराश्रयाः| बहुपादाश्च सूक्ष्माश्च यूका लिक्षाश्च नामतः| द्विधा ते कोठपिटकाकण्डूकण्डान् प्रकुर्वते||४८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તત્ર બાહ્યા બહિર્મલજાઃ| તે હ્યમૃજાહેતુકાઃ|| ૪૮||
Adhikarana આન્તરકૃમીણાં કારણાત્કુષ્ઠોત્પત્તિઃ (૪૯) · Śloka ૪૯
કુષ્ઠૈકસમ્ભવોઽન્તર્જાઃ||૪૯||
कुष्ठैकसम्भवोऽन्तर्जाः||४९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કુષ્ઠેત્યાદિ| અન્તર્જાઃ કફાદિજન્માનઃ| સર્વે કુષ્ઠૈકહેતવઃ|
Adhikarana શ્લેષ્મજકૃમીણાં વિશેષનિદાનમ્ (૫૦) · Śloka ૫૦
શ્લેષ્મજાસ્તેષુ ચાધિકમ્| મધુરાન્નગુડક્ષીરદધિસક્તુનવોદનૈઃ||૫૦||
श्लेष्मजास्तेषु चाधिकम्| मधुरान्नगुडक्षीरदधिसक्तुनवोदनैः||५०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તેષુ ચાન્તરેષુ મધ્યે શ્લેષ્મજા અધિકં મધુરાદિભિર્ભવન્તિ|
Adhikarana પુરીષજકૃમીણાં વિશેષનિદાનમ્ (૫૧) · Śloka ૫૧
શકૃજ્જા બહુવિડ્ધાન્યપર્ણશાકૌકુલાદિભિઃ||૫૧||
शकृज्जा बहुविड्धान्यपर्णशाकौकुलादिभिः||५१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શકૃજ્જા બહુવિડ્ધાન્યાદિભિર્જાયન્તે| ઓકુલં કૃતાન્ન ઉક્તમ્| કાણ્ડસ્થાન્યપક્વાનિ ભૃષ્ટાનિ સ્યાનીતિ|| ૫૧||
Adhikarana કફજકૃમીણાં સમ્ભવસ્થાનાનિ (૫૨) · Śloka ૫૨
કફાદાઽઽમાશયે જાતા બદ્ધા સર્પન્તિ સર્વતઃ| પૃથુબ્રધ્નનિભાઃ કેચિત્કેચિત્ ગણ્ડૂપદોપમાઃ| રૂઢધાન્યાઙ્કુરાકારાસ્તનુદીર્ઘાસ્તથાણવઃ| શ્વેતા તામ્રાવભાસાશ્ચ નામતઃ સપ્તધા તુ તે| અન્ત્રાદા ઉદરવેષ્ટાહૃદયાદા મહારૂહાઃ| ચુરવો દર્ભકુસુમાઃ સુગન્ધાઃ તે તુ કુર્વતે| હૃલ્લાસમાસ્યસ્રવણમવિપાકમરોચકમ્| મૂર્ચ્છાચ્છર્દિજ્વરાનાહકાર્શ્યક્ષવથુપીનસાન્||૫૨||
कफादाऽऽमाशये जाता बद्धा सर्पन्ति सर्वतः| पृथुब्रध्ननिभाः केचित्केचित् गण्डूपदोपमाः| रूढधान्याङ्कुराकारास्तनुदीर्घास्तथाणवः| श्वेता ताम्रावभासाश्च नामतः सप्तधा तु ते| अन्त्रादा उदरवेष्टाहृदयादा महारूहाः| चुरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धाः ते तु कुर्वते| हृल्लासमास्यस्रवणमविपाकमरोचकम्| मूर्च्छाच्छर्दिज्वरानाहकार्श्यक्षवथुपीनसान्||५२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કફાદિત્યાદિ| તત્ર કફજા આમાશયે જાતાઃ| વૃદ્ધાઃ સન્તઃ પશ્ચાત્સર્વજઠરે સર્પન્તિ| સુબોધમ્|
Adhikarana રક્તજકૃમીણાં સ્થાનમાકૃતિશ્ચ (૫૩) · Śloka ૫૩
રક્તવાહિસિરાસ્થાનારક્તજા જન્તવોષ્ણવઃ| અપાદાવૃત્તતામ્રાશ્ચ સૌક્ષ્મ્યાત્કેચિદદર્શનાઃ||૫૩||
रक्तवाहिसिरास्थानारक्तजा जन्तवोष्णवः| अपादावृत्तताम्राश्च सौक्ष्म्यात्केचिददर्शनाः||५३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
રક્તવાહીત્યાદિ| રક્તજા જન્તવઃ અણવઃ સૂક્ષ્માસ્તેષાં રક્તવાહિન્યઃ સિરાઃ સ્થાનમ્|| ૫૩||
Adhikarana રક્તજકૃમીણાં નામાનિ (૫૪) · Śloka ૫૪
કેશાદા લોમવિધ્વંસા લોમદ્વીપા ઉદુમ્બરાઃ| ષટ્ તે કુષ્ઠૈકકર્માણઃ સહસૌરસમાતરઃ||૫૪||
केशादा लोमविध्वंसा लोमद्वीपा उदुम्बराः| षट् ते कुष्ठैककर्माणः सहसौरसमातरः||५४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તે ચ કેશાદાદયશ્ચત્વારઃ| સહસૌરસમાતર ઇતિ દ્વૌ| એવં ષટ્| એકે સૌરસાઃ| અપરે માતરઃ|| ૫૪||
Adhikarana પુરીષજકૃમીણાં સ્થાનમ્ (૫૫) · Śloka ૫૫
પક્વાશયે પુરીષોત્થા જાયન્તેઽધોવિસર્પિણઃ||૫૫||
पक्वाशये पुरीषोत्था जायन्तेऽधोविसर्पिणः||५५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પક્વેત્યાદિ| પુરીષોત્થાઃ કૃમયઃ પક્વાશયે જાયન્તે| અધોમુખાશ્ચ ભવન્તિ|| ૫૫||
Adhikarana પુરીષજકૃમીણાં વૃદ્ધૌ લક્ષણાનિ (૫૬) · Śloka ૫૬
વૃદ્ધાસ્તે સ્યુર્ભવેયુશ્ચ તે યદામાશયોન્મુખાઃ| તદાઽસ્યોદ્ગારનિઃશ્વાસાવિડ્ગન્ધાનુવિધાયિનઃ||૫૬||
वृद्धास्ते स्युर्भवेयुश्च ते यदामाशयोन्मुखाः| तदाऽस्योद्गारनिःश्वासाविड्गन्धानुविधायिनः||५६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તેષુ ચ વૃદ્ધત્વાદ્યદાઽઽમાશયોન્મુખતા ભવતિ તદાઽસ્ય પુરુષસ્યોદ્ગારનિઃશ્વાસા વિડ્ગન્ધાનુવિધાયિનો ભવન્તિ|| ૫૬||
Adhikarana પુરીષજકૃમીણામાકૃતિર્વર્ણશ્ચ (૫૭) · Śloka ૫૭
પુથુવૃત્તતનુસ્થૂલાઃ શ્યાવપીતસિતાસિતાઃ||૫૭||
पुथुवृत्ततनुस्थूलाः श्यावपीतसितासिताः||५७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તે ચ પૃથ્વાદિગુણાઃ|| ૫૭||
Adhikarana પુરીષજકૃમીણાં નામાનિ (૫૮) · Śloka ૫૮
તે પઞ્ચ નામ્ના કૃમયઃ કકેતુકમકેરુકાઃ| સૌસુરાદાઃ સલૂનાખ્યા લેહિહાઃ||૫૮||
ते पञ्च नाम्ना कृमयः ककेतुकमकेरुकाः| सौसुरादाः सलूनाख्या लेहिहाः||५८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કકેરુકાદયઃ લેલિહાન્તાશ્ચેતિ પઞ્ચ નામાનઃ|| ૫૮||
Adhikarana પુરીષજકૃમિવિકારાઃ (૫૯-૧૪) · Śloka ૧૪
જનયન્તિ ચ| વિડ્ભેદશૂલવિષ્ટમ્ભકાર્શ્યપારુષ્યપાણ્ડુતઃ| રોમહર્ષાગ્નિસદનગુદકણ્ડૂવિનિર્ગમાન્||૫૯|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગ- સંગ્રહસંહિત્યાં નિદાનસ્થાને કુષ્ઠશ્વિત્રકૃમિ- નિદાનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ||૧૪||
जनयन्ति च| विड्भेदशूलविष्टम्भकार्श्यपारुष्यपाण्डुतः| रोमहर्षाग्निसदनगुदकण्डूविनिर्गमान्||५९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग- संग्रहसंहित्यां निदानस्थाने कुष्ठश्वित्रकृमि- निदानंनाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
એતે વિડ્ભેદાદીન્ જનયન્તિ| એવં વિંશતિઃ કૃમયઃ| દ્વૌ બહિર્મલજૌ| સપ્ત કફજાઃ| ષડ્રક્તજાઃ| પઞ્ચ પુરીષજાઃ ઇતિ|| ૫૯|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયામ્ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહ- વ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં નિદાનસ્થાને ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ