Adhikarana શિરોરોગપ્રતિષેધાધ્યાયઃ||૨૪|| વાતજે શિરોભિતાપે વાતવ્યાધિવિધિઃ (૨-૧) · Śloka ૧
અથૈતચ્ચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાતુમાહ અથાતઃ શિરોરોગપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ|
ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ|
(ગદ્યસૂત્રે|૨|
) શિરોભિતાપેઽનિલજે વાતવ્યાધિવિધિં ચરેત્|
|૧|
View original
अथैतच्चिकित्सितं व्याख्यातुमाह अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
) शिरोभितापेऽनिलजे वातव्याधिविधिं चरेत्|
|१|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પવનજે શિરોભિતાપે વાતવ્યાધિચિકિત્સિતં કુર્યાત્|
Adhikarana વાતજે શિરોભિતાપે અભ્યક્તશિરસો રાત્રૌ ઘૃતપાનાદિ વાતજે શિરોભિતાપે માષાદીનાં ભક્ષણમ્ વાતજે શિરોભિતાપે પિણ્ડોપનાહસ્વેદાઃ વાતજે શિરોભિતાપે વાતઘ્નાદિસિદ્ધક્ષીરેણ સેચનમ્ વાતજે શિરોભિતાપે સ્નિગ્ધં નસ્યાદિકમ્ (૧-૪) · Śloka ૪
|
ઘૃતમક્તશિરા રાત્રૌ પિબેદુષ્ણપયોનુપઃ||૧||
માષાન્ કુલત્થાન્ મુદ્ગાન્ વા તદ્વત્ખાદેદ્ધૃતાન્વિતાન્|
તૈલં તિલાનાં કલ્કં વા ક્ષીરેણ સહ પાયયેત્||૨||
પિણ્ડોપનાહસ્વેદાશ્ચ માંસધાન્યકૃતા હિતાઃ|
વાતઘ્નદશમૂલાદિસિદ્ધક્ષીરેણ સેચનમ્||૩||
સ્નિગ્ધં નસ્યં તથા ધૂમઃ શિરઃશ્રવણતર્પણમ્|
|૪|
View original
|
घृतमक्तशिरा रात्रौ पिबेदुष्णपयोनुपः||१||
माषान् कुलत्थान् मुद्गान् वा तद्वत्खादेद्धृतान्वितान्|
तैलं तिलानां कल्कं वा क्षीरेण सह पाययेत्||२||
पिण्डोपनाहस्वेदाश्च मांसधान्यकृता हिताः|
वातघ्नदशमूलादिसिद्धक्षीरेण सेचनम्||३||
स्निग्धं नस्यं तथा धूमः शिरःश्रवणतर्पणम्|
|४|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અભ્યક્તશિરા રાત્રૌ ઘૃતં પિબેત્| પશ્ચાદુષ્ણં ક્ષીરં પિબેત્| માષાદીન્ ઘૃતાન્વિતાન્ ખાદેત્, તદ્વત્-ઉષ્ણપયોનુપઃ સન્| તિલાનાં તૈલં કલ્કં વા ક્ષીરેણ સહ પાયયેત્| પિણ્ડસ્વેદા ઉપનાહસ્વેદાશ્ચ માંસયુક્તૈર્ધાન્યૈઃ કૃતા હિતાઃ| વાતહરદશમૂલાદિના સિદ્ધેન ક્ષીરેણ સેચનં હિતમ્| સ્નિગ્ધં ચ નસ્યાદિકં હિતમ્|
Adhikarana વાતજે શિરોભિતાપે વરણાદિસિદ્ધઘૃતેન નસ્યમ્ વાતજે શિરોભિતાપે વરણાદિપક્વઘૃતસ્ય પાનમ્ (૪-૬) · Śloka ૬
|
વરણાદૌ ગણે ક્ષુણ્ણે ક્ષીરમર્ધોદકં પચેત્||૪||
ક્ષીરાવશિષ્ટં તચ્છીતં મથિત્વા સારમાહરેત્|
તતો મધુરકૈઃ સિદ્ધં નસ્યં તત્ પૂજિતં હવિઃ||૫||
વર્ગેઽત્ર પક્વં ક્ષીરે ચ પેયં સર્પિઃ સશર્કરમ્|
|૬|
View original
|
वरणादौ गणे क्षुण्णे क्षीरमर्धोदकं पचेत्||४||
क्षीरावशिष्टं तच्छीतं मथित्वा सारमाहरेत्|
ततो मधुरकैः सिद्धं नस्यं तत् पूजितं हविः||५||
वर्गेऽत्र पक्वं क्षीरे च पेयं सर्पिः सशर्करम्|
|६|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વરણસૈર્યેકેત્યાદિગણે(હૃ.સૂ.અ. ૧૫/૨૧) જર્જરિતે ક્ષીરમર્ધોદકં પચેત્| તત્ ક્ષીરાવશિષ્ટં શીતીભૂતં મથિત્વા સારમાહરેત્| અનન્તરં તદ્ધતં મધુરદ્રવ્યૈઃ પક્વં નસ્યં શ્રેષ્ઠમ્| સં-અસ્મિન્નેવ વરણાદૌ વર્ગે ક્ષીરે ચ ઘૃતં પક્વં સશર્કરં પેયમ્|
Adhikarana વાતજે શિરોભિતાપે કાર્પાસમજ્જાદિના નસ્યમ્ વાતજે શિરોભિતાપે પિત્તરક્તાન્વયે શર્કરાદિઘૃતેન નસ્યમ્ (૬-૭) · Śloka ૭
|
કાર્પાસમજ્જા ત્વઙ્મુસ્તા સુમનઃકોરકાણિ ચ||૬||
નસ્યમુષ્ણામ્બુપિષ્ટાનિ સર્વમૂર્ધરુજાપહમ્|
શર્કરાકુઙ્કુમશૃતં ઘૃતં પિત્તાસૃગન્વયે||૭||
View original
|
कार्पासमज्जा त्वङ्मुस्ता सुमनःकोरकाणि च||६||
नस्यमुष्णाम्बुपिष्टानि सर्वमूर्धरुजापहम्|
शर्कराकुङ्कुमशृतं घृतं पित्तासृगन्वये||७||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કાર્પાસમજ્જાદીન્યુષ્ણજલેન પિષ્ટાનિ સર્વમૂર્ધરુજાઘ્નં નસ્યમ્| સ૦-શર્કરાકુઙ્કુમશૃતં સર્પિઃ પિત્તાસૃગુત્થે [નસ્યં] હિતમ્|
Adhikarana વાતજે શિરોભિતાપે કુષ્ઠાદિભિઃ પ્રલેપઃ વાતજે શિરોભિતાપે અત્ર રક્તસ્રાવો ન કાર્યઃ વાતજે શિરોભિતાપે ઇત્યશાન્તૌ ચલે કફે ચ દાહઃ અર્ધાવભેદકેઽપ્યેષા ક્રિયા (૮-૯) · Śloka ૯
પ્રલેપઃ સઘૃતૈઃ કુષ્ઠકુટિલોત્પલચન્દનૈઃ|
વાતોદ્રેકભયાદ્રક્તં ન ચાસ્મિન્નવસેચયેત્||૮||
ઇત્યશાન્તૌ ચલે દાહઃ કફે ચેષ્ટો યથોદિતઃ|
અર્ધાવભેદકેઽપ્યેષા તથા દોષાન્વયાત્ક્રિયા||૯||
View original
प्रलेपः सघृतैः कुष्ठकुटिलोत्पलचन्दनैः|
वातोद्रेकभयाद्रक्तं न चास्मिन्नवसेचयेत्||८||
इत्यशान्तौ चले दाहः कफे चेष्टो यथोदितः|
अर्धावभेदकेऽप्येषा तथा दोषान्वयात्क्रिया||९||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કુષ્ઠાદિભિઃ સઘૃતૈઃ પ્રલેપઃ| કુટિલં-તગરમ્ સ૦-અસ્મિંશ્ચ વાતોદ્રેકભયાલ્લોહિતં નાવસેચયેત્| સ૦-એવમપ્યનુપશમે વાયૌ દાહ ઇષ્ટઃ| કફે ચ યથોક્તમુષ્ણમિષ્ટમ્| સ૦-અર્ધાવભેદકેઽપ્યેષા એવ ક્રિયા દોષાન્વયાત્-દોષાનુરોધાચ્ચા, યથાસ્વં કાર્યા|
Adhikarana અર્ધાવભેદકે શિરીષબીજાદિનસ્યમ્ અર્ધાવભેદકે પ્રપુન્નાટાદિલેપઃ સૂર્યાવર્તેઽપ્યેષા ક્રિયા રક્તસ્રાવશ્ચ (૧૦-૧૧) · Śloka ૧૧
શિરીષબીજાપામાર્ગમૂલં નસ્યં બિડાન્વિતમ્|
સ્થિરારસો વા, લેપે તુ પ્રપુન્નાટોઽમ્લકલ્કિતઃ||૧૦||
સૂર્યોવર્તેઽપિ તસ્મિંસ્તુ સિરયાઽપહરેદસૃક્|
|૧૧|
View original
शिरीषबीजापामार्गमूलं नस्यं बिडान्वितम्|
स्थिरारसो वा, लेपे तु प्रपुन्नाटोऽम्लकल्कितः||१०||
सूर्योवर्तेऽपि तस्मिंस्तु सिरयाऽपहरेदसृक्|
|११|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શિરીષબીજાદિભિર્નસ્યં સ્યાત્| શાલિપર્ણીક્વાથો વા નસ્યમ્| પ્રપુન્નાટબીજમમ્લેન પિષ્ટં લેપઃ| સ૦-સૂર્યાવર્તેઽપ્યેષ એવોપક્રમઃ| તસ્મિંશ્ચ સિરયા રક્તં સ્રાવયેત્|
Adhikarana પિત્તજે શિરોભિતાપે સિરાવ્યધઃ અર્ધાવભેદકે શીતાઃ શિરોમુખાલેપાદયઃ અર્ધાવભેદકે જીવનીયઘૃતક્ષીરયોઃ પાનં નસ્યં ચ રક્તજે શિરોભિતાપેઽપ્યેષા ક્રિયા શઙ્ખકે પ્રત્યાખ્યાયૈષા ક્રિયા (૧૧-૧૩) · Śloka ૧૩
|
શિરોભિતાપે પિત્તોત્થે સ્નિગ્ધસ્ય વ્યધયેત્સિરામ્||૧૧||
શીતાઃ શિરોમુખાલેપસેકશોધનબસ્તયઃ|
જીવનીયશૃતે ક્ષીરસર્પિષી પાનનસ્યયોઃ||૧૨||
કર્તવ્યં રક્તજેઽપ્યેતત્ પ્રત્યાખ્યાય ચ શઙ્ખકે|
|૧૩|
View original
|
शिरोभितापे पित्तोत्थे स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्||११||
शीताः शिरोमुखालेपसेकशोधनबस्तयः|
जीवनीयशृते क्षीरसर्पिषी पाननस्ययोः||१२||
कर्तव्यं रक्तजेऽप्येतत् प्रत्याख्याय च शङ्खके|
|१३|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મૂર્ધાભિતાપે પિત્તસમ્ભવે સ્નિગ્ધસ્ય સતઃ સિરાં મોક્ષયેત્| તથા શિરોમુખાલેપાદયઃ શીતા હિતાઃ| જીવનીયૈઃ શૃતે ક્ષીરઘૃતે પાનનસ્યયોર્હિતે| સ૦-રક્તેજેઽપ્યેતચ્ચિકિત્સિતં કાર્યમ્| શઙ્ખકે ચ પ્રત્યાખ્યાયૈષ એવોપક્રમઃ કાર્યઃ|
Adhikarana કફજે શિરોભિતાપે વમનમ્ કફજે રૂક્ષાદિદ્રવ્યૈઃ સ્વેદાદયઃ કફજે ઉપવાસઃ સન્નિપાતજે શિરોભિતાપે મિશ્રઃ ક્રમઃ (૧૩-૧૪) · Śloka ૧૪
|
શ્લેષ્માભિતાપે જીર્ણાજ્યસ્નેહિતઃ કટુકૈર્વમેત્||૧૩||
સ્વેદપ્રલેપનસ્યાદ્યા રૂક્ષતીક્ષ્ણોષ્ણભેષજૈઃ|
શસ્યન્તે ચોપવાસોઽત્ર નિચયે મિશ્રમાચરેત્||૧૪||
View original
|
श्लेष्माभितापे जीर्णाज्यस्नेहितः कटुकैर्वमेत्||१३||
स्वेदप्रलेपनस्याद्या रूक्षतीक्ष्णोष्णभेषजैः|
शस्यन्ते चोपवासोऽत्र निचये मिश्रमाचरेत्||१४||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શ્લેષ્મણા શિરોભિતાપે પુરાણઘૃતેન સ્નેહિતઃ કટુકૈર્વમેત્| સ્વેદાદયો રૂક્ષાદિદ્રવ્યૈઃ શસ્યન્તે| ઉપવાસશ્ચાત્ર હિતઃ| સ૦-સન્નિપાતે મિશ્રમાચરેત્|
Adhikarana કૃમિજે સન્નિપાતજે શિરોભિતાપે શોણિતેન નસ્યમ્ કૃમિજે કૃમિનિર્હરણમ્ કૃમિજે વિડઙ્ગાદિસિદ્ધેન સર્ષપાદિતૈલેન નસ્યમ્ (૧૫-૧૭) · Śloka ૧૭
કૃમિજે શોણિતં નસ્યં તેન મૂર્ચ્છન્તિ જન્તવઃ|
મત્તાઃ શોણિતગન્ધેન નિર્યાન્તિ ઘ્રાણવક્ત્રયોઃ||૧૫||
સુતીક્ષ્ણનસ્યધૂમાભ્યાં કુર્યાન્નિર્હરણં તતઃ|
વિડઙ્ગસ્વર્જિકાદન્તીહિઙ્ગુગોમૂત્રસાધિતમ્||૧૬||
કટુનિમ્બેઙ્ગુદીપીલુતૈલં નસ્યં પૃથક્ પૃથક્|
|૧૭|
View original
कृमिजे शोणितं नस्यं तेन मूर्च्छन्ति जन्तवः|
मत्ताः शोणितगन्धेन निर्यान्ति घ्राणवक्त्रयोः||१५||
सुतीक्ष्णनस्यधूमाभ्यां कुर्यान्निर्हरणं ततः|
विडङ्गस्वर्जिकादन्तीहिङ्गुगोमूत्रसाधितम्||१६||
कटुनिम्बेङ्गुदीपीलुतैलं नस्यं पृथक् पृथक्|
|१७|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કૃમિજે શોણિતં નસ્યં દેયમ્| તેન-શોણિતનસ્યેન, જન્તવો મૂર્ચ્છન્તિ| રક્તગન્ધેન ચ મત્તા ઘ્રાણેન વક્ત્રેણ ચ નિર્ગચ્છન્તિ| અનન્તરં તીક્ષ્ણનસ્યધૂમાભ્યાં નિર્હરણં કુર્યાત્| સ૦-વિડઙ્ગાદિભિઃ સાધિતં સર્ષપતૈલં નિમ્બતૈલમિઙ્ગુદીતૈલં પીલુતૈલં વા પૃથક્ પૃથક્ નસ્યં હિતમ્|
Adhikarana કૃમિજે કૃમિજ્જિન્નસ્યમ્ કૃમિજે નસ્યભેષજૈર્ધૂમઃ (૧૭-૧૮) · Śloka ૧૮
|
અજામૂત્રદ્રુતં નસ્યં કૃમિજિત્ કૃમિજિત્પરમ્||૧૭||
પૂતિમત્સ્યયુતૈઃ કુર્યાદ્ ધૂમં નાવનભેષજૈઃ|
|૧૮|
View original
|
अजामूत्रद्रुतं नस्यं कृमिजित् कृमिजित्परम्||१७||
पूतिमत्स्ययुतैः कुर्याद् धूमं नावनभेषजैः|
|१८|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અજામૂત્રદ્રુતં હિઙ્ગુ નસ્યં પરં કૃમિઘ્નમ્| સ૦-પૂતિમત્સ્યાન્વિતૈર્નસ્યદ્રવ્યૈર્ધૂમં કુર્યાત્|
Adhikarana કૃમિજે રક્તં ન નિર્હરેત્ શિરઃકમ્પે વાતાભિતાપક્રમઃ (૧૮-૧૯) · Śloka ૧૯
|
કૃમિભિઃ પીતરક્તત્વાદ્રક્તમત્ર ન નિર્હરેત્||૧૮||
વાતાભિતાપવિહિતઃ કમ્પે દાહાદ્વિના ક્રમઃ|
|૧૯|
View original
|
कृमिभिः पीतरक्तत्वाद्रक्तमत्र न निर्हरेत्||१८||
वाताभितापविहितः कम्पे दाहाद्विना क्रमः|
|१९|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અત્ર ચ રક્તં ન વિસ્રાવયેત્| કુતો હેતોઃ ? ઇત્યાહકૃમિભિઃ પીતરક્તત્વાત્| સ૦-કમ્પે વાતાભિતાપોક્તો વિધિર્દાહાદ્વિના|
Adhikarana ઉપશીર્ષકે નવે વાતવ્યાધિક્રિયા ઉપશીર્ષકે પક્વે વિદ્રધિક્રિયા વિદ્રધૌ,પિટિકાયાં , અર્બુદે ચ આમપક્વે યથાયોગ્યં કર્મ (૧૯-૨૦) · Śloka ૨૦
|
નવે જન્મોત્તરં જાતે યોજયેદુપશીર્ષકે||૧૯||
વાતવ્યાધિક્રિયાં, પક્વે કર્મ વિદ્રધિચોદિતમ્|
આમપક્વે યથાયોગ્યં વિદ્રધીપિટિકાર્બુદે||૨૦||
View original
|
नवे जन्मोत्तरं जाते योजयेदुपशीर्षके||१९||
वातव्याधिक्रियां, पक्वे कर्म विद्रधिचोदितम्|
आमपक्वे यथायोग्यं विद्रधीपिटिकार्बुदे||२०||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઉપશીર્ષકે નવે જન્મોત્તરં જાતે વાતવ્યાધિચિકિત્સિતં કુર્યાત્| પક્વે ચ વિદ્રધિવિહિતં કર્મ કુર્યાત્| સ૦-આમે પક્વે ચ વિદ્રધૌ પિટિકાયામર્બુદે ચ યથાસ્વં કર્મ કુર્યાત્|
Adhikarana અરૂંષિકાયાં રક્તસ્રાવઃ અરૂંષિકાયાં અશ્વશકૃદ્રસૈર્લેપઃ અરૂંષિકાયાં પટોલાદિપત્રૈર્લેપઃ (૨૧-૨૨) · Śloka ૨૨
અરુંષિકા જલૌકોભિર્હૃતાસ્રા નિમ્બવારિણા|
સિક્તા પ્રભૂતલવણૈર્લિમ્પેદશ્વશકૃદ્રસૈઃ||૨૧||
પટોલનિમ્બપત્રૈર્વા સહરિદ્રૈઃ સુકલ્કિતૈઃ|
ગોમૂત્રજીર્ણપિણ્યાકકૃકવાકુમલૈરપિ||૨૨||
View original
अरुंषिका जलौकोभिर्हृतास्रा निम्बवारिणा|
सिक्ता प्रभूतलवणैर्लिम्पेदश्वशकृद्रसैः||२१||
पटोलनिम्बपत्रैर्वा सहरिद्रैः सुकल्कितैः|
गोमूत्रजीर्णपिण्याककृकवाकुमलैरपि||२२||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અરુંષિકા જલૌકોભિર્નિઃસ્રુતરક્તા નિમ્બજલેન સિક્તા વાજિશકૃદ્રસૈઃ પ્રભૂતલવણૈર્લિમ્પેત્| પટોલનિમ્બપત્રૈર્નિશાન્વિતૈઃ સુપિષ્ટૈર્વા ગોમૂત્રાદિભિર્વા| કૃકવાકુઃ-કુક્કુટઃ|
Adhikarana અરૂંષિકાયાં કપાલભૃષ્ટકુષ્ઠલેપઃ અરૂંષિકાયાં ઇન્દ્રલુપ્તે ચ માલત્યાદિતૈલેનાભ્યઙ્ગઃ (૨૩-૨૪) · Śloka ૨૪
કપાલભૃષ્ટં કુષ્ઠં વા ચૂર્ણિતં તૈલસંયુતમ્|
રૂંષિકાલેપનં કણ્ડૂક્લેદદાહાર્તિનાશનમ્||૨૩||
માલતીચિત્રકાશ્વઘ્નનક્તમાલપ્રસાધિતમ્|
ચાચારૂંષિકયોસ્તૈલમભ્યઙ્ગઃ ક્ષુરઘૃષ્ટયોઃ||૨૪||
View original
कपालभृष्टं कुष्ठं वा चूर्णितं तैलसंयुतम्|
रूंषिकालेपनं कण्डूक्लेददाहार्तिनाशनम्||२३||
मालतीचित्रकाश्वघ्ननक्तमालप्रसाधितम्|
चाचारूंषिकयोस्तैलमभ्यङ्गः क्षुरघृष्टयोः||२४||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કુષ્ઠં ચૂર્ણિતં કપાલભૃષ્ટં તૈલસંયુતં રૂંષિકાલેપનં કણ્ડ્વાદિહિતમ્| સ૦-માલત્યાદિપ્રસાધિતં તૈલં ચાચારુંષિકયોઃ ક્ષુરઘૃષ્ટયોરભ્યઙ્ગઃ|
Adhikarana અરૂંષિકાયાં અશાન્તૌ વમનાદિભિઃ શિરઃશુદ્ધિઃ દારુણકે શિરાવેધઃ દારુણકે મૃજાનસ્યમૂર્દ્ધબસ્તીનાં શીલનમ્ દારુણકે પ્રિયાલાદિભિર્લાક્ષાદિભિશ્ચ લેપઃ દારુણકે કોદ્રવક્ષારજલેન પ્રક્ષાલનમ્ (૨૫-૨૭) · Śloka ૨૭
અશાન્તૌ શિરસઃ શુધ્દ્યૈ યતેત વમનાદિભિઃ|
વિધ્યેચ્છિરાં દારુણકે લાલાટ્યાં, શીલયેન્મૃજામ્||૨૫||
નાવનં મૂર્દ્ધબસ્તિં ચ, લેપયેચ્ચ સમાક્ષિકૈઃ|
પ્રિયાલભિજમધુકકુષ્ઠમાષૈઃ સસર્ષપૈઃ||૨૬||
લાક્ષાશમ્યાકપત્રૈડગજધાત્રીફલૈસ્તથા|
કોરદૂષતૃણક્ષારવારિપ્રક્ષાલનં હિતમ્||૨૭||
View original
अशान्तौ शिरसः शुध्द्यै यतेत वमनादिभिः|
विध्येच्छिरां दारुणके लालाट्यां, शीलयेन्मृजाम्||२५||
नावनं मूर्द्धबस्तिं च, लेपयेच्च समाक्षिकैः|
प्रियालभिजमधुककुष्ठमाषैः ससर्षपैः||२६||
लाक्षाशम्याकपत्रैडगजधात्रीफलैस्तथा|
कोरदूषतृणक्षारवारिप्रक्षालनं हितम्||२७||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અશાન્તૌ સત્યાં મૂર્ધ્નઃ શોધનાય વમનાદિભિર્યતેત| સ૦-દારુણકે લાલાટ્યાં શિરાં વિધ્યેત્| મૃજાં શુદ્ધિં નસ્યં મૂર્દ્ધબસ્તિં ચ શીલયેત્| પ્રિયાલાદિભિઃ સમાક્ષિકૈર્લેપયેચ્ચ| લાક્ષાદિભિઃ ક્ષૌદ્રયુતૈર્લેપઃ| કોદ્રવતૃણક્ષારજલેન પ્રક્ષાલનં હિતમ્|
Adhikarana ઇદ્રલુપ્તે સિરાં વિધ્વા પ્રચ્છાય કાસીસાદિભિર્લેપયેત્ ઇદ્રલુપ્તે હસ્તિદન્તમષીલેપઃ (૨૮-૩૧) · Śloka ૩૧
ઇન્દ્રલુપ્તે યથાસન્નં સિરાં વિધ્વા પ્રલેપયેત્|
પ્રચ્છાય ગાઢં કાસીસમનોહ્વાતુત્થકોષણૈઃ||૨૮||
વન્યામરતરુભ્યાં વા ગુઞ્જામૂલફલૈસ્તથા|
તથા લાઙ્ગલિકામૂલૈઃ કરવીરરસેન વા||૨૯||
સક્ષૌદ્રક્ષુદ્રવાર્તાકસ્વરસેન રસેન વા|
ધત્તૂરકસ્ય પત્રાણાં ભલ્લાતકરસેન વા||૩૦||
અથવા માક્ષિકહવિસ્તિલપુષ્પત્રિકણ્ટકૈઃ|
તૈલાક્તા હસ્તિદન્તસ્ય મષી ચાચૌષધં પરમ્||૩૧||
View original
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विध्वा प्रलेपयेत्|
प्रच्छाय गाढं कासीसमनोह्वातुत्थकोषणैः||२८||
वन्यामरतरुभ्यां वा गुञ्जामूलफलैस्तथा|
तथा लाङ्गलिकामूलैः करवीररसेन वा||२९||
सक्षौद्रक्षुद्रवार्ताकस्वरसेन रसेन वा|
धत्तूरकस्य पत्राणां भल्लातकरसेन वा||३०||
अथवा माक्षिकहविस्तिलपुष्पत्रिकण्टकैः|
तैलाक्ता हस्तिदन्तस्य मषी चाचौषधं परम्||३१||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઇન્દ્રલુપ્તે યથાસન્ને દેશે સિરાં વિધ્વા [ગાઢં-] સુષ્ટુ, પ્રચ્છાય-પ્રછાનં કૃત્વા, કાસીસાદિભિર્લેપયેત્| વન્યદેવદારુભ્યાં વા લેપયેત્| સ૦-હસ્તિદન્તમષી તૈલાક્તા ચાચાનામૌષધં પરમ્|
Adhikarana ઇદ્રલુપ્તે શુક્લરોમોદ્ગમે મેષવિષાણમષીલેપઃ ઇદ્રલુપ્તે આરોમોદ્ભૂતેર્જલસેકો વર્જ્યઃ (૩૨) · Śloka ૩૨
શુક્લરોમોદ્ગમે તદ્વન્મષી મેષવિષાણજા|
વર્જયેદ્વારિણા સેકં યાવદ્રોમસમુદ્ભવઃ||૩૨||
View original
शुक्लरोमोद्गमे तद्वन्मषी मेषविषाणजा|
वर्जयेद्वारिणा सेकं यावद्रोमसमुद्भवः||३२||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સિતરોમોદ્ગમે મેષવિષાણજા મષી તૈલાક્તા શ્રેષ્ઠા| સં-જલસેકં ચ વર્જયેત્ યાવદ્રોમોદ્ભૂતિઃ|
Adhikarana ખલતૌ, પલિતે , વલ્યાં ,હરિલ્લોમ્નિ ચ શોધનં નસ્યવક્રશિરોભ્યઙ્ગપ્રદેહાશ્ચ ઇદ્રલુપ્તે બૃહત્યાદિતૈલેન નસ્યમ્ ઇદ્રલુપ્તે નિમ્બતૈલેન નસ્યમ્ (૩૩-૩૪) · Śloka ૩૪
ખલતૌ પલિતે વલ્યાં હરિલ્લોમ્નિ ચ શોધિતમ્|
નસ્યવક્ત્રશિરોભ્યઙ્ગપ્રદેહૈઃ સમુપાચરેત્||૩૩||
સિદ્ધં તૈલં બૃહત્યાદ્યૈર્જીવનીયૈશ્ચ નાવનમ્|
માસં વા નિમ્બજં તૈલં ક્ષીરભુઙ્નાવયેદ્યતિઃ||૩૪||
View original
खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्|
नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||३३||
सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्|
मासं वा निम्बजं तैलं क्षीरभुङ्नावयेद्यतिः||३४||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ખલત્યાદિષુ શોધિતમાતુરં નસ્યાદિભિરુપાચરેત્| સ૦-બૃહત્યાદિભિર્જીવનીયૈશ્ચ પક્વં તૈલં નસ્યં હિતમ્| નિમ્બોદ્ભવં વા તૈલં માસં ક્ષીરભુઙ્નાવયેત્, યતિઃ-સંયમી બ્રહ્મચર્યપરઃ|
Adhikarana પલિતે નીલ્યાદિતૈલેન નસ્યમ્ પલિતે ક્ષીરાદિતૈલેન નસ્યમ્ (૩૫-૩૮) · Śloka ૩૮
નીલીશિરીષકોરણ્ટભૃઙ્ગસ્વરસભાવિતમ્|
શેલ્વક્ષતિલરામાણાં બીજં કાકાણ્ડકીસમમ્||૩૫||
પિષ્ટ્વાઽઽજપયસા લોહાલ્લિપ્તાદર્કાશુતાપિતાત્|
તૈલં સ્રુતં ક્ષીરભુજો નાવનાત્ પલિતાન્તકૃત્||૩૬||
ક્ષીરાત્સાહચરાદ્ ભૃઙ્ગરજસઃ સૌરસાદ્રસાત્|
પ્રસ્થૈસ્તૈલસ્ય કુડવઃ સિદ્ધો યષ્ટિપલાન્વિતઃ||૩૭||
નસ્યં શૈલાસને ભાણ્ડે શૃઙ્ગે મેષસ્ય વા સ્થિતઃ|
|૩૮|
View original
नीलीशिरीषकोरण्टभृङ्गस्वरसभावितम्|
शेल्वक्षतिलरामाणां बीजं काकाण्डकीसमम्||३५||
पिष्ट्वाऽऽजपयसा लोहाल्लिप्तादर्काशुतापितात्|
तैलं स्रुतं क्षीरभुजो नावनात् पलितान्तकृत्||३६||
क्षीरात्साहचराद् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्|
प्रस्थैस्तैलस्य कुडवः सिद्धो यष्टिपलान्वितः||३७||
नस्यं शैलासने भाण्डे शृङ्गे मेषस्य वा स्थितः|
|३८|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-નીલ્યાદિસ્વરસેન ભાવિતં શેલ્વાદીનાં બીજં કાકાણ્ડકીતુલ્યં છાગદુગ્ધેન પિષ્ટ્વા લોહાલ્લિપાદ્ રવિરશ્મિભિસ્તાપિત્તાત્તૈલં સ્રુતં ક્ષીરાશિનો નસ્યં પલિતાન્તકરમ્| સ૦-ક્ષીરાત્ પ્રસ્થેન, સહચરરસાત્ પ્રસ્થેન, ભૃઙ્ગરાજરસાત્ પ્રસ્થેન, સુરસારસાત્ પ્રસ્થેન, તૈલસ્ય કુડવઃ પક્વો મધુયષ્ટીપલયુતઃ શૈલે ભાણ્ડે બીજસારસ્ય વા ભાણ્ડે મેષશૃઙ્ગે વા સ્થિતો નસ્યમ્|
Adhikarana પલિતે દુગ્ધિકાકરવીરકલેપઃ હરિલ્લોમવલીષુ ક્ષીરાદીનાં વક્ત્રલેપઃ (૩૮-૪૦) · Śloka ૪૦
|
ક્ષીરેણ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈ વા દુગ્ધિકાકરવીરકૌ||૩૮||
ઉત્પાટ્ય પલિતં દેયાવાશયે પલિતાપહૌ|
ક્ષીરં પ્રિયાલં યષ્ટ્યાહ્વં જીવનીયો ગણસ્તિલાઃ||૩૯||
કૃષ્ણાઃ પ્રલેપો વક્ત્રસ્ય હરિલ્લોમવલીહિતઃ|
|૪૦|
View original
|
क्षीरेण श्लक्ष्णपिष्टै वा दुग्धिकाकरवीरकौ||३८||
उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ|
क्षीरं प्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः||३९||
कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः|
|४०|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-દુગ્ધિકાકરવીરકૌ ક્ષીરેણ સૂક્ષ્મપિષ્ટૌ પલિતમુત્પાટ્ય તત્સ્થાને દેયૌ પલિતઘ્નૌ| સ૦-ક્ષીરાદયો વક્ત્રસ્ય લેપ ઇન્દ્રલુપ્તવલીષુ હિતઃ|
Adhikarana કેશબૃંહણરઞ્જકસ્તિલાદીનાં મૂર્દ્ધલેપઃ કેશસંવર્ધનાનિ માંસ્યાદીનિ (૪૦-૪૨) · Śloka ૪૨
|
તિલાઃ સામલકાઃ પદ્મકિઞ્જલ્કો મધુકં મધુ||૪૦||
બૃંહયેદ્રઞ્જયેચ્ચૈતત્ કેશાન્ મૂર્દ્ધપ્રલેપનાત્|
માંસી કુષ્ઠં તિલાઃ કૃષ્ણાઃ સારિવા નીલમુત્પલમ્||૪૧||
ક્ષૌદ્રં ચ ક્ષીરપિષ્ટાનિ કેશસંવર્ધનં પરમ્|
|૪૨|
View original
|
तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु||४०||
बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्द्धप्रलेपनात्|
मांसी कुष्ठं तिलाः कृष्णाः सारिवा नीलमुत्पलम्||४१||
क्षौद्रं च क्षीरपिष्टानि केशसंवर्धनं परम्|
|४२|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તિલાદિકં શિરઃપ્રલેપનાત્ કેશાન્ રઞ્જયેત્ પુષ્ણીયાચ્ચ| સ૦-માંસ્યાદીનિ ક્ષીરપિષ્ટાનિ પરં કેશસંવર્ધનાનિ|
Adhikarana કેશરઞ્જનં અયોરજઆદિ કેશરઞ્જનં માષકાદિયવાગૂઃ (૪૨-૪૪) · Śloka ૪૪
|
અયોરજો ભૃઙ્ગરજસ્ત્રિફલા કૃષ્ણમૃત્તિકા||૪૨||
સ્થિતમિક્ષુરસે માસં સમૂલં પલિતં રજેત્|
માષકોદ્રવધાન્યામ્લૈર્યવાગૂસ્ત્રિદિનોષિતા||૪૩||
લોહશુક્લોત્કટા પિષ્ટા બલાકામપિ રઞ્જયેત્|
|૪૪|
View original
|
अयोरजो भृङ्गरजस्त्रिफला कृष्णमृत्तिका||४२||
स्थितमिक्षुरसे मासं समूलं पलितं रजेत्|
माषकोद्रवधान्याम्लैर्यवागूस्त्रिदिनोषिता||४३||
लोहशुक्लोत्कटा पिष्टा बलाकामपि रञ्जयेत्|
|४४|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-લોહચૂર્ણાદિકમિક્ષુરસે માસં સ્થિતં સમૂલં પલિતં રજેત્| સ૦-માષાદિભિર્યવાગૂસ્ત્રિદવસોષિતા લોહશુક્લોત્કટા પિષ્ટા બલાકામપિ રઞ્જયેત્| કિં પુનઃ પલિતં ન નિહન્તિ?|
Adhikarana સર્વશિરોરોગે પલિતે ચ પ્રપૌણ્ડરીકાદિતૈલમ્ (૪૪-૪૫) · Śloka ૪૫
|
પ્રપૌણ્ડરીકમધુકપિપ્પલીચન્દનોત્પલૈઃ||૪૪||
સિદ્ધં ધાત્રીરસે તૈલં નસ્યેનાભ્યઞ્જનેન ચ|
સર્વાન્ મૂર્ધગદાન્ હન્તિ પલિતાનિ ચ શીલિતમ્||૪૫||
View original
|
प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||४४||
सिद्धं धात्रीरसे तैलं नस्येनाभ्यञ्जनेन च|
सर्वान् मूर्धगदान् हन्ति पलितानि च शीलितम्||४५||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પ્રપૌણ્ડરીકાદિભિર્ધાત્રીરસે સિદ્ધં તૈલં નાવનેનાભ્યઞ્જનેન ચ સર્વાન્ શિરોરોગાન્ હન્તિ| શીલિતં ચ પલિતાનિ હન્તિ|
Adhikarana સર્વશિરોરોગે પલિતે ચ વન્યાદિયમકેન નસ્યમ્ (૪૬) · Śloka ૪૬
વરીજીવન્તિનિર્યાસપયોભિર્યમકં પચેત્|
જીવનીયૈશ્ચ તન્નસ્યં સર્વજત્રૂર્ધ્વરોગજિત્||૪૬||
View original
वरीजीवन्तिनिर्यासपयोभिर्यमकं पचेत्|
जीवनीयैश्च तन्नस्यं सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४६||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શતાવરીજીવન્તિક્વાથેન ક્ષીરેણ જીવનીયૈશ્ચ યમકં પચેત્| તત્ નસ્યેન સર્વજત્રૂર્ધ્વરોગજિત્|
Adhikarana સર્વશિરોરોગે પલિતે ચ માયૂરં ઘૃતમ્ (૪૭-૪૯) · Śloka ૪૯
મયૂરં પક્ષપિત્તાન્ત્રપાદવિટ્તુણ્ડવર્જિતમ્|
દશમૂલવલારાસ્નામધુકૈસ્ત્રિપલૈર્યુતમ્||૪૭||
જલે પક્ત્વા ઘૃતપ્રસ્થં તસ્મિન્ ક્ષીરસમં પચેત્|
કલ્કિતૈર્મધુરદ્રવ્યૈઃ સર્વજત્રૂર્ધ્વરોગજિત્||૪૮||
તદભ્યાસીકૃતં પાનબસ્ત્યભ્યઞ્જનનાવનૈઃ|
|૪૯|
View original
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्|
दशमूलवलारास्नामधुकैस्त्रिपलैर्युतम्||४७||
जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्|
कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४८||
तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः|
|४९|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મયૂરં પક્ષાદિવર્જિતં ત્રિપલપ્રમાણૈર્દશમૂલાદિભિર્યુતં જલે પક્ત્વા તસ્મિન્ જલે કલ્કિતૈર્મધુરદ્રવ્યૈઃ ક્ષીરસમં ઘૃતપ્રસ્થં પચેત્| પાનાદિભિરભ્યસ્તં-શીલિતં, તત્-ઘૃતં, સર્વજત્રૂર્ધ્વરોગજિત્| એતન્માયૂરાખ્યં ઘૃતમ્|
Adhikarana સર્વશિરોરોગે પલિતે ચ મહામાયૂરં ઘૃતમ્ (૪૯-૫૬) · Śloka ૫૬
|
એતેનૈવ કષાયેણ ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્||૪૯||
ચતુર્ગુણેન પયસા કલ્કૈરેભિશ્ચ કાર્ષિકૈઃ|
જીવન્તીત્રિફલામેદામૃદ્વીકર્દ્ધિપરૂષકૈઃ||૫૦||
સમઙ્ગાચવિકાભાર્ગીકાશ્મરીકર્કટાહ્વયૈઃ|
આત્મગુપ્તામહામેદાતાલખર્જૂરમસ્તકૈઃ||૫૧||
મૃણાલબિસખર્જૂરયષ્ટીમધુકજીવકૈઃ|
શતાવરીવિદારીક્ષુબૃહતીસારિવાયુગૈઃ||૫૨||
મૂર્વાશ્વદંષ્ટ્રર્ષભકશૃઙ્ગાટકકસેરુકૈઃ|
રાસ્નાસ્થિરાતામલકીસૂક્ષ્મૈલાશઠિપૌષ્કરૈઃ||૫૩||
પુનર્નવાતવક્ષીરીકાકોલીધન્વયાસકૈઃ|
મધૂકાક્ષોટવાતામમુઞ્જાતાભિષુકૈરપિ||૫૪||
મહામાયુરમિત્યેતન્માયૂરાદધિકં ગુણૈઃ|
ધાત્વિન્દ્રિયસ્વરભ્રંશશ્વાસકાસાર્દિતાપહમ્||૫૫||
યેન્યસૃક્શુક્રદોષેષુ શસ્તં વન્ધ્યાસુતપ્રદમ્|
|૫૬|
View original
|
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्||४९||
चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः|
जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरूषकैः||५०||
समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः|
आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः||५१||
मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः|
शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः||५२||
मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः|
रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः||५३||
पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः|
मधूकाक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि||५४||
महामायुरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः|
धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्||५५||
येन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्|
|५६|
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-એતેનૈવ ક્વાથેન ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્| ચતુર્ગુણેન ક્ષીરેણૈભિઃ-જીવન્ત્યાદિભિઃ, કલ્કૈઃ કાર્ષિકૈરેતન્મહામાયુરં માયૂરાદ્ગુણૈરધિકં ધાત્વાદિભ્રંશઘ્નં ચ| યોન્યાદિદોષેષુ શસ્તમ્| વન્ધ્યાસુતપ્રદમ્|
Adhikarana સર્વશિરોરોગે પલિતે ચ મૂષકાદિભિરેવં કલ્પયેત્ જત્રૂર્ધ્વજા એકત્રિંશચ્છતદ્વયમિતા વ્યાધયઃ (૫૬-૫૭) · Śloka ૫૭
|
આખુભિઃ કુક્કુટૈર્હંસૈઃ શશૈશ્ચેતિ પ્રકલ્પયેત્||૫૬||
જત્રૂર્ધ્વજાનાં વ્યાધીનામેકત્રિંશચ્છતદ્વયમ્|
પરસ્પરમસઙ્કીર્ણં વિસ્તરેણ પ્રકાશિતમ્||૫૭||
View original
|
आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||५६||
जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्|
परस्परमसङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्||५७||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મૂષિકાદિભિરેવ કલ્પયેત્| સ૦-જત્રૂર્ધ્વજાનાં રોગાણાં શતદ્વયમેકત્રિંશદધિકમન્યોન્યમસઙ્કીર્ણં વિસ્તરેણ પ્રકાશિતમ્|
Adhikarana મૂલપ્રહારિણાં રોગાણાં ત્વરિતમુપક્રમઃ (૫૮) · Śloka ૫૮
ઊર્ધ્વમૂલમધઃશાખમૃષયઃ પુરુષં વિદુઃ|
મૂલપ્રહારિણસ્તસ્માદ્ રોગાન્ શીઘ્રતરં જયેત્||૫૮||
View original
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमृषयः पुरुषं विदुः|
मूलप्रहारिणस्तस्माद् रोगान् शीघ्रतरं जयेत्||५८||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઊર્ધ્વમૂલમધઃશાખં મુનયશ્ચ યસ્માત્ પુરુષં જાનન્તિ, તસ્માન્મૂલાપહારિણો રોગાન્ શીઘ્રતરં જયેત્|
Adhikarana ઉત્તમાઙ્ગસ્ય રક્ષણે સાવધાનતા (૫૯-૨૪) · Śloka ૨૪
સર્વેન્દ્રિયાણિ યેનાસ્મિન્ પ્રાણા યેન ચ સંશ્રિતાઃ|
તેન તસ્યોત્તમાઙ્ગસ્ય રક્ષાયામાદૃતો ભવેત્||૫૯||
ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટ- વિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ષષ્ઠે ઉત્તર- સ્થાને શિરોરોગપ્રતિષેધો નામ- ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ||૨૪||
View original
सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः|
तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||५९||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने शिरोरोगप्रतिषेधो नाम- चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-યસ્માદસ્મિન્-ઉત્તમાઙ્ગે, સર્વેન્દ્રિયાણિ, યતશ્ચાત્ર પ્રાણાઃ સંશ્રિતાઃ, તસ્માદુત્તમાઙ્ગસ્ય રક્ષાયાં યત્નવતા ભાવ્યમિતિ| ઇતિ શ્રીમૃગાઙ્કદત્તપુત્રશ્રીમદરુણદત્તવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદય- ટીકાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરાખ્યાયાં ષષ્ઠે ઉત્તરસ્થાને શિરોરોગ- પ્રતિષેધો નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ|| ૨૪|| ઇતિ શાલાક્યં નામ ચતુર્થમૂર્ધ્વાઙ્ગમઙ્ગં સમ્પૂર્ણમ્|