Adhikarana ನಾಸಾರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ||೨೦|| ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇಷು ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿಸೇವನಮ್ (೨-೫) · Śloka ೫
ಅಧುನಾ ನಾಸಾಚಿಕಿತ್ಸಾಭಣನಾವಸರ ಇತ್ಯಾಹ ಅಥಾತೋ ನಾಸಾರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ|
(ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||
) ಸರ್ವೇಷು ಪೀನಸೇಷ್ವಾದೌ ನಿವಾತಾಗಾರಗೋ ಭಜೇತ್|
ಸ್ನೇಹನಸ್ವೇದವಮನಧೂಮಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಮ್||೧||
ವಾಸೋ ಗುರೂಷ್ಣಂ ಶಿರಸಃ ಸುಘನಂ ಪರಿವೇಷ್ಟನಮ್|
ಲಘ್ವಮ್ಲಲವಣಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಂ ಭೋಜನಮದ್ರವಮ್||೨||
ಧನ್ವಮಾಂಸಗುಡಕ್ಷೀರಚಣಕತ್ರಿಕಟೂತ್ಕಟಮ್|
ಯವಗೋಧೂಮಭೂಯಿಷ್ಠಂ ದಧಿದಾಡಿಮಸಾರಿಕಮ್||೩||
ಬಾಲಮೂಲಕಜೋ ಯೂಷಃ ಕುಲತ್ಥೋತ್ಥಶ್ಚ ಪೂಜಿತಃ|
ಕವೋಷ್ಣಂ ದಶಮೂಲಾಮ್ಬು ಜೀರ್ಣಾಂ ವಾ ವಾರುಣೀಂ ಪಿಬೇತ್||೪||
ಜಿಘ್ರೇಚ್ಚೋರಕತರ್ಕಾರೀವಚಾಜಾಜ್ಯುಪಕುಞ್ಚಿಕಾಃ|
|೫|
View original
अधुना नासाचिकित्साभणनावसर इत्याह अथातो नासारोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) सर्वेषु पीनसेष्वादौ निवातागारगो भजेत्|
स्नेहनस्वेदवमनधूमगण्डूषधारणम्||१||
वासो गुरूष्णं शिरसः सुघनं परिवेष्टनम्|
लघ्वम्ललवणं स्निग्धमुष्णं भोजनमद्रवम्||२||
धन्वमांसगुडक्षीरचणकत्रिकटूत्कटम्|
यवगोधूमभूयिष्ठं दधिदाडिमसारिकम्||३||
बालमूलकजो यूषः कुलत्थोत्थश्च पूजितः|
कवोष्णं दशमूलाम्बु जीर्णां वा वारुणीं पिबेत्||४||
जिघ्रेच्चोरकतर्कारीवचाजाज्युपकुञ्चिकाः|
|५|
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪೀನಸೇಷ್ವಖಿಲೇಷ್ವಪಿ ನಿವಾತವೇಶ್ಮಸ್ಥಿತಃ ಸನ್ ಸ್ನೇಹನಸ್ವೇದನವಮನಧೂಮಾನ್ ಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಂ ಚ ಸೇವೇತ್| ತಥಾ ವಸ್ತ್ರಂ ಗುರೂಷ್ಣಸ್ವಭಾವಂ ಕೌಶೇಯಾವಿಕಾದಿಭಿರ್ಮೂರ್ಧ್ನಃ ಪರಿವೇಷ್ಟನಂ ಸುಘನಂ ಭಜೇತ್| ತಥಾ ಭೋಜನಂ ಲಘ್ವಾದಿಗುಣಂ ಭಜೇತ್| ದಾಡಿಮಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ-ದಾಡಿಮಸಾರಮ್| ದಧಿದಾಡಿಮಸಾಧಿತಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ಬಾಲಮೂಲಕೋತ್ಥೋ ಯೂಷಃ ಕುಲತ್ಥಜಶ್ಚ ಯೂಷಃ ಪೂಜಿತಃ| ದಶಮೂಲಾಮ್ಬು ಕೋಷ್ಣಂ ಪ್ರಸನ್ನಾಂ ವಾ ಜೀರ್ಣಾಂ-ಪುರಾಣಾಂ, ಪಿಬೇತ್| ಸ೦-ಚೋರಕಾದೀನ್ ಜಿಘ್ರೇತ್|
Adhikarana ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇಷು ವ್ಯೋಷಾದಿವಟಕಃ (೫-೭) · Śloka ೭
|
ವ್ಯೋಷತಾಲೀಸಚವಿಕಾತಿನ್ತಿಡೀಕಾಮ್ಲವೇತಸಮ್||೫||
ಸಾಗ್ನ್ಯಜಾಜಿ ದ್ವಿಪಲಿಕಂ ತ್ವಗೇಲಾಪತ್ರಪಾದಿಕಮ್|
ಜೀರ್ಣಾದ್ಗುಡಾತ್ತುಲಾರ್ಧೇನ ಪಕ್ವೇನ ವಟಕೀಕೃತಮ್||೬||
ಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನಂ ರುಚಿಸ್ವರಕರಂ ಪರಮ್|
|೭|
View original
|
व्योषतालीसचविकातिन्तिडीकाम्लवेतसम्||५||
साग्न्यजाजि द्विपलिकं त्वगेलापत्रपादिकम्|
जीर्णाद्गुडात्तुलार्धेन पक्वेन वटकीकृतम्||६||
पीनसश्वासकासघ्नं रुचिस्वरकरं परम्|
|७|
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವ್ಯೋಷಾದಿಕಂ ಪೃಥಕ್ ದ್ವಿಪಲದಧ್ನಂ, ತ್ವಗಾದಿಕಂ ದ್ವಿಕಾರ್ಷಿಕಂ, ಪುರಾಣಗುಡೇನ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪಲಪ್ರಮಾಣೇನ ಪಕ್ವೇನ ವಟಕೀಕೃತಮೇತತ್ ಪೀನಸಾದಿಹೃತ್ ಪರಂ ರುಚ್ಯಾದಿಕೃತ್|
Adhikarana ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇಷು ಶತಾಹ್ವಾದಿಧೂಮಃ ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇಷು ಸಘೃತಸಕ್ತುಧೂಮಃ (೭-೮) · Śloka ೮
|
ಶತಾಹ್ವಾತ್ವಗ್ಽಽಬಲಾ ಮೂಲಂ ಸ್ಯೋನಾಕೈರಣ್ಡಬಿಲ್ವಜಮ್||೭||
ಸಾರಗ್ವಧಂ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ವಸಾಜ್ಯಮದನಾನ್ವಿತಮ್|
ಅಥವಾ ಸಘೃತಾನ್ ಸಕ್ತೂನ್ ಕೃತ್ವಾ ಮಲ್ಲಕಸಮ್ಪುಟೇ||೮||
View original
|
शताह्वात्वग्ऽऽबला मूलं स्योनाकैरण्डबिल्वजम्||७||
सारग्वधं पिबेद्धूमं वसाज्यमदनान्वितम्|
अथवा सघृतान् सक्तून् कृत्वा मल्लकसम्पुटे||८||
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಶತಾಹ್ವಾದಿಕಂ ವಸಾದಿಯುತಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಲ್ಲಕಸಮ್ಪುಟೇ ವಾ ಸಕ್ತೂನ್ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್|
Adhikarana ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇಷು ಸ್ನಾನಾದಿವರ್ಜನಮ್ (೯) · Śloka ೯
ತ್ಯಜೇತ್ಸ್ನಾನಂ ಶುಚಂ ಕ್ರೋಧಂ ಭೃಶಂ ಶಯ್ಯಾಂ ಹಿಮಂ ಜಲಮ್|
|೯|
View original
त्यजेत्स्नानं शुचं क्रोधं भृशं शय्यां हिमं जलम्|
|९|
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸ್ನಾನಾದೀನಿ ತ್ಯಜೇತ್|
Adhikarana ವಾತಜೇ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ವಾತಘ್ನಾದಿಸಾಧಿತಘೃತಾನಿ ವಾತಜೇ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಅರ್ದಿತೋಕ್ತಂ ಸ್ವೇದನಸ್ಯಾದಿಕಮ್ (೯-೧೦) · Śloka ೧೦
ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಭಿಧಾಯ ವಿಶೇಷೇಣಾಹ |
ಪಿಬೇದ್ವಾತಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಸರ್ಪಿರ್ವಾತಘ್ನಸಾಧಿತಮ್||೯||
ಪಟುಪಞ್ಚಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣೇನ ವಾ|
ಸ್ವೇದನಸ್ಯಾದಿಕಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮರ್ದಿತೋದಿತಾಮ್||೧೦||
View original
इति सामान्येन चिकित्सामभिधाय विशेषेणाह |
पिबेद्वातप्रतिश्याये सर्पिर्वातघ्नसाधितम्||९||
पटुपञ्चकसिद्धं वा विदार्यादिगणेन वा|
स्वेदनस्यादिकां कुर्यात् चिकित्सामर्दितोदिताम्||१०||
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವಾತಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ವಾತಘ್ನೈಃ-ರಾಸ್ನಾದಿಭಿಃ, ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಲವಣೈರ್ವಾ ಸಿದ್ಧಂ, 'ವಿದಾರಿಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲ' (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೯) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ಅರ್ದಿತೋಕ್ತಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಸ್ವೇದಾದಿಕಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್|
Adhikarana ಪಿತ್ತಜೇ ರಕ್ತಜೇ ಚ ಸ್ವೇದನಸ್ಯಾದಿಕಮ್ ಮಧುರಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಶೀತಪರಿಷೇಕಾದಿ ಚ ಪಿತ್ತಜೇ ರಕ್ತಜೇ ಚ ಧವತ್ವಾದಿತೈಲೇನ ನಾವನಮ್ (೧೧-೧೨) · Śloka ೧೨
ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಯೋಃ ಪೇಯಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುರಕೈಃ ಶೃತಮ್|
ಪರಿಷೇಕಾನ್ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಶೀತೈಃ ಕುರ್ವೀತ ಶೀತಲಾನ್||೧೧||
ಧವತ್ವಕ್ಽಽತ್ರಿಫಲಾಶ್ಯಾಮಾಶ್ರೀಪರ್ಣೀಯಷ್ಟಿತಿಲ್ವಕೈಃ|
ಕ್ಷೀರೇ ದಶಗುಣೇ ತೈಲಂ ನಾವನಂ ಸನಿಶೈಃ ಪಚೇತ್||೧೨||
View original
पित्तरक्तोत्थयोः पेयं सर्पिर्मधुरकैः शृतम्|
परिषेकान् प्रदेहांश्च शीतैः कुर्वीत शीतलान्||११||
धवत्वक्ऽऽत्रिफलाश्यामाश्रीपर्णीयष्टितिल्वकैः|
क्षीरे दशगुणे तैलं नावनं सनिशैः पचेत्||१२||
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪಿತ್ತೋತ್ಥೇ ರಕ್ತಜೇ ಚ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಃ ಶೃತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾತವ್ಯಮ್| ಪರಿಷೇಕಾದೀನ್ ಶೀತವೀರ್ಯೈಃ ಶೀತಲಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಧವತ್ವಗಾದಿಭಿಸ್ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರೇ ದಶಗುಣೇ ಹರಿದ್ರಾನ್ವಿತೈರ್ನಾವನಂ ಪಚೇತ್|
Adhikarana ಕಫಜೇ ಧವತ್ವಾದಿತೈಲೇನ ಲಙ್ಘನಲೇಪನಾದಿ ಕಫಜೇ ಧವತ್ವಾದಿತೈಲೇನ ಪಟುವ್ಯೋಷಾದಿನಾ ನಾವನಮ್ ಸರ್ವಜೇ ಧವತ್ವಾದಿತೈಲೇನ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಘೃತೈರ್ನಸ್ಯಾದೀನಿ (೧೩-೧೪) · Śloka ೧೪
ಕಫಜೇ ಲಙ್ಘನಂ ಲೇಪಃ ಶಿರಸೋ ಗೌರಸರ್ಷಪೈಃ|
ಸಕ್ಷಾರಂ ವಾ ಘೃತಂ ಪೀತ್ವಾ ವಮೇತ್, ಪಿಷ್ಟೈಸ್ತು ನಾವನಮ್||೧೩||
ಬಸ್ತಾಮ್ಬುನಾ ಪಟುವ್ಯೋಷವೇಲ್ಲವತ್ಸಕಜೀರಕೈಃ|
ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಘೃತೈರ್ನಸ್ಯೈಃ ಕವಲೈಃ ಸರ್ವಜಂ ಜಯೇತ್||೧೪||
View original
कफजे लङ्घनं लेपः शिरसो गौरसर्षपैः|
सक्षारं वा घृतं पीत्वा वमेत्, पिष्टैस्तु नावनम्||१३||
बस्ताम्बुना पटुव्योषवेल्लवत्सकजीरकैः|
कटुतीक्ष्णैर्घृतैर्नस्यैः कवलैः सर्वजं जयेत्||१४||
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಕಫಜೇ ಲಙ್ಘನಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾ ಶಿರಸೋ ಗೌರಸರ್ಷಪೈರ್ಲೇಪಃ| ಘೃತಂ ಸಯವಕ್ಷಾರಂ ಪೀತ್ವಾ ವಮೇತ್| ಛಾಗಮೂತ್ರೇಣ ಚ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿರ್ನಸ್ಯಂ ಹಿತಮ್| ಘೃತೈಃ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ನಸ್ಯೈಃ ಕವಲೈಶ್ಚ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಜಯೇತ್|
Adhikarana ದುಷ್ಟಪ್ರ್ತಿಶ್ಯಾಯೇ ಯಕ್ಷ್ಮಕೃಮಿಕ್ರಮಃ ದುಷ್ಟಪ್ರ್ತಿಶ್ಯಾಯೇ ವ್ಯೋಷಾದಿವರ್ತಿಧೂಮಃ (೧೫-೧೭) · Śloka ೧೭
ಯಕ್ಷ್ಮಕೃಮಿಕ್ರಮಂ ಕುರ್ವನ್ ಯಾಪಯೇದ್ದುಷ್ಟಪೀನಸಮ್|
ವ್ಯೋಷೋರುಬೂಕಕೃಮಿಜಿದ್ದಾರುಮಾದ್ರೀಗದೇಙ್ಗುದಮ್||೧೫||
ವಾರ್ತಾಕಬೀಜಂ ತ್ರಿವೃತಾ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಪೂತಿಮತ್ಸ್ಯಕಃ|
ಅಗ್ನಿಮನ್ಥಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಪೀಲುಶಿಗ್ರುಫಲಾನಿ ಚ||೧೬||
ಅಶ್ವವಿಡ್ಽಽರಸಮೂತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಹಸ್ತಿಮೂತ್ರೇಣ ಚೈಕತಃ|
ಕ್ಷೌಮಗರ್ಭಾಂ ಕೃತಾಂ ವರ್ತಿಂ ಧೂಮಂ ಘ್ರಾಣಾಸ್ಯತಃ ಪಿಬೇತ್||೧೭||
View original
यक्ष्मकृमिक्रमं कुर्वन् यापयेद्दुष्टपीनसम्|
व्योषोरुबूककृमिजिद्दारुमाद्रीगदेङ्गुदम्||१५||
वार्ताकबीजं त्रिवृता सिद्धार्थः पूतिमत्स्यकः|
अग्निमन्थस्य पुष्पाणि पीलुशिग्रुफलानि च||१६||
अश्वविड्ऽऽरसमूत्राभ्यां हस्तिमूत्रेण चैकतः|
क्षौमगर्भां कृतां वर्तिं धूमं घ्राणास्यतः पिबेत्||१७||
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದುಷ್ಟಪೀನಸಂ ಯಾಪಯೇತ್, ಯಕ್ಷ್ಮಹರಂ ಕೃಮಿಹರಂ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ವನ್| ವ್ಯೋಷಾದಿಶಿಗ್ರುಫಲಾನ್ತಾನಿ ತುರಗವಿಡ್ಽಽರಸಮೂತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಹಸ್ತಿಮೂತ್ರೇಣ ಚೈಕತಃ ಪಿಷ್ಟಾನಿ ಕ್ಷೌಮಗರ್ಭಾಂ ಕೃತಾಂ ವರ್ತಿಂ ನಾಸಯಾ ಮುಖೇನ ಚ ಪಿಬೇತ್|
Adhikarana ಭೃಶಕ್ಷವಥೌ ಪುಟಕೇ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಧಮನಮ್ ಭೃಶಕ್ಷವಥೌ ಪುಟಕೇ ಚ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಸಾಧಿತತೈಲೇನ ನಸ್ಯಮ್ (೧೮-೧೯) · Śloka ೧೯
ಕ್ಷವಥೌ ಪುಟಕಾಖ್ಯೇ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಧಮನಂ ಹಿತಮ್|
ಶುಣ್ಠೀಕುಷ್ಠಕಣಾವೇಲ್ಲದ್ರಾಕ್ಷಾಕಲ್ಕಕಷಾಯವತ್||೧೮||
ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಮಾಜ್ಯಂ ವಾ ನಸ್ಯಂ ಕ್ಷವಪುಟಪ್ರಣುತ್|
|೧೯|
View original
क्षवथौ पुटकाख्ये च तीक्ष्णैः प्रधमनं हितम्|
शुण्ठीकुष्ठकणावेल्लद्राक्षाकल्ककषायवत्||१८||
साधितं तैलमाज्यं वा नस्यं क्षवपुटप्रणुत्|
|१९|
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಕ್ಷವಥೌ ಪುಟಕಾಖ್ಯೇ ಚ ರೋಗೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಧಮನಂ ಹಿತಮ್| ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಕ್ವಾಥವತ್ ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ಸಾಧಿತಂ ನಸ್ಯಂ ಕ್ಷವಂ ಪುಟಂ ಚ ಹನ್ತಿ|
Adhikarana ನಾಸಾಶೋಷೇ ಬಲಾತೈಲಾದಿ ನಾಸಾನಾಹೇಽಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ ಘ್ರಾಣಪಾಕೇ ದೀಪ್ತೌ ಚ ಪಿತ್ತಘ್ನಮ್ ನಾಸಾಸ್ರಾವೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಾದಿ (೧೯-೨೦) · Śloka ೨೦
|
ನಾಸಾಶೋಷೇ ಬಲಾತೈಲಂ ಪಾನಾದೌ ಭೋಜನಂ ರಸೈಃ||೧೯||
ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಧೂಮಸ್ತಥಾ ಸ್ವೇದೋ ನಾಸಾನಾಹೇಽಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ|
ಪಾಕೇ ದೀಪ್ತೌ ಚ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ರುತೌ||೨೦||
View original
|
नासाशोषे बलातैलं पानादौ भोजनं रसैः||१९||
स्निग्धो धूमस्तथा स्वेदो नासानाहेऽप्ययं विधिः|
पाके दीप्तौ च पित्तघ्नं तीक्ष्णं नस्यादि संस्रुतौ||२०||
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ನಾಸಾಶೋಷೇ ಬಲಾತೈಲಂ ಪಾನನಸ್ಯಾದೌ ಹಿತಮ್| ಭೋಜನಂ ಮಾಂಸರಸೈರ್ಹಿತಮ್| ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಧೂಮಃ ಸ್ವೇದಶ್ಚ ಹಿತಃ| ಸ೦-ನಾಸಾನಾಹೇಽಪ್ಯೇಷ ಏವ ವಿಧಿಃ-ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ೦-ನಾಸಾಪಾಕೇ ದೀಪ್ತೌ ಚ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಸಂಸ್ರುತೌ-ಸ್ರಾವೇ, ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಾದಿ ಹಿತಮ್|
Adhikarana ಪೂತಿನಾಸೇಽಪೀನಸೇ ಚ ಕಫಪೀನಸವತ್ ಪೂತಿನಾಸೇಽಪೀನಸೇ ಚ ಲಾಕ್ಷಾದಿಭಿರ್ನಸ್ಯಮ್ ಪೂತಿನಾಸೇಽಪೀನಸೇ ಚ ಕೃತವಮನೇ ಶಿಗ್ರ್ವಾದಿತೈಲೇನ ನಸ್ಯಮ್ (೨೧-೨೩) · Śloka ೨೩
ಕಫಪೀನಸವತ್ಪೂತಿನಾಸಾಪೀನಸಯೋಃ ಕ್ರಿಯಾ|
ಲಾಕ್ಷಾಕರಞ್ಜಮರಿಚವೇಲ್ಲಹಿಙ್ಗುಕಣಾಗುಡೈಃ||೨೧||
ಅವಿಮೂತ್ರದ್ರುತೈರ್ನಸ್ಯಂ ಕಾರಯೇದ್ವಮನೇ ಕೃತೇ|
ಶಿಗ್ರುಸಿಂಹೀನಿಕುಮ್ಭಾನಾಂ ಬೀಜೈಃ ಸವ್ಯೋಷಸೈನ್ಧವೈಃ||೨೨||
ಸವೇಲ್ಲಸುರಸೈಸ್ತೈಲಂ ನಾವನಂ ಪರಮಂ ಹಿತಮ್|
|೨೩|
View original
कफपीनसवत्पूतिनासापीनसयोः क्रिया|
लाक्षाकरञ्जमरिचवेल्लहिङ्गुकणागुडैः||२१||
अविमूत्रद्रुतैर्नस्यं कारयेद्वमने कृते|
शिग्रुसिंहीनिकुम्भानां बीजैः सव्योषसैन्धवैः||२२||
सवेल्लसुरसैस्तैलं नावनं परमं हितम्|
|२३|
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪೂತಿನಾಸಾಪೀನಸಯೋಃ ಕಫಪೀನಸವದುಪಕ್ರಮಃ| ಲಾಕ್ಷಾದಿಭಿರುರಭ್ರಮೂತ್ರದ್ರುತೈಃ ಕೃತೇ ವಮನೇ ನಸ್ಯಂ ಕಾರಯೇತ್| ಶಿಗ್ರ್ವಾದೀನಾಂ ಬೀಜೈರ್ವ್ಯೋಷಾದಿಯುತೈಸ್ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ಪೂತಿನಾಸಾಪೀನಸಯೋರ್ನಸ್ಯಂ ಹಿತಮ್|
Adhikarana ಪೂಯರಕ್ತೇ ನವೇ ರಕ್ತಪೀನಸವತ್ ಪೂಯರಕ್ತೇ ಅತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇ ನಾಡೀವತ್ (೨೩-೨೪) · Śloka ೨೪
|
ಪೂಯರಕ್ತೇ ನವೇ ಕುರ್ಯಾದ್ ರಕ್ತಪೀನಸವತ್ ಕ್ರಮಮ್||೨೩||
ಅತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇ ನಾಡೀವತ್|
|೨೪|
View original
|
पूयरक्ते नवे कुर्याद् रक्तपीनसवत् क्रमम्||२३||
अतिप्रवृद्धे नाडीवत्|
|२४|
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪೂಯರಕ್ತೇ ನವೋತ್ಥೇ ರಕ್ತಪೀನಸ ಇವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ನಾಡೀವ್ರಣವದುಪಕ್ರಮಃ|
Adhikarana ಅರ್ಶೋರ್ಬುದೇಷು ದಗ್ಧೇಷು ನಿಕುಮ್ಭಾದಿವರ್ತಿಃ ಅರ್ಶೋರ್ಬುದೇಷು ಶಿಗ್ರ್ವಾದಿನಸ್ಯಮ್ (೨೦) · Śloka ೨೦
ದಗ್ಧೇಷ್ವರ್ಶೋರ್ಬುದೇಷು ಚ|
ನಿಕುಮ್ಭಕುಮ್ಭಸಿನ್ಧೂತ್ಥಮನೋಹ್ವಾಲಕಣಾಗ್ನಿಕೈಃ||೨೪||
ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಘೃತಮಧ್ವಕ್ತಾಂ ಘ್ರಾಣೇ ವರ್ತಿಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್|
ಶಿಗ್ರ್ವಾದಿ ನಾವನಂ ಚಾತ್ರ ಪೂತಿನಾಸೋದಿತಂ ಭಜೇತ್||೨೫||
ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ನಾಸಾರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೦||
View original
दग्धेष्वर्शोर्बुदेषु च|
निकुम्भकुम्भसिन्धूत्थमनोह्वालकणाग्निकैः||२४||
कल्कितैर्घृतमध्वक्तां घ्राणे वर्तिं प्रवेशयेत्|
शिग्र्वादि नावनं चात्र पूतिनासोदितं भजेत्||२५||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने नासारोगप्रतिषेधो नाम विंशोऽध्यायः||२०||
Show commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅರ್ಶೋರ್ಬುದೇಷು ಚ ದಗ್ಧೇಷು ನಿಕುಮ್ಭಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಘೃತಮಧ್ವಕ್ತಾಂ ಘ್ರಾಣೇ ವರ್ತಿಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಶಿಗ್ರ್ವಾದಿಕಂ ಚ ನಸ್ಯಂ ಪೂತಿನಾಸೋಕ್ತಂ ಭಜೇದಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ನಾಸಾರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೦||