೨೫. ಯನ್ತ್ರವಿಧಿರಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಅಥೇದಾನೀಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶಾಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭೋ ಯನ್ತ್ರವಿಧಾನಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಃ| ಯತೋ ಬಸ್ತಿನಸ್ಯಾಞ್ಹ್ಜನಕ್ಷಾರಾದೀನಿ ಯನ್ತ್ರಾಶ್ರಯಣ್ಯೇವೇತ್ಯಾಹ-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯನ್ತ್ರಸ್ಯ ವಿಧಿರ್ಯನ್ತ್ರವಿಧಿಃ ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್| ಅರ್ಶೋಭಗನ್ದರಾದಿಷು ನಿರುಜೇಽಙ್ಹ್ಗೇ ಯಮ್ಯತೇ-ನಿಯಮ್ಯತೇ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮೇತಿ ಯನ್ತ್ರಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯನ್ತ್ರವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇ-ಅಥೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಾಣಿ ಯಾನಿ ಶಲ್ಯಾನಿ-ಶಸ್ತ್ರವೇಣುಪಾಷಾಣಾದಿರೂಪಾಣಿ, ವಿವಿಧೇಷು ಶರೀರಪ್ರದೇಶೇಷು ನಿವಿಶನ್ತೇ, ತೇಷಾಮಾಹರಣೇ ಆಕೃಷ್ಟುಂ, ಯೋಽಭ್ಯುಪಾಯಸ್ತದ್ಯನ್ತ್ರಮ್| 'ಉಚ್ಯತೇ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತಥಾ, ಅರ್ಶೋಭಗನ್ದರನಾಡೀವ್ರಣಾದೀನಾಂ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಯೋಜನೇ ಸತಿ ಶೇಷಸ್ಯ-ನಿರುಜಸ್ಯಾಙ್ಗಸ್ಯ, ಪರಿರಕ್ಷಾಯಾಂ-ರಕ್ಷಾನಿಮಿತ್ತಮ್, ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯಾಙ್ಗಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಾದ್ಯಾಬಾಧಾನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಬಸ್ತಿನಸ್ಯಾದಿಕರ್ಮಣಿ ಯ ಉಪಾಯಸ್ತಚ್ಚ ಯನ್ತ್ರಮ್| ತಥಾ ಘಟಿಕಾದಿ ಚ ಯನ್ತ್ರಂ ಪವನಾಕರ್ಷಣಾಯ ರಕ್ತಾದ್ಯಾಕರ್ಷಣಾಯ ಚ| ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಸನ್ದಂಶಾದೀನಿ ಚ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯನ್ತ್ರಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ನಾನಾವಿಧಾನಾಮಿತಿ| ಶಲ್ಯಾಹರಣೇ ಯ ಉಪಾಯಃ, ಯಶ್ಚಾರ್ಶಃಪ್ರಭೃತಿದರ್ಶನೇ, ಯಶ್ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಚ್ಛೇದ್ಯಸಮೀಪಾಙ್ಗರಕ್ಷಣೇ, ಯಶ್ಚ ಬಸ್ತ್ಯಾದಿಪ್ರಣಯನೇ, ಯಶ್ಚ ಘಾಟಿಕಾದಿರಾಚೂಷಣಾದೌ, ತದ್ಯನ್ತ್ರಮ್| ಏವಂವಿಧ ಉಪಾಯವಿಶೇಶೋ ಯನ್ತ್ರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರೂಪಾಣಿ ಚ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಚ ರೂಪಕಾರ್ಯಾಣಿ| ಅನೇಕಾನಿ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ, ರೂಪಕಾರ್ಯಾಣಿ ತೇಷಾಂ ತಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಣಿ| ತತ್ರ ರೂಪಂ-ಕಙ್ಕಮುಖಸ್ವಸ್ತಿಕಾದ್ಯಾಕಾರತ್ವಮ್| ಕಾರ್ಯಂ-ಅಸ್ಥ್ಯಾದಿಲಗ್ನಶಲ್ಯಹರಣಾದಿಕಮ್| ಯತಶ್ಚೈವಂ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ನಾನಾವಿಧತ್ವಮ್, ಅತಸ್ತಾನಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಕಾರ್ಯಾನುರೋಧಾತ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ನನು, ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ದಿಙ್ಮಾತ್ರೇಽಪ್ಯನಭಿಜ್ಞಃ ಕಥಮಿವ ಕಲ್ಪನಾಂ ಕರ್ತುಂ ಪಾರಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ- ಸಂ-ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಸ್ಥೂಲಾನಿ ಯಥಾಸ್ಥೂಲಮ್| "ಯಥಾ ಸಾದೃಶ್ಯೇ" ಇತ್ಯವ್ಯಯೀಭಾವಃ| ಯಥಾಸ್ಥೂಲಯನ್ತ್ರಕರಣೇನ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿಃ ಶೇಷಾಣಾಮಪಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಮುತ್ಪಾದನೇ ವಿಕಲ್ಪಂ ಕರ್ತುಂ ಸಮರ್ಥೋ ಭವೇದಿತಿ ಭಾವಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯನ್ತ್ರವಿಶೇಷಾಣಾಮನನ್ತತ್ವಾತ್ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕಲ್ಪ್ಯತ್ವಮಾಹ-ಅನೇಕರೂಪಕಾರ್ಯಾಣೀತಿ| ಆ ರಂ-ನಿದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಕಾಂಶ್ಚಿದ್ಯನ್ತ್ರವಿಶೇಷಾನ್ ವಕ್ತುಮಾಹ-ಯಥಾಸ್ಥೂಲಮಿತಿ| ಸ್ವಸ್ತಿಕಸನ್ದಂಶತಾಲನಾಡೀಶಲಾಕಾನುಯನ್ತ್ರಭೇದಾತ್ ಷೋಢಾ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧ್ರಿಯತೇ ತದ್ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಮುಖಂ ವೇದ್ಯಮ್| ಕಙ್ಕಾದೀನಾಂ ಪಕ್ಷಿಮೃಗಾಣಾಂ ಮುಖೈಸ್ತುಲ್ಯಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಮುಖಾನಿ ಕುರ್ಯಾತ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಗೃಧ್ರಹಂಸಹರಿಣಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ| ತಾನಿ ತತ್ಸಂಜ್ಞಕಾನಿ| ಚ ಏವಾರ್ಥೇ, ತಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ತನ್ನಾಮಾನ್ಯೇವ| ಯಥಾ,-ಕಙ್ಕುಮುಖಂ ಸಿಂಹಮುಖಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲೇತ್ಯಾದಿ, ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಖ್ಯಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ವಿದ್ಯಾತ್| ಕೀದೃಶಾನಿ ? ಅಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲದೈರ್ಘ್ಯಾಣಿ, ಭೂರಿಶೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಆಯಸಾನಿ-ಶಸ್ತ್ರಮಯಾನಿ| ದನ್ತಾದಿಮಯಾನಾಮಪಿ ಕ್ವಚಿದ್ದರ್ಶನಾತ್ ಭೂರಿಶ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಕಣ್ಠಪ್ರದೇಶೇ ಕೀಲಕೈರ್ಬದ್ಧಾನಿ| ಕೀದೃಶೈಃ ಕೀಲಕೈಃ ? ಮಸೂರಾಕಾರಾಃ ಪರ್ಯನ್ತಾ ಯೇಷಾಂ ತೈಃ| ಯತ್ರ ಪ್ರದೇಶೇ ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಹಸ್ತಗ್ರಹಸ್ತತ್ರ ತನ್ಮೂಲಮ್| ತತ್ರಾಙ್ಕುಶವನ್ನತಾನಿ-ಪರಿಣತಾನಿ| ತೈಃ-ಕಙ್ಕಮುಖಾದಿಭಿಃ, ಅಸ್ಥಿಸಂಲಗ್ನಶಲ್ಯಸ್ಯ-ಕಾಣ್ಡಫಲಾದೇಃ, ಆಹರಣಂ-ಆಕರ್ಷಣಮಿಷ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತತ್ರ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾನ್ಯಾಹ-ತುಲ್ಯಾನೀತಿ| ತತ್ಸಂಜ್ಞಕಾನಿ-ಕಙ್ಕಮುಖಸಿಂಹಮುಖಾದಿನಾಮಾನಿ| ಆಯಾಮೋ-ದೈರ್ಘ್ಯಮ್| ಭೂರಿಶ ಇತಿ ವಚನಾತ್ ದಾರ್ವಾದಿಕೃತಾನ್ಯಪಿ| ಕಣ್ಠೇ-ಮುಖಾಕಾರಸಮ್ಪಾದಕಶಕಲದ್ವಯಸನ್ಧಾನಸ್ಥಾನೇ| ಮೂಲೇ-ಧಾರಣಸ್ಥಾನೇ| ಸ್ವಸ್ತಿಕಾನಾಂ ಕಾರ್ಯಮಾಹ-ತೈರ್ದ್ದಢೈರಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕೀಲೇನ-ಮಸೂರಾಕಾರಪರ್ಯನ್ತೇನ, ಬದ್ಧಂ ತಥಾ ವಿಮುಕ್ತಮಗ್ರಂ- ಮುಖಂ, ಯಯೋಸ್ತೌ ಕೀಲಬದ್ಧವಿಮುಕ್ತಾಗ್ರೌ ಸನ್ದಂಶೌ ಭವತಃ| ಕೀದೃಶೌ ? ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣೌ| ಕ್ವೋಪಯೋಗ ಏತಯೋಃ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ತ್ವಗಿತ್ಯಾದಿ| ತ್ವಗಾದೀನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ತ್ವಕ್ಶಿರಾಸ್ತ್ರಾಯುಪಿಶಿತಲಗ್ನಂ ಚ ತಚ್ಛಲ್ಯಂ ಚ, ತಸ್ಯಾಪಕರ್ಷ್ಣೇ-ಆಹರಣೇ, ತಾವುಪಯುಜ್ಯೇತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸನ್ದಂಶಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ| ತತ್ರ ಕ್ರೀಲಬದ್ಧಾಗ್ರಕೀಲಮುಕ್ತಾಗ್ರೌ ಸನ್ದಂಶಾವಾಹ-ಕೀಲಬದ್ಧವಿಮುಕ್ತಾಗ್ರಾವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಸನ್ದಂಶದ್ವಯಾದನ್ಯಃ ಸನ್ದಂಶಃ (ಷಡಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಃ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಲ್ಯಾನಾಂ-ನಾಸಾರೋಮಾದೀನಾಂ, ಹರಣೇ-ಆಕರ್ಷಣೇ, ತಥಾ, ಉಪಪಕ್ಷ್ಮಣಾಂ ವರ್ತ್ಮಾದಿಭವಾನಾಂ ಹರಣೇ ಯುಜ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಷಡಙ್ಗುಲಂ ಸನ್ದಂಶಮಾಹ-ಷಡಙ್ಗುಲ ಇತಿ| ಉಪಪಕ್ಷ್ಮಣಾಂ-ನೇತ್ರೇಷ್ವವಾನ್ತರಪಕ್ಷ್ಮಣಾಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಾ ಚ ಮುಚುಣ್ಡೀಸಂಜ್ಞಾ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ಮುಚುಣ್ಡೀ? ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ದನ್ತಾ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮದನ್ತಾ, ತಥಾ, ಋಜುಃ-ಅವಕ್ರಾ, ನ ಚ ಸನ್ದಂಶವದ್ವಕ್ರಾ ದ್ವಿಬಾಹುರಿತ್ಯಾರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಮೂಲೇ-ಹಸ್ತಗ್ರಹಣಸ್ಥಾನೇ, ರುಚಕಂ-ಅಙ್ಗುಲೀಯಕರೂಪಂ, ಭೂಷಣಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ರುಚಕಭೂಷಣಾ| ರುಚಕಪೀಡನೇನ ಸಾ ಕರ್ಮ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗಮ್ಭೀರಶ್ಚಾಸೌ ವ್ರಣಶ್ಚ ಗಮ್ಭೀರವ್ರಣಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಮಾಂಸಾನಿ-ತಸ್ಯಾಧಿಮಾಂಸಂ, ಏತದ್ವಿಷಯ ಆಹರಣೇ| ಅರ್ಮಣಶ್ಚ ಶೇಷಿತಸ್ಯ ಚ್ಛಿನ್ನಶೇಷಸ್ಯಾಹರಣೇ ಮುಚುಣ್ಡೀ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಚುಣ್ಡ್ಯಾಖ್ಯಂ ಸನ್ದಂಶಮಾಹ-ಮುಚುಣ್ಡೀತಿ| ಸೂಕ್ಷ್ಮದನ್ತಾ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಗ್ರಾ| ಋಜುಃ-ಅವಕ್ರಾ| ರುಚಕಭೂಷಣಾ-ಮೂಲೇ ಮುದ್ರಿಕಾಬದ್ಧಾ| ಗಮ್ಭೀರೇಷು ವ್ರಣೇಷು ಯಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ, ಯಾನಿ ಚ ನೇತ್ರೇಷು ಛಿನ್ನಶೇಷಾಣ್ಯರ್ಮಾಣಿ, ತೇಷಾಂ ಹರಣೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದ್ವೇ ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ಭವತಃ| ಕಿಂಪ್ರಮಾಣೇ ? ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೇ| ಸಂಸ್ಥಾನಮಾಹ-ಮತ್ಸ್ಯತಾಲವತ್ ಮೀನಗಲತಾಲವತ್, ದ್ವಿತಾಲಕಂ-ಏಕಂ ದ್ವಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಮತ್ಸ್ಯಮುಖಸದೃಶಮ್, ಅಪರಮೇಕತಾಲಕಂ-ಏಕಪಾರ್ಶ್ವೇ ಮತ್ಸ್ಯಮುಖಾಕಾರಮೇವ| ತೇ ದ್ವೇ ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ಭವತಃ| ಕರ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಣನಾಡೀ ಶಲ್ಯಮಪಹರತಃ-ಕರ್ಣನಾಡೀಶಲ್ಯಾಪಹಾರಿಣೀ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತಾಲಯನ್ತ್ರದ್ವಯಮಾಹ-ದ್ವೇ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲ ಇತಿ| ಮತ್ಸ್ಯತಾಲೋ-ಮತ್ಸ್ಯಗಲತಾಲಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಾದಿವತ್ ಸುಷಿರಾಣಿ ಸ್ಯುಃ| ಏಕಂ ಚಾನೇಕಂ ಚೈಕಾನೇಕಂ ಮುಖಂ ಯೇಷಾಮ್| ತನಿ ಚ ಕಾನಿಚಿದೇಕಮುಖಾನಿ ಏಕದ್ವಾರಾಣಿ, ಕಾನಿಚಿದನೇಕಮುಖಾನಿ-ಅನೇಕದ್ವಾರಾಣಿ| ಏತತ್ಕರ್ಮಾಚಷ್ಟೇ-ಸ್ರೋತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತಾನಿ ಚ ಕರ್ಣಾದಿಸ್ರೋತೋಗತಾನಾಂ ಶಲ್ಯಾನಾಂ ದರ್ಶನನಿಮಿತ್ತಂ ವಿದಧೀತ| ತಥಾ, ಕಣ್ಠಾದಿಸ್ರೋತೋಗತಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ದರ್ಶನೇ-ದರ್ಶನನಿಮಿತ್ತಂ, ವಿದಧೀತ| ತಥಾ, ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ-ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಪ್ರಕ್ಷಾಲನೌಷಧಪ್ರಣಿಧಾನಾದೀನಾಂ, ಸುಕರತ್ವಾರ್ಥಮ್| ತಥಾ, ವಿಷಿದಿಗ್ಧಾಙ್ಗಾದೀನಾಮಾಚೂಷಣಾಯ ವಿದಧೀತ| ತದ್ವಿಸ್ತಾರೇತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ, ವಿಸ್ತಾರಶ್ಚ ಪರೀಣಾಹಶ್ಚ ದೈರ್ಘ್ಯಂ ಚ, ತಾನಿ ಸ್ರೋತೋವಶಾತ್ ಭವನ್ತಿ| ಯಥಾ,-ಅನುವಾಸನೋತ್ತರಬಸ್ತಿನಸ್ಯನಾಡಿಕಾದಿಷು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಾಹ-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣೀತಿ| ವಿಸ್ತಾರೋ-ವಿವರಸ್ಯ| ಪರೀಣಾಹಃ-ಸ್ಥೌಲ್ಯಂ ಯನ್ತ್ರಸ್ಯ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಣ್ಠೇ ಶಲ್ಯಂ ಕಣ್ಠಶಲ್ಯಮ್| ಕಣ್ಠಾಭ್ಯನ್ತರಶಲ್ಯಾವಲೋಕನಾರ್ಥಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಾ ನಾಡೀ| ಅರ್ಧನಾಹಾ-ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕಣ್ಠಾನ್ತಃಶಲ್ಯಾವಲೋಕಿನೀಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ದಶಾಙ್ಗುಲೇತಿ| ಅರ್ಧನಾಹಾ-ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಸ್ಥೌಲ್ಯಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಞ್ಚಮುಖಾನಿ ಛಿದ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ| ಚತುಷ್ಕರ್ಣಸ್ಯ ವಾರಙ್ಗಸ್ಯ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ-ಸಙ್ಗ್ರಹಣನಿಮಿತ್ತಮಿದಂ ಯನ್ತ್ರಮ್| ಚತ್ವಾರಃ ಕರ್ಣಾ ಯಸ್ಯ ವಾರಙ್ಗಸ್ಯೇತಿ ಸಮಾಸಃ| ತತ್ರ ಶರಾದಿದಣ್ಡಪ್ರವೇಶಃ ಶಿಖಾಕಾರಃ ಕೀಲಕೋ ವಾರಙ್ಗ ಉಚ್ಯತೇ| ದ್ವಿಕರ್ಣಸ್ಯ ವಾರಙ್ಗಸ್ಯ ತ್ರಿಚ್ಛಿದ್ರಾ ನಾಡೀ ಸ್ಯಾತ್| ತ್ರೀಣಿ ಛಿದ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತ್ರಿಚ್ಛಿದ್ರಾ| ಛಿದ್ರಶಬ್ದಸ್ಯೋಪಲಕ್ಷಣರ್ಥತ್ವಾತ್ ತ್ರಿಮುಖೇತ್ಯೇತದಪಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ತಸ್ಯ ವಾರಙ್ಗಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಂ ತತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಾರಙ್ಗಪ್ರಮಾಣತಃ-ತದನುಸಾರೇಣ ನಾಡೀಪ್ರಮಾಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಚತುಷ್ಕರ್ಣವಾರಙ್ಗಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ನಾಡೀತಿ| ಪಞ್ಚಮುಖಚ್ಛಿದ್ರಾ-ಮುಖೇ ಛಿದ್ರಪಞ್ಚಕಯುತಾ| ದ್ವಿಕರ್ಣಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ದ್ವಿಕರ್ಣಸ್ಯೇತಿ| ತತ್ಪ್ರಮಾಣತಃ-ಸಙ್ಗ್ರಹ್ಯಪ್ರಮಾಣೇನ| ಏತಚ್ಚ ನಾಡೀದ್ವಯೇ ಛಿದ್ರಮಾನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ, ಕರ್ಣಶ್ಚ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಚಾನಾಹಶ್ಚ ದೈರ್ಘ್ಯಂ ಚ ತಾನ್ಯೇವಮ್| ವಾರಙ್ಗಸ್ಯ ಕರ್ಣಸಂಸ್ಥಾನಾನಾಹದೈರ್ಘ್ಯಾಣಿ, ತೇಷಾಮನುರೋಧಸ್ತಸ್ಮಾತ್, ಏವಂಪ್ರಕಾರಾ ಅನ್ಯಾ ಅಪಿ ನಾಡೀಃ ಶಲ್ಯಾನಿ ಶರೀರಾನ್ತರ್ಗತಾನಿ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಕಾರಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನ್ಯಾನಿ ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಾಹ-ವಾರಙ್ಗಕರ್ಣೇತಿ| ಸಂಸ್ಥಾನಂ-ಆಕೃತಿಃ| ಆನಾಹಃ-ಸ್ಥೌಲ್ಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೂರ್ಧ್ನಿ-ಮೂರ್ದ್ಧಭಾಗೇ, ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಯಾ-ಜಲಜಕರ್ಣಿಕಯಾ, ಸದೃಶೀ| ಕಿಯತ್ಪ್ರಮಾಣಾ ? ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾ| ತಥಾ, ಚತುರ್ಥಃ-ಚತುರ್ಭಾಗಃ, ಸುಷಿರೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ, ತ್ರ್ಯಙ್ಹ್ಗುಲಸುಷಿರೇತಿ ಯಾವತ್| ಸಾ ನಾಡೀ ಶಲ್ಯನಿರ್ಘಾತಿನೀ ಮತಾ| ಮುನೀನಾಮಿತಿ ಶೇಷಃ| ಅರ್ಶೋಯನ್ತ್ರಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ-

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಲ್ಯನಿರ್ಘಾತಿನೀಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಯೇತಿ| ಚತುರ್ಥಸುಷಿರಾ-ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲದೀರ್ಘವಿವರಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅರ್ಶಸಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಯನ್ತ್ರಕಂ ಗೋಸ್ತನಾಕೃತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಮಾನತೋ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ಸ್ಯಾತ್| ಯನ್ತ್ರಕಮಿತ್ಯಾಕರ್ಷಕಂ ಸ್ಯಾತ್| ನಾಹೇ-ಪರಿಣಾಹೇ, ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಮ್| ಯತ್ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲದೀರ್ಘೇಣ ಸೂತ್ರೇಣ ವೇಷ್ಟ್ಯತೇ, ತತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ಥೌಲ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತತ್ ಪುಂಸಾಮೇವ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಂ ನಾಹೇ ಸ್ಯಾತ್| ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ಪರಿಣಾಹೇ ಷಡಙ್ಗುಲಂ ಯನ್ತ್ರಕಂ ಸ್ಯಾತ್, ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ತಾಸಾಂ ಗುದಸ್ಯ ಮಹತ್ತ್ವಾತ್| ವ್ಯಾಧೇರ್ದರ್ಶನೇ ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಂ-ಉಭಯಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರಂ ಯನ್ತ್ರಮ್| ಕರ್ಮಣಿ-ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾದ್ಯವಚಾರಣೇ, ಏಕಚ್ಛಿದ್ರಂ ಯನ್ತ್ರಮ್| ಅಸ್ಯ ಯನ್ತ್ರಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಛಿದ್ರಮ್| ಅಙ್ಹ್ಗುಷ್ಠಮಧ್ಯತುಲ್ಯವಿಸ್ತಾರಂ, ತಥಾ ತದೂರ್ಧ್ವತೋಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಿತಾ ಉದ್ದೃತ್ತಾ ಕರ್ಣಿಕಾ ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅರ್ಶೋಯನ್ತ್ರಾಖ್ಯಾಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ಅರ್ಶಸಾಮಿತಿ| ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ದೈರ್ಘ್ಯೇ| ಪರಿಣಾಹೇ ತು ಪುಂಸಾಂ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಂ, ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಷಡಙ್ಗುಲಮ್| ವ್ಯಾಧೇರ್ದರ್ಶನೇ ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಮ್, ಕ್ಷಾರಾದಿಯೋಜನೇ ತು ಶೇಷಾಙ್ಗಪರಿರಕ್ಷಾಯಾಮೇಕಚ್ಛಿದ್ರಮ್| ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಸ್ಯ ತು ದ್ವಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಶ್ಚ್ಛಿದ್ರಮ್, ಏಕಚ್ಛಿದ್ರಸ್ಯೈಕಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ| ತಚ್ಚ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲದೈರ್ಘ್ಯಮಙ್ಗುಷ್ಠೋದರವಿಸ್ತಾರಂ ಮಧ್ಯೇ ಕಾರ್ಯಮ್| ಛಿದ್ರಾದುರ್ಧ್ವಭಗೇ ಮೂಲೇಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಾಯಾ ಬಹಿಃಕುಞ್ಚಿತಾಗ್ರಾ ಕರ್ಣಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಮ್ಯಾಖ್ಯಂ-ಶಮೀಸಂಜ್ಞಂ, ತೃತೀಯಂ ಯನ್ತ್ರಕಂ ತಾದೃಗ್-ಗೋಸ್ತನಾಕಾರಮಿತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಲಕ್ಷಿತಯನ್ತ್ರಸದೃಶಂ ಸ್ಯಾತ್| ಅತ್ರ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ಅಚ್ಛಿದ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಚ್ಛಿದ್ರಂ-ಛಿದ್ರರಹಿತಮ್, ಯನ್ತ್ರೇ ಛಿದ್ರಂ ನ ವಿಧೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇದಂ ಚ ಯನ್ತ್ರಮರ್ಶಃಪ್ರಪೀಡನಂ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತೄತೀಯಮರ್ಶಃಪೀಡನಂ ಶಮ್ಯಾಖ್ಯಂ ಯನ್ತ್ರಮಾಹ-ಶಮ್ಯಾಖ್ಯಮಿತಿ| ತಾದೃಕ್-ಗೋಸ್ತನಾಕಾರಾದಿಲಕ್ಷಣಮ್| ಅಚ್ಛಿದ್ರಂ-ಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರರಹಿತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸರ್ವಥಾ ಭಗನ್ದರೇ-ಭಗನ್ದರಯನ್ತ್ರೇ, ಓಷ್ಠಮಪನಯೇತ್| ಕುತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ? ಛಿದ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಮ್,-ಉಪರಿಷ್ಟಾದರ್ಧಾಙ್ಗುಲಮಪಕರ್ಷಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕರ್ಣಿಕಾ ತು ಕಾರ್ಯೈವ (?)|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಭಗನ್ದರಯನ್ತ್ರಾಖ್ಯಾಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ಸರ್ವಥೇತಿ| ಅರ್ಶೋಯನ್ತ್ರಮೇವಾಪನೀತೌಷ್ಠಂ ಭಗನ್ದರಯನ್ತ್ರಮ್| ಮುಖಚ್ಛಿದ್ರಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗ ಓಷ್ಠಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಘ್ರಾಣಾರ್ಬುದೇ ಘ್ರಾಣಾರ್ಶಸಿ ಚೈಕಚ್ಛಿದ್ರಾ ನಾಡೀ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣಾಙ್ಗುಲದ್ವಯಪ್ರಮಾಣಾ| ತಥಾ, ಪ್ರದೇಶಿನೀತುಲ್ಯಃ ಪರೀಣಾಹೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| ಸಾ ಚ ಭಗನ್ದರಯನ್ತ್ರತುಲ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್, ಅಪನೀತೌಷ್ಠೇತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಘ್ರಾಣಾರ್ಶೋರ್ಬುದಯನ್ತ್ರಾಖ್ಯಾಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ಘ್ರಾಣಾರ್ಬುದೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಙ್ಗುಲಿತ್ರಾಣಕಾಖ್ಯಂ ಯನ್ತ್ರಂ ದನ್ತಮಯಂ ಕಾಷ್ಠಮಯಂ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಮರ್ಶಸಾಂ ಯನ್ತ್ರಸದೃಶಂ ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಂ ಗೋಸ್ತನಾಕೃತಿ ಸ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚ ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ವಿವೃತೌ-ಪ್ರಸಾರಣೇ, ಸುಖಮ್| ಯತೋ ವಕ್ತ್ರಪ್ರಸಾರಣೇ ಅಙ್ಗುಲೇರ್ದನ್ತೇಭ್ಯೋ ರಕ್ಷಣಾದನ್ವರ್ಥಮಙ್ಗುಲಿತ್ರಾಣಕಮಿತಿ ನಾಮ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಙ್ಗುಲಿತ್ರಾಣಾಖ್ಯಂ ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಮಾಹ-ಅಙ್ಗುಲಿತ್ರಾಣಕಮಿತಿ| ವಕ್ತ್ರವಿವೃತೌ-ವಕ್ತ್ರವಿಕಾಶನಾರ್ಥಂ, ಪ್ರವೇಶಿತಾಮಙ್ಗುಲೀಂ ರಕ್ಷತೀತ್ಯಙ್ಗುಲಿತ್ರಾಣಕಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯೋನಿವ್ರಣಮೀಕ್ಷತೇಽನೇನೇತಿ ತತ್ ಯೋನಿವ್ರಣೇಕ್ಷಣಂ ಯನ್ತ್ರಕಮ್| ಮಧ್ಯೇ-ಮಧ್ಯಭಾಗೇ, ಸುಷಿರಮ್| ತಥಾ, ದೈರ್ಧ್ಯೇಣ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಮ್| ತಥಾ ಮುದ್ರಿಕಯಾ-ಊರ್ಮಿಕಯಾಽಸಞ್ಚಾರಿಣ್ಯಾ, ಬದ್ಧಂ-ಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಚತ್ವಾರೋ (ರಿ) ಭಿತ್ತಾಃ(ತ್ತಾನಿ)-ಪತ್ರಾಣಿ, ಯಸ್ಯ ತಚ್ಚತುರ್ಭಿತ್ತಮ್| ತಥಾ, ಜಲಜಮುಕುಲಸದೃಶಮುಖಮ್| ತಥಾ, ಚತಸ್ರಃ ಶಲಾಕಾ ಯತ್ರ ತತ್ ಚತುಃಶಲಾಕಮ್| ತಥಾ, ತತ್-ಯನ್ತ್ರಂ, ಮೂಲ ಆಕ್ರಾನ್ತಂ-ಮೂಲಶಲಾಕಾಕ್ರಮಣಾತ್ ಮುಖೇ ವಿಕಸೇತ್-ಪ್ರಸರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯೋನಿವ್ರಣೇಕ್ಷಣಾಖ್ಯಾಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ಯೋನಿವ್ರಣೇಕ್ಷಣಮಿತಿ| ಚತುರ್ಭಿತ್ತಂ-ಚತುಃಶಕಲಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯನ್ತ್ರೇ ದ್ವೇ ಷಡಙ್ಗುಲೇ ಭವತಃ| ಕಿಮರ್ಥಮ್ ? ನಾಡೀವ್ರಾಣಾಭ್ಯಙ್ಗಕ್ಷಾಲನಾಯ,-ಅಭ್ಯಙ್ಗಶ್ಚ ಕ್ಷಾಲನಂ ಚಾಭ್ಯಙ್ಗಕ್ಷಾಲನೇ ತದರ್ಥಂ, ಉಪಯುಜ್ಯೇತೇ| ಆಕರಣಂ-ಆಕೃತ್, ಸಮ್ಪದಾದಿತ್ವಾತ್ ಕ್ವಿಪ್| ಪೂರ್ವವಿಹಿತಸ್ಯ ಬಸ್ತಿಯನ್ತ್ರಸ್ಯೇವ ಆಕೃತ್-ಆಕಾರೋ, ಯಯೋಸ್ತೇ ಬಸ್ತಿಯನ್ತ್ರಾಕೃತೀ,-ವೃತ್ತೇ ಗೋಪುಚ್ಛಾಕಾರೇ| ತಥಾ, ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಮೂಲೇ ಮುಖೇಽಙ್ಗುಷ್ಠಕಲಾಯಖೇ-ಮೂಲೇಽಙ್ಗುಷ್ಠತುಲ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇ, ಮುಖೇ ಕಲಾಯತುಲ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇ| ಅಗ್ರತೋಽಕರ್ಣಿಕೇ- ಕರ್ಣಿಕಾರಹಿತೇ, ಇತಿ ಬಸ್ತಿಯನ್ತ್ರಾದ್ವಿಶೇಷಃ| ಮೂಲೇ ತು ಕರ್ಣಿಕೇ ದ್ವೇಽಪಿ ಪುಟಕಯೋಜನಾರ್ಥಂ ಕಾರ್ಯ ಏವೇತ್ಯಗ್ರಗ್ರಹಣಮ್| ಮೂಲೇ-ಮೂಲದೇಶೇ, ನಿಬದ್ಧಂ- ಯೋಜಿತಂ, ಮೃದು ಚರ್ಮ-ಬಸ್ತಿಪುಟಕಾಕಾರಂ, ಯಯೋಸ್ತೇ ನಿಬದ್ಧಮೃದುಚರ್ಮಣೀ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಾಡೀವ್ರಣಾಭ್ಯಞ್ಜನನಾಡೀವ್ರಣಕ್ಷಾಲನಾಖ್ಯಂ ನಾಡೀದ್ವಯಮಾಹ-ಯನ್ತ್ರ ಇತಿ| ಮೂಲೇಽಙ್ಗುಷ್ಠಪ್ರವೇಶಚ್ಛಿದ್ರೇ, ಅಗ್ರೇ ಕಲಾಯಪ್ರವೇಶಚ್ಛಿದ್ರೇ| ಅಗ್ರತೋಽಕರ್ಣಿಕೇ-ಅಗ್ರೇ ಕರ್ಣಿಕಾರಹಿತೇ| ಬಸ್ತಿಯನ್ತ್ರಾಕೃತೀನಿ ನಾಡೀವಿಶೇಷಣಮ್, ಯನ್ತ್ರವಿಶೇಷಣತ್ವೇ ತು ನುಮ್ಪ್ರಸಙ್ಗಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಉದಕೋದರೇ ಜಲಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಂ ನಲಿಕಾ ದ್ವಿದ್ವಾರಾ-ಉಭಯಮುಖೀ, ಸ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ, ಪಿಚ್ಛನಲಿಕಾ-ಮಯೂರಪಿಚ್ಛಜೇತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಜಲೋದರಯನ್ತ್ರಾಖ್ಯಾಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ದ್ವಿದ್ವಾರೇತಿ| ನಲಿಕಾ-ವೇಣ್ವಾದಿನಾಡೀ| ಪಿಚ್ಛನಲಿಕಾ-ಪಕ್ಷಿಪಿಚ್ಛನಾಡೀ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಧೂಮಾದಿಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಯಥಾಸ್ವಂ ಧೂಮಪಾನಾದ್ಯಧ್ಯಾಯೇಷೂಕ್ತಾನಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮಯನ್ತ್ರಾದ್ಯಾ ನಾಡ್ಯ ಉಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾಹ-ಧೂಮಬಸ್ತ್ಯಾದೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶೃಙ್ಗಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಮುಖಮ್| ದುಷ್ಟವಾತವಿಷರಕ್ತಾಮ್ಬುದುಷ್ಟಸ್ತನ್ಯಾದೇಶ್ಚೂಷಣೇ-ಚೂಷಣನಿಮಿತ್ತಂ, ಅಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಂ ಸ್ಯಾತ್| ಅಷ್ಟಾದಶೇತಿ ""ಹ್ಯಷ್ಟನ" ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಽಕಾರಾದೇಶಃ| ತಥಾ, ಅಗ್ರೇ-ಪ್ರಾನ್ತೇ, ಸರ್ಷಪಪ್ರಮಾಣಚ್ಛಿದ್ರಮ್| ಯಃ ಪ್ರದೇಶಶ್ಚೂಷಣಾಯ ಶರೀರೇ ಯೋಜ್ಯತೇ ತದಗ್ರಮ್| ತಥಾ, ಸುಷ್ಠು ನದ್ಧಂ-ಸಮ್ಯಗ್ಬದ್ಧಮ್| ಚೂಚುಕಸ್ಯ-ಸ್ತ್ರೀಕುಚಾಗ್ರಸ್ಯೇವ, ಆಕೃತಿಃ-ಆಕಾರೋ, ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶೃಙ್ಗಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಮುಖಮ್| ದುಷ್ಟವಾತವಿಷರಕ್ತಾಮ್ಬುದುಷ್ಟಸ್ತನ್ಯಾದೇಶ್ಚೂಷಣೇ-ಚೂಷಣನಿಮಿತ್ತಂ, ಅಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಂ-ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ವಾ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಸೂ.ಅ.೩೪)- "ಶೃಙ್ಗಂ ತು ಹ್ಱಸ್ವಮಧ್ಯದೀರ್ಘಮಶ್ಟಾದಶದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾಯತಮ್" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಲಾಬುಃ-ತುಮ್ಬಃ, ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೋ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ಸ್ಯಾತ್| ಪರಿಣಾಹೇಽಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಃ| ಚತ್ವಾರಿ ವಾ ತ್ರೀಣಿ ವಾಽಙ್ಹ್ಗುಲಾನಿ ಯಸ್ಯ ತಚ್ಚತುಸ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಮ್, ತತ್ತಾದೃಶಂ ವೃತಂ-ವರ್ತುಲಂ, ಆಸ್ಯಂ-ಮುಖಂ, ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಅನ್ತಃ-ಮಧ್ಯೇ, ದೀಪ್ತೋ-ಜ್ವಲಿತಃ, ಪಿಚುರ್ಭೂರ್ಜಾದಿ ಗರ್ಭ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ ಈದೃಶೋ ದುಷ್ಟಕಫರಕ್ತಹರಃ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತುಮ್ಬಾಖ್ಯಾಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ಸ್ಯಾದ್ವಾದಶೇತಿ| ಚತುರಙ್ಗುಲಾಸ್ಯಸ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾಸ್ಯೋ ವಾ| ಅನ್ತರ್ದೀಪ್ತಃ-ಪ್ರದೀಪ್ತತೃಣಸೃಷ್ಟಪಿಚುನಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತದ್ವತ್-ತೇನಾಲಾಬುನಾ ತುಲ್ಯದೈರ್ಘ್ಯಾನಾಹಾದಿಃ, ತುಲ್ಯಕಾರ್ಯಾಕಾರಾ ಚ, ಘಟೀ ಸ್ಯಾತ್| ಸಾ ಚ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ವಿಲಯ ಉನ್ನಮನೇ ಚ ಹಿತಾ, ನ ಕೇವಲಂ ಕಫರಕ್ತಹೃದಿತಿ ಚಾರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಘತಿಕಾಖ್ಯಾಂ ನಾಡೀಮಾಹ-ತದ್ವ-ಟೀತಿ| ತದ್ವತ್-ಅಲಾಬುಸದೃಶೀ| ಗುಲ್ಮವಿಲಯನೇ ಗುಲ್ಮೋನ್ನಮನೇ ಚ| ಚಕಾರಾತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಾವಚೂಷಣೇ ಚ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಲಾಕಾಸಂಜ್ಞಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಕರ್ಮಾಣಿ ವಿವಿಧಾಕಾರಾಣಿ ಯಥಾಯೋಗಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಸ್ಯುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಾಹ-ಶಲಾಕಾಖ್ಯಾನೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯ ಉಭೇ ಗಣ್ಡೂಪದತುಲ್ಯಾಸ್ಯ ಏಷಣಕರ್ಮಣೀ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಏಷಿಣ್ಯೌ ಶಲಾಕೇ ಆಹ-ತೇಷಾಮಿತಿ| ಏಷಣಂ ಅವಲೋಕನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ ಸ್ರೋತೋಭ್ಯಃ ಶಲ್ಯಹಾರಿಣೀ ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರೇ ಭವತಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೇ ? ಮಸೂರೇತ್ಯಾದಿ| ಮಸೂರದಲಮಿವ ವಕ್ತ್ರಂ ಯಯೋಸ್ತೇ, ಮಸೂರದಲಮುಖೇ ದ್ವೇ ಶಲಾಕೇಽಷ್ಟಾಙ್ಗುಲೇ ನವಾಙ್ಗುಲೇ ವಾ ಸ್ಯಾತಾಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಲ್ಯಹಾರಿಣ್ಯೌ ಶಲಾಕೇ ಆಹ-ಸ್ರೋತೋಭ್ಯ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಙ್ಕವಃ ಷಟ್ ಸ್ಯುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಙ್ಕ್ವಾಖ್ಯಾಃ ಶಲಾಕಾ ಗಣಯತಿ-ಶಙ್ಕವ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ದ್ವೌ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೌ ಭವತಃ| ವ್ಯೂಹನೇ-ನ್ಯೂಹನಕರ್ಮಣಿ, ಸರ್ಪಫಣಾಮುಖೌ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವ್ಯೂಹನೌ ಶಙ್ಕೂ ಆಹ-ಉಭಾವಿತಿ| ವ್ಯೂಹನಂ-ಪ್ರಸೃತಮಾಂಸಾದೀನಾಮ್ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ವಿನ್ಯಾಸಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದ್ವೌ ಶಙ್ಕೂ ದಶಾಙ್ಗುಲದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೌ ಭವತಃ| ಚಾಲನೇ ಕಾಣ್ಡವಾಜ ಇವ ಮುಖಂ ಯಯೋಸ್ತೌ ಶರಪುಙ್ಖಾಸ್ಯೌ ಭವತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಚಾಲನೌ ಶಙ್ಕೂ ಆಹ-ದ್ವಾವಿತಿ| ಶರಪುಙ್ಕಂ-ಶರಕರ್ತರೀ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಆಹಾರ್ಯೇ-ಆಕರ್ಷಣೇ, ಬಡಿಶಾಕಾರೌ| ಷಟ್ಶಙ್ಹ್ಕೂನಾಖ್ಯಾಯ ಗರ್ಭಶಙ್ಕುಮಾಹ-

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಆಹರಣೌ ಶಙ್ಕೂ ಆಹ-ಆಹಾರ್ಯೇ ಬಡಿಶಾಕೃತೀತಿ| ಬಡಿಶಂ-ಮತ್ಸ್ಯವೇಧನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನತೋಽಗ್ರೇ-ಅಗ್ರಭಾಗೇ, ತಥಾ ಶಙ್ಕುನಾ ಸಮಃ-ಕೀಲಕಾಕಾರಃ, ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲದೀರ್ಘಃ ಸ ಗರ್ಭಶಙ್ಕುರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ, 'ಮುನಿಭಿಃ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತೇನ-ಗರ್ಭಶಙ್ಕುನಾ, ಮೂಢಗರ್ಭ-ಅನಿಃಸರನ್ತಂ, ಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಪ್ತಮಂ ಗರ್ಭಶಙ್ಕುಮಾಹ-ನತೋಽಗ್ರ ಇತಿ| ನತೋ-ವಕ್ರಃ| ಶಙ್ಕುನಾ ತುಲ್ಯಃ-ಕೀಲಕಾಕಾರಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಶ್ಮರ್ಯಾಕರ್ಷಣೇ ಸರ್ಪಫಣಾವದಗ್ರೇ ವಕ್ತ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸರ್ಪಫಣಾಖ್ಯಮೇವ ಚೈತದ್ಯನ್ತ್ರಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣಂ ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಮಾಹ-ಅಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶರಪುಙ್ಖಮುಖಾಖ್ಯಂ ಯನ್ತ್ರಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ದನ್ತಪಾತನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಅನೇನ ಹಿ ದನ್ತಾಶ್ಚಲನ್ತಃ ಪಾತ್ಯನ್ತೇ ಕೃಮ್ಯಾದಿಭಕ್ಷಿತಾ ವಾ| ಸಂ-ಪ್ರಮಾರ್ಜನೇ-ಕ್ಷಾಲನೇ ಕ್ಷಾರಕ್ಲೇದಾದೇಃ, ಷಟ್ ಶಲಾಕಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ಕಾರ್ಪಾಸೇನ ವಿಹಿತಮುಷ್ಣೀಷಂ-ಶಿರೋವೇಷ್ಟನಮಿವ, ಯಾಸಾಂ ತಾಸ್ತಥೋಕ್ತಾಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದನ್ತಪಾತನಂ ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಮಾಹ-ಶರಪುಙ್ಖಮುಖಮಿತಿ| ಆ ರಂ-ಪ್ರಮಾರ್ಜನೀಃ ಶಲಾಕಾ ಗಣಯತಿ-ಕಾರ್ಪಾಸವಿಹಿತೋಷ್ಣೀಷಾ ಇತಿ| ಉಷ್ಣೀಷಂ-ಶಿರೋವೇಷ್ಟನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಾಯಾವಾಸನ್ನದೂರಾರ್ಥೇ ದಶದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೇ ದ್ವೇ ಭವತಃ| ಆಸನ್ನಾರ್ಥೇ ದಶಾಙ್ಗುಲಾ, ದೂರಾರ್ಥೇ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೇತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪಾಯುಪ್ರಮಾರ್ಜನ್ಯೌ ಶಲಾಕೇ ಆಹ-ಪಾಯಾವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಘ್ರಾಣೇ ಷಟ್ಸಪ್ತಾಙ್ಗುಲೇ ದ್ವೇ ಭವತಃ| 'ಆಸನ್ನದೂರಾರ್ಥೇ' ಇತ್ಯತ್ರಾಪ್ಯನುವರ್ತತೇ| ತಥೈವ ಕರ್ಣೇಽಷ್ಟನವಾಙ್ಗುಲೇ ಭವತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಘ್ರಾಣಪ್ರಮಾರ್ಜನ್ಯೌ ಶಲಾಕೇ ಆಹ-ದ್ವೇ ಷಡಿತಿ| ಕರ್ಣಪ್ರಮಾರ್ಜನ್ಯೌ ಶಲಾಕೇ ಆಹ-ದ್ವೇ ಕರ್ಣ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕರ್ಣಶೋಧನಾಖ್ಯಂ ಯನ್ತ್ರಮ್| ಅಶ್ವತ್ಥಪತ್ರಸ್ಯೇವ ಪ್ರಾನ್ತೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ತಥಾ| ತಥಾ, ಸ್ರುವಸ್ಯೇವಾನನಂ ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕರ್ಣಶೋಧನಂ ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಮಾಹ-ಕರ್ಣಶೋಧನಮಿತಿ| ದ್ರವಸ್ಯ ಮಲಸ್ಯಾಪನಯನಂ-ಮಾರ್ಜನಮ್, ಕಠಿನಸ್ಯ-ಶೋಧನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಲಾಕಾಶ್ಚ ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಾನಿ ಚ ತೇಷಾಂ ಪೃಥಕ್ ತ್ರಯಂ ಕ್ಷಾರೇ ಕ್ಷಾರಪಾತನೇ, [ ಆಗ್ನೌ-] ಆಗ್ನಿದಾಹಕರಣೇ ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಂ ಶಲಾಕಾಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಾನಾಮ್ ? ಸ್ಥೂಲಾಣುದೀರ್ಘಾಣಾಂ,-ಸ್ಥೂಲಾಶ್ಚಾಣವಶ್ಚ ದೀರ್ಘಾಶ್ಚ, ತೇಷಾಮ್| ತತ್ರ ಶಲಾಕಾಸ್ತಿಸ್ತ್ರೋ ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಾನಿ ಚ ತ್ರೀಣಿ, ಕ್ಷಾರೇ ತಥಾ ದಾಹನೇ, ಏವಂ ದ್ವಾದಶೈತಾನಿ ಶಲಾಕಾಖ್ಯಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾಣೀತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥಂ ತಿಸ್ರಃ ಶಲಾಕಾಸ್ತ್ರೀಣಿ ಚ ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಾನ್ಯಾಹ-ಶಲಾಕಾಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಾನಾಮಿತಿ| ಸ್ಥೂಲಂ ಚ ಸ್ಥೂಲಾಂ ಚ ಅಣುಶ್ಚ ಅಣು ಚ ದೀರ್ಘಾ ಚ ದೀರ್ಘಂ ಚ ತಾನಿ ಸ್ಥೂಲಾಣುದೀರ್ಘಾಣೀತ್ಯೇಕಶೇಷೇಣ ನಿರ್ದೇಶಃ| ಅಣು-ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಹ್ರಸ್ವಂ ಚ| ತೇನ ಸ್ಥೂಲದೀರ್ಘಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಹಸ್ವಂ ಮಧ್ಯಂ ಚೇತಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಂ ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಂ ಚ| ಜಮ್ಬೂಫಲವದೋಷ್ಠೋ ಯಸ್ಯ ತಜ್ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಮ್, ಶಲಾಕಾವಿಶೇಷ ಏವ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಸೂ.ಅ. ೩೪)-"ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಾರ್ಥಂ ಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಾನಿ ದ್ವಾದಶದಶಾಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಕ್ರಮಾತ್ ವ್ದ್ಯಙ್ಗುಲಾಙ್ಗುಲಾರ್ದ್ಧಾಙ್ಗುಲಫಲಾನಿ| ಶಲಾಕಾಶ್ಚ ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮದೀರ್ಘಹ್ರಸ್ವಮಧ್ಯಾಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅನ್ತ್ರವರ್ಧ್ಮನಿ-ಅನ್ತ್ರವೃದ್ಧೌ, ಶಲಾಕಾಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಕೀದೃಶೀಮ್ ? ಮಧ್ಯಾದೂರ್ಧ್ವಂ ವೃತ್ತೋ ದಣ್ಡೋ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಾಮ್| ತಥಾ, ಮೂಲೇ-ಮೂಲಭಾಗೇ, ಅರ್ಧೇನ್ದುಸನ್ನಿಭಾಂ-ಅರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಕಾರಾಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನ್ತ್ರವೃದ್ಧೌ ದಾಹಾರ್ಥಂ ಶಲಾಕಾಮಾಹ-ಶಲಾಕಾಮಿತಿ| ಮೂಲೇ-ಗ್ರಹಣಸ್ಥಾನೇ| ಮಧ್ಯೋರ್ಧ್ವವೃತ್ತದಣ್ಡಾಂ-ಅರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಕೃತಿಂ ಶಲಾಕಾಂ ವಿಧಾಯ ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಊರ್ಧ್ವೋ ವೃತ್ತೋ ದಣ್ಡಃ ಕಾರ್ಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಬದರಾಸ್ಥಿಖಣ್ಡಸಮಂ ಮುಖಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕೋಲಾಸ್ಥಿದಲತುಲ್ಯಾಸ್ಯಾ| ಸಾ ನಾಸಾರ್ಶಃಸು ನಾಸಾರ್ಬುದೇಷು ಚ ದಾಹಂ ಕರೋತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಾಸಾರ್ಶೋರ್ಬುದದಾಹಾರ್ಥಂ ಶಲಾಕಾಮಾಹ-ಕೋಲಾಸ್ಥಿದಲೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷಾರೌಷಧಕ್ರಮೇ ತಿಸ್ರಃ ಶಲಾಕಾ ನಿಮ್ನಮುಖಾ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಕೀದೃಶ್ಯಃ ? ಕನೀನೀ ಚ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಾನಾಮೀ ಚ, ತಾಸಾಂ ನಖಾಃ, ತೇಷಾಂ ಮಾನಂ-ಪ್ರಮಾಣಂ, ತೇನ ಸಮೈಃ-ತುಲ್ಯೈಃ, ಮುಖೈರುಪಲಕ್ಷಿತಾಃ ಸ್ಯುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಶಲಾಕಾ ಆಹ-ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೇಢ್ರಾದಿಷು ವಿಷಯೇಷು-ಉತ್ತರಬಸ್ತ್ಯಾದಿಷು, ಸ್ವಂಸ್ವಂ-ಯಥಾಸ್ವಂ, ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಗದಿತಾನಿ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ನಾವನಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮೇಢ್ರಶೋಧನಾದ್ಯಾಃ ಶಲಾಕಾಸ್ತತ್ರ ತತ್ರೋಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾಹಸ್ವಂಸ್ವಮುಕ್ತಾನೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಯಸ್ಕಾನ್ತಾದೀನ್ಯಣುಯನ್ತ್ರಾಣಿ, ಸ್ವಲ್ಪಯನ್ತ್ರಕಾರ್ಯಕರಣಾತ್| ತೇಷಾಂ ಕ್ರಿಯಾಸ್ತತ್ಕ್ರಿಯಾಃ-ನಿರ್ಘಾತನಾದಿಕಾಃ, ಬುದ್ಧ್ಯಾ ನಿಪುಣಮಾಲೋಚ್ಯ ಪ್ರವಿಭಜೇತ್,-ನಿರ್ಘಾತನಾದಿಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನುಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಾಹ-ಅನುಯನ್ತ್ರಾಣೀತಿ| ಅಯಸ್ಕಾನ್ತಾದೀನ್ಯೇಕೋನವಿಂಶತಿರನುಯನ್ತ್ರಾಣಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೪)-"ಏತಾನಿ ದೇಹೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ದೇಹಸ್ಯಾವಯವೇಽಪಿ ವಾ| ಸನ್ಧೌ ಕೋಷ್ಠೇ ಧಮನ್ಯಾಂ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||" ಇತಿ| ಅನುಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಾಣಿ ಸ್ವಯಮೂಹ್ಯಾನೀತ್ಯತ ಆಹ ತತ್ಕ್ರಿಯಾ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಿರ್ಘಾತನಾದಿ ಯನ್ತ್ರಸ್ಯ ಕರ್ಮ| ನಿರ್ಘಾತನಂ-ತಾಡನಂ ಪರಿಪಾತನಮ್, ಉನ್ಮಥನಂ-ಆಲೋಡನಂ ಉನ್ಮೂಲನಮ್, ಏವಮನ್ಯದಪಿ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್| ಚಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ತೇನ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದೀನಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯನ್ತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ-ನಿರ್ಘಾತನೇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೪)-"ವಿವರಣವಿಕರ್ಷಣವ್ಯಥನೈಷಣದಾರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಪ್ರಧಮನಾಞ್ಜನಪ್ರಮಾರ್ಜನಾನಿ" ಇತಿ ನವಾಧಿಕಾನೀತಿ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಿವರ್ತನಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಕಾರಣೈರ್ಯನ್ತ್ರೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಕಙ್ಕಮುಖಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಿತಿ| ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರದೇಶೇಷ್ವಧಿಕಾರಿ-ಅಧಿಕ್ರಿಯತೇ ಇತಿ| ವಸನ್ತತಿಲಕೋಪಜಾತೀ ವೃತ್ತೇ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಯನ್ತ್ರವಿಧಿರ್ನಾಮ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೫||

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯನ್ತ್ರೇಷು ಕಙ್ಕಮುಖಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಾಹ-ವಿವರ್ತತ ಇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.೩೪)-"ಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘಸ್ಥೂಲತನುವಕ್ರವಿಷಮಗ್ರಾಹ್ಯಗ್ರಾಹಿಶಿಥಿಲತೇತ್ಯಷ್ಟೌ ಯನ್ತ್ರದೋಷಾಃ|" ಇತಿ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಪ್ರಕರಣಂ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್|| ೨೫||