௧௭. ஸ்வேதவிதிரத்யாயஃ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஶோதநப்ரஸங்கேந ஸ்நேஹோபயோகஃ| ஸ்நிக்தே ச தேஹே தோஷாணாஂ மார்தவீகரணாய ஸ்வேதஸ்ய ப்ரஸங்கஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

௦௦௦௦௦

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதாத இதி| ஸ்வேதநஂ-ஸ்வேதஃ, தஸ்ய விதிஃ-விதாநஂ, யத்ர தஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-க்ரமப்ராப்தஂ ஸ்வேதவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாதுஂ ப்ரதிஜாநீதே-அதேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்வேதஶ்சதுர்விதஃ,- தாபாதிபேதாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்வேதபேதாநாஹ-ஸ்வேத இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தாபஃ-தாபஸ்வேதஃ, அக்நிதப்தேந வஸநேந, ததா பாலேந-அயோமயேநாக்நிதப்தேந, ததா [ அக்நிதப்தேந ] ஹஸ்ததலேநாபி| ஆதிக்ரஹணாத்தாருவாலுகாகடிகாகாஂஸ்யபாஜநாதயோ கஹ்யந்தே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தாபஸ்ய லக்ஷணமாஹ-தாப இதி| அக்நிதப்தைர்வஸ்த்ராதிபிஃ க்ரியதே யஃ ஸ்வேதஃ ஸ தாபஃ| ஆதிஶப்தாத்காஂஸ்யவாலுகாகடிகாஸாக்ஷாதக்நயஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-உபநாஹோ-பந்தநம்| கிண்வஂ-ஸுராப்ரகதிஃ| ஶதாஹ்வா-ஶதபுஷ்பா| தாந்யைரிதி ஸாமாந்யோக்தாவபி திலாதஸீமாஷாதீநியோக்யத்வாத்யாந்யுஷ்ணவீர்யாணி ஸ்நிக்தாநி வா தாநி ப்ராயேண ப்ரயோஜ்யாநீதி| ஸமஸ்தக்ரஹணஂ கந்தைரேவ யுஜ்யதே| அத ஏவ ஸங்க்ரஹேऽவதத் (ஸூ. அ. ௨௬) - "ஸர்வகந்த" இதி| கந்தைஃ-கந்தத்ரவ்யைஃ குஷ்டாகுருதகரஸுரஸாதிபிஃ| ததா, ராஸ்நாதிபிஃ| கிம்பூதைஃ பூர்வோக்தைஃ ? உத்ரிக்தலவணைஃ-லவணாட்யைஃ| ததா, ஸ்நேஹஶ்ச சுக்ரஂ ச தக்ரஂ ச பயஶ்ச, தைஃ ப்லுதைஃ-ஆலோடிதைஃ| சுக்ரஂ-அம்லம்| தக்ரஸ்ய சுக்ரத்வாதேவ க்ரஹணே ஸித்தே தக்ரக்ரஹணமதிஶயார்தம், அதிஶயேந ஸால்வணாக்யே ஸ்வேதே தக்ரஂ ப்ரயோஜ்யமிதி| கேவலே பவநே வசாதிபிருபாநாஹஸ்வேதஃ கார்யஃ| ஶ்லேஷ்மஸஂஸஷ்டே பவநே ஸுரஸாதிபிஃ-ஸுரஸயுகாதிநா கணேந (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫|௩௦)| பித்தேந ஸஂஸஷ்டே பவநே பத்மகாத்யைஃ-"பத்மகபுண்ட்ரௌ" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫|௧௨) இத்யாதிபிஃ| பித்தேந ஸஂஸஷ்டே பவந இத்யத்ர கிஞ்சிதேவ பித்தேந ஸஂஸஷ்டே பவநே பத்மகாதிபிருபநாஹஃ கார்ய இத்யவபோத்யம், நாதிகேந பித்தேந யுக்தே பவநே, நாபி துல்யேந பித்தேந யுக்தே பவந இதி| ஏவஂ ஹ்யுக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௧௩|௧௪)- "க்ரைஷ்மஃ ப்ராயோ மருத்பித்தே" விதிஃ கார்யஃ| க்ரைஷ்மஶ்ச விதிஃ ப்ராயேண ஸர்வஃ ஶீதஃ| தத்ர ஸ்வேதோ தூரோத்ஸாரித ஏவ| தஸ்மாத் கிஞ்சித்பித்தேந ஸஂஸஷ்டே பவநே பத்மகாத்யைருபநாஹஃ கார்ய இதி வேத்யம்| ஏதே ச த்ரய உபநாஹாஃ கேவலே வாயௌ ததா கபயுக்தே பித்தயுக்தே ச க்ரமேண யோஜ்யாஃ| ஏதே ச ஸால்வணாபிதாநாஃ ஸ்வேதா இத்யாஹ-ஸால்வணாக்யைரிதி| புநஃபுநரிதி அஸகத்தைஃ ஸ்வேதயோஜநா கார்யேத்யர்தஃ| நிரபாயோ ஹி யதாऽயஂ ஸால்வணாபரஸஂஜ்ஞ உபநாஹாக்யஃ ஸ்வேதோ ந ததாऽபரே ஸ்வேதா இதி| உபநஹ்யதே-பத்யதே சர்மபடாதிநா, இத்யந்வர்தஂ நாமாஸ்யோபநாஹ இதி| ஸால்வண இத்யஸ்ய தந்த்ராந்தரப்ரஸித்தஂ நாம| ததா ச தந்வந்தரிஃ (ஸு. சி. அ. ௪|௧௪) - "காகோல்யாதிஃ ஸவாதக்நஃ ஸர்வாம்லத்ரவ்யஸஂயுதஃ| ஸாநூபௌதகமாஂஸஸ்து ஸர்வஸ்நேஹஸமந்விதஃ|| ஸுகோஷ்ணஃ ஸ்பஷ்டலவணஃ ஸால்வணஃ பரிகீர்திதஃ|" இதி| 'உத்ரிக்தலவணைஃ ஸ்நேஹசுக்ரதக்ரபயஃப்லுதைஃ|' இதி த்ரிஷ்வபி ஸ்வேதேஷு யோஜ்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-உபநாஹஸ்ய லக்ஷணமாஹ-உபநாஹ இத்யாதி| வசாதிபிர்யஃ ஸ்வேதஃ க்ரியதே ஸ உபநாஹஃ| கிண்வஂ-ஸுராகாஞ்ஜிகாத்யதஃஸ்திதத்ரவ்யம்| கந்தைஃ-குஷ்டாதிகந்தத்ரவ்யைஃ| ஏரண்டஜடா-ஏரண்டமூலம்| ஆமிஷஂ-மாஂஸம்| உத்ரிக்தலவணைஃ-ஸைந்தவாத்யுத்கடைஃ| ஸ்நேஹாதிபிஃ ப்லுதைஃ-ஆலோடிதைஃ| சுக்ரஂ-ஸுக்தம்| பயஃ-க்ஷீரம்| ஏஷஃ ஸ்வேதஃ கேவலே பவநே| ஏஷ ஏவ ஶ்லேஷ்மஸஂஸஷ்டபவநே ஸுரஸாதிவர்கேண ஸஹ கார்யஃ| பித்தேந ஸஂஸஷ்டே பவநே பத்மகாதிவர்கேண ஸஹ கார்யஃ| ஸால்வணாக்யைஃ-ஸால்வண இத்யாக்யா உபநாஹஸ்ய யேப்யஃ பத்மகாதிப்யஸ்தைஃ| பத்மகாதிபிர்யுக்த உபநாஹஃ-ஸால்வணாக்யஃ| உக்தஂ ச ஸுஶ்ருதேந (சி.அ. ௪/௧௪)-"காகோல்யாதிஃ ஸவாதக்நஃ ஸர்வாம்லத்ரவ்யஸஂயுதஃ| ஸாநூபமாஂஸஃ ஸுஸ்விந்நஃ ஸர்வஸ்நேஹஸமந்விதஃ|| ஸுகோஷ்ணஃ ஸ்பஷ்டலவணஃ ஸால்வணஃ பரிகிர்திதஃ| தேநோபநாஹஂ குர்வீத ஸர்வதா வாதரோகிணாம்||" இதி| தவ்த்யாக்யாநஂ ச,- "காகோல்யாதிர்கணோ க்ராஹ்யோ நாஷ்டவர்ககஸஂஜ்ஞிதஃ| வாதக்நோ பத்ரதார்வாதிவர்கோऽம்லோ தாடிமாதிகஃ|| ஸர்வஸ்நேஹஶ்சதுஃஸ்நேஹோ லவணஂ ஸைந்தவாதிகம்| அம்லாதிபிஶ்ச ஸஂஸ்கார்யஃ காகோல்யாதித்ரயஂ த்ரிபிஃ||" இதி| பத்மகாதிரேவ தந்மதே காகோல்யாதிஃ| ஸ சோபநாஹஃ புநஃ புநஃ கார்யஃ| உபநாஹோ-பந்தநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-சர்மபட்டைர்பத்தஂ-உபநத்தமங்கஂ, ராத்ரௌ திவா முஞ்சேத்| கிம்பூதைஃ ? ஸ்நிக்தோஷ்ணவீர்யைஃ, ததாऽபூதிபிஃ-அதுர்கந்தைஃ ஸுபரிகர்மிதத்வாத்| அலாபே-சர்மபட்டாநாமபாவே, வாதஜித்பத்ரைஃ-ஏரண்டஜாதிபிஃ, ததா கௌஶேயாதிபிஃ| கௌஶேயஂ-ராங்கவாதிவஸ்த்ரவிஶேஷம்| ஆவிகஂ-கம்பலம்| [ ஶாடகஂ-வஸ்த்ரகண்டம்| ] தைர்பத்தஂ ராத்ரௌ திவா முஞ்சேத்| திவா து பத்தஂ ராத்ரௌ மோக்தவ்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பந்தநவிதிமாஹ-ஸ்நிக்தோஷ்ணவிர்யைரிதி| அலாபே-சர்மாலாபே| வாதஜித்பத்ராணி-ஏரண்டாதிபத்ராணி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஊஷ்மா-பாஷ்பஃ, ததாக்யஃ ஸ்வேத உத்காரிகாதிபிஃ ப்ரயோஜ்யஃ| தத்ர யவமாஷைரண்டபீஜாதஸீகுஸும்பபீஜாதிபிஃ பிஷ்டஸ்விந்நைர்லப்யஸிகாகதிர்யஃ ஸ்வேதநோபாயஃ ஸா உத்காரிகா| லோஷ்டஂ-மத்பிண்டஃ| கபாலஂ-கர்பரம்| உபலஃ-பாஷாணஃ| பாஂஸுஃ-தூலிஃ| ததா, பத்ரபங்கேந-சதஸமூஹேந| ததா, தாந்யேந| கரீஷோ-கவாதிஶகச்சூர்ணஃ| ஸிகதா-வாலுகா| துஷோ-தாந்யத்வக்| ஏதைருத்காரிகாதிபிஸ்துஷாந்தைஃ ஸ்வேதோ விதாதவ்யஃ| கிம்பூதைஃ ? அநேகோபாயஸந்தப்தைஃ,-அநேகே ச த உபாயாஶ்ச, தைஃ ஸந்தப்தாஃ-உஷ்ணீகதா ய உத்காரிகாதயஃ, தைஃ| கதஂ ப்ரயோஜ்யஃ ? இத்யாஹ-தேஶகாலதஃ| ல்யப்லோபே பஞ்சமீ சேயம்| தேந தேஶகாலாவபேக்ஷ்ய| உபலக்ஷணஂ சேதம்| தேந தோஷதூஷ்யாதீநப்யபேக்ஷ்ய ஸ்வேதோऽயஂ ப்ரயோஜ்யஃ| லோஷ்டகபாலபாஷாணாநக்நிதப்தாந் ஸந்தஂஶேந கஹீத்வா ஸ்வேத்யதோஷாத்யபேக்ஷயாऽம்பஸ்யம்லே தாந்யாம்லே ஶுக்தாதௌ வா நிமஜ்ஜயேத்| ததுத்பூதபாஷ்பைஃ ஸ்வேதஃ ஶயநஸ்தஸ்ய கார்யஃ| அதவா கவாதிஶகதாऽऽர்த்ரேண பிண்டீகதேநோஷ்ணேந ஸ்வேதஃ ஸ ச பிண்டஸ்வேதஸஂஜ்ஞஃ| ஸ ஏவ ஸங்கரஸ்வேத உச்யதே| அதவைரண்டாதித்ரவ்யயுக்தாநி யவாதீநி தாந்யாநி ஸாம்லகாதீநி கஹீத்வா பிஹிதமுகாயாமுகாயாஂ ஸம்யகுபஸ்வேத்ய நிவாதே கஹே ஶயநஸ்தே கிலிஞ்ஜே ப்ரஸ்தீர்யாவிககௌஶேயவாதஹரபத்ராந்யதமோத்தரப்ரச்சதே ரௌரவாஜிநப்ராவாராதிஸ்வவச்சந்நஂ ஸ்வேதயேத்| அதவா பூர்வவத்ஸ்வேத்யத்ரவ்யாணி கும்ப்யாமுத்க்வாத்ய தந்நிகடோபவிஷ்டோ கநவஸ்த்ரப்ராவத ஊஷ்மாணஂ கஹ்ணீயாத்| ஏஷ ஸஂஸ்தரஸ்வேதஃ| ஏவமநேகோபாயஸந்தப்தத்வஂ தோஷதூஷ்யாத்யபேக்ஷயா நிரூப்ய ஸ்வேதோ யோஜ்யஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஊஷ்மஸ்வேதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-ஊஷ்மேதி| உத்காரிகாதிபிஃ ஸோஷ்மாபிஃ கம்பலாதிவேஷ்டிதைர்யஃ ஸ்வேதஃ க்ரியதே, ஸ ஊஷ்மஸ்வேதஃ| உத்காரிகா-ரோடிகா| பத்ரபங்கேந-கண்டஶஃ கதைஃ பத்ரைஃ| தாந்யேந-கோதூமாதிநா| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௬) -"ஊஷ்மஸ்வேதஃ புநரஷ்டதா பித்யதே,- பிண்டஃ ஸஂஸ்தரோ நாடீ கநாஶ்மா கும்பீ கூபஃ குடீ ஜேந்தாகஶ்சேதி| தத்ர கபாலபாஷாணலோஷ்டலோஹிபிண்டாநக்நிவர்ணாந் ஸந்தஂஶேந கஹீத்வாऽம்பஸ்யம்லே வா நிமஜ்ஜயேத்| தைரார்த்ராவிகவஸ்த்ரேண வேஷ்டிதைஃ ஶ்லேஷ்மமேதோபூயிஷ்ட ஸருஜமங்கஂ க்ரந்திமத்வா ஸ்வேதயேத்| பாஂஶுஸிகதாகவாதிகரீஷதுஷதாந்யபுஸபுலாகபலலைர்வாऽம்லோத்க்வதிதைஃ பூர்வவத்வேஷ்டிதைர்கவாதிஶகதாऽऽர்த்ரேண பிண்டீகதேநோபநாஹத்ரவ்யோத்காரிகாகஶராபயஸபிண்டாஇர்வா வாதரோகிஷ்விதி பிண்டஸ்வேதஃ| ஸ ஏவ ச ஸங்கராக்யஃ| யதார்ஹஸ்வேதத்ரவ்யாணி பிஹிதமுகாயாமுகாயாஂ ஸம்யகுபஸ்வேத்ய நிவாதஶரணஶயநஸ்தே கிலிஞ்ஜே ப்ரஸ்தார்யாவிககௌஶேயவாதஹரபத்ராந்யதமோத்தரப்ரச்சதே ரௌரவாஜிநப்ராவாராதிபிஃ ஸ்வவச்சந்நஂ ஸ்வேதயேதிதி ஸஂஸ்தரஸ்வேதஃ| பூர்வவதேவோபஸ்வேத்யோகாமுகேऽந்யாமுகாஂ நாடீமூலச்சித்ரப்ரமாணபார்ஶ்வச்சித்ராமபிஸந்தாயோபலிப்ய ச பார்ஶ்வச்சித்ரஸ்தயா நாட்ய ஶரேஷிகாவஂஶதலகிலிஞ்ஜகரஞ்ஜபத்ராந்யதமகதயா கஜாக்ரஹஸ்தஸஂஸ்தாநயா வ்யாமதீர்கயாऽத்யர்த்தவ்யாமதீர்கயா வா ஸ்வாயாமசதுர்பாகாஷ்டபாகபரிணாஹமூலாக்ரஸ்ரோதஸா ஸர்வதோ வாதஹரபத்ரஸஂவதச்சித்ரயா த்விஸ்த்ரிர்வா விநமிதயா ஸுகோபவிஷ்டஸ்ய ஸ்வப்யக்தப்ராவதேऽங்கே பாஷ்பமுபஹரேத்| பாஷ்போ ஹ்யநஜுகாமீ விஹத்சண்டவேகஸ்த்வசமவிதஹந் ஸுகஂ ஸ்வேதயதீதி நாடீஸ்வேதஃ| புருஷாயாமமாத்ரமதிகஂ வா கநஂ ஸமஂ ஸுகஂ ச ஶிலாதலஂ பூப்ரதேஶஂ வா வாதஹரதாருதீப்தேநாக்நிநா ஸர்வதஸ்தாபயித்வாऽக்நிமபோஹ்யோஷ்ணோதகாம்லாதிபிரப்யுக்ஷ்ய யதோக்தப்ரச்சதே ஸஂஸ்தரவத்ஸ்வேதயேதிதி கநாஶ்மஸ்வேதஃ| பூர்வவத்ஸ்வேதத்ரவ்யாணி கும்ப்யாஂ ஸமுத்க்வாத்யாஶ்லிஷ்யோபவிஷ்டஸ்ததூஷ்மாணஂ கஹ்ணீயாத்| பூமௌ வா தாஂ நிகாய ததூர்த்வமாஸநஂ ஶயநஂ வா நாதிகநப்ரச்சதஂ பரிதஃப்ரலம்பமாநகுதாகம்பலகோணிகஂ நிதாய தத்ரஸ்தஸ்யோஷ்மாணஂ கஹ்ணதஃ கும்ப்யாமக்நிவர்ணாநயோகுடாநுபலாஂஶ்ச ஶநைர்நிமஜ்ஜயேதிதி கும்பீஸ்வேதஃ| ஶயநஸ்யாதோ விஸ்தாரத்விகுணகாதே கூபே வாதஹரதாருகரீஷாந்யதரபூர்ணதக்தே விகததூமே ஸ்வாஸ்தீர்ணஶயநஸ்தஂ ஸ்வேதயேதிதி கூபஸ்வேதஃ| குடீஂ நாத்யுச்சவிஸ்தாராஂ வத்தாமச்சித்ராமுபநாஹத்ரவ்யகல்ககநப்ரதிக்தகுட்யாஂ ஸர்வதோ விதூமப்ரதீப்தகதிராங்காரபூர்ணஹஸந்திகாஸமூஹபரிவதாஂ விதாய தந்மத்யே ச ஶய்யாஂ தத்ரஸ்தஂ ஸ்வேதயேதிதி குடீஸ்வேதஃ|" இதி| ஜேந்தாகஸ்வேதஸ்த்வஶக்யத்வாந்ந லிக்யதே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶிக்ர்வாதிஜைஃ பத்ரஸமூஹைஃ, ததா வசாத்யைஃ-வசாதிகணோக்தைஃ, ததா மாஂஸைராநூபஜைர்ஜலஜைஶ்ச, தஶமூலேந ச பதக்-வ்யஸ்தைர்த்வித்ராதிபிஃ, ஸஹிதைர்வா-ஸமஸ்தைர்வா, யதாமலஂ ஸ்நேஹவத்பிஃ-தோஷஹரகதாத்யந்யதமஸ்நேஹயுக்தைர்யதாதோஷஂ ஸுராஶுக்தவாரிக்ஷீராதிஸாதிதைஃ, கும்பீஃ-ஸ்தாலீஃ, பூரயித்வா, அதவா கலந்தீர்நாடீர்வா-அநவரதஂ தாரயா ஜலாதிஸ்ரவந்தீர்வாரிதாநிகாஸஂஜ்ஞாஃ வஂஶாதிமயீஃ பூரயித்வா, ருஜார்திதஂ-பீடார்தஂ, காத்ரஂ-அங்கஂ, வாஸஸாऽऽச்சாதிதஂ ததா ஸ்நிக்தஂ ஸத் யதாஸுகஂ-ஸுகஸ்பர்ஶஂ கதாசிதத்யுஷ்ணஂ கதாசிதீஷதுஷ்ணஂ ஸிஞ்சேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-த்ரவஸ்வேதமாஹ-ஶிக்ருவாரணகேத்யாதி| வாரணகஃ-கண்டகிகரஞ்ஜஃ| தீர்கவந்தஃ-டிண்டுகஃ| ஶிக்ர்வாதீநாஂ பத்ரபங்கைஃ, வசாத்யைஃ-உபநாஹோக்தைஃ, ஆநூபவாரிஜைமாஂஸேஃ, தஶமூலேந ச, இதி சதுர்பிர்வர்கைஃ பதக் ஸஹிதைர்வா தோஷாநுஸாரேண கதாதியுக்தைஃ ஸுராதிஸாதிதைஃ, கலந்தீஃ கும்பீஃ-ஸச்சித்ரா கடிகாஃ, நாடீஃ-வஂஶாதிநலிகாஃ, பூரயித்வா ருஜாதிதஂ காத்ரஂ ஸ்நிக்தஂ வஸ்த்ராச்சாதிதஂ ச கத்வா தாபிஃ ஸிஞ்சேத்| ஏஷஃ பரிஷேகாக்யோ த்ரவஸ்வேதஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தைரேவ-பூர்வோக்தைஃ, ஸ்வேதத்ரவைஃ பூர்ணஂ குண்டஂ பஶமவகாஹ்ய-ப்ரவிஶ்ய, ஆதுரோ-ரோகீ திஷ்டேத்| கீதஶே தோஷே ? இத்யாஹ-ஸர்வாங்ககேऽநிலே,-ஸர்வஶரீரவ்யாபிநி வாயௌ| ததா, அர்ஶஃப்ரபதிரோககஷ்டபீடாஸு| ஆதிக்ரஹணேந ஹஸ்தபாதபீடாஸு ச| குண்டக்ரஹணமுபலக்ஷணார்தம்| தேந கூபகுடீஸ்வேதௌ ச வேத்யௌ| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ. அ. ௨௬)- "ஶயநஸ்யாதோவிஸ்தாரத்விகுணகாதே கூபே வாதஹரதாருகரீஷாந்யதரபூர்ணதக்தே விகததூமே ஸ்வாஸ்தீர்ணஶயநஸ்தஂ ஸ்வேதயேதிதி கூபஸ்வேதஃ| குடீஂ நாத்யுச்சவிஸ்தாராஂ வத்தாமச்சித்ராமுபநாஹத்ரவ்யகல்ககநப்ரதிக்தகுட்யாஂ ஸர்வதோ விதூமப்ரதீப்தகதிராங்காரபூர்ணஹஸந்திகாஸமூஹபரிவதாஂ விதாய தந்மத்யஸ்திதஶய்யாஸ்தஂ ஸ்வேதயேதிதி குடீஸ்வேதஃ| பத்மோத்பலாதிபிஃ ஸக்துபிண்ட்யா வாऽऽச்சாத்ய சக்ஷுஷீ| ஶீதைர்முக்தாவலீபத்மமுகுலோத்பலபாஜநைஃ|| முஹுஃ கரைஶ்ச ஸஜலைஃ ஸ்வித்யதோ ஹதயஂ ஸ்பஶேத்|" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-த்ரவஸ்வேதோ த்விவிதஃ,-பரிஷேகோऽவகாஹஶ்ச| தத்ர பரிஷேகமுக்த்வாऽவகாஹமாஹ-தைரேவேதி| [தைரேவ-பூர்வோக்தைஃ ஸ்வேதத்ரவைஃ பூர்ணஂ குண்டஂ பஶமவகாஹ்ய-ப்ரவிஶ்ய, ரோகீ திஷ்டேத்| கதேத்யாஹ-ஸர்வஶரீரவ்யாபிநி வாயௌ, ததாऽர்ஶஃப்ரபதிரோகபீடாஸு|] கச்ச்ரஂ-மூத்ரகச்ச்ரம்| ஆதிஶப்தாதஶ்மர்யாநாஹஹஸ்தபாதபீடாஸு ச| குண்டக்ரஹணமுபலக்ஷணார்தம்| தேந கூபகுடீஸ்வேதௌ ச வேத்யௌ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அபகதவாதே தேஶே ஸ்வேதமாசரேத்| கிம்பூதஃ ? அந்தஃ ஸ்நேஹபாநேந பஹிஶ்சாப்யங்காதிநா ஸ்நிக்தஃ| ததா, ஜீர்ணாந்நஶ்ச,-யேந (யஸ்ய) ஹ்யஸ்தநமந்நஂ ஜீர்ணம், ஆமஜீர்ணாத்யாக்ராந்தஂ நரஂ வர்ஜயித்வா தேந ஸ்வேதார்ஹேண நரேண ஸ்வேத ஆசரணீயஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்வேதவிதிமாஹ-நிவாதே இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வ்யாத்யபேக்ஷயா வ்யாதிதாபேக்ஷயா தேஶாபேக்ஷயா த்வபேக்ஷயா ச யதாவிதமேவ மத்யமமுத்கஷ்டஂ ஹீநஂ வா ஸ்வேதமாசரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வ்யாத்யாதிவஶாத் மத்யமமாத்ரமுத்தமமாத்ரமதமமாத்ரம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபார்தஃ-கபக்ரஸ்தோ, ரூக்ஷஃ ஸந்-அந்தர்பஹிரஸ்நிக்தோ, ரூக்ஷணஂ-ந ச ஸ்நிக்தஂ, ஸ்வேதமாசரேத்| அபரஂ ஶ்லேஷ்மவாதே ரூக்ஷஸ்நிக்தஂ-கேநசிதஂஶேந ரூக்ஷஂ கேநசிதஂஶேந ஸ்நிக்தஂ, பர்யாயேண வா ரூக்ஷஸ்நிக்தஂ, ஏவஂவிதஂ ஸ்வேதமாசரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கபே ஸ்வேதவிஶேஷமாஹ-கபே தமிதி| ரூக்ஷணைஃ-ரூக்ஷத்ரவ்யைஃ, ஸ்நேஹரஹிதைஃ| தஂ-ஸ்வேதம்| ரூக்ஷஃ-புருஷோ நாந்தர்பஹிஃஸ்நிக்தஃ| கபாநிலே விஶேஷமாஹ-ரூக்ஷஃ ஸ்நிக்தமிதி| ரூக்ஷஃ-புருஷஃ| ஸ்நிக்தஂ-ஸ்வேதம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஆமாஶயஂ கதஃ-ஆமாஶயகதஃ, பக்வாஶயமாஶ்ரிதஃ-பக்வாஶயாஶ்ரிதஃ, த்விதீயா ஶ்ரிதேதி ஸமாஸஃ| வாயாவாமாஶயகதே கபே ச பக்வாஶயாஶ்ரிதே யதாஸங்க்யேந ரூக்ஷபூர்வஂ ஸ்நேஹபூர்வஂ ச ஸ்வேதமாசரேத்| ஆமாஶயகதே வாத ஆதௌ ரூக்ஷஃ ஸ்வேதஃ கார்யஃ பஶ்சாத்ஸ்நிக்தஃ| ததா, பக்வாஶயகதே கப ஆதௌ ஸ்நிக்தஃ ஸ்வேதஃ, பஶ்சாத்ரூக்ஷ இத்யர்தஃ| குத ஏவஂ நியமஃ ? இத்யாஹ-ஸ்தாநாநுரோததஃ,-ஸ்தாநவஶாத்| வாயுர்யதஃ ஆமாஶய ஆகந்துஃ, ஸ்தாநஂ ச தத் ஶ்லேஷ்மணஃ, தத்வஶாத்தத்ராதௌ ரூக்ஷ ஏவ ஸ்வேதோ யோஜ்யஃ, பஶ்சாத் ஸ்நிக்த இதி| கபஶ்ச பக்வாஶய ஆகந்துஃ, ஸ்தாநஂ ச தத்வாயோஃ, அதஃ பூர்வஂ ஸ்நிக்தஃ ஸ்வேதோ யோஜ்யஃ, பஶ்சாத்ரூக்ஷ இதி பூர்வோக்த ஏவ ந்யாயோ யோஜ்யஃ| ததா சோக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௧௩|௨௦) - "தத்ராந்யஸ்தாநஸஂஸ்தேஷு ததீயாம்" இதி| ததா (ஹ. ஸூ. அ. ௧௩|௨௯) - "ஆகந்துஂ ஶமயேத்தோஷஂ ஸ்தாநிநஂ ப்ரதிகத்ய வா|" இதி| தஸ்மாத்பூர்வஂ ரூக்ஷேண ஸ்தாநிநஂ கபஂ ப்ரதிகத்ய பஶ்சாதாகந்துகஸ்ய வாயோஃ ஶமநஂ ஸ்நிக்தஸ்வேதாக்யஂ ப்ரயோஜ்யமிதி| நநு, வாயோராமாஶயே கோபோऽநுபபந்நஃ| யதோ மருத் லக்வாதிகுணயுக்தஃ| ஆமாஶயஸ்து குருமதுபிச்சிலாதியுக்தஃ| அதஃ ஶம ஏவோபபந்ந இதி கேசித்| ஏதச்சாயுக்தம்| பலிநோ ஹ்யந்யாஶ்ரயஸ்தஸ்யாபி கோபோ யுக்தஃ| மார்கரோதாச்ச வாயோராமாஶயேऽபி ப்ரகோபஸம்பவ இதி| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ. சி. அ. ௬|௫௭) - "ப்ராயோऽநிலோ ருத்தகதிஃ குப்யத்யாமாஶயே கதஃ|" இதி| ததா சோக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௧௩|௧௯) - "தே காலாதிபலஂ லப்த்வா குப்யந்த்யந்யாஶ்ரயேஷ்வபி|" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்தாநபேதேந விஶேஷமாஹ-ஆமேத்யாதி, ரூக்ஷபூர்வமிதி| ரூக்ஷபூர்வஂ-ப்ரதமஂ ரூக்ஷஂ ததஃ ஸ்நிக்தம்| ஸ்நேஹபூர்வஂ-ப்ரதமஂ ஸ்நிக்தஂ ததோ ரூக்ஷம்| ஸ்தாநாநுரோததஃ-ஸ்தாநிப்ரதீகாரபூர்வகமாகந்துப்ரதீகாரஸ்யோக்தத்வாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வங்க்ஷ்ணயோரல்பமேவேதி யோஜ்யம்| தஶோர்முஷ்கயோர்ஹதி சாத்யல்பமேவேதி| அதவா தகாதிஷு ஸ்வேதஂ நாசரேதேவ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அவயவபேதேந விஶேஷமாஹ-அல்பமிதி| வங்க்ஷணயோரல்பஂ ஸ்வேதமாசரேத்| தகாதிஷ்வத்யல்பமேவ, நைவ வா| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௬) -"பத்மோத்பலாதிபிஃ ஸக்துபிண்ட்யா வாऽऽச்சாத்ய சக்ஷுஷீ| ஶீதைர்முக்தாவலீபத்மகுமுதோத்பலபாஜநைஃ|| முஹுஃ கரைஶ்ச ஸஜலைஃ ஸ்வித்யதோ ஹதயஂ ஸ்பஶேத்|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶீதஶூலயோஃ க்ஷயே ஸஞ்ஜாதே ஸதி, அங்காநாஂ-பாணிபாதாதீநாஂ ச, மார்தவே-மதுத்வே ஜாதே ஸதி, ஸ்விந்நோ நரஃ ஸ்யாத்| ஸ ச ஸ்விந்நஃ ஶநைர்மதிதோ-மந்தஂ மர்திதாங்கஃ, ஸ்நாதஃ-உஷ்ணோதகேந, [ ததஃ- ] அநந்தரஂ, ஸ்நேஹோக்த (ஸ்நேஹ) விதிஂ-'உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத்' இத்யாதிகஂ, பஜேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ ரஂ-ஸம்யக்ஸ்விந்நலக்ஷணமாஹ-ஶீதஶூலக்ஷய இதி| ஶீதஶூலயோர்நிவத்தாவங்கமார்தவே ச ஸ்விந்நஃ ஸ்யாத்| ஸ்விந்நஸ்ய கத்யமாஹ-ஶநைரிதி| ஶநைர்மதிதோ-யதாஸுகஂ கதமர்தநஃ| ஸ்நேஹவிதிஂ-ஸ்நேஹநோக்தாஹாரவிஹாரநியமம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்வேதஸ்யாதியோகாத் ரக்தபித்தகோபாதயோ பவந்தி, சர்திஶ்ச| மூர்ச்சா-மோஹஃ| ஸ்வராங்கயோஃ ஸதநேந ஸம்பந்தஃ| ப்ரமஃ-அஜ்ஞாநம்| ஶ்யாவாநி ச ரக்தாநி ச ஶ்யாவரக்தாநி, தாந்யேவஂபூதாநி யாநி மண்டலாநி தேஷாஂ தர்ஶநஂ-உபலம்பஃ| தத்ர-ஸ்வேதாதியோகே, ஸ்தம்பநஂ-வக்ஷ்யமாணமௌஷதஂ கார்யம்| ததா, விஷாத்யாதுரேஷ்வபி ஸ்தம்பநமேவௌஷதஂ கார்யம்| ததா, விஷாத்யாதுரேஷ்வபி ஸ்தம்பநமேவௌஷதஂ ந்யாய்யமித்யர்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அதிஸ்விந்நலக்ஷணமாஹ-பித்தாஸ்ரகோபேதி| அதிஸ்விந்நஸ்யௌஷதமாஹ-தத்ர ஸ்தம்பநமிதி| ப்ரஸங்காத்விஷாதிஷ்வபி ஸ்தம்பநமௌஷதமாஹ-விஷேத்யாதி| க்ஷாராக்ந்யாதுரஃ-க்ஷாராக்நிதக்தஃ| மோஹாதுரோ-மூர்ச்சாவாந்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-குரு யத்த்ரவ்யஂ தீக்ஷ்ணமுஷ்ணஂ ச, தத்பாஹுல்யேந ஸ்வேதநஂ பவதி| ப்ராயோக்ரஹணாத் பயஶோகாதிகமகுர்வபி கஹ்யதே| அந்யதா-அதோ வைபரீத்யேந, ஸ்தம்பநஂ பவதி| த்ரவாதிகுணயுக்தஂ யத் தத் த்ரவ்யஂ ஸ்வேதநஂ பவதி| ததா, ஶ்லக்ஷ்ணாதியுக்தஂ தத் ஸமாஸதஃ ஸ்தம்பநஂ பவதி| அதுநா ரஸதஃ ஸ்தம்பநஂ நிர்திஶந்நாஹ-ப்ராய இத்யாதி| ப்ராயஃ ஸங்க்ஷேபேண திக்தஂ கஷாயஂ மதுரஂ ச ஸ்தம்பநஂ பவதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்வேதநத்ரவ்யமாஹ-ஸ்வேதநமிதி| ஸ்தம்பநத்ரவ்யமாஹ-ஸ்தம்பநமிதி| அந்யதா-லகுமந்தஶீதம், திக்தாதிரஸஂ ச|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பலே லப்தே-ஜாதே ஸதி, யதோக்தாநாஂ ரோகாணாஂ ச ஸங்க்ஷயாத் ஸ்தம்பிதோ நரஃ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்தம்பிதலக்ஷணமாஹ-ஸ்தம்பித இதி| யதோக்தாஃ-பித்தாஸ்ரகோபாதயோ விஷாதயஶ்ச|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்வக் ச ஸ்நாயுஶ்ச, தயோஃ ஸங்கோசஃ| ஹதயாதீநாஂ க்ரஹேண ஸம்பந்தஃ| ததஃ ஸ்தம்பாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ஸ்தம்பாதிபிஸ்ததா ஶ்யாவைஃ பாதாதிபிரதிஸ்தம்பிதஂ கதயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அதிஸ்தம்பிதலக்ஷணமாஹ-ஸ்தம்பத்வகித்யாதி| ஹதயவசோஹநூநாஂ க்ரஹஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதிஸ்தூலதீந்ந ஸ்வேதயேத்| அதிஸ்தூலஸ்ய ஸ்வேதேந மேதோவிலயநாதத்யந்தஂ ஶரீரக்ஷோபஃ ஸ்யாத்| ரூக்ஷாதீநாஂ கார்ஶ்யமதிஶயேந பவேத்| 'மத்யவிகாரிணஃ' இத்யவிஶேஷோக்தாவபி பித்தாத்யந்யேஷாஂ ஸங்க்ரஹஃ| பித்தமத்யவிகாரிணஸ்து 'பித்தபீடிதாந்' இத்யநேநைவ ஸங்கஹீதாஃ| ஆட்யரோகே-வாதரக்தம்| ப்ரஷ்டதக்தகுதாஃ-அதீஸாரக்ஷாராக்ந்யாதிபிஃ| க்லாந்யாதீநாமர்திதேந ஸம்பந்தஃ| க்ஷுதாதீநாஂ மேஹாந்தாநாஂ த்வந்த்வஃ, ததோ மத்வர்தீய இநிஃ| க்ஷுத்வதஃ ஸ்வேதாதத்யந்தஂ தேஹக்லாநிஃ| காமலாபாண்டுமதோஃ ஸ்வேதேந பித்தவத்த்யா ரோகவத்திஃ| யஸ்மாதத்யேஷ்யதே (ஹ. நி. அ. ௧௩|௧௫) - "பித்தப்ரதாநாஃ குபிதாஃ" இத்யாதி| ததா, (ஹ. நி. அ. ௧௩|௧௫) - "யஃ பாண்டுரோகீ ஸேவேத பித்தலஂ தஸ்ய காமலாம்|" இத்யாதி| மேஹிநஸ்து ஸ்வேதவத்த்யா ரோகவத்திஃ| கர்பிண்யாஃ ஸ்வேதேந கர்பவ்யாபத்| புஷ்பிதாயா ரக்தாதிப்ரவத்திஃ| ஸூதாயாஃ கார்ஶ்யம்| மது சேதி| யதைஷாமதிஸ்தூலாதீநாமாத்யயிகோ வ்யாதிஃ-விஸூசிகாதிஃ ஸ்யாத், ததைதே மது ஸ்வேதயிதவ்யா ஏவ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦ ஸ்தூலாதீநாஂ ஸ்வேதநஂ நிஷேததி-ந ஸ்வேதயேதிதி| ஸ்தம்பநீயாஃ-விஷாதயஃ| க்ஷதஃ-உரஃக்ஷதீ| க்ஷீணஃ-க்ஷயரோகீ| க்ஷாமஃ-கஶஃ| ஶோஷோ-முகஶோஷஃ| ஆட்யரோகோவாதரக்தம்| ப்ரஷ்டகுதோ தக்தகுதஶ்ச| புஷ்பிதா-துமதீ| ஆத்யயிகே கதே அஸ்வேத்யாநபி மது ஸ்வேதயேத், ததாऽப்யநுபஶமே தீவ்ரஂ வா ஸ்வேதயேதித்யாஹ-மது சேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶ்வாஸாதீநாஂ விபந்தாந்தாநாஂ த்வந்த்வஃ| ஶ்வாஸாதிமத்ஸு யதாஸ்வஂ ஸ்வேதஂ குர்யாத்,- க்வசித்தாபஂ க்வசிதுபநாஹஂ க்வசிதூஷ்மாணஂ க்வசித்த்ரவமிதி| கதம் ? தேஷ்வௌஷதாநி ததௌஷதாநி, தேஷாஂ விபாகோ-யதாஸ்வமுபயோகஃ, தேந,- ததௌஷதவிபாகேந ஸ்வேதஂ குர்யாத்| "கல்லீ தீவ்ரருஜாந்விதா|" இதி (ஹ. நி. அ. ௧௫|௫௫) வாதவ்யாதௌ வக்ஷ்யதே, ஆயாமவாதகண்டகௌ ச| ஆட்யமாருதஃ-ஊருஸ்தம்பஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்வேதஸாத்யாந் ரோகாநாஹ-ஶ்வாஸகாஸேத்யாதி| முஷ்கயோர்மஹத்த்வே-வத்திரோகே| கல்யாஂ-ஹஸ்தபாதாவமோடநே| ஆயாமே-பாஹ்யாயாமாதௌ| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௬) - "ஸ்வரபேதாநிலவ்யாதிபக்ஷாகாதாபதாநகே| வேபதுஶ்வயதுஸ்வாபஸ்தம்பஜம்பாமகௌரவே|| கர்ணமந்யாஶிரஃகோஷ்டஜங்காபாதோருருக்ஷு ச|" இதி| ஸ்விந்நஸ்ய கத்யமுக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௨௬) -"ஸ்விந்நோऽந்நஂ பத்யமஶ்நீயாத்தோஷரோகாநுரோததஃ| ததஹஃ ஸ்விந்நஸர்வாங்கோ வ்யாயாமஂ ஸுதராஂ த்யஜேத்||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மேதஃகபாப்யாஂ பவந ஆவதே ஸத்யநாக்நேயஃ ஸ்வேதோ ஹிதஃ| அமாக்நேய இத்யக்நேர்டக், ததோ நஞ்ऽऽஸமாஸஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அநாக்நேயஸ்வேதஸ்ய விஷயமாஹ-ஸ்வேத இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-நிவாதகஹாதயோऽநாக்நேயாஃ ஸ்வேதாஃ| ஆயாஸோ-வ்யாயாமஃ| குருப்ராவரணஂ-ரல்லகாதி| பயஂ-கட்கஹஸ்தராஜபுருஷதர்ஶநாதிநா| உபநாஹோऽப்யநாக்நேயஃ ஸ்வேதஃ, உபநாஹஸ்ய த்வைவித்யாத்| தத்ர "உபநாஹோ வசாகிண்வ" இத்யாதிராக்நேயஃ, தத்ர "தாபோऽக்நிதப்தவஸந" இத்யநுவத்தேஃ| அநாக்நேயஸ்து-"ஸ்நிக்தோஷ்ணவீர்யைர்மதுபிஶ்சர்மபட்டைஃ" இத்யாதிகஃ| ஆஹவஃ-ஸமரஃ| பூரிபாநஂ-பஹுமத்யபாநம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அநாக்நேயஸ்வேதஸ்ய பேதாநாஹ-நிவாதமிதி| நிவாதகஹாதயோ தஶ பேதாஃ| உபநாஹோ-வசாதிபிரநக்நிதப்தைஃ கதஃ| ஆஹவோ-யுத்தம்| பூரிபாநஂ-பஹுமத்யபாநம்| ஸ்வேதஸ்ய பலமுக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௨௬) -"அக்நேர்தீப்திஂ மார்தவஂ த்வக்ப்ரஸாதஂ பக்தஶ்ரத்தாஂ ஸ்ரோதஸாஂ நிர்மலத்வம்| குர்யாத்ஸ்வேதோ ஜாட்யதந்த்ராபஹாரஂ ஸ்தப்தாந் ஸந்தீஂஶ்ரேஷ்டயத்யாஶு சாஸ்ய||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தே தோஷாஃ ஸம்யக்-ஸுஷ்டு, ஶுத்திபிஃ-வமநவிரேசநலக்ஷணாபிஃ, நிர்ஹ்ரியந்தே-நிஷ்காஸ்யந்தே| கே தோஷாஃ ? இத்யாஹ-ஸ்நேஹக்லிந்நா யே, ததா கோஷ்டகா தாதுஸ்தாஶ்ச, ததா ஸ்ரோதோலீநாஃ, ததா ஶாகாஸ்வஸ்திஷு ச ஸ்திதாஃ| கிம்பூதாஃ ? ஸ்வேதைர்த்ரவீகத்ய கோஷ்டஂ நீதாஃ-உதரஂ ப்ராபிதாஃ| ஶாலிநீவத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஸ்வேதவித்யத்யாயஃ ஸப்ததஶஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௭||

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்வேதநஸ்ய ஶோதநாங்கத்வமாஹ-ஸ்நேஹக்லிந்நா இதி| அஸ்திஶப்தேந மத்யமமார்கோ லக்ஷ்யதே| தாதுகாநாஂ ஸ்ரோதோலீநாநாஂ [ச] புநருபாதாநஂ ஸ்வேதைகஸாத்யத்வஜ்ஞாபநார்தம்| மார்கத்ரயகதநேந ஹி தேऽப்யுக்தாஃ| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| ஸஂஸ்வேதநப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்|| ௧௭||