Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਧ੍ਯਾਯਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਯਤਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੮|੫੯) - "ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨਭ੍ਯਸ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਰਧ੍ਯਾਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਯੋਰਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||
तस्मात्स्नेहस्वेदाध्याययोरारम्भो युक्त इत्याह - - - - अथातः स्नेहविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੇਰ੍ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇਅਥੇਤਿ| ਯਤਃ ਪੂਰ੍ਵੇਧ੍ਯਾਯੇ ਭੇਸਜਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਸ ਚ ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਵੇਦਨਸ਼ੋਧਨਾਸ੍ਥਾਪਨਨਾਵਨਧੂਮਗਣ੍ਡੂਸਾਸ਼੍ਚੋਤਨਤਰ੍ਪਣਾਦਿਭੇਦਾਦਨੇਕਧਾ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਲਿਕਾਯਾਂ ਤੁ (ਸ਼੍ਲੋ. ੬੯-੭੦) -"ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਾਚਨਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਕਃ| ਨਿਰੂਹਣਾਨ੍ਵਾਸਨਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਨਸ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਭਿਸਗ੍ਵਰਾਣਾਮ੍|| ਰਾਸ੍ਨਾਪਟੋਲਪਿਚੁਮਨ੍ਦਪਯੋVਭਿਰਾਦੌ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਟਰੂਸਕਫਲਤ੍ਰਯਵਾਰਿਭਿਰ੍ਵਾ| ਪਕ੍ਵਾਮਦੋਸਵਪੁਸਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਹਿਸ੍ਨੇਹੋ ਹਿਤਃ ਸੁਰਭਿਵਾਸਕਕਟ੍ਫਲਾਦਿਃ||" ਇਤਿ| ਰਾਸ੍ਨਾਕ੍ਵਾਥਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕ੍ਵਾਥਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਵਾ ਵਾਤਾਦਿਤ੍ਰਯੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪਾਚਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਨਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ| ਅਤ ਏਵਾਯਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਃ|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹਨਵਿਰੂਕ੍ਸਣਯੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਸਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਦਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਦੁਦ੍ਰਵਮ੍| ਔਸਧਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਪ੍ਰਾਯੋ, ਵਿਪਰੀਤਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਮ੍||੧||
गुरुशीतसरस्निग्धमन्दसूक्ष्ममृदुद्रवम्| औषधं स्नेहनं प्रायो, विपरीतं विरूक्षणम्||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭਵਤਿ| ਵਿਪਰੀਤਮਤੋ ਯਲ੍ਲਘੂਸ੍ਣਸ੍ਥਿਰਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਥੂਲਕਠਿਨਸਾਨ੍ਦ੍ਰਗੁਣੋਪੇਤਂ ਤਦ੍ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ,- ਲਘ੍ਹ੍ਵਪਿ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੈਲਂ ਛਾਗਂ ਚ ਦੁਗ੍ਧਂ ਤਥਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਮਗਾਖ੍ਯਂ ਵਰ੍ਗਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਮਪਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਹਿਸਮਾਂਸਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਰੂਕ੍ਸਣੇਪਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ,- ਯਵੋ ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਸਰਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੋਪਿ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਃ, ਤਥਾ ਰਾਜਮਾਸੋਪਿ| ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਪ੍ਰਕਤੇਪਿ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੋਪਨ੍ਯਾਸੋਨ੍ਵਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਸੁਤਰਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਹ-ਗੁਰੁਸ਼ੀਤੇਤਿ| ਰੂਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਵਿਪਰੀਤਮਿਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਨਪੂਰ੍ਵਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਵਿਪਰੀਤਂ-ਲਘ੍ਹ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮ੍|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਤ੍ਵਮ੍, ਸ੍ਨੇਹੇਸ੍ਵੁਤ੍ਤਮਂ ਸਰ੍ਪਿਃ (੨-੩) · Śloka ੩
ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਜ੍ਜਾ ਵਸਾ ਤੈਲਂ ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਪ੍ਰਵਰਂ ਮਤਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਤ੍||੨|| ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦਵਿਦਾਹਿਤ੍ਤ੍ਵਾਜ੍ਜਨ੍ਮਾਦ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ੀਲਨਾਤ੍| |੩|
सर्पिर्मज्जा वसा तैलं स्नेहेषु प्रवरं मतम्| तत्रापि चोत्तमं सर्पिः संस्कारस्यानुवर्तनात्||२|| माधुर्यादविदाहित्त्वाज्जन्माद्येव च शीलनात्| |३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ-ਕ੍ਸੀਰਾਨੂਪਾਮਿਸਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਵਰਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚ-ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸਰ੍ਪਿਰੁਤ੍ਤਮਮ੍, ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਤ੍| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਮਰਿਚਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤਸ੍ਯ ਘਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਗੁਣਵਿਪਰ੍ਯਾਸਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਨ ਚੇਦਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਯਦਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਯੋ ਗੁਣਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਅਨੁਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਸਹਾਰ੍ਥੇ, ਅਨੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨਾਮ੍| ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ,-ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਗੁਣਾਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਗੁਣੈਃ ਸਹ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ, ਨ ਤੁ ਤੈਲਾਦੀਨਾਮ੍| ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੋ ਹਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਗੁਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚੋਦਾਹਰਣਂ ਯਥਾ,-ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯਂ ਤੈਲਮਿਤਿ| ਅਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਤਰੈਰਨਭਿਭੂਤਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸ ਇਤਰੇਸਾਂ ਚ ਤੈਲਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਭਿਭੂਤਗੁਣਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਤਮਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਘਤਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਭੇਸਜਂ ਤੈਲਂ ਨੇਸ੍ਟਮ੍, ਅਨਿਸ੍ਟਸਮ੍ਪਾਦਨਾਤ੍| ਤੈਲਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਤੁ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਤਦੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥ ਤਥਾਵਿਧਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਂ ਘਤਮਪੀਸ੍ਟਮ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਨ ਤਥਾਨਿਸ੍ਟਹੇਤੁਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵੋਤ੍ਤਮਮ੍, ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਦਿਤਿ ਨ੍ਯਾਯਾਤ੍ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਮੇਵ| ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦਿਹੇਤੋਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਨਵਰਮਾਹ-ਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਨੋਤ੍ਤਮਮਾਹ-ਤਤ੍ਰਾਪੀਤਿ| ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਤ੍-ਯਥਾ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਸ਼ੀਤਤਾਮ੍, ਉਸ੍ਣੈਃ ਸਂਸ੍ਕਤਮੁਸ੍ਣਤਾਂ ਭਜਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) - "ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਾਜ੍ਜਨ੍ਮਾਦ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ੀਲਨਾਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗੇ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਾਰਤਮ੍ਯਮ੍ (੩) · Śloka ੩
| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਿਤਰਘ੍ਨਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੩||
| पित्तघ्नास्ते यथापूर्वमितरघ्ना यथोत्तरम्||३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯੋ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋ-ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮ੍, ਯੋ ਯ ਉਤ੍ਤਰੋ-ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| "ਯਥਾਸਾਦਸ਼੍ਯੇ" ਇਤ੍ਯਵ੍ਯਯੀਭਾਵਃ| ਉਤ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਾਪੇਕ੍ਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਃ| ਤੇਨ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਸ੍ਨੇਹਾ ਵਸਾਮਜ੍ਜਸਰ੍ਪਿਃਸਂਜ੍ਞਕਾ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਤੁ ਤੈਲਾਖ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਭਾਵਾਤ੍| ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਯੋਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਰੋਸ੍ਤਿ, ਯਦਪੇਕ੍ਸ੍ਯੈਸਃ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ ਆਸਾਦਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ| [ਤਥਾ, ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਸ੍ਨੇਹਾ ਮਜ੍ਜਵਸਾਤੈਲਾਖ੍ਯਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਤ੍ਵੇਨਾਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਸਰ੍ਪਿਃਸਂਜ੍ਞਕਃ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਵਾਭਾਵਾਤ੍| ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ, ਯਦਪੇਕ੍ਸਯੈਵੋਤ੍ਤਰਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ ਆਸਾਦਯਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ] ਤਦੇਵਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਵਸਾਮਜ੍ਜਸਰ੍ਪਿਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ-, ਵਸਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ, ਮਜ੍ਜਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤਰਃ, ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤਮਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਰਘ੍ਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਰੌ-ਵਾਤਕਫੌ ਪਿਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ, ਤੌ ਘ੍ਹ੍ਨਨ੍ਤਿ-ਪਰਾਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤੀਤਰਘ੍ਹ੍ਨਾਃ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾ ਮਜ੍ਜਵਸਾਤੈਲਾਖ੍ਯਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾਃ| ਤੇਨ ਮਜ੍ਜਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨੋ ਵਸਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤਰਾ ਤੈਲਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤਮਮਿਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸ੍ਨੇਹਨਿਸੇਧਾਦਿਤਰਘ੍ਨਾ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਵਾਤਘ੍ਨਾ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਸ੍ਕਤਸਰ੍ਪਿਰਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਫਸ੍ਯਾਪੀਤਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣਮਿਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗੇ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਾਰਤਮ੍ਯਮਾਹ-ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਹ੍ਨਾ ਇਤਿ| ਤੈਲਾਦ੍ਵਸਾ, ਤਤੋ ਮਜ੍ਜਾ, ਤਤਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਮਜ੍ਜਾ, ਤਤੋ ਵਸਾ, ਤਤਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਚ| ਸ੍ਨੇਹਨਸਾਧ੍ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗੇਪਿ ਤੈਲਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰ|
Adhikarana ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇ ਤਾਰਤਮ੍ਯਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਘਤਾਤ੍ਤੈਲਂ ਗੁਰੁ ਵਸਾ ਤੈਲਾਨ੍ਮਜ੍ਜਾ ਤਤੋਪਿ ਚ| |੪|
घृतात्तैलं गुरु वसा तैलान्मज्जा ततोऽपि च| |४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਘਤਾਦ੍ਗੁਰੁਣਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਤੈਲਂ ਗੁਰੁ-ਗੁਰੁਤਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਸਾ ਤੁ ਤੈਲਾਦ੍ਗੁਰੁਤਮਾ| ਤਤੋਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮਜ੍ਜਾ ਗੁਰੁਤਮਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਗੁਰੁਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਾਰਤਮ੍ਯਮਾਹ- ਘਤਾਦਿਤਿ|
Adhikarana ਯਮਕਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਮਹਾਨ੍ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾਤ੍ਰਯਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਇਦਾਨੀਂ ਯਮਕਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹ ਇਤਿ ਚ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਚ ਤੇ ਜ੍ਞਾਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੈਰ੍ਯਮਕਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਮਹਾਨ੍||੪||
इदानीं यमकः स्नेहस्त्रिवृतः स्नेहो महास्नेह इति च तत्र तत्रोच्यन्ते, न च ते ज्ञायन्त इत्याह - - - - | द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिस्तैर्यमकस्त्रिवृतो महान्||४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਾਂ-ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਜ੍ਜਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ, ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯਮਕੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਃ, ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ, 'ਉਚ੍ਯਤੇ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਯਮਕਾਦਿਸਂਜ੍ਞਾਤ੍ਰਯਮਾਹ-ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ| ਤੈਃ-ਗੁਰੁਤ੍ਵੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮੈਃ| ਤੇਨ ਘਤਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਯਮਕਃ, ਘਤਤੈਲਵਸਾਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਃ, ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮਹਾਨ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼ਯਾ ਦਧਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਫਲਦਾਰੁ ਚ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ (੫-੬) · Śloka ੬
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਪਯਤਿ - - - - ਸ੍ਵੇਦਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਮਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਾਸਕ੍ਤਚਿਨ੍ਤਕਾਃ| ਵਦ੍ਧਬਾਲਾਬਲਕਸ਼ਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਸ੍ਰਰੇਤਸਃ||੫|| ਵਾਤਾਰ੍ਤਸ੍ਯਨ੍ਦਤਿਮਿਰਦਾਰੁਣਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਨਃ| ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ|੬|
सम्प्रति स्नेह्यान्निरूपयति - - - - स्वेदसंशोध्यमद्यस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकाः| वृद्धबालाबलकृशा रूक्षाः क्षीणास्ररेतसः||५|| वातार्तस्यन्दतिमिरदारुणप्रतिबोधिनः| स्नेह्याः|६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਦਯਃ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ-ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਹਾਃ| ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਨੇਹਿਤਃ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਯੋਪਿ ਸ਼ੋਧ੍ਯਃ ਸੋਪਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਃ| ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਃ-ਸ੍ਵੇਦਾਰ੍ਹਾਃ| ਅਰ੍ਹਾਰ੍ਥੇ ਕਤ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋਤ੍ਰ ਣ੍ਯਃ| ਏਵਂ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਃ-ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਹਾਃ, ਮਦ੍ਯਾਸਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਸਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਚਿਨ੍ਤਕਾਃ, ਤਥਾ ਵਦ੍ਧਾ ਬਾਲਾ ਅਬਲਾਃ-ਅਲ੍ਪਬਲਾਃ ਕਸ਼ਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕ੍ਸੀਣਰੁਧਿਰਾਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਚ, ਵਾਤਾਰ੍ਤਾਃ-ਵਾਤਪੀਡਿਤਾਃ, ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੋਜ੍ਯਃ, ਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਃ-ਅਕ੍ਸਿਰੋਗਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਤਿਮਿਰਿਣਸ਼੍ਚ, ਦਾਰੁਣਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਨਃ-ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਿਨਃ, ਏਤੇ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਹਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਨੀਯਾਨਾਹ-ਸ੍ਵੇਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਃ-ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਵੇਦਃ| ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਃ-ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ਼ੋਧਨਃ| ਮਦ੍ਯਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਾਸਕ੍ਤਃ| ਚਿਨ੍ਤਕਃ-ਚਿਨ੍ਤਾਪਰਃ| ਸ੍ਯਨ੍ਦੋ-ਨੇਤ੍ਰਕੋਪਃ| ਦਾਰੁਣਪ੍ਰਤਿਬੋਧਃ-ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਨਃ|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹਨਾਯੋਗ੍ਯਾਃ (੬-੮) · Śloka ੮
| ਨ ਤ੍ਵਤਿਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਸ੍ਥੂਲਦੁਰ੍ਬਲਾਃ||੬|| ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਤਿਸਾਰਾਮਗਲਰੋਗਗਰੋਦਰੈਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੁਚਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤਸ੍ਣਾਮਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੀਡਿਤਾਃ||੭|| ਅਪਪ੍ਰਸੂਤਾ ਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਨਸ੍ਯੇ ਬਸ੍ਤੌ ਵਿਰੇਚਨੇ| |੮|
| न त्वतिमन्दाग्नितीक्ष्णाग्निस्थूलदुर्बलाः||६|| ऊरुस्तम्भातिसाराऽऽमगलरोगगरोदरैः| मूर्च्छाच्छर्द्यरुचिश्लेष्मतृष्णामद्यैश्च पीडिताः||७|| अपप्रसूता युक्ते च नस्ये बस्तौ विरेचने| |८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤਿਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਯੋ ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ| ਅਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਾਵਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲੇਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਤੇਨਾਤਿਦੁਰ੍ਬਲਾ ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ ਏਵਾਲ੍ਪਬਲਾਃ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ, ਨ ਤ੍ਵਤਿਦੁਰ੍ਬਲਾਃ, ਇਤਿ ਨ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਰੋਧਃ| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਨੇਹਨਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਮੇਦਸੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਤਿਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਚ ਜਰਣਾਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਤ੍| ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਭਿਰ੍ਯਾਵਨ੍ਮਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੀਡਿਤਾ ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ| ਅਪਪ੍ਰਸੂਤਾ-ਸ੍ਰੁਤਗਰ੍ਭਾ, ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯੇਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਚਨਵਿਪਰਿਣਾਮਃ| ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਨਸ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਸ੍ਨੇਹਨੀਯਾਨਾਹ-ਨ ਤ੍ਵਤਿਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਬਲਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਤ੍ਵਮਤਿਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯਾਸ੍ਨੇਹ੍ਯਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਵਿਰੋਧਃ| ਅਪਪ੍ਰਸੂਤਾ-ਅਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਸੂਤਾ|
Adhikarana ਘਤਸ੍ਯ ਵਿਸਯਃ (੮) · Śloka ੮
ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯੋ ਯੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਃ, ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ - - - - | ਤਤ੍ਰ ਧੀਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਦਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਘਤਮ੍||੮||
साम्प्रतं चतुर्णां स्नेहानां मध्ये यो येभ्यो हितः, तं दर्शयन्नाह - - - - | तत्र धीस्मृतिमेधादिकाङ्क्षिणां शस्यते घृतम्||८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਧੀਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦ੍ਯਭਿਲਾਸਿਣਾਂ ਘਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਯਾਵਦਗ੍ਨਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ "ਮੇਧਾਦਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਂ" ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਵਰਾਯੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਘਤਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਤਤ੍ਰੇਤਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਘਤਗੁਣੋਕ੍ਤਾ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੫/੩੭) ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਯਃ|
Adhikarana ਤੈਲਸ੍ਯ ਵਿਸਯਃ (੯) · Śloka ੯
ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾਡੀਕਮਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਮਾਰੁਤਰੋਗਿਸੁ| ਤੈਲਂ ਲਾਘਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਿਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਦੇਹਿਸੁ||੯||
ग्रन्थिनाडीकृमिश्लेष्ममेदोमारुतरोगिषु| तैलं लाघवदार्ढ्यार्थिक्रूरकोष्ठेषु देहिषु||९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੈਲਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦਿਰੋਗਿਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਲਾਘਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਿਸੁ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਪ੍ਰਾਣਿਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤੈਲਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਤ੍ਯਾਦਿ|
Adhikarana ਵਸਾਮਜ੍ਜੋਰ੍ਵਿਸਯਃ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੧
ਵਾਤਾਤਪਾਧ੍ਵਭਾਰਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਸੁ| ਰੂਕ੍ਸਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸਮਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਾਤਾਵਤਪਥੇਸੁ ਚ||੧੦|| ਸ਼ੇਸੌ| |੧੧|
वातातपाध्वभारस्त्रीव्यायामक्षीणधातुषु| रूक्षक्लेशक्षमात्यग्निवातावृतपथेषु च||१०|| शेषौ| |११|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਨਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਾਤਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਸੁ ਏਵਮਾਤਪਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ, ਸ਼ੇਸੌ-ਘਤਤੈਲਾਭ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯੌ ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ, ਸ਼ਸ੍ਯੇਤੇ| ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਸ੍ਵਪਿ, ਏਵਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹੇਸੁ| ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸੁ-ਮਹਾਗ੍ਨਿਸੁ ਬਲਵਦਗ੍ਨਿਸ੍ਵਿਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍, ਅਨ੍ਯਥਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਨਿਸੇਧਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਰੋਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਵਪਿ ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨਾਵਨੁਜਜ੍ਞੇ, ਅਪਵਾਦਵਾਕ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਵਾਤੇਨਾਵਤਾਃ ਪਨ੍ਥਾਨਃ-ਛਿਦ੍ਰਾਖ੍ਯਾਃ, ਯੇਸਾਂ ਤੇਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯੇਤੇ ਸ਼ੇਸੌ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਸਾਮਜ੍ਜੋਰ੍ਵਿਸਯਮਾਹ-ਵਾਤਾਤਪੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸਡ੍ਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਸੁ| ਵਾਤਾਵਤਪਥੋ-ਮਾਰੁਤਾਵਰੁਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਾਃ| ਸ਼ੇਸੌ-ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ|
Adhikarana ਵਸਾਯਾਃ ਵਿਸਯਾਨ੍ਤਰਮ੍ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਵਸਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਦਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ - - - - ਵਸਾ ਤੁ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਕੋਸ੍ਠਰੁਜਾਸੁ ਚ| ਤਥਾ ਦਗ੍ਧਾਹਤਭ੍ਰਸ੍ਟਯੋਨਿਕਰ੍ਣਸ਼ਿਰੋਰੁਜਿ||੧੧||
वसायास्त्वन्यदपि विशेषान्तरमाह - - - - वसा तु सन्ध्यस्थिमर्मकोष्ठरुजासु च| तथा दग्धाहतभ्रष्टयोनिकर्णशिरोरुजि||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇ| ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਰੁਜਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਧਿਰੁਜਾਸ੍ਵਸ੍ਥਿਰੁਜਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ ਦਗ੍ਧਰੁਜ੍ਯਾਹਤਰੁਜਿ ਚ, ਤਥਾ ਭ੍ਰਸ੍ਟਯੋਨਿਰੁਜੀਤ੍ਯੇਵਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਸਾਯਾ ਵਿਸਯਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਵਸਾ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਗ੍ਧਃ-ਅਗ੍ਨਿਨਾ| ਆਹਤੋ-ਦਣ੍ਡਾਦਿਨਾ| ਭ੍ਰਸ੍ਟਯੋਨਿਃ-ਸ੍ਥਾਨਚ੍ਯੁਤਯੋਨਿਃ|
Adhikarana ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਸ਼ੇਸੋਪਯੋਗਃ (੧੨-੧੩) · Śloka ੧੩
| ਇਦਾਨੀਂ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੋਪਯੋਗਃ ਸ਼ਸ੍ਤ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ - ] - - - - ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ, ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਿਰਨ੍ਯੌ ਤੁ ਮਾਧਵੇ| ਨਨੁ, ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਤੈਲਂ ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ ਮਾਧਵ ਇਤਿ ਯੋਯਂ ਨਿਯਮਃ, ਸ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਆਹੋਸ੍ਵਿਦਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ? ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰ੍ਯਨੁਯੋਗ ਇਦਮਾਹ - - - - ਤੌ ਸਾਧਾਰਣੇ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋਹ੍ਨਿ ਵਿਮਲੇ ਰਵੌ||੧੨|| ਤੈਲਂ ਤ੍ਵਰਾਯਾਂ ਸ਼ੀਤੇਪਿ| |੧੩|
| इदानीं कस्मिन्काले कस्य स्नेहस्योपयोगः शस्त इति दर्शयन्नाह - ] - - - - तैलं प्रावृषि, वर्षान्ते सर्पिरन्यौ तु माधवे| ननु, वर्षासु तैलं वर्षान्ते सर्पिर्वसामज्जानौ माधव इति योऽयं नियमः, स किञ्चिदपेक्ष्य वर्तते आहोस्विदनपेक्ष्य ? इत्यस्मिन् पर्यनुयोग इदमाह - - - - ऋतौ साधारणे स्नेहः शस्तोऽह्नि विमले रवौ||१२|| तैलं त्वरायां शीतेऽपि| |१३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਵਮੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਨਿਯਮੋਯਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ-, ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਾਵਸ੍ਯੇਵ, ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਏਵ ਸਰ੍ਪਿਃ, ਅਨ੍ਯੌ ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ, ਮਾਧਵ ਏਵੇਤਿ| ਸ੦-ਸਾਧਾਰਣੇ ਤੌ-ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦੌ, ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਃ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰੋਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਅਹ੍ਨਿ-ਵਾਸਰੇ, ਨ ਨਿਸ਼ਿ| ਤਥਾ, ਵਿਮਲੇ ਰਵੌ-ਜਲਦਨੀਹਾਰਾਦਿਨਾਨਾਚ੍ਛਾਦਿਤੇ ਖਰਾਂਸ਼ੌ| ਸ੍ਨੇਹ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਸ੦-ਤ੍ਵਰਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ-ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗ੍ਯਤਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਮ੍, ਸ਼ੀਤੇ-ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਖ੍ਯੇ ਕਾਲੇ, ਤੈਲਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍, ਨਾਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਰ੍ਸਾਸੁ, ਅਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਕਾਲਵਿਭਾਗਮਾਹ-ਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਵਸਿਤੈਲਮ੍| ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ-ਸ਼ਰਦਿ, ਸਰ੍ਪਿਃ| ਮਾਧਵੇ-ਵਸਨ੍ਤੇ, ਸ਼ੇਸੌ| ਆ੦ ਰ੦-ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਾਵੁਕ੍ਤਃ, ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਾਧਾਰਣਭਾਗੇ ਵਿਮਲੇ-ਰਵੌ-ਨਿਰਭ੍ਰੇ ਦਿਵਸੇ, ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਸਾਧਾਰਣੇ-ਸ਼੍ਰਾਵਣਚੈਤ੍ਰ-ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਸੁ| ਆ੦ ਰ੦-ਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ਾਦਕਾਲੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਤੈਲਮਿਤਿ| ਤ੍ਵਰਾਯਾਂ-ਆਤ੍ਯਯਿਕੇ ਕਾਰ੍ਯੇ, ਸ਼ੀਤੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਤੈਲੇਨ|
Adhikarana ਘਰ੍ਮੇਪਿ ਚ ਨਿਸ਼ਿ ਘਤੋਪਯੋਗਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਹ੍ਯੁਪਯੋਗਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਾਵਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਘਰ੍ਮੇਪਿ ਚ ਘਤਂ ਨਿਸ਼ਿ| |੧੩|
सर्वस्य स्नेहस्यान्ह्युपयोगाद्रात्रावप्रयोगः प्राप्त इत्याह - - - - घर्मेऽपि च घृतं निशि| |१३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਰਦਿ ਘਤਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਾਵਦ੍ਘਰ੍ਮੇਪਿ ਘਤਂ ਨਿਸ਼੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਪਿ ਘਤੇਨ| ਤਚ੍ਚ ਨਿਸ਼ਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸੁ ਦਿਵਾਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਯਾਪਵਾਦਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
| ਨਿਸ਼੍ਯੇਵ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਵਨੇ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ਯਪਿ||੧੩||
| निश्येव पित्ते पवने संसर्गे पित्तवत्यपि||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨ ਚ ਘਰ੍ਮ ਏਵ ਨਿਸ਼੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਯਾਵਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਕੁਪਿਤੇ ਤਜ੍ਜੇ ਵਾ ਵਿਕਾਰੇ, ਤਥਾ ਪਵਨੇ ਕੁਪਿਤੇ ਤਜ੍ਜੇ ਵਾ ਵਿਕਾਰੇ ਸ੍ਨੇਹਸਾਧ੍ਯੇ, ਘਰ੍ਮੇ ਘਤਂ ਨਿਸ਼੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਨ ਦਿਵਾ ਨ ਚ ਤੈਲਂ ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ ਵਾ| ਤਥਾ, ਪਿਤ੍ਤਵਤਿ-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯੇ ਕੁਪਿਤੇ ਤਜ੍ਜੇ ਵਾ ਵਿਕਾਰੇ ਸ੍ਨੇਹਸਾਧ੍ਯੇ, ਘਰ੍ਮੇ ਘਤਮੇਵ ਨਿਸ਼੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਵਨ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਦੋਸਵਿਕਾਰੋਭਯੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਵਤੀਤਿ ਭੂਮ੍ਨਿ ਮਤੁਪ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸੁ ਦਿਵਾਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਯਾਪਵਾਦਮਾਹ-ਨਿਸ਼੍ਯੇਵੇਤਿ|
Adhikarana ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਿਨਿਯਮਸ੍ਯ ਤ੍ਯਾਗੇ ਦੋਸਃ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਨਿਸ਼੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਵਾਤਕਫਾਦ੍ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤਤੋ ਦਿਵਾ| |੧੪|
निश्यन्यथा वातकफाद्रोगाः स्युः पित्ततो दिवा| |१४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਯਥਾ-ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਦਪਰੇਣ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਯਥਾ,- ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਿ ਘਤੋਪਯੋਗਾਤ੍ ਵਾਤਕਫਾਦ੍ਧੇਤੋ ਰੋਗਾ ਭਵੇਯੁਃ| ਤਥਾ, ਦਿਵਾ ਘਰ੍ਮੇ ਕਾਲੇ ਤੈਲੋਪਯੋਗਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਤਃ-ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍, ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਵਸਾਮਜ੍ਜੋਸ੍ਤ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਸ੍ਵਰੁਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਨ ਤੂਸ੍ਣਕਾਲੇ ਨਾਪਿ ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਤ੍ਵਰਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਮੁਪਯੋਗਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਯਥਾਸਤ੍ਵਂ ਤੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯੋਸ੍ਣੇ ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਿਨਿਯਮਸ੍ਯ ਤ੍ਯਾਗੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਨਿਸ਼੍ਯਨ੍ਯਥੇਤਿ| ਯੇਸਾਂ ਦਿਵਾ ਸ੍ਨੇਹਨਮੁਕ੍ਤਂ, ਤੇਸਾਂ ਨਿਸ਼ਿ ਕਰਣੇ ਵਾਤਕਫਜਾ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਯੇਸਾਂ ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਨੇਹਨਮੁਕ੍ਤਂ, ਤੇਸਾਂ ਦਿਵਾ ਕਰਣੇ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗਪ੍ਰਕਾਰਃ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
ਕਥਂ ਸ੍ਨੇਹ ਉਪਯੋਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ਸ੍ਨੇਹਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ||੧੪|| ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਗਣ੍ਡੂਸਮੂਰ੍ਦ੍ਧਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣੈਃ| |੧੫|
कथं स्नेह उपयोज्य इत्याह - - - - | युक्त्याऽवचारयेत्स्नेहं भक्ष्याद्यन्नेन बस्तिभिः||१४|| नस्याभ्यञ्जनगण्डूषमूर्द्धकर्णाक्षितर्पणैः| |१५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯੁਕ੍ਤਿਃ-ਯੋਗ ਉਪਾਯਲਕ੍ਸਣਃ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਭੂਮਿਦੇਹਦੋਸਸ੍ਵਭਾਵਯਾ, ਸ੍ਨੇਹਂ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਕਮ੍, ਅਵਚਾਰਯੇਤ੍-ਉਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਕੇਨ ਸਹ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਭੋਜ੍ਯਲੇਹ੍ਯਪੇਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਨਸ੍ਯੇਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਗਣ੍ਡੂਸੇਣ ਚ ਸ੍ਨੇਹਮਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਤਰ੍ਪਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤੇਨ, ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਤਰ੍ਪਣੇਨ-ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਨ| ਤਥਾ, ਕਰ੍ਣਤਰ੍ਪਣੇਨ-ਕਰ੍ਣਪੂਰਣਾਖ੍ਯੇਨ| ਤਥਾ, ਅਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣੇਨ-ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤੇਨ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਂ-ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਦਿ, ਤੇਨ ਭਕ੍ਸ੍ਯੇਣ ਸਹ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦੋਦਨਾਦਯੋ ਮੁਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੧੩|੨੩) - "ਓਦਨਸ਼੍ਚ ਵਿਲੇਪੀ ਚ ਰਸੋ ਮਾਂਸਂ ਪਯੋ ਦਧਿ| ਯਵਾਗੂਃ ਸੂਪਸ਼ਾਕੇ ਚ ਯੂਸਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਖਲਃ|| ਸਕ੍ਤਵਸ੍ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਲੇਹਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥੈਵੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਯਃ||" ਇਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਭਿਰਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬਸ੍ਤਿਤ੍ਰਯਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ ਨਿਰੂਹੋਨ੍ਵਾਸਨਂ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਰ ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਦਾਨਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ-ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਚਾਰਯੇਤ੍-ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰਨ੍ਨੈਃ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਚ|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਚਤੁਃ ਸਸ੍ਠਿਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾਃ (੧੫-੧੬) · Śloka ੧੬
| ਰਸਭੇਦੈਕਕਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾਃ||੧੫|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਯਾਭਿਭੂਤਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਸ੍ਮਤਾਃ| |੧੬|
| रसभेदैककत्वाभ्यां चतुःषष्टिर्विचारणाः||१५|| स्नेहस्यान्याभिभूतत्वादल्पत्वाच्च क्रमात्स्मृताः| |१६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਸਭੇਦਸ਼੍ਚੈਕਕਤ੍ਵਂ ਚ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰਸਭੇਦੈਕਕਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਵਚਾਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਰਸਭੇਦੇਨ-"ਸਟ੍ ਪਞ੍ਚਕਾਃ ਸਟ੍ ਚ ਪਥਕ੍" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੦|੪੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇਨ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਨ ਸਹੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ, ਤਥੈਕਕਤ੍ਵੇਨ-ਅਸਹਾਯੇਨ ਕੇਵਲੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸਤਾਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾਃ-ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਕਲ੍ਪਨਾਃ| ਯਾ ਏਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ, ਤਥਾ ਰਸਭੇਦੇਨ ਮੂਰ੍ਧਕਰਣਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣੇਨ ਚ| ਯਾ ਏਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ, ਤਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਯਾਭਿਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਹੁਨਾ, ਤਥਾ ਰਸਭੇਦੇਨ ਸਹੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਭਿਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਥਾਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍-ਅਲ੍ਪੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣਾਦੌ ਹਿ ਪਾਨ ਇਵ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯਾਵਚਾਰਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਚਾਰਣਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਕਰ੍ਤਭਿਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਮਾਹ-ਰਸਭੇਦੈਕਕਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ| ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵਿਚਾਰਣਾਸਂਜ੍ਞਃ| ਸ ਚ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਧਾ| ਤਤ੍ਰ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਯੁਕ੍ਤੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਮਧੁਰਾਦਿਰਸਭੇਦੈਸ੍ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਭੇਦਤ੍ਵਾਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ| ਸ ਚਾਨ੍ਯੈਃ ਸਂਯੋਗਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਭਿਭੂਤਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਃ| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਤ੍ਵਾਦੇਕਧਾ| ਸ ਚਾਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਃ| ਅਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਿ ਵਿਚਾਰਣਾਸਂਜ੍ਞਃ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤੇਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾਵਿਸਯਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਅਚ੍ਛਪੇਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
| ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ਚ ਨਾਚ੍ਛਪੇਯੋ ਵਿਚਾਰਣਾ||੧੬||
| यथोक्तहेत्वभावाच्च नाच्छपेयो विचारणा||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਚ੍ਛਸ੍ਯ ਵਿਚਾਰਣਾਸਂਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇ ਨ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਹੇਤੁਃ| ਤਸ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੋਰਭਾਵਾਤ੍-ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍, ਯੋਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਨੇਹਃ-ਕੇਵਲ ਏਵ, ਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ, ਨਾਸੌ ਵਿਚਾਰਣਾ, ਕੇਵਲੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੂਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਇਹ ਕੇਵਲਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਵਿਚਾਰਣੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਕ੍ਕੇਵਲਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਪਯੋਗੇ ਵਿਚਾਰਣੇਤ੍ਯਭ੍ਯਧਾਯਿ| ਤਦੇਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵ੍ਯਾਹਤਮਿਵ ਮਨ੍ਯਾਮਹੇ| ਨੈਤਦਸ੍ਤਿ| ਅਚ੍ਛਪੇਯ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯਯਮਰ੍ਥਃ,-ਅਚ੍ਛਃ ਕੇਵਲੋ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪੀਯਤੇ ਸਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ਨ ਭਵਤਿ| ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦਿਤਰ੍ਪਣਾਦਿਨਾ ਤੁ ਕੇਵਲਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਯ ਉਪਯੋਗਃ ਸਾ ਵਿਚਾਰਣੇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਚ੍ਛਪੇਯਮਾਹ-ਯਥੋਕ੍ਤੇਤਿ| ਯਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲਃ ਪਿਯਤੇ ਸ ਉਦ੍ਭੂਤਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿਚਾਰਣਾਸਂਜ੍ਞਃ| ਅਚ੍ਛਃ-ਕੇਵਲਃ|
Adhikarana ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਮ੍ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਃ ਸ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸ੍ਨੇਹਕਰ੍ਮਾਸ਼ੁਸਾਧਨਾਤ੍| |੧੭|
स्नेहस्य कल्पः स श्रेष्ठः स्नेहकर्माशुसाधनात्| |१७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਃ-ਅਚ੍ਛਪੇਯਾਖ੍ਯਃ, ਕਲ੍ਪਃ-ਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ-ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤਮਃ| ਕੁਤਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਕਰ੍ਮਾਸ਼ੁਸਾਧਨਾਤ੍,-ਸ੍ਨੇਹਕਰ੍ਮਣਾਂ-ਤਰ੍ਪਣਮਾਰ੍ਦਵਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪਾਦਨਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਮਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੇਤਿ| ਕਲ੍ਪਃ-ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਸਃ-ਅਚ੍ਛਪੇਯਃ|
Adhikarana ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਰਯਮ੍, ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਮਾਤ੍ਰਾ (੧੭-੧੮) · Śloka ੧੮
ਅਧੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਤ੍ਰਾਲਕ੍ਸਣਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਸ੍ਟਾਭਿਰ੍ਯਾਮੈਰ੍ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੧੭|| ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਮ੍| ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਤੁ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਮ੍||੧੮||
अधुना स्नेहस्य त्रिविधमात्रालक्षणमधिकृत्याह - - - - | द्वाभ्यां चतुर्भिरष्टाभिर्यामैर्जीर्यन्ति याः क्रमात्||१७|| ह्रस्वमध्योत्तमा मात्रास्तास्ताभ्यश्च ह्रसीयसीम्| कल्पयेद्वीक्ष्य दोषादीन् प्रागेव तु ह्रसीयसीम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯਾਮਾਭ੍ਯਾਂ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਭ੍ਯਾਂ, ਯਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਜਾਠਰਾਨਲਵਸ਼ਾਜ੍ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਯਾਮੈਰ੍ਯਾ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅਸ੍ਟਾਭਿਰ੍ਯਾਮੈਰ੍ਯਾ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਸੋਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ, ਤਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾਃ| ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ-ਤਿਸਭ੍ਯੋ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯੋ, ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ "ਙ੍ਯਾਪੋਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਃ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾਮਦ੍ਵਯਜਰਣਲਕ੍ਸਣਾ ਉਕ੍ਤਾ, ਤਤੋਪ੍ਯਰ੍ਵਾਕ੍ਕਾਲੇਨ ਯਾ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਸਾ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਤਿ| ਦੋਸਾਦੀਨ੍-ਦੋਸਭੇਸਜਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰਸਤ੍ਤ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤੀਃ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ-ਆਕਲਯ੍ਯ, ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ, ਅਜ੍ਞਾਤਕੋਸ੍ਠੇ ਪੁਰੁਸ ਉਤ੍ਤਮਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸਯੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਂ ਤਤੋ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਤਤ ਉਤ੍ਤਮਾਂ ਚ ਪ੍ਰਕਲਪ੍ਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਮਧ੍ਯਮਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸਯੇ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ, ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸਯੇਪਿ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਭਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਕਾਰੋਵਧਾਰਣੇ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) - "ਅਜ੍ਞਾਤਕੋਸ੍ਠੇ ਹਿ ਬਹੁਃ ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਿਤਸਂਸ਼ਯਮ੍|" ਇਤਿ| ਇਯਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਇਯਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਇਯਮਨਯੋਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਇਤਿ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ| ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਈਯਸੁਨਿ "ਸ੍ਥੂਲਦੂਰ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਲੋਪਃ| ਅਨ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਪਲਦ੍ਵਯਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਪਲਸਟ੍ਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਨ ਚੈਤਦ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ ਜਠਰਾਨਲਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨਾ ਅਨਰ੍ਥਾਯੈਵ| ਅਤੋਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪਲਦ੍ਵਯਾਦਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਮੁਨੇਰਪਿ ਨੈਤਨ੍ਮਤਮ੍| ਤਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥੋ ਹਿ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੧੩|੨੯) - "ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਹਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮਰ੍ਧਾਹਂ ਚ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਤੇ| ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾ ਜਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਰਯਮਾਹ-ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਹ-ਤਾਭ੍ਯ ਇਤਿ| ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਤਾਭ੍ਯੋਪਿ ਹਸੀਯਸੀਂ-ਯਾਮਪਰਿਣਾਮਿਨੀਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ, ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਹਸੀਯਸੀਮੇਵ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਤੁ ਹਸੀਯਸੀਮਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਹੇਤੁਰੁਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਅਜ੍ਞਾਤਕੋਸ੍ਠੇ ਹਿ ਬਹੁਃ ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਿਤਸਂਸ਼ਯਮ੍|" ਇਤਿ| ਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਸਯਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ (ਸਂ.ਸੂ.ਅ. ੨੫)-"ਤਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਬਲਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਬਾਲਵਦ੍ਧਸੁਖਾਤ੍ਮਕੈਃ| ਅਪਥ੍ਯਰਿਕ੍ਤਕੋਸ੍ਠੈਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਕਾਸਿਭਿਃ|| ਹਸ੍ਵਾ ਪੇਯਾ ਸੁਖਾ ਸਾ ਹਿ ਪਰਿਹਾਰੇਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਚਿਰਂ ਚ ਬਲ੍ਯਾ ਨ ਰੁਜੇ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਪਿ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਤੇ|| ਮੇਹਾਰੁਃਪਿਟਿਕਾਕੁਸ੍ਠਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਪੀਡਿਤੈਃ| ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਨੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਖੇਨ ਸਾ| ਨ ਬਲਕ੍ਸਪਣੀ ਮਨ੍ਦਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇਪ੍ਯਲਮ੍| ਮਹਾਦੇਹਾਨਲਬਲਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਿਸ੍ਣੁਭਿਃ|| ਗੁਲ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਵੀ ਸਰ੍ਪਸਰ੍ਪਦਂਸ਼ਾਭਿਪੀਡਿਤੈਃ| ਉਨ੍ਮਤ੍ਤੈਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਹਤੀ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਸਾ|| ਸਰ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰੇਣ ਜਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਸੁਯੋਜਿਤਾ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ੋਧਨਸ੍ਯਾਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਅਧੁਨਾ ਸ਼ੋਧਨਸ਼ਮਨਬਂਹਣਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਕਾਲਮਾਤ੍ਰਾਲਕ੍ਸਣਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ - - - - ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇ ਜੀਰ੍ਣ ਏਵਾਨ੍ਨੇ ਸ੍ਨੇਹੋਚ੍ਛਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ਬਹੁਃ| |੧੯|
अधुना शोधनशमनबृंहणभेदात्त्रिविधस्य स्नेहस्य कालमात्रालक्षणमधिकृत्याह - - - - ह्यस्तने जीर्ण एवान्ने स्नेहोऽच्छः शुद्धये बहुः| |१९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨ੍ਨੇ-ਆਹਾਰੇ, ਜੀਰ੍ਣ ਏਵ-ਜੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਨ ਤ੍ਵਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸੇ ਸਤਿ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ-ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ, ਬਹੁਃ-ਉਤ੍ਤਮਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ, ਸ੍ਨੇਹੋਚ੍ਛਃ-ਕੇਵਲਃ, ਪੇਯਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸਞ੍ਜਾਤਬੁਭੁਕ੍ਸੇਣ ਤੁ ਪੀਤੋ ਜਾਠਰਾਨਲਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛੋਧਨਕਾਰ੍ਯਮਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਤਾਂ ਚਾਨੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਨਾਸ਼੍ਵੇਵ ਜਰਾਮੁਪੈਤਿ| ਵਮਨਮਪਿ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਕਫਾਪਚਿਤੇਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਹੇਤੋਃ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ 'ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇ ਜੀਰ੍ਣ ਏਵਾਨ੍ਨੇ' ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੋਧਨਸ੍ਯਾਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਕਾਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚਾਹ-ਹ੍ਯਸ੍ਤਨ ਇਤਿ| ਜੀਰ੍ਣ ਏਵਾਨ੍ਨੇ-ਜਰਣਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ, ਕ੍ਸੁਧਿਤਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ਮਲਕਾਲਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ-ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਨਦ੍ਵਾਰੇਣ, ਨ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਤ੍ਰ ਤਾਦਰ੍ਥ੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਥੀ| ਸ਼ਮਨਬਂਹਣੌ ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਸਾਧਨਤ੍ਵਾਚ੍ਛਮਨਬਂਹਣਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤੌ| ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼ੋਧਨਸ੍ਯ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨੋਕ੍ਤੈਵ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਬਹੁਃ-ਉਤ੍ਤਮਮਾਤ੍ਰਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਵਾਤੇ ਸਲਵਣਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕੇਵਲਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਵੈਦ੍ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਕਫੇ ਕ੍ਸਾਰਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਮਨਸ੍ਯਾਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚ (੧੯) · Śloka ੧੯
| ਸ਼ਮਨਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤੋਨਨ੍ਨੋ ਮਧ੍ਯਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੯||
| शमनः क्षुद्वतोऽनन्नो मध्यमात्रश्च शस्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਮਨੋ-ਯੋ ਰੋਗਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਾਯੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਸ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤੋ-ਜਾਤਬੁਭੁਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਜਾਤਾਯਾਂ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਯਾਂ ਨ ਜੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰ ਏਵਾਨ੍ਨੇ ਸ਼ੋਧਨ ਇਵ| ਸ਼ਮਨੋ ਹਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯਤ੍ਰਤਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਦੋਸਂ ਕੁਪਿਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛਮਨਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ [ ਚ ] ਸ਼ਮਯਤਿ| ਯਦਿ ਪੁਨਰ੍ਜੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰ ਏਵਾਨ੍ਨੇ ਸ੍ਨੇਹੋਯਮਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯੈਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਦਾਨੀਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਕਫਾਦ੍ਯੁਪਲੇਪਾਨਿਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਃ ਸ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਤੇ, ਅਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਂਸ਼੍ਚ ਦੋਸਂ ਨ ਸ਼ਮਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤ ਏਵਾਯਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ ਚ ਮਧ੍ਯਮਮਾਤ੍ਰਯਾ, ਅਨਨ੍ਨਃ-ਕੇਵਲ ਏਵ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਨਾਹਾਰੇਣ ਰਹਿਤਃ, ਅਚ੍ਛ ਏਵ ਪੇਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਚੋਤ੍ਤਮਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਦਿਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਥ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਪੁਨਰਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਪਥ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਮਧ੍ਯਮਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੇ ਤੁ ਲਘੁਭੋਜਿਨੋ ਯਾਮਮਾਤ੍ਰੇਨ੍ਨਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਭਵਤਿ| ਤਦਾ ਚ ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ ਰਾਤ੍ਰਿਯਾਮਾਰ੍ਦ੍ਧੇ ਗਤੇ ਵਾ ਰਸਕੌਦਨਪ੍ਰਾਯਂ ਭੋਜਨਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯੈਵ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਾਰੋ ਹਿ ਸ਼ਮਨੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਭੋਜਨਮੇਵਾਨੁਜਜ੍ਞੇ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੯) - "ਉਪਚਾਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਮਨੇ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਚਿ. ਅ. ੩੧|੩੪) - "ਪਰਿਸਿਚ੍ਯਾਦ੍ਭਿਰੁਸ੍ਣਾਭਿਰ੍ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਨੇਹਂ ਤਤੋ ਨਰਮ੍| ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਦੁਸ੍ਣਾਂ ਸੁਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਮਲ੍ਪਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍|| ਪੇਯੋ ਯੂਸੋ ਰਸੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਕਤਃ ਸੌਰਭਾਯੁਤਃ| ਕਤੌ ਵਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੌ ਵਿਲੇਪੀ ਵਾ ਵਿਧੀਯਤੇ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਮਨਸ੍ਯਾਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਕਾਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚਾਹ-ਸ਼ਮਨ ਇਤਿ| ਅਨਨ੍ਨਃ-ਅਨ੍ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਰਹਿਤਃ, ਯਾਵਦੇਸ[ਨ]ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਤਾਵਨ੍ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਬਂਹਣਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਬਂਹਣੋ ਰਸਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸਭਕ੍ਤੋਲ੍ਪਃ| |੨੦|
बृंहणो रसमद्याद्यैः सभक्तोऽल्पः| |२०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਂਹਣਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਰਸਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| " ਰਸ ਇਤ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੋਕ੍ਤੌ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਾਂਸਭਵੋ ਰਸਃ|" ਇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਂਸਰਸੋਤ੍ਰ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕ੍ਸੀਰਖਣ੍ਡਾਦੇਰ੍ਦ੍ਰਵਰੂਪਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਸਹ ਭਕ੍ਤੇਨ-ਓਦਨਾਦਿਨਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤਿ ਸਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਏਸ ਚ ਸ੍ਨੇਹੋਲ੍ਪੋ-ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਤੋਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਤੋਲ੍ਪਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਂਹਣਸ੍ਯ ਕਾਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚਾਹ-ਬਂਹਣ ਇਤਿ| ਰਸਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾਰੁਚਿ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਃ ਏਸ ਵਿਚਾਰਣਾਖ੍ਯਃ| ਸਭਕ੍ਤੋ-ਭੋਜਨਸ੍ਯਾਦੌ ਮਧ੍ਯੇਨ੍ਤੇ ਵਾ ਪੀਤਃ| ਅਲ੍ਪਃ-ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਃ|
Adhikarana ਬਂਹਣਸ੍ਯ ਵਿਸਯਃ (੨੦-੨੧) · Śloka ੨੧
ਹਿਤਃ ਸ ਚ| ਬਾਲਵਦ੍ਧਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵਿਣ੍ਮਦ੍ਯਸ਼ੀਲਿਸੁ||੨੦|| ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਸੁਖਿਤਕ੍ਲੇਸ਼ਭੀਰੁਸੁ| ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਲ੍ਪਦੋਸੇਸੁ ਕਾਲੇ ਚੋਸ੍ਣੇ ਕਸ਼ੇਸੁ ਚ||੨੧||
हितः स च| बालवृद्धपिपासार्तस्नेहद्विण्मद्यशीलिषु||२०|| स्त्रीस्नेहनित्यमन्दाग्निसुखितक्लेशभीरुषु| मृदुकोष्ठाल्पदोषेषु काले चोष्णे कृशेषु च||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ ਚ-ਸ੍ਨੇਹੋ, ਬਾਲਾਦਿਸੁ ਹਿਤਃ| ਬਾਲਾਦੀਨਾਮਿਤਰੇਤਰਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਾਃ-ਤਟ੍ਪੀਡਿਤਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਿਸੋ-ਯੇ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਸ੍ਨੇਹਂ ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਨੇਹਯੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਤ੍ਯੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯੇਸੁ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਾਲੇ ਚੋਸ੍ਣੇ-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦੌ, ਕਸ਼ੇਸੁ ਚ ਨਰੇਸੁ ਹਿਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਂਹਣਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਹਿਤਃ ਸ ਚੇਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵਿਟ੍-ਸ੍ਨੇਹਾਰੋਚਕੀ| ਮਦ੍ਯਸ਼ੀਲੀ-ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਃ| ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਃ-ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੀਲੀ| ਸੁਖਿਤਃ-ਸੁਖੀ|
Adhikarana ਬਂਹਣਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਵਿਸਯਃ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਸ ਚੋਪਯੁਕ੍ਤਃ ਕਿਂ ਕਰੋਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤੋਸਾਵਧੋਮਧ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵ-ਦੇਹਜਾਨ੍| ਵ੍ਯਾਧੀਞ੍ਜਯੇਦ੍ਬਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍||੨੨||
स चोपयुक्तः किं करोति ? इत्याह - - - - प्राङ्मध्योत्तरभक्तोऽसावधोमध्योर्ध्व-देहजान्| व्याधीञ्जयेद्बलं कुर्यादङ्गानां च यथाक्रमम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਾਕ੍ ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚੋਤ੍ਤਰਂ ਚ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਭਕ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਨੇਹੇ ਸ ਏਵਮ੍| ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ,-ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦਾਵੁਪਯੁਕ੍ਤੋਸੌ ਸ੍ਨੇਹੋਧੋਦੇਹਜਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍, ਮਧ੍ਯ ਉਪਯੁਕ੍ਤੋ ਮਧ੍ਯਦੇਹਜਾਨ੍, ਭਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਜਾਨਿਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਤਥਾ, ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ-ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਨਾਮਧੋਮਧ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਸਂਜ੍ਞਕਾਨਾਂ, ਬਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਇਦਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਮਾਰੁਤੇਭ੍ਯਧਿਕੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਦਾ ਸਲਵਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵਧਿਕੇ ਪਿਤ੍ਤੇ, ਕਫੇ ਸਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤਥਾ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਂਹਣਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਵਿਸਯਮਾਹ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਧ੍ਯੇਤਿ|
Adhikarana ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯਾਨੁਪਾਨਮ੍, ਤੁਵਰਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਨੇਹਯੋਰੁਸ੍ਣੋਦਕਨਿਸੇਧਃ (੨੩-੨੪) · Śloka ੨੪
ਵਾਰ੍ਯੁਸ੍ਣਮਚ੍ਛੇਨੁ ਪਿਬੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤਤ੍ਸੁਖਪਕ੍ਤਯੇ| ਆਸ੍ਯੋਪਲੇਪਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਚ, ਤੌਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੇ ਨ ਤੁ||੨੩|| ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾਯਾਂ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨੋਦ੍ਗਾਰਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਲਘੁਤਾ ਰੁਚਿਃ||੨੪||
वार्युष्णमच्छेऽनु पिबेत् स्नेहे तत्सुखपक्तये| आस्योपलेपशुद्ध्यै च, तौवरारुष्करे न तु||२३|| जीर्णाजीर्णविशङ्कायां पुनरुष्णोदकं पिबेत्| तेनोद्गारविशुद्धिः स्यात्ततश्च लघुता रुचिः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਚ੍ਛੇ-ਅਚ੍ਛਪੇਯੇ, ਸ੍ਨੇਹੇ-ਉਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਮਹ੍ਰਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰੋਪਯੋਜਿਤੇ, ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਉਸ੍ਣਂ ਵਾਰਿ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ? ਤਤ੍ਸੁਖਪਕ੍ਤਯੇ-ਤਸ੍ਯ-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ, ਸੁਖਪਕ੍ਤਿਃ-ਸੁਖੇਨ ਪਾਕਃ, ਤਦਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਆਸ੍ਯੋਪਲੇਪਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਚ ਸ੍ਨੇਹਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਮੁਖਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ| ਤੌਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੇ ਨ ਤੁ-ਤੁਵਰਤੈਲੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲੇ ਚਾਚ੍ਛਪੇਯੇਪ੍ਯੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਨ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਯੋਰਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਤੁਵਰਸ੍ਯਾਯਂ ਵਿਕਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤੌਵਰਃ| ਤਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰ ਇਤ੍ਯਣ੍| ਏਵਮਾਰੁਸ੍ਕਰੇ ਚ| ਚਿਰਪੀਤੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹੇ ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਂਸ਼ਯੇ ਸਤਿ ਭੂਯੋਪ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਨੁਪਾਨਾਪੇਕ੍ਸਂ ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍, ਨ ਵੀਪ੍ਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਨ-ਉਸ੍ਣੋਦਕਪਾਨੇਨ, ਉਦ੍ਗਾਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ-ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾਤਃ, ਅਧਿਕਮਙ੍ਗਲਾਘਵਂ ਰੁਚਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਪਾਯਿਨਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਨ੍ਯਦਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੫)| ਯਥਾ-"ਤਤੋ ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣੋ ਨਿਵਾਤੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਜਰਣਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸੇਤ ਤਸ੍ਯਨ੍ਨੁਸ੍ਣਾਲ੍ਪਵਾਰਿਪਃ|| ਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਭ੍ਰਮਨਿਸ੍ਠੀਵਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਾਦਾਰੁਚਿਕ੍ਲਮੈਃ| ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਭੇਸਜਂ ਜੀਰ੍ਯਜ੍ਜੀਰ੍ਣਂ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਲਾਘਵਾਤ੍|| ਅਨੁਲੋਮਾਨਿਲਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਭਿਃ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯਾਨੁਪਾਨਮਾਹ-ਵਾਰ੍ਯੁਸ੍ਣਮਿਤਿ| ਤੁਵਰਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਨੇਹਯੋਰੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਤੌਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੇ ਨਤ੍ਵਿਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਤੌਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੇ ਨ ਤੁ| ਉਸ੍ਣੋਪਚਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਸ੍ਯਾਦੁਸ੍ਣੋ ਹ੍ਯੁਸ੍ਣਰ੍ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਯਥਾਕਾਲਮਜੀਰ੍ਯਤਿ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣੋਦਕਪਾਨਮਾਹ-ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣੇਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਫਲਮਾਹ-ਤੇਨੋਦ੍ਗਾਰਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤਿ| ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) - "ਤਤੋ ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣੋ ਨਿਵਾਤੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਜਰਣਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸੇਤ ਤਸ੍ਯਨ੍ਨੁਸ੍ਣਾਲ੍ਪਵਾਰਿਪਃ|| ਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਭ੍ਰਮਨਿਸ੍ਠੀਵਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਾਦਾਰੁਚਿਕ੍ਲਮੈਃ| ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਭੇਸਜਂ ਜੀਰ੍ਯਜ੍ਜੀਰ੍ਣਂ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਲਾਘਵਾਤ੍|| ਅਨੁਲੋਮਨਿਲਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਭਿਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗੇ ਭੋਜਨਨਿਯਮਃ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਹ - - - - ਭੋਜ੍ਯੋਨ੍ਨਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪਾਸ੍ਯਨ੍ ਸ਼੍ਵਃ ਪਿਬਨ੍ ਪੀਤਵਾਨਪਿ| ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸਙ੍ਕਰਮ੍||੨੫||
मात्रामाह - - - - भोज्योऽन्नं मात्रया पास्यन् श्वः पिबन् पीतवानपि| द्रवोष्णमनभिष्यन्दि नातिस्निग्धमसङ्करम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਭੋਜ੍ਯੋ-ਭੋਜਯਿਤਵ੍ਯੋ ਨਰਃ| ਕਿਂ ਤਤ੍ ? ਅਨ੍ਨਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚੋਭਯਥਾ ਸਮਾਸਃ,-ਦ੍ਰਵੇਣਮੁਦ੍ਗਯੂਸਾਦਿਨਾ ਸਹੋਸ੍ਣਮਨ੍ਨਂ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮ੍, ਤਥਾ ਕੇਵਲਂ ਦ੍ਰਵਂ ਚ ਤਦੁਸ੍ਣਂ ਚ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਂ ਵਿਲੇਪ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕੇਵਲਮੇਵ, ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਨ ਕਫਕਤ੍| ਤਥਾ, ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਈਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਅਸਙ੍ਕਰਂ-ਅਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਮ੍, ਅਪਥ੍ਯੇਨਾਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਃ ਪੁਰੁਸਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੀਦਸ਼ਮਨ੍ਨਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਭੋਜ੍ਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼੍ਵਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਾਸ੍ਯਨ੍-ਪਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍| ਤਥਾ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਦਿਨੇ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬਨ੍| ਤਥਾ, ਪੀਤਵਾਨਪਿ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਮ੍| ਅਪਿਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਨਨੁ, "ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੮|੧) ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਤਤ੍ਕਿਮਿਹ ਪੁਨਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਗ੍ਰਹਣੇਨ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮਾਣਾਰ੍ਥਃ, ਇਹ ਤ੍ਵਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ| ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ,-ਯਾਵਦਨ੍ਨਮਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਪਰਿਣਮਤਿ ਤਾਵਤੋਪ੍ਯਨ੍ਨਾਦਨੇਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਭੋਜ੍ਯਮਿਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਨਪ੍ਰਯੋਗੇ ਭੋਜਨਨਿਯਮਮਾਹ-ਭੋਜ੍ਯੋਨ੍ਨਮਿਤਿ| ਭੋਜ੍ਯੋ-ਭੋਜਯਿਤਵ੍ਯਃ| ਮਾਤ੍ਰਯਾ-ਅਲ੍ਪਮਾਨੇਨ| ਸ਼੍ਵਃਪਾਸ੍ਯਨ੍-ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਦਿਨੇ| ਪਿਬਨ੍-ਯਾਵਨ੍ਤਿ ਦਿਨਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬਤਿ ਤਾਵਨ੍ਤਿ| ਪੀਤਵਾਨ੍-ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੇ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਦਿਨਾਨਿ| ਅਸਙ੍ਕਰਂ-ਨਾਨਾਜਾਤੀਯਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਕਰਰਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗੇ ਵਿਹਾਰਨਿਯਮਃ (੨੬-੨੮) · Śloka ੨੮
ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਯਃ| ਨ ਵੇਗਰੋਧੀ ਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਹਿਮਾਤਪਾਨ੍||੨੬|| ਪ੍ਰਵਾਤਯਾਨਯਾਨਾਧ੍ਵਭਾਸ੍ਯਾਤ੍ਯਾਸਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤੀਃ| ਨੀਚਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚੋਪਧਾਨਾਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਧੂਮਰਜਾਂਸਿ ਚ||੨੭|| ਯਾਨ੍ਯਹਾਨਿ ਪਿਬੇਤ੍ਤਾਨਿ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਚ ਕ੍ਰਮਃ||੨੮||
उष्णोदकोपचारी स्याद्ब्रह्मचारी क्षपाशयः| न वेगरोधी व्यायामक्रोधशोकहिमातपान्||२६|| प्रवातयानयानाध्वभाष्यात्यासन संस्थितीः| नीचात्युच्चोपधानाहः स्वप्नधूमरजांसि च||२७|| यान्यहानि पिबेत्तानि तावन्त्यन्यान्यपि त्यजेत्| सर्वकर्मस्वयं प्रायो व्याधिक्षीणेषु च क्रमः||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ, ਅਸੌ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਾਤਾ ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਉਸ੍ਣੋਦਕਮੁਪਚਰਿਤੁਂ ਸੇਵਿਤੁਂ-ਸ਼ੀਲਮਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ-ਲਲਨਾਸਙ੍ਗਰਹਿਤਃ| ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਯ ਇਤਿ "ਅਧਿਕਰਣੇ ਸ਼ੇਤੇਃ" ਇਤ੍ਯਚ੍| ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਣਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸੇਧਃ| ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬਤਿ ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਹਾਨਿ, ਤਾਨ੍ਯਪਰਂ ਤਾਵਤ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਰਹਿਤਾਨ੍ਯਪ੍ਯਹਾਨਿ ਯਾਵਤ੍ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੀਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸ੦-ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਸੁ, ਅਯਂ-"ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ, ਕ੍ਰਮੋ-ਵਿਧਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਾਪਨਾਦਿਸ੍ਵਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਾਜੀਰ੍ਣਵਰ੍ਜ੍ਯੋ ਨਾਯਂ ਵਿਧਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ| ਅਤ੍ਰਪ੍ਯਤੀਸਾਰਾਦਿਸ੍ਵਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੀਨਾਮਨੁਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਨਪ੍ਰਯੋਗੇ ਵਿਹਾਰਨਿਯਮਮਾਹ-ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਉਪਚਾਰਃ-ਸ੍ਨਾਨਪਾਨਾਦਿਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੀਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਯਾਨਯਾਨਂ-ਅਸ਼੍ਵਾਦਿਨਾ ਗਮਨਮ੍| ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਤਯਾਵਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਨੀਚਮੁਤ੍ਯੁਚ੍ਚਂ ਵਾ ਉਪਧਾਨਂ-ਉਚ੍ਛੀਰ੍ਸਕਮ੍| ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਨੋਕ੍ਤਮੁਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰਾਦਿਨਿਯਮਂ ਸ੍ਵੇਦਨਾਦਿਸੁ ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਚਾਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਿਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਮਨਸ੍ਨੇਹੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਦੁਪਚਾਰਃ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਉਪਚਾਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਮਨੇ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍| |੨੯|
उपचारस्तु शमने कार्यः स्नेहे विरिक्तवत्| |२९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੁਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇ| ਸ਼ਮਨੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤੂਪਯੁਕ੍ਤੇ ਉਪਚਾਰੋਭੋਜਨਾਦਿਵਿਧਿਃ, ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਃ,-ਯਥਾ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾਦਿਕਃ ਕ੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ ਤਸ੍ਯਾਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਮਨਸ੍ਨੇਹੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤੋਪਚਾਰਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਉਪਚਾਰਸ੍ਤ੍ਵਤਿ| ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍-ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਉਪਚਾਰੋ-ਭੋਜਨਾਦਿਵਿਧਿਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਙ੍ਗਮੁਕ੍ਤਮ੍| (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਾਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਮਦੁ ਭੇਸਜਮ੍| ਉਤ੍ਤੇਜਨਂ ਹੁਤਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਲਾਘਵਕਾਰਿ ਚ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਅਚ੍ਛਪਾਨਸ੍ਯ ਪਾਨਾਵਧਿਃ, ਅਵਧ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਃ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
| ਤ੍ਰ੍ਯਹਮਚ੍ਛਂ ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਕ੍ਰੂਰੇ ਸਪ੍ਤਦਿਨਂ ਪਿਬੇਤ੍||੨੯|| ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਥਵਾ ਯਾਵਦਤਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀ ਭਵੇਤ੍ਪਰਮ੍| |੩੦|
| त्र्यहमच्छं मृदौ कोष्ठे क्रूरे सप्तदिनं पिबेत्||२९|| सम्यक्स्निग्धोऽथवा यावदतः सात्म्यी भवेत्परम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸਤਿ ਪੁਰੁਸਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਨਮਚ੍ਛਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਧ੍ਯਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤ੍ਵਤ ਏਵ ਲਕ੍ਸਣਾਦਧਿਗਮ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ,-ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਹਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ| ਯਦਿ ਚ [ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇ ] ਤ੍ਰਯੇਣ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਾ ਚਤੁਸ੍ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਮਪਿ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਧ੍ਯਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤੁ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਮਪਿ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਥਵਾ ਯਾਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਵਾ ਨੈਸ ਨਿਯਮਃ, ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੇਵ ਨਿਯਮਃ| ਅਤਃ ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਚ੍ਛਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪੇਯੋ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤਃਪਰਂ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀ ਭਵੇਤ੍| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭੂਤੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹੇ ਯੋ ਦੋਸਃ ਸ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਕਥਿਤਃ| ਯਥਾ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) - "ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭੂਤੋ ਹਿ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਮਲਾਨਾਮੁਦੀਰਣਮ੍| ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਵਾ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਯਥਾਮ੍ਬ੍ਵੋਘੋਤਿਯੋਜਨਾਤ੍||" ਇਤਿ| ਯਦਿ ਤੁ ਸਪ੍ਤਾਹੇਨਾਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਦਿਨਮੇਕਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤਿ ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਯ ਪਾਨਾਵਧਿਮਾਹ-ਤ੍ਰ੍ਯਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਤ੍ਰਿਦਿਨਮ੍, ਕ੍ਰੂਰੇ ਸਪ੍ਤਦਿਨਮ੍, ਯਾਵਦ੍ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਦੌ ਕ੍ਰੂਰੇ ਚ| ਅਵਧ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਅਤ ਇਤਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭੂਤਸ੍ਯ ਦੋਸਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭੂਤੋ ਹਿ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਮਲਾਨਾਮੁਦੀਰਣਮ੍| ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਵਾ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਯਥਾਮ੍ਬ੍ਵੋਘੋਤਿਯੋਜਨਾਤ੍|| ਨਿਹਤ੍ਯ ਸੇਤੁਂ ਮਤ੍ਕੋਸ੍ਠਾਤ੍ ਸ੍ਰਵਤਿ ਕ੍ਸਪਯਨ੍ਮਦਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੋਪ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਤਥਾ ਹਤ੍ਵਾ ਸ੍ਰਵਤਿ ਕ੍ਸਪਯਂਸ੍ਤਨੁਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੦-੩੧) · Śloka ੩੧
| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਦੀਪ੍ਤੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਚਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸਂਹਤਮ੍||੩੦|| ਸ੍ਨੇਹੋਦ੍ਵੇਗਃ ਕ੍ਲਮਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ, ਰੂਕ੍ਸੇ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ ਘ੍ਰਾਣਵਕ੍ਤ੍ਰਗੁਦਸ੍ਰਵਾਃ||੩੧||
| वातानुलोम्यं दीप्तोऽग्निर्वर्चः स्निग्धमसंहतम्||३०|| स्नेहोद्वेगः क्लमः सम्यक्स्निग्धे, रूक्षे विपर्ययः| अतिस्निग्धे तु पाण्डुत्वं घ्राणवक्त्रगुदस्रवाः||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਪੁਰੁਸੇ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਾਦਿ ਕ੍ਲਮਾਨ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਭਵਤਿ| ਵਰ੍ਚਃ-ਸ਼ਕਤ੍, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤਥਾਸਂਹਤਂ-ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍| ਰੂਕ੍ਸੇ-ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ, ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ-ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍| ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਤੁ-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਤਿਯੋਜਨਾਤ੍, ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਰਵਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਘ੍ਰਾਣਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਮਿਤਿ| "ਮਦੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਤਾਂ ਲਾਘਵਂ ਵਿਮਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾ ਚ" ਇਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੨੫)| ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਰੂਕ੍ਸ ਇਤਿ| ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ-ਵਾਤਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯਾਦਿਃ| ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਇਤਿ| ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ-ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਗੁਦਦਾਹਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਤੋਦ੍ਗਾਰਭ੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਤਿਸੇਵਨਾਤ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਮਿਥ੍ਯਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੨-੩੩) · Śloka ੩੩
ਅਮਾਤ੍ਰਯਾਹਿਤੋ ਕਾਲੇ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਸਂਜ੍ਞਤਾਃ||੩੨|| ਕਣ੍ਡੂਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਭ੍ਰਮਾਦਿਕਾਨ੍| |੩੩|
अमात्रयाऽहितो काले मिथ्याहारविहारतः| स्नेहः करोति शोफार्शस्तन्द्रास्तम्भविसंज्ञताः||३२|| कण्डूकुष्ठज्वरोत्क्लेशशूलानाहभ्रमादिकान्| |३३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਮਾਤ੍ਰਃ ਪੀਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਃ, ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਬਲਕ੍ਸਯਜਾਡ੍ਯਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਦਯਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਹਿਤੋ-ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਃ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਤਥਾ, ਅਕਾਲੇ-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧੇ| ਤਥਾ, ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਤੋ-"ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਂ " ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ| ਤਥਾ, ਮਿਥ੍ਯਾਵਿਹਾਰਤਃ-"ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਿਥ੍ਯਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਅਮਾਤ੍ਰਯੇਤਿ| ਅਹਿਤਃ-ਅਨੁਚਿਤਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਜਠਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਜਾਡ੍ਯਾਮਸ੍ਤਮ੍ਭਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਨ੍| ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਸ੍ਵਦੋਸਹੇਤੂਤ੍ਥਾਨ੍ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਂਸ਼੍ਚਾਤਿਯੋਗਜਾਨ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਥ੍ਯਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ (੩੩-੩੫) · Śloka ੩੫
| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਲ੍ਲੇਖਨਸ੍ਵੇਦਰੂਕ੍ਸਪਾਨਾਨ੍ਨਭੇਸਜਮ੍||੩੩|| ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਖਲੋਦ੍ਦਾਲਯਵਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਦ੍ਰਵਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਥ੍ਯਾਗੋਮੂਤ੍ਰਗੁਗ੍ਗੁਲੁ||੩੪|| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦਿ ਸਾਧਨਮ੍| |੩੫|
| क्षुत्तृष्णोल्लेखनस्वेदरूक्षपानान्नभेषजम्||३३|| तक्रारिष्टखलोद्दालयवश्यामाककोद्रवम्| पिप्पलीत्रिफलाक्षौद्रपथ्यागोमूत्रगुग्गुलु||३४|| यथास्वं प्रतिरोगं च स्नेहव्यापदि साधनम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦਿ-ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਸਤਿ, ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਦਿ ਸਾਧਨਂ-ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਨਿਗ੍ਰਹੌ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰੋਕ੍ਤੌ| ਉਲ੍ਲੇਖਨਂ-ਵਮਨਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪਾਨਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਯੋਗਃ| ਤਕ੍ਰਾਣਿ ਚਾਰਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਮਾਸਃ| ਖਲੋ-ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ| ਉਦ੍ਦਾਲਃ-ਸ਼ਾਲਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਦੋਸਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇਨ, ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ-ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੋਗੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇਧ੍ਯਾਯ ਉਕ੍ਤਂ ਤਤ੍, ਤਦਪਿ ਸਾਧਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਥ੍ਯਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ-ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਲ੍ਲੇਖਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਲ੍ਲੇਖਨਂ-ਵਮਨਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਂ ਪਾਨਾਦਿਤ੍ਰਯਮ੍| ਉਦ੍ਦਾਲੋ-ਵਨਕੋਦ੍ਰਵਃ| ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੋਗੇ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਪਿ,ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਾਧਨਸ੍ਯ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਾਤਿਕਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ - - - - | ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇ ਲਙ੍ਘਨਵਤ੍ਕਤਾਤਿਕਤਲਕ੍ਸਣਮ੍||੩੫||
स्नेहव्यापत्साधनस्य विरूक्षणस्वभावत्वात् प्रसङ्गेन विरूक्षणस्य सम्यक्कृतातिकृतलक्षणमाह - - - - | विरूक्षणे लङ्घनवत्कृतातिकृतलक्षणम्||३५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇ ਸਮ੍ਯਗੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਥਾਤ੍ਯਰ੍ਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਚ ਲਙ੍ਘਨਵਤ੍ ਕਤਾਤਿਕਤਲਕ੍ਸਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਤਂ ਚਾਤਿਕਤਂ ਚ ਕਤਾਤਿਕਤੇ, ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਤਾਤਿਕਤਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਕਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਯੋਗਲਕ੍ਸਣਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਸ੍ਯ ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯ ਯਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਮਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾਦਿ ਤਦੇਵ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇ ਕਤੇ ਲਕ੍ਸਣਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਅਤਿਕਤੇ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇਤਿਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਿਕਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯੁਕ੍ਤਵਿਰੂਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਵਿਰੂਕ੍ਸਣ ਇਤਿ| ਲਙ੍ਘਨਵਤ੍-ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇ "ਵਿਮਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਅਤਿਯੋਗੇ "ਅਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਂ-ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਃ| ਅਤਿਕਤਂ-ਅਤਿਯੋਗਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਯਦਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰੀ ਕਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਮਾਸ਼ੁ ਜਰਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੋਜੋਭਿਤਸ਼੍ਚਰਨ੍|| ਉਦੀਰਯੇਤ੍ਸੋਪਸਰ੍ਗਾਂ ਪਿਪਾਸਾਮਸ੍ਯ ਚਾਧਿਕਾਮ੍| ਸੋਸੂਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਯਦ੍ਯੁਦਕਂ ਨ ਪਿਬੇਦਾਸ਼ੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍|| ਸ਼ੀਤਸੇਕਾਵਗਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤਸ੍ਣਾਪੀਡਿਤੋ ਭਜੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਵਵਿਸੇਣੇਵ ਪਨ੍ਨਗਃ| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਬਲਵਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਦਿਹ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰੋਮੁਖਮ੍| ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍ਤਦਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਚ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤੋਦਕਂ ਪੁਨਃ|| ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਮੁਲ੍ਲਿਖੇਦ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਕਫਾਨਿਲੇ| ਸਮਦੋਸਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ਼ੇਸਂ ਸ੍ਨੇਹਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨੋਦ੍ਭਰੇਤ੍|| ਤਤੋ ਦੋਸਾਦਿਬਲਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਨ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੇਵਲਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਦੇਯਂ ਸਾਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|| ਸਰ੍ਵਂ ਹ੍ਯਨੁਰੁਜੇਦ੍ਦੇਹਂ ਹਤ੍ਵ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਚ ਮਾਰਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਃ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਦ੍ਵ੍ਯਹਾਦ੍ਵਮਨਮ੍ (੩੬-੩੭) · Śloka ੩੭
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਭੁਕ੍ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਕਂ, ਵਮਨਂ ਪੁਨਃ||੩੬|| ਏਕਾਹਂ ਦਿਨਮਨ੍ਯਚ੍ਚ ਕਫਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ਕਰੈਃ| |੩੭|
स्निग्धद्रवोष्णधन्वोत्थरसभुक् स्वेदमाचरेत्| स्निग्धस्त्र्यहं स्थितः कुर्याद्विरेकं, वमनं पुनः||३६|| एकाहं दिनमन्यच्च कफमुत्क्लेश्य तत्करैः| |३७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚਾਸੌ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਸ਼੍ਚ, ਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਃ ਸ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਭੁਕ੍| ਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸੋ-ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ਮਾਂਸਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਰਸਃ, ਤਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| ਮਾਂਸਰਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਤ ਏਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵਗ੍ਰਹਣਮਧਿਕਯੋਗਾਯੇਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਉਸ੍ਣਂ-ਉਭਯਥਾ ਵੀਰ੍ਯਤੋਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਚ੍ਚ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਃ ਪੁਰੁਸਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਭੁਕ੍ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰਨ੍ ਦਿਨਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਨ੍ ਵਿਰੇਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵਮਨਂ ਪੁਨਰਿਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਮਨਮੇਵੋਪਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਦੈਕਾਹਮਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਭੁਕ੍ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੋਨ੍ਯਚ੍ਚ ਦਿਨਂ-ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਹਃ, ਕਫਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ-ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵ੍ਯ, ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਮਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕੈਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ? ਤਤ੍ਕਰੈਃ,-ਕਫਕਰਣਹੇਤੁਭਿਰ੍ਮਾਸਕ੍ਸੀਰਮਤ੍ਸ੍ਯਗੁਡਾਦਿਭਿਃ| ਤਤ੍ਕਰੈਰਿਤਿ ਕਞੋ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਹੇਤੌ ਟਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਸ੍ਵੇਦਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣੇਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪੁਰੁਸੋਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| ਸ੍ਵੇਦੇ ਚ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮਨ੍ਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਰਸਂ ਚ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦਿਨਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਤ੍ਰ੍ਯਹਮਿਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਦ੍ਵ੍ਯਹਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਵਮਨਮਿਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਏਕਾਹਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਨੇ ਕਫਕਰੈਃ ਕਫਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਤਤੀਯੇ ਵਮਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਮਾਂਸਲਾਦੀਨਾਂ ਰੂਕ੍ਸਣਪੂਰ੍ਵਕਂ ਸ੍ਨੇਹਨਮ੍ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੮
| ਮਾਂਸਲਾ ਮੇਦੁਰਾ ਭੂਰਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋ ਵਿਸਮਾਗ੍ਨਯਃ||੩੭|| ਸ੍ਨੇਹੋਚਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ਼ੋਧਯੇਦੇਵਂ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨ ਜਾਯਤੇ||੩੮||
| मांसला मेदुरा भूरिश्लेष्माणो विषमाग्नयः||३७|| स्नेहोचिताश्च ये स्नेह्यास्तान् पूर्वं रूक्षयेत्ततः| संस्नेह्य शोधयेदेवं स्नेहव्यापन्न जायते||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਾਂਸਲਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੁਰੁਸਾ ਯੇ ਸ਼ੋਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤੁਮਭੀਸ੍ਟਾਃ, ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ-ਪ੍ਰਥਮਂ, ਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤਤੋ-ਰੂਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ, ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਕਿਮੇਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਏਵਂ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨ ਜਾਯਤੇ| ਮਾਂਸਲਾਃ-ਉਪਚਿਤਮਾਂਸਾਃ| ਮੇਦੁਰਾਃ-ਮੇਦਸ੍ਵਿਨਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਂਸਲਾਦੀਨਾਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਪੂਰ੍ਵਕਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਮਾਂਸਲਾ ਇਤਿ| ਸ੍ਨੇਹੋਚਿਤਾਃ-ਸ੍ਨੇਹਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਃ|
Adhikarana ਮਲਪ੍ਰੇਰਣਮ੍ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਅਲਂ ਮਲਾਨੀਰਯਿਤੁਂ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ| |੩੯|
अलं मलानीरयितुं स्नेहश्चासात्म्यतां गतः| |३९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦੇਵਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ ਸਨ੍ ਮਲਾਨ੍-ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਪੁਰੀਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ, ਈਰਯਿਤੁਂ-ਪ੍ਰੇਰਯਿਤੁਂ, ਅਲਂ-ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹਾਪਨਯਨੇ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ-ਅਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹੋਚਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ ਏਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਯ ਪਾਚਨਪੂਰ੍ਵਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਾਚਨਂ ਹਿ ਰੂਕ੍ਸਣਮੇਵ|
Adhikarana ਬਾਲਵਦ੍ਧਾਦਿਸੁ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਨਮ੍ (੩੯-੪੦) · Śloka ੪੦
| ਬਾਲਵਦ੍ਧਾਦਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਪਰਿਹਾਰਾਸਹਿਸ੍ਣੁਸੁ||੩੯|| ਯੋਗਾਨਿਮਾਨਨੁਦ੍ਵੇਗਾਨ੍ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| |੪੦|
| बालवृद्धादिषु स्नेहपरिहारासहिष्णुषु||३९|| योगानिमाननुद्वेगान् सद्यःस्नेहान् प्रयोजयेत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ-ਬਾਲਾਦਿਸੁ ਤਥਾ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਸਯੇ ਪਰਿਹਾਰਃ-ਸ਼ੀਤੋਦਕਾਦਿਃ, ਤਮਸਹਿਸ੍ਣੁਸੁ-ਅਕ੍ਸਮੇਸੁ, ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਾਖ੍ਯਾਨਨੁਦ੍ਵੇਗਾਨ੍-ਅਨੁਦ੍ਵੇਜਕਾਨ੍, ਏਤਾ(ਇਮਾ) ਨ੍-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨ੍, ਯੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਬਾਲਾਦਿਸੁ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਬਾਲੇਯਾਦਿ| ਇਮਾਨ੍-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨ੍| ਅਨੁਦ੍ਵੇਗਾਨ੍-ਸੁਖਸੇਵ੍ਯਾਨ੍|
Adhikarana ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਨਾ ਅਸ੍ਟੌ ਯੋਗਾਃ (੪੦-੪੨) · Śloka ੪੨
ਕਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਂਸਰਸਾਸ੍ਤੇਸੁ, ਪੇਯਾ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਭਰ੍ਜਿਤਾ||੪੦|| ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸਸ੍ਨੇਹਫਾਣਿਤਃ, ਕਸ਼ਰਾ ਤਥਾ| ਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾ ਘਤਾਢ੍ਯੋਸ੍ਣਾ, ਦਧ੍ਨੋ ਵਾ ਸਗੁਡਃ ਸਰਃ||੪੧|| ਪੇਯਾ ਚ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਾ ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਪਞ੍ਚਮੈਃ| ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸ੍ਨੇਹਨਾਃ ਸਦ੍ਯਃ, ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਲਵਣੋਲ੍ਬਣਾਃ||੪੨||
कांस्तान् ? इत्याह - - - - | प्राज्यमांसरसास्तेषु, पेया वा स्नेहभर्जिता||४०|| तिलचूर्णश्च सस्नेहफाणितः, कृशरा तथा| क्षीरपेया घृताढ्योष्णा, दध्नो वा सगुडः सरः||४१|| पेया च पञ्चप्रसृता स्नेहैस्तण्डुलपञ्चमैः| सप्तैते स्नेहनाः सद्यः, स्नेहाश्च लवणोल्बणाः||४२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੇਸੁ-ਬਾਲਾਦਿਸੁ, ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਂਸਰਸਾਃ-ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਂਸਾਨਿ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਤਦ੍ਰਸਾਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਨੇਹਭਰ੍ਜਿਤਾ ਪੇਯਾ| ਤਥਾ, ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਃ-ਪਲਲਾਖ੍ਯਃ, ਸਸ੍ਨੇਹਫਾਣਿਤਃ-[ ਸ੍ਨੇਹੇਨ- ] ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਫਾਣਿਤੇਨ-ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਵਿਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਕਸ਼ਰਾ ਤਥੇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਫਾਣਿਤਯੁਕ੍ਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾ-ਕ੍ਸੈਰੇਯੀ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਚ| [ ਤਥਾ, ] ਦਧਿਸਰੋ ਵਾ ਸਗੁਡਃ| [ ਤਥਾ, ] ਪੇਯਾ ਚ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਾ, 'ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ-ਪ੍ਰਸਤਂ ਵਿਦੁਃ' ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸਾ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਾ| ਕੇਸਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ? ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਚਸ੍ਟੇ-ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਪਞ੍ਚਮੈਰਿਤਿ| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਤਣ੍ਡੁਲਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਤਮੇਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸਦ੍ਯਃ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ੍ਨੇਹਨਾਃ,- ਤ੍ਰਿਚਤੁਰੈਰਹੋਭਿਰ੍ਵਿਨਾਪਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਃ, ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਸ਼੍ਚ| ਨ ਕੇਵਲਮੇਤ ਏਵ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਾ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਲਵਣੋਲ੍ਬਣਾ ਇਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਾਃ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਯੋਪਕ੍ਵਾ ਏਵ| ਕਿਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ ? ਲਵਣੋਲ੍ਬਣਾਃ-ਲਵਣਾਢ੍ਯਾਃ, ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਯੋਗਾਨਾਹ-ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਂਸਰਸਾ ਇਤਿ| ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਂਸਾਃ-ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਂਸਾ, ਅਲ੍ਪੋਦਕਸਿਦ੍ਧਾ ਰਸਾ ਇਤ੍ਯੇਕਃ| ਤੇਸੁ-ਮਾਂਸਰਸੇਸੁ, ਸਿਦ੍ਧਾ ਸ੍ਨੇਹਭਸ੍ਟਾ ਪੇਯੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਸ੍ਨੇਹਫਾਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਿਲਚੂਰ੍ਣ ਇਤਿ ਤਤੀਯਃ| ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤਾ ਕਸ਼ਰੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ਉਸ੍ਣਾ ਘਤਾਢ੍ਯਾ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਾ ਪੇਯੇਤਿ ਪਞ੍ਚਮਃ| ਗੁਡਸਹਿਤੋ ਦਧਿਸਰ ਇਤਿ ਸਸ੍ਠਃ| ਘਤਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਤਣ੍ਡੁਲੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪ੍ਰਸਤਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਕਤਾ ਪੇਯੇਤਿ ਸਪ੍ਤਮਃ| ਅਸ੍ਟਮਂ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਮਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚੇਤਿ|
Adhikarana ਲਵਣਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਕਥਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਨਤ੍ਵਮ੍ (੪੩) · Śloka ੪੩
ਕਸ੍ਮਾਲ੍ਲਵਣਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾ ਅਪਕ੍ਵਾ ਅਪਿ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਾਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਤਦ੍ਧ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ| |੪੩|
कस्माल्लवणसंयोगात् स्नेहा अपक्वा अपि सद्यःस्नेहनाः ? इत्याह - - - - तद्ध्यभिष्यन्द्यरूक्षं च सूक्ष्ममुष्णं व्यवायि च| |४३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਲ੍ਲਵਣਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰਾਵਕਂ, ਅਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤੋਗਾਮਿ| 'ਵ੍ਯਵਾਯਿ-ਦੇਹਮਖਿਲਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਾਕਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ'|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਲਵਣਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਕਥਂ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਤ੍ਵਮ੍? ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ-ਤਦ੍ਧੀਤਿ| ਤਤ੍-ਲਵਣਮ੍| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਸ੍ਰੋਤੋਲੀਨਮਲੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਮ੍| ਅਰੂਕ੍ਸਂ-ਸ੍ਨੇਹਾਵਿਪਰੀਤਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤਃਸਞ੍ਚਾਰਿ| ਉਸ੍ਣਂ-ਸ੍ਨੇਹਵਿਲਾਯਨਮ੍| ਵ੍ਯਵਾਯਿ-ਵਿਚਰਣਸ਼ੀਲਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) -"ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਂਸਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾਨ੍ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਜਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍| ਸ੍ਨੇਹਭਸ੍ਟੇਸੁ ਵਾ ਤੇਸੁ ਯਵਾਗੂਂ ਨਾਤਿਸਂਹਤਾਮ੍|| ਤਿਲਕਾਮ੍ਬਲਿਕਂ ਭੂਰਿਸ੍ਨੇਹਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤੀਮਪਿ| ਪੇਯਾਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਂ ਕ੍ਸੈਰੇਯੀਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵ ਸਸਿਤਾਘਤੇ|| ਸਰ੍ਪਿਲਵਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸਦ੍ਯੋਦੁਗ੍ਧਂ ਤਥਾ ਪਯਃ| ਪਾਯਸਂ ਮਾਸਮਿਸ਼੍ਰਂ ਚ ਬਹੁਸ੍ਨੇਹਸਮਾਯੁਤਮ੍|| ਤੈਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਗੁਡਸੁਰਾਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਿਨਃ| ਸ੍ਨੇਹਂ ਚੈਕਂ ਸੁਰਾਚ੍ਛੇਨ ਦਧ੍ਨੋ ਵਾ ਸਗੁਡਂ ਸਰਮ੍|| ਵਸਾਂ ਵਰਾਹਜਾਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਲਵਣਂ ਤਿਲਾਨ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਲਵਣਂ ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਕਮ੍|| ਦਧ੍ਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯੋਸਗਰ੍ਭਂ ਧਾਤ੍ਰੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇ ਘਤਮ੍| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਮ੍ਬੁਕ੍ਸਾਰਕ੍ਸੀਰਸੁਰਾਦਧਿ|| ਘਤਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰਃ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਬਦਰਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸੈਃ|| ਯੋਨਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਮਯਹਰਾਨ੍ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਥਂ ਗੁਡਾਦਿਨਿਸੇਧਃ (੪੩-੪੪) · Śloka ੪੪
| ਗੁਡਾਨੂਪਾਮਿਸਕ੍ਸੀਰਤਿਲਮਾਸਸੁਰਾਦਧਿ||੪੩|| ਕੁਸ੍ਠਸ਼ੋਫਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਥਂ ਨ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| |੪੪|
| गुडानूपामिषक्षीरतिलमाषसुरादधि||४३|| कुष्ठशोफप्रमेहेषु स्नेहार्थं न प्रकल्पयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸਤਿ ਗੁਡਾਦਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਨ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍-ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਗੁਡਾਦੀਨਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਨਿ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਗੁਡਾਨੂਪੇਤਿ|
Adhikarana ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਨੇਹਨਪ੍ਰਕਾਰਃ (੪੪-੪੫) · Śloka ੪੫
ਤਰ੍ਹਿ ਤੇ ਕਥਂ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਪਥ੍ਯਾਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਵਿਪਾਚਿਤਾਨ੍||੪੪|| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਤੇਸਾਂ ਯੋਜਯੇਦਵਿਕਾਰਿਣਃ| |੪੫|
तर्हि ते कथं स्नेह्याः ? इत्याह - - - - | त्रिफलापिप्पलीपथ्यागुग्गुल्वादिविपाचितान्||४४|| स्नेहान् यथास्वमेतेषां योजयेदविकारिणः| |४५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਤੇਸਾਂ-ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਾਮ੍, ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਪਾਚਿਤਾਨ੍-ਸਾਧਿਤਾਨ੍, ਅਵਿਕਾਰਿਣਃ-ਅਵਿਕਾਰਕਾਨ੍, ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਯੋ ਵਿਕਾਰਸ੍ਤਦ੍ਵਤਾਮ੍, ਤੇਨ ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਸ਼ੋਫਿਨਾਂ ਮੇਹਿਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੂਚਿਤਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਨ੍ਯਾਹ-ਤ੍ਰਿਫਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਸਾਂ-ਕੁਸ੍ਠਸ਼ੋਫਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਮ੍| ਅਵਿਕਾਰਿਣ ਇਤਿ ਹੇਤੁਗਰ੍ਭਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍|
Adhikarana ਆਮਯਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਨਪ੍ਰਕਾਰਃ (੪੫) · Śloka ੪੫
| ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਤ੍ਵਾਮਯੈਰਗ੍ਨਿਦੇਹਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਕ੍ਸਮਾਨ੍||੪੫||
| क्षीणानां त्वामयैरग्निदेहसन्धुक्षणक्षमान्||४५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਮਯੈਃ-ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ, ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਪੁਨਃ ਪੁਂਸਾਮਗ੍ਨਿਦੇਹਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਕ੍ਸਮਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਦੇਹਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਦੇਹੌ, ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਕ੍ਸਮਾਃ, ਤਾਨ੍| ਯਥਾਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਨਾਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਃ-ਉਦ੍ਦੀਪਕਾਃ, ਦੇਹਸ੍ਯ ਕ੍ਸਮਾਃ-ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਵਹਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਯਂ ਭਾਵਃ,-ਕਿਲ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਵਹ੍ਨਿਰਪਿ ਕ੍ਸੀਣੋ ਭਵਤਿ| ਅਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਯੇ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਵਹਾਃ [ ਤੇ ਉਪਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਕੁਤਃ ? ਤੇ ] ਵਹ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮਾਵਹਨ੍ਤਿ| ਅਥਵਾ ਵਹ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾ ਨ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਵਹਾਃ| ਨ ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਾ ਉਪਯੋਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਉਭਯਕਾਰਿਣ ਏਵ ਯੋਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾ ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣਾਨਾਮੁਚਿਤਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਨ੍ਯਾਹ-ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਮਿਤਿ| ਅਗ੍ਨਿਦੇਹਯੋਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣੇ-ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਨੇ ਕ੍ਸਮਾਨ੍, ਦੀਪਨਬਂਹਣਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੀਲਨਸ੍ਯ ਫਲਮ੍ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਃ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਧਾਤੁਰ੍ਬਲਵਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਦਢੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਮਨ੍ਦਜਰਃ ਸ਼ਤਾਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹੋਪਸੇਵੀ ਪੁਰੁਸਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ||੪੬|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੬||
दीप्तान्तराग्निः परिशुद्धकोष्ठः प्रत्यग्रधातुर्बलवर्णयुक्तः| दृढेन्द्रियो मन्दजरः शतायुः स्नेहोपसेवी पुरुषः प्रदिष्टः||४६|| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने स्नेहविधिर्नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਃ ਪੁਮਾਨਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੇਨ ਸ੍ਨੇਹਮੁਪਸੇਵਤੇ, ਸ ਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤੀਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ| ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਉਪਜਾਤਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧ੍ਯਧ੍ਯਾਯਃ ਸੋਡਸ਼ਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੬||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੀਲਨਸ੍ਯ ਫਲਮਾਹ-ਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਰਿਤਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਧਾਤੁਃ-ਨੂਤਨਧਾਤੁਃ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|| ੧੬||