Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ| ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨ ਏਵੋਕ੍ਤਃ |
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
੪. ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ
Adhikarana ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼੍ਵਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਵਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ (੨-੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾ ਯਤਸ੍ਤੁਲ੍ਯਹੇਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ, ਸਾਧਨਂ ਤਤਃ| ਤੁਲ੍ਯਮੇਵ|੧|
View original
अथातः श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| श्वासहिध्मा यतस्तुल्यहेत्वाद्याः, साधनं ततः| तुल्यमेव|१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਹੇਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਨਿਦਾਨੇ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹਂਇ.ਅ.੪/੧੮)-"ਸ਼੍ਵਾਸੈਕਹੇਤੁਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪ੍ਰਕਤਿਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ|" ਇਤਿ| ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਸਾਧਨਂ- ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮੇਵ ਵਿਹਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਸ਼੍ਵਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਵਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾ ਇਤਿ| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਸ੍ਥਾਨਾਨਿ|
Adhikarana ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ੍ਵੇਦਃ (੧-੨) · Śloka ੨
| ਤਦਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਲਵਣਤੈਲਾਕ੍ਤਂ| |੨|
View original
| तदार्थं च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्||१|| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं| |२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਦਾਰ੍ਤਂ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਤੁਰਂ, ਪੂਰ੍ਵਂ-ਉਪਕ੍ਰਮੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਪਿ ਪ੍ਰਾਕ੍, ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ-ਨ ਰੂਕ੍ਸੈਃ, ਵਾਤਕੋਪਭਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ੍ਵੇਦਮਾਹ ਤਦਾਰ੍ਤਂ ਚੇਤਿ| ਤਦਾਰ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਰ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਸ੍ਵੇਦਫਲਮ੍ (੨-੩) · Śloka ੩
ਕਿਮੇਵਂ ਸਤਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਤੈਃ ਖ਼ੇਸੁ ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਕਫਃ| ਸੁਲੀਨੋਪਿ ਵਿਲੀਨੋਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੁਨਿਰ੍ਹਰਃ||੨|| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਮਰੁਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਤਾ| |੩|
View original
किमेवं सति स्यात् ? इत्याह तैः ख़ेषु ग्रथितः कफः| सुलीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्ठं प्राप्तः सुनिर्हरः||२|| स्रोतसां स्यान्मृदुत्वं च मरुतश्चानुलोमता| |३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਤੈਃ-ਸ੍ਵੇਦੈਃ, ਖ਼ੇਸੁ-ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ, ਯੋਸ੍ਯ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਵਤੋ, ਗ੍ਰਥਿਤਃ-ਪਿਣ੍ਡਿਤਃ, ਕਫਃ ਸੁਲੀਨੋਪਿ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੋਨ੍ਤ ਰ੍ਭੂਤਃ, ਅਨਯੇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਯਾ ਵਿਲੀਨੋਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੁਨਿਰ੍ਹਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍-ਸੁਖ਼ੇਨ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ-ਵਾਯੁਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨਾਂ, ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮਰੁਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਤਾ-ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਵੇਦਫਲਮਾਹ ਤੈਃ ਖੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਖੇਸੁ-ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ| ਗ੍ਰਥਿਤੋ-ਘਨੀਭੂਤਃ| ਸੁਲੀਨਃ-ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰੇਕਤਾਂ ਗਤਃ| ਏਵਂਵਿਧੋਪਿ ਕਫਃ ਸ੍ਵੈਦੈਰ੍ਵਿਲੀਨਤਾਂ-ਦ੍ਰਵਤਾਂ ਨੀਤਃ, ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੁਖਂ ਸ਼ੋਧ੍ਯੋ ਭਵਤਿ|
Adhikarana ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਭੋਜਨਮ੍ (੩-੫) · Śloka ੫
| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚ ਭੋਜਯੇਦਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਨੂਪਜੈ ਰਸੈਃ||੩|| ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ ਵਾ, ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋਸ੍ਮੈ ਵਮਨਂ ਮਦੁ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਕਾਸਵਮਥੁਹਦ੍ਗ੍ਰਹਸ੍ਵਰਸਾਦਿਨੇ||੪|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਵਿਰੋਧਿ ਯਤ੍| |੫|
View original
| स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः||३|| दध्युत्तरेण वा, दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात्कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने||४|| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨਿਨ੍ਨਂ ਚ ਸਨ੍ਤਮਾਤੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨ ਰੂਕ੍ਸਂ ਯਵਾਦਿਕਮ੍, ਆਨੂਪਜੈਃ-ਸੂਕਰਾਦਿਮਾਂਸਜੈ ਰਸੈਃ ਸਹ, ਭੋਜਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਸ੍ਵੇਦਾਦਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਮੈ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਵਤੇ, ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ-ਦਧਿਸਰੇਣ, ਵਮਨਂ ਮਦੁ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਸਾਦਿਮਤੇ ਵਮਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਵਮਨਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਵਿਰੋਧਿ-ਵਾਤਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਯਤ੍ਤਦ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਭੋਜਨਮਾਹ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚੇਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਸ਼ਾਲ੍ਯਦਿਭਿਃ ਕਤਮ੍| ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ-ਦਧਿਸਰੇਣ| ਵਮਨਮਾਹ-ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਅਸ੍ਮੈ-ਸ਼੍ਵਾਸਿਨੇ| ਕਾਸਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਯੁਕ੍ਤਾਯ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ,ਵਮਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤ ਮਦਨਫਲਾਦਿਵਚ੍ਚ| ਵਾਤਾਵਿਰੋਧਿ-ਵਮਨਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤਮ੍|-
Adhikarana ਵਮਨਫਲਮ੍ (੫-੬) · Śloka ੬
| ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਸੁਖ਼ਮਾਪ੍ਨ੍ਪੋਤਿ ਸ ਕਫੇ ਦੁਸ੍ਟਵਿਗ੍ਰਹੇ||੫|| ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ ਚਰਤ੍ਯਵਿਹਤੋਨਿਲਃ| |੬|
View original
| निर्हृते सुख़माप्न्पोति स कफे दुष्टविग्रहे||५|| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| |६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਕਫੇਸੌ (ਸਃ)-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਵਾਨ੍, ਸੁਖ਼ਮਸ਼੍ਰੁਤੇ, ਰੁਙ੍ਕ੍ਸਿਵਤ੍ਤੇਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ਕਫੇ ? ਦੁਸ੍ਟੋ ਵਿਗ੍ਰਹਃ-ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ-ਉਪਲੇਪਾਦਿਰਹਿਤੇਸੁ, ਵਾਯੁਰਵਿਹਤੋ-ਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ਰੁਦ੍ਧਗਤਿਃ, ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਚਰਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ-ਵਮਨਫਲਮਾਹ ਨਿਰ੍ਹਤ ਇਤਿ| ਦੁਸ੍ਟੋ ਵਿਗ੍ਰਹਃ-ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੇਨ|
Adhikarana ਵਿਰੇਚਨਮ੍ (੬-੭) · Śloka ੭
| ਧ੍ਮਾਨੋਦਾਵਰ੍ਤਤਮਕੇ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸੈਃ||੬|| ਹਿਙ੍ਗੁਪੀਲੁਬਿਡੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਦਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਫਾਲਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਕੋਸ੍ਣਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੭||
View original
| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः||६|| हिङ्गुपीलुबिडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फालाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਧ੍ਮਾਨਂ-ਆਨਾਹਃ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਃ-ਸ਼ਕਦਾਦੀਨਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਤਮਕਃ-ਸ਼੍ਵਾਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਧ੍ਮਾਨਂ ਚੋਦਾਵਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਮਕਸ਼੍ਚ ਧ੍ਮਾਨੋਦਾਵਰ੍ਤਤਮਕਮ੍, ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾਵਿਧੇ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਵਤਿ| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾ ਹਿਙ੍ਗੁਪੀਲੁਬਿਡੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਮਨੁਲੋਮਕਾਰਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਅਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਸਹ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਫਲੇਨ-ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੇਨ ਬੀਜਪੂਰਾਦਿਨਾ, ਅਮ੍ਲਂ-ਅਮ੍ਲੀਕਤਂ, ਤਥਾ ਕੋਸ੍ਣਂ-ਈਸਦੁਸ੍ਣਂ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ ਧ੍ਮਾਨੋਦਾਵਰ੍ਤਤਮਕ ਇਤਿ| ਧ੍ਮਾਨਂ-ਆਧ੍ਮਾਨਮ੍| ਤਮਕਃ-ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਮ੍| ਧ੍ਮਾਨਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਾਨ੍ਤੇਨ| ਯੋ ਨ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮੈ ਵਿਰੇਚਨਂ-ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਾਦਿ| ਫਲੈਃ-ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲਂ, ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਹਿਂਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਵ੍ਯੋਸਸੌਵਰ੍ਚਲਫਲਤ੍ਰਿਕਮ੍| ਤੁਲ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਂ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸਮਾ|| ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਘ੍ਨਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਦ੍ਭਕ੍ਸਯੇਦਥ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ੋਧਨੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ (੮-੯) · Śloka ੯
ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਿਮੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਏਤੇ ਹਿ ਕਫਸਂਰੁਦ੍ਧਗਤਿਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਕੋਪਜਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍||੮|| ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਤਰਂ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਦ੍ਵਹਜ੍ਜਲਮ੍| ਯਥਾ ਤਥਾਨਿਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਮਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੯||
View original
स्रोतःशुद्ध्यर्थं किमेवं क्रियते ? इत्याह एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्||८|| उदीर्यते भृशतरं मार्गरोधाद्वहज्जलम्| यथा तथाऽनिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਦੇਤੇ-ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਃ| ਕਫੇਨ ਸਂਰੁਦ੍ਧਾ ਗਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍, ਕਫਸਂਰੁਦ੍ਧਗਤਿਸ਼੍ਵਾਸੌ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚ, ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪਃ, ਤਤੋ ਜਾਤਾਃ| ਯਤ ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਸ੍ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ-ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰ੍ਮਾਰ੍ਗਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸ੍ਪਸ੍ਟਯਤਿ-ਉਦੀਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਰੋਧਾਜ੍ਜਲਂ ਵਹਤ੍ ਭਸ਼ਤਰਂ-ਸੁਤਰਾਂ, ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ-ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ| ਤਥਾਨਿਲਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਹਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਤ੍-ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯਾਵਰਣਾਤ੍, ਭਸ਼ਤਰਮੁਦੀਰ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯ-ਵਾਯੋਃ, ਮਾਰ੍ਗਮਸ੍ਮਾਤ੍-ਯਥੋਕ੍ਤਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼ੋਧਨੇ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ ਏਤੇ ਹੀਤਿ| ਏਤੇ-ਸ਼੍ਵਾਸਾਃ| ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ-ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਸ਼੍ਵਾਸਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੩੦)-"ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਕੇਚਿਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਮਦੁ ਪ੍ਰਾਣਵਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਸ਼੍ਵਾਸਿਨਾਮਾਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ||" ਇਤਿ| ਪ੍ਰਾਣੋ-ਬਲਮ੍|
Adhikarana ਸ਼ੋਧਨੇਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਧੂਮਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਰ੍ਧੂਮੈਰ੍ਲੀਨਂ ਮਲਂ ਹਰੇਤ੍| |੧੦|
View original
अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਕਤਾਯਾਮਪ੍ਯਸ਼ਮੇ ਸਤਿ, ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਃ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਰ੍ਤਸ੍ਯ, ਲੀਨਂ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤਃਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਂ, ਮਲਂ-ਕਫਾਖ਼੍ਯਂ, ਧੂਮੈਃ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ, ਹਰੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੋਧਨੇਨਾਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਧੂਮਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹਅਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵਿਤਿ|
Adhikarana ਧੂਮਪ੍ਰਯੋਗਾਃ (੧੦-੧੪) · Śloka ੧੪
| ਹਰਿਦ੍ਰਾਪਤ੍ਰਮੇਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍||੧੦|| ਸਦੇਵਦਾਰ੍ਵਲਂ ਮਾਂਸੀਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਾਂ ਘਤਾਕ੍ਤਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਧੂਮਂ ਯਵਾਨ੍ ਵਾ ਘਤਸਂਯੁਤਾਨ੍||੧੧|| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਘਤਂ ਵਾ ਗੁਰੁ ਵਾਗੁਰੁ| ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਾ ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਗਂ ਵਾਲਾਨ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਵ ਵਾ ਗਵਾਮ੍||੧੨|| ਕ੍ਸਗੋਧਕੁਰਙ੍ਗੈਣਚਰ੍ਮਸ਼ਙ੍ਗਖੁਰਾਣਿ ਵਾ| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਵਾ ਮਨੋਹ੍ਵਾਂ ਵਾ ਸ਼ਾਲਿਨਿਰ੍ਯਾਸਮੇਵ ਵਾ||੧੩|| ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਲੋਹਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍| |੧੪|
View original
| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्||१०|| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्||११|| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वा गुरु वाऽगुरु| चन्दनं वा तथा शृङ्गं वालान्वा स्नाव वा गवाम्||१२|| ऋक्षगोधकुरङ्गैणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा शालिनिर्यासमेव वा||१३|| शल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं वा घृताप्लुतम्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਰਿਦ੍ਰਾਦੀਨਿ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਜਲੇਨ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਾਂ-ਵਰ੍ਤਿ, ਘਤਾਕ੍ਤਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦਗ੍ਨਿਪ੍ਲੁਸ੍ਟਾਮ੍| ਅਥਵਾ ਯਵਾਨ੍ ਘਤਾਕ੍ਤਾਨ੍ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ-ਸਿਕ੍ਥਕਂ, ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਘਤਂ ਵਾ ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਗੁਰੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ, ਅਗੁਰੁ ਕਸ੍ਣਾਗਰੁ, ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਚਨ੍ਦਨਮ੍ [ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍ ]| ਅਥਵਾ, ਗਵਾਂ ਸ਼ਙ੍ਗਂ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਗਵਾਂ ਵਾਲਾਨ੍-ਗਲਕਮ੍ਬਲਜਾਨਿ ਰੋਮਣਿ, ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੍ਨਾਵ ਵਾ-ਸ੍ਨਾਯੁ ਵਾ ਗਵਾਮੇਵ, ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਚਰ੍ਮਾਦੀਨਿ ਵਾ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਖੁਰਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਧਰ੍ਚਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਵਮ੍| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਵਾ, ਅਥਵਾ ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਂ ਸ਼ਾਲਨਿਰ੍ਯਾਸਂ ਵਾ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਯਾਦਿ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਂ ਵਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਧੂਮਾਨਾਹ ਹਰਿਦ੍ਰਾਪਤ੍ਰਮਿਤਿ| [ ਅਤ੍ਰ ]...ਦਸ਼ ਧੂਮਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਭਿਃ, ਤਤੀਯਪਞ੍ਚਮੌ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮ੍, ਨਵਮਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ, ਸ਼ੇਸਾ ਏਕੇਨ (?), ਸਰ੍ਵੇ ਸਘਤਾਃ|
Adhikarana ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਯੋਗਾਃ (੧੪-੧੬) · Śloka ੧੬
| ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵੇਦਨੀਯਾਨਾਮਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਕ੍ਸਣਮ੍||੧੪|| ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ਸਸਿਤਾਕ੍ਸੀਰਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣਸ੍ਨੇਹਸੇਚਨੈਃ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕੋਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਭੇਸਜੈਃ||੧੫|| ਉਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਚ ਮਦੁਭਿਃ| |੧੬|
View original
| अवश्यं स्वेदनीयानामस्वेद्यानामपि क्षणम्||१४|| स्वेदयेत्ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः||१५|| उरः कण्ठं च मृदुभिः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵੇਦਨੀਯਾਨਾਂ ਤਥਾਸ੍ਵੇਦਾਰ੍ਹਾਣਾਮਪਿ ਕ੍ਸਣਮੁਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਚ ਮਦੁਭਿਃ ਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਕੈਃ ? ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਨੇਹਸੇਚਨੈਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੇ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਤ੍ਕਤੈਰੁਤ੍ਕਾਰਿਕੋਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-[ਸ੍ਵੇਦਮਾਹ]- ਅਵਸ਼੍ਯਮਿਤਿ| ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਿਨਾਮੁਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਚਾਵਸ਼੍ਯਂ-ਨਿਰ੍ਭਯਂ, ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਅਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਸਭਯਮ੍, ਯਦ੍ਯਪਿ ਨ ਸਹਤੇ ਤਥਾਪਿ ਕ੍ਸਣਮੇਕਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਂ ਸਸਿਤਾਕ੍ਸੀਰਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍|-
Adhikarana ਸਾਮੇ ਆਮਵਿਧਿਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਸਾਮੇ ਤ੍ਵਾਮਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍| |੧੬|
View original
सामे त्वामविधिं चरेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਾਮੇ ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਵਤ੍ਯਾਮਵਿਧਿਂ-ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਾਦਿਕਂ, ਚਰੇਤ੍ ਨਿਰਾਮੀਕਰਣਾਯ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-...ਸਾਮੇ ਤ੍ਵਾਮਵਿਧਿਂ ਚਰੇਦਿਤਿ| ਆਮਵਿਧਿਂ-ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਾਦਿਕਮ੍|
Adhikarana ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੌਸਧਾਤਿਯੋਦ੍ਦਤਵਾਤਸ੍ਯੌਸਧਮ੍ (੧੬-੧੭) · Śloka ੧੭
| ਅਤਿਯੋਗੋਦ੍ਧਤਂ ਵਾਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਵਨਨਾਸ਼ਨੈਃ||੧੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈ ਰਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍| |੧੭|
View original
| अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवननाशनैः||१६|| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤਿਯੋਗਾਦ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰ੍ਨਰਾਣਾਮੁਦ੍ਧਤਂ ਵਾਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਵਨਨਾਸ਼ਨੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈ ਰਸਾਦ੍ਯੈਃ-ਮਾਂਸਰਸਘਤਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਰਾਹਾਰੈਃ, ਤਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ਰ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੌਸਧਾਤਿਯੋਗੋਦ੍ਧਤਵਾਤਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹਅਹਿਯੋਗੋਦ੍ਧਤਮਿਤਿ| ਰਸਾਦ੍ਯੈਃਕਾਞ੍ਚਲਿਕੈਃ|
Adhikarana ਸ਼ੋਧਨਾਨਰ੍ਹਾਣਾਂ ਸ਼ਮਨਮ੍ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯੌਸਧਮ੍ (੧੭-੧੮) · Śloka ੧੮
| ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ ਹਿ ਸ਼ੋਧਨਾਤ੍||੧੭|| ਵਾਯੁਰ੍ਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦੋ ਮਰ੍ਮ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਰੇਦਸੂਨ੍| ਕਸਾਯਲੇਹਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸਂਸ਼ਮਯੇਦਤਃ||੧੮||
View original
| अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्||१७|| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਾਨਾਮਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਪਵਨੋ ਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦਃ ਸਨ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਾਸ਼੍ਰਯਵਸ਼ਾਦਾਸਾਦਿਤ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੋਤ ਏਵਾਮਨ੍ਦਃ ਸ਼ੋਸਣਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਮਰ੍ਮ-ਹਦਯਾਖ਼੍ਯਂ, ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਸੂਨ੍ ਹਰੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂਵਿਧਾਨ੍ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਵਤੋ ਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾਭੂਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਤੇਸਾਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਾਰੋਗ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨਾਯੋਗ੍ਯਾਨਾਂ ਤਰ੍ਹਿ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਯੋਗ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਾਦਿਭਿਃ ਸਂਸ਼ਮਯੇਤ੍, ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੋਧਨਮਹਾਨਰ੍ਹਾਣਾਂ(?)ਸ਼ਮਨਮਾਹਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਤਿ| ਤ੍ਵਾਤ੍| ਆਸ੍ਪਦਂ-ਕਾਰਣਮ੍| ਮਰ੍ਮ-ਹਦਯਮ੍| ਤੇਸਾਂ-ਅਸ਼ੋਧ੍ਯਾਨਾਂ, ਸ਼੍ਵਾਸਮ੍|
Adhikarana ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯੌਸਧਮ੍ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਾਤਿਸਾਰਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਨੁਬਨ੍ਧਜਾਨ੍| ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੯||
View original
क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਾਤਿਸਾਰਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਨੁਬਨ੍ਧਜਾਨ੍ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ ਮਧੁਰਾਦਿਭਿਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤੇਤਿ| ਕ੍ਸੀਣਾਦੀਨਾਮਨੁਬਨ੍ਧੋ-ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਤ੍ਵਮ੍, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਾਨ੍|
Adhikarana ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਤਤ੍ਰ ਰਸਾਃ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਕੁਲਤ੍ਥਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਜਾਙਗਲਾ ਰਸਾਃ| ਯੂਸਾਸ਼੍ਚ|੨੦|
View original
कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङगला रसाः| यूषाश्च|२०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੁਲਤ੍ਥਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸਾ ਯੂਸਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਰਸਾਨਾਹਕੁਲਤ੍ਥਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਮਿਤਿ|
Adhikarana ਯੂਸਾਃ ਯੂਸਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਯੂਸਾਨ੍ਤਰਮ੍ (੨੦-੨੨) · Śloka ੨੨
| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਵਾਰ੍ਤਾਕਕਾਸਘ੍ਨਵਸਮੂਲਕੈਃ||੨੦|| ਪਲ੍ਲਵੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਕੁਲਕਬਹਤੀਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਜੈਃ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਦੁਰਾਲਭਾਸ਼ਙ੍ਗੀਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੈਃ||੨੧|| ਸਾਮਤਾਗ੍ਨਿਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਯੂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਜਲੇ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਰਾਸ੍ਨਾਬਹਤ੍ਯਾਦਿਬਲਾਮੁਦ੍ਗੈਃ ਸਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੨੨||
View original
| शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः||२०|| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमातुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गीबिल्वमध्यत्रिकण्टकैः||२१|| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृहत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਿਗ੍ਰ੍ਵਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਜਲੇ ਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਯੂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥੈਵ ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਭਿਰ੍ਯੂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਯੂਸਾਨਾਹ ਯੂਸਾਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਚਕਾਰਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਸ਼ਿਗ੍ਵ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਨਿਮ੍ਬਾਦੀਨਾਂ ਪਲ੍ਲਵਾਃ, ਇਤਰੇਸਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਦੋਵਯਵਃ| ਯੂਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਦੁਰਾਲਭੇਤਿ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਜਲੈਰ੍ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਯੂਸਃ| ਯੂਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-[ ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ. ਅ. ੬)- "ਸ਼ਿਰੀਸਕੁਨ੍ਦਕਦਲੀਕੁਸੁਮਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਯੁਤਮ੍| ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਪ੍ਲੁਤਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਰਂ ਪਰਮ੍|| ਆਰਨਾਲੇਨ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍| ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਕਣਾਕੋਲਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਜਲੇਨ ਵਾ|| ਕ੍ਸਾਰਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਾਠਾਬਹਤੀਫਲਮੂਲਜਮ੍| ਮੁਕ੍ਤਾਪ੍ਰਵਾਲਵੈਦੂਰ੍ਯਸ਼ਙ੍ਖਸੌਗਨ੍ਧਿਕਾਞ੍ਜਨਮ੍|| ਮਸਾਰਗਲ੍ਲਸ੍ਫਟਿਕਕਾਚੈਲਾਲਵਣਦ੍ਵਯਮ੍| ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਫਲਂ ਤਾਮ੍ਰਮਯੋ ਰੂਪ੍ਯਂ ਸ਼ਣਾਤ੍ ਫਲਮ੍|| ਜ੍ਯੋਤੀਰਸੇਨ ਤਲ੍ਲਿਹ੍ਯਾਦਯੋ ਵੈਕਂ ਮਧੁਦ੍ਰਵਮ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਗੀਦੁਰਾਲਭਾਃ|| ਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਤੈਲੈਰ੍ਵਾ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਕ੍ਸਾਰਸਂਯੁਤਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤੌ ਵਾ ਰਸੌ ਧਾਤ੍ਰੀਕਪਿਤ੍ਥਯੋਃ|| ਸਿਤੋਪਲਾ ਤ੍ਵਾਮਲਕੀ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਗੋਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਃ| ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਚੋਰਕਃ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਸੁਰਸਃ ਸ਼ਠੀ|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਵਗ੍ਬਿਡਕ੍ਸਾਰਸ਼ੁਣ੍ਠੀਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍| ਏਲਾਤਾਮਲਕੀਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਚੇਤਿ ਚੁਰ੍ਣਿਤਮ੍|| ਰਸੇਨ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੇਨ ਹਵਿਸਾਥਵਾ| ਲੀਢਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨੇ ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਚੋਪਯੋਜਿਤਮ੍||] ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਵਿਬਨ੍ਧਾਰ੍ਸ਼ਃਕਾਸਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਜਿਤ੍|" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਸ਼੍ਵਾਸਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੭੫)- "ਸ਼ਤਂ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਭਾਰ੍ਗ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਮੂਲ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਪਰਮ੍| ਸ਼ਤਂ ਹਰੀਤਕੀਨਾਂ ਚ ਪਚੇਤ੍ਤੋਯੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ|| ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਰਸੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਸ੍ਰੁਤੇ| ਆਲੋਡ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਚ ਤੁਲਾਂ ਗੁਡਸ੍ਯ ਤ੍ਵਭਯਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ|| ਪੁਨਃ ਪਚੇਤ੍ਤੁ ਮਦ੍ਵਗੌ ਯਾਵਲ੍ਲੇਹਤ੍ਵਮਾਗਤਃ| ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਮਧੁਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਂ ਚ ਪਲਿਕਾਨਿ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਕਰ੍ਸਦ੍ਵਯਂ ਯਵਕ੍ਸਰਂ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਤਤਃ|| ਭਕ੍ਸਯੇਦਭਯਾਮੇਕਾਂ ਲੇਹਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਂ ਲਿਹੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਹਨ੍ਤਿ ਕਾਸਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਤਥਾ|| ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਪ੍ਰਦੋ ਹ੍ਯੇਸ ਜਠਰਾਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਃ|| ਕੁਲਤ੍ਥਂ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਚ ਤਥੈਵ ਦ੍ਵਿਜਯਸ੍ਸ੍ਟਿਕਮ੍| ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਂ ਚ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍|| ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਗੁਡਸ੍ਯਾਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸ਼ੀਤੀਭੂਤੇ ਚ ਪਕ੍ਵੇ ਚ ਮਧੁਨੋਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ ਤੁ|| ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਲਦ੍ਵਯਮ੍| ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿ ਸੁਗਨ੍ਧੀ ਚ ਖਾਦੇਦਗ੍ਨਿਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ|| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਾਸਂ ਜ੍ਵਰਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ਤਮਕਂ ਤਥਾ||" ਇਤਿ| ਜਲਦ੍ਰੋਣੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤਂ, ਤੇਨ ਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯੇ ਕ੍ਵਾਥਃ|
Adhikarana ਪੇਯਾਦ੍ਵਯਮ੍ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਪੇਯਾ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਾਜਾਜੀਸ਼ਙ੍ਗੀਸੌਵਰ੍ਚਲੈਃ ਕਤਾ| ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਵਾ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਰੁਜਾਪਹਾ||੨੩||
View original
पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैः कृता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा||२३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੇਯਾ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਭਿਃ ਕਤਾਥਵਾ ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਕਤਾ, ਸਾ ਚ ਕਾਸਦਿਹਰਾ|
Adhikarana ਕਸਾਯਃ ਪੇਯਾ ਚ (੨੪-੨੫) · Śloka ੨੫
ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਠੀਰਾਸ੍ਨਾਭਾਰ੍ਗੀਬਿਲ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਪੌਸ੍ਕਰੈਃ| ਕੁਲੀਰਸ਼ਙ੍ਗੀਚਪਲਾਤਾਮਲਕ੍ਯਮਤੌਸਧੈਃ||੨੪|| ਪਿਬੇਤ੍ਕਸਾਯਂ ਜੀਰ੍ਣੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੇਯਾਂ ਤੈਰੇਵ ਸਾਧਿਤਾਮ੍| |੨੫|
View original
दशमूलशठीरास्नाभार्गीबिल्वर्द्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः||२४|| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयां तैरेव साधिताम्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਭਿਃ ਕਸਾਯਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸਾਯੇ ਪਰਿਣਤੇ ਤੈਰੇਵ-ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਭਿਃ, ਸਾਧਿਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੀ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਅਨ੍ਨਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿ (੨੫-੨੬) · Śloka ੨੬
| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਯਵਮੁਦ੍ਗਕੁਲਤ੍ਥਭੁਕ੍||੨੫|| ਕਾਸਹਦ੍ਗ੍ਰਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ| |੨੬|
View original
| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्||२५|| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशान्तये| |२६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਭੁਕ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕਾਸਾਦਿਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍|
Adhikarana ਯਵਸਕ੍ਤਵਃ (੨੬-੨੭) · Śloka ੨੭
| ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਵਾਰ੍ਕਾਙ੍ਕੁਰਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍||੨੬|| ਯਵਾਨਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਲੁਲਿਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| |੨੭|
View original
| सक्तून् वाऽर्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्||२६|| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਵਾਰ੍ਕਾਙ੍ਕੁਰਕ੍ਸੀਰਭਵਿਤਾਨਾਂ ਯਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਃ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਠੀਤ੍ਯਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਅਨ੍ਨੇ ਕ੍ਸਾਰਾਦਿਯੋਜਨਮ੍ (੨੭-੨੮) · Śloka ੨੮
| ਅਨ੍ਨੇ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਜ੍ਯਬਿਡਦਾਡਿਮਾਨ੍||੨੭|| ਸਪੌਸ੍ਕਰਸ਼ਠੀਵ੍ਯੋਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸਾਨ੍| |੨੮|
View original
| अन्ने च योजयेत् क्षारहिङ्ग्वाज्यबिडदाडिमान्||२७|| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਨੇ-ਆਹਾਰੇ ਚ, ਕ੍ਸਾਰਾਦੀਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍|
Adhikarana ਤਸਿਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਕਾਥਾਦਿਪਾਨਮ੍,ਤਸਿਤਸ੍ਯ ਵਾਰੂਣੀਮਣ੍ਡਪਾਨਮ੍ (੨੮-੨੯) · Śloka ੨੯
| ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਮਥਵਾ ਦੇਵਦਾਰੁਣਃ||੨੮|| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੀ ਪਿਪਾਸਿਤਃ| |੨੯|
View original
| दशमूलस्य वा क्वाथमथवा देवदारुणः||२८|| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਵਾਨ੍ ਪਿਪਾਸਿਤੋ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਂ ਦੇਵਦਾਰੁਣੋ ਵਾ, ਅਥਵਾ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਤਸਿਤਸ੍ਯ ਤਕ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਪਾਨਮ੍ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਪਥ੍ਯਾਜਨ੍ਤੁਘ੍ਨਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੨੯|| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਲੇਪਿਤੇ ਰੂਢੇ ਨਿਃਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਧਤਭਾਜਨੇ| ਤਕ੍ਰਂ ਮਾਸਸ੍ਥਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜਿਤ੍||੩੦||
View original
| पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः||२९|| कल्कितैर्लेपिते रूढे निःक्षिपेद्धृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਲੇਪਿਤੇ ਘਤਭਾਜਨੇ ਰੂਢੇ-ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ, ਤਕ੍ਰਂ ਨਿਃਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਤਕ੍ਰਂ ਮਾਸਸ੍ਥਿਤਂ ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜਿਤ੍|
Adhikarana ਤਸਿਤਸ੍ਯ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡਪਾਨਮ੍ਤਸਿਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਚਮ੍ਬੁ ਪਾਨਮ੍ ਤਸਿਤਸ੍ਯ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਕ੍ਕਾਥਪਾਨਮ੍ (੩੧-੩੨) · Śloka ੩੨
ਪਾਠਾਂ ਮਧੁਰਸਾਂ ਦਾਰੁ ਸਰਲਂ ਚ ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਲ੍ਪਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍ਪ੍ਰਸਤਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੩੧|| ਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੋ ਸੁਖ਼ਾਮ੍ਭੋਭਿਃ ਕ੍ਸਾਰਂ ਵਾ ਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਸ੍ਵਕ੍ਵਾਥਪਿਸ੍ਟਾਂ ਲੁਲਿਤਾਂ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਂ ਪਾਯਯੇਤ ਵਾ||੩੨||
View original
पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत्प्रसृतसम्मितम्||३१|| भार्गीशुण्ठ्यो सुख़ाम्भोभिः क्षारं वा मरिचान्वितम् स्वक्वाथपिष्टां लुलितां बाष्पिकां पाययेत वा||३२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਾਠਾਦਿਕਂ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇ ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਵਣਂ ਪ੍ਰਸਤਸਮ੍ਮਿਤਂ-ਪਲਦ੍ਵਯਮਾਤ੍ਰਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਵੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਮਰਿਚਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ| ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਂ-ਹਿਙ੍ਗੁਪਤ੍ਰਿਕਾਂ, ਹਿਙ੍ਗੁ ਪਤ੍ਰਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਿਸ੍ਟਾਂ ਤੇਨੈਵਾਲੋਡਿਤਾਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਰੋਗੇ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਦਿਸ੍ਵਰਸੌ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਦੇ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਨੁਗੇ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ ਵਾਤਾਪਿਤ੍ਤਾਨੁਗੇ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਤਰਮ੍ (੩੩-੩੬) · Śloka ੩੬
ਸ੍ਵਰਸਃ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ੀਸਤਃ| ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਮਧੁਕਣਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਗੇ||੩੩|| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਤੁਗਾਕਸ੍ਣਾਮਧੂਲੀਘਤਨਾਗਰੈਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ, ਪਵਨੇ ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ||੩੪|| ਸ਼੍ਵਾਵਿਚ੍ਛਸ਼ਾਮਿਸਕਣਾਘਤਸ਼ਲ੍ਯਕਸ਼ੋਣੀਤੈਃ| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਰਸਵ੍ਯੋਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਸਹਿਤਂ ਪਯਃ||੩੫|| ਅਨੁ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਪੇਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਮ੍ਬੁਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਛਾਗਂ ਸਗੁਡਨਾਗਰਮ੍||੩੬||
View original
स्वरसः सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिशीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तः पित्तकफानुगे||३३|| उत्कारिका तुगाकृष्णामधूलीघृतनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या, पवने त्वनुबन्धिनि||३४|| श्वाविच्छशामिषकणाघृतशल्यकशोणीतैः| सुवर्चलारसव्योषसर्पिर्भिः सहितं पयः||३५|| अनु शाल्योदनं पेयं वातपित्तानुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਸ੍ਯ-ਅਯੁਗ੍ਮਚ੍ਛਦਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸਃ, ਸ਼ਿਰੀਸਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਵਾ ਸ੍ਵਰਸਃ, ਏਤੌ ਮਧੁਕਣਾਯੁਤੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਗੇ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਸਤਿ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਤੁਗਾਦਿਭਿਰੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਮਧੂਲੀ-ਜਲਜਾ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀ, ਗੋਧੂਮਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਾ| ਪਵਨੇ ਪੁਨਰਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ ਸ਼੍ਵਾਵਿਦਾਦਿਭਿਰੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਾ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ ਸਤਿ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਰਸਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋਨੁ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੇਯਮ੍, ਗਵ੍ਯਂ ਛਾਗਂ ਵਾ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਮ੍ਬੁਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਯਸ਼੍ਛਾਗਂ ਸਗੁਡਨਾਗਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਦਿਲੇਹਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਮਧੁਕਗੁਡਗੋਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਾਨ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਾਸਘ੍ਨਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਘਤਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍||੩੭||
View original
पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकासघ्नान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਦੀਨ੍ ਮਧੁਘਤਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰ੍ਯ ਹਿਧ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਾਸਘ੍ਨਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਗੋਗਜਾਦਿਸ਼ਕਦ੍ਰਸਲੇਹਾਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਚਤੁਸ੍ਪਾਚ੍ਚਰ੍ਮਾਦਿਮਸੀਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਮਸੀਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਸ਼ਠ੍ਚਾਦਿਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਪੌਸ੍ਕਰਪਿਪ੍ਪਲੀਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਗੈਰਿਕਾਦਿਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਵਰਸਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਪਥ੍ਯਾਦਿਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਕੋਲਾਦਿਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਗੁਡਾਦਿਲੇਹਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਉਕ੍ਤਲੇਹ ਔਸਧਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਰਸਾਦਿਭਿਃ ਪਾਨਮ੍ (੩੮-੪੩) · Śloka ੪੩
ਗੋਗਜਾਸ਼੍ਵਵਰਾਹੋਸ੍ਟ੍ਰਖਰਮੇਸਾਜਵਿਡ੍ਰਸਮ੍| ਸਮਧ੍ਵੇਕੈਕਸ਼ੋ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍||੩੮|| ਚਤੁਸ੍ਪਾਚ੍ਚਰ੍ਮਰੋਮਾਸ੍ਥਿਖੁਰਸ਼ਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਾਂ ਮਸੀਮ੍| ਤਥੈਵ ਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਯਾ ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸੀ ਕਫੋਲ੍ਬਣਃ||੩੯|| ਸ਼ਠੀਪੌਸ੍ਕਰਧਾਤ੍ਰੀਰ੍ਵਾ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਵਾ ਕਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਗੈਰਿਕਾਞ੍ਜਨਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾ ਕਪਿਤ੍ਥਜਮ੍||੪੦|| ਰਸੇਨ ਵਾ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਧਾਤ੍ਰੀਸੈਨ੍ਧਵਪਿਪ੍ਪਲੀਃ| ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪਥ੍ਯਾਵਿਡਙ੍ਗੋਸਣਪਿਪ੍ਪਲੀਃ||੪੧|| ਕੋਲਲਾਜਾਮਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਾਣਿ ਵਾ| ਗੁਡਤੈਲਨਿਸ਼ਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਣਾਰਾਸ੍ਨੋਸਣਾਨਿ ਵਾ||੪੨|| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯਾਮ੍ਲੈਰ੍ਲੇਹੌਸਧਰਜਾਂਸਿ ਵਾ| |੪੩|
View original
गोगजाश्ववराहोष्ट्रखरमेषाजविड्रसम्| समध्वेकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माऽथवा पिबेत्||३८|| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिखुरशृङ्गोद्भवां मषीम्| तथैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः||३९|| शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्||४०|| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्याविडङ्गोषणपिप्पलीः||४१|| कोललाजामलद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणारास्नोषणानि वा||४२|| पिबेद्रसाम्बुमद्याम्लैर्लेहौषधरजांसि वा| |४३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗੋਗਜਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਂ ਬਹੁਕਫਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮੇਕੈਕਸ਼ੋ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਅਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਂ ਚਰ੍ਮਾਦਿਜਾਂ ਮਸੀਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਸੀ ਕਫਾਧਿਕੋਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਯਾਸ਼੍ਚ ਮਸੀਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਮਧੁਨਾ, ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਠੀਪੌਸ੍ਕਰਾਦਿਣ੍ ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਸਕਣਂ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਗੈਰਿਕਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਕਪਿਤ੍ਥਜਂ ਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾ| ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਵਰਸੇਨ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਪਥ੍ਯਾਵਿਡਙ੍ਗਾਦੀਨ੍ ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਕੋਲਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਲ੍ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਗੁਡਾਦੀਨ੍ ਵਾ| ਅਥਵਾ, ਲੇਹਸ੍ਯ-ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਾਦੇਃ, ਔਸਧਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਮਾਂਸਰਸਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍ (੪੩-੪੫) · Śloka ੪੫
| ਜੀਵਨ੍ਤੀਮੁਸ੍ਤਸੁਰਸਤ੍ਵਗੇਲਾਦ੍ਵਯਪੌਸ੍ਕਰਮ੍||੪੩|| ਚਣ੍ਡਾਤਾਮਲਕੀਲੋਹਭਾਰ੍ਗੀਨਾਗਰਵਾਲਕਮ੍| ਕਰ੍ਕਟਾਖ਼੍ਯਾਸ਼ਠੀਕਸ੍ਣਾਨਾਗਕੇਸਰਚੋਰਕਮ੍||੪੪|| ਉਪਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਕਾਮਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗ੍ਜ੍ਵਰਕਾਸਘ੍ਨਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਪਰਮ੍||੪੫||
View original
| जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्||४३|| चण्डातामलकीलोहभार्गीनागरवालकम्| कर्कटाख़्याशठीकृष्णानागकेसरचोरकम्||४४|| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरकासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗਾਦਿਘ੍ਨਂ ਸੁਸ੍ਠੁ ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਹਰਮ੍| ਲੋਹਂ-ਅਗੁਰੁ|
Adhikarana ਸ਼ਠ੍ਯਾਦਿਕਂ ਅਸ੍ਟਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਚੂੜ੍ਨਮ੍ (੪੬) · Śloka ੪੬
ਸ਼ਠੀਤਾਮਲਕੀਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਚਣ੍ਡਾਵਾਲਕਪੌਸ੍ਕਰਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਟਗੁਣਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਪਰਮ੍||੪੬||
View original
शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਠ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|
Adhikarana ਨਸ੍ਯਾਨਿ ਗੁਡਨਾਗਰਨਸ੍ਯਮ੍ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਡਂ ਨਾਗਰਂ ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯੇਨ੍ਨਾਵਯੇਤ ਵਾ| |੪੭|
View original
तुल्यं गुडं नागरं च भक्ष्येन्नावयेत वा| |४७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਸਗੁਡਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਚ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਨਸ੍ਯਂ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਨਸ੍ਯਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਗੁਡਨਾਗਰਨਸ੍ਯਮਾਹ-ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਡਮਿਤਿ| ਨਾਵਯੇਤ੍-ਨਾਸਾਯਾਂ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਭਕ੍ਸਣਮਪਿ ਸ਼੍ਵਾਸਘ੍ਨਮ੍|
Adhikarana ਲਸ਼ੁਨਮੂਲਾਦਿਨਸ੍ਯਚਤੁਸ੍ਕਮ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾਦਿਨਸ੍ਯਤ੍ਰਯਮ੍ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸਿਦ੍ਦਂ ਘਤਮ੍ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਸਿਦ੍ਦਂ ਘਤਮ੍ (੪੭-੫੦) · Śloka ੫੦
| ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਪਲਾਣ੍ਡੋਰ੍ਵਾ ਮੂਲਂ ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਾ||੪੭|| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਵਾ ਰਸਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਨਾਵਨਮ੍| ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾਮਲਕ੍ਤਕਰਸੇਨ ਵਾ||੪੮|| ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਘਤਾਚ੍ਛਂ ਵਾ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਵਾ ਘਤਮ੍| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤਤ੍ਪਿਬੇਨ੍ਨਾਵਯੇਤ ਵਾ||੪੯|| ਸਕਦੁਸ੍ਣਂ ਸਕਚ੍ਛੀਤਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਸਿਤਾਮਧੁ| ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਯਸ੍ਤਥਾ ਸਿਦ੍ਧਮਧੋਭਾਗੌਸਧੈਰ੍ਘਤਮ੍||੫੦||
View original
| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा||४७|| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा||४८|| ससैन्धवं घृताच्छं वा, सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत्पिबेन्नावयेत वा||४९|| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात् ससितामधु| तद्वत्पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैर्घृतम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਸ਼ੁਨਾਦੀਨਾਂ ਮੂਲਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਨਾਵਨਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਾਯ| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਵਾ ਰਸਂ ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਹ ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਸਹ ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਅਲਕ੍ਤਕਰਸੇਨ ਵਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਸ੍ਯਚਤੁਸ੍ਕਮਾਹ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯੇਤਿ| ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰਂ ਚਤੁਰ੍ਸ੍ਵਪਿ| ਨਸ੍ਯਤ੍ਰਯਮਾਹ-ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨੇਤਿ| ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾਂ-ਮਧੁ| ਘਤਾਚ੍ਛਂ-ਘਤਮਣ੍ਡਮ੍| ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨੇਤਿ| ਮਧੁਰੈਃ-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਤਦ੍ਧਤਂ ਪਾਨੇ ਨਸ੍ਯੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍-ਪ੍ਰਥਮਮੁਸ੍ਣਂ ਤਤਃ ਸ਼ੀਤਂ ਤਤਃ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣਂ ਤਤਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ੀਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦੋਸ੍ਣਂ ਤਦਾ ਸਸਿਤਮ੍| ਯਦਾ ਸ਼ੀਤਂ ਸਮਧੁ| ਕ੍ਸੀਰਮਾਹ-ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਯ ਇਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਮਧੁਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਘਤਮਾਹ-ਤਥਾ ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ| ਅਧੋਭਾਗੌਸਧਾਨਿ-ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਵੇਰੇਚਨਾਨਿ| ਤਥਾ-ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍|-
Adhikarana ਕਣਾਦਿਘਤਮ੍ ਜੀਵਨੀਯਘਤਮ੍ (੫੧-੫੨) · Śloka ੫੨
ਕਣਾਸੌਵਰ੍ਚਲਕ੍ਸਾਰਵਯਸ੍ਥਾਹਿਙ੍ਗੁਚੋਰਕੈਃ| ਸਕਾਯਸ੍ਥੈਰ੍ਘਤਂ ਮਸ੍ਤੁਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇ ਪਚੇਤ੍||੫੧|| ਤਤ੍ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਵਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਸਮਧੁ ਸਾਧਿਤਮ੍| |੫੨|
View original
कणासौवर्चलक्षारवयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्||५१|| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधु साधितम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਣਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮਸ੍ਤੁਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤਪਰਿਭਾਸਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਘਤਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਵਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਘਤਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍-ਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਿਸਯਭੇਦਾਦੇਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਅਥਵਾ, ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਵਿਸਯੇ ਕਣਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਪੀਤਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਾਨਾਮਾਰੋਗ੍ਯਾਯ, ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪੁਨਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਲੀਢਂ ਤੇਸਾਮਾਰੋਗ੍ਯਾਯੇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਘਤਾਨ੍ਤਰਮਾਹ ਕਣਾਸੌਰ੍ਵਰ੍ਚਲੇਤਿ| ਵਯਸ੍ਥਾ-ਆਮਲਕੀ| ਕਾਯਸ੍ਥਾ-ਹਰੀਤਕੀ| ਘਤਾਨ੍ਤਰਮਾਹ| ਜੀਵਨੀਯੈਰ੍ਵੇਤਿ| ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਾਦਿਘਤਮ੍ (੫੨-੫੫) · Śloka ੫੫
| ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਭਯਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ||੫੨|| ਭੂਤੀਕਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਪਲਾਸ਼ਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸ਼ਠੀ| ਪਟੁਦ੍ਵਯਂ ਤਾਮਲਕੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ਿਕਾ||੫੩|| ਵਚਾ ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਤਾਲੀਸਂ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪੀਤਮਾਸ਼ੁ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੫੪|| ਸ਼ਾਖਾਨਿਲਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਹਿਧ੍ਮਾਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| |੫੫|
View original
| तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी||५२|| भूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका||५३|| वचा पत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्||५४|| शाखानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदनाः| |५५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਰ੍ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦੈਰ੍ਹਿਙ੍ਗੁਨਃ ਪਾਦਃ-ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੋ, ਯੇਸਾਂ ਤੈਰੇਵਂਵਿਧੈਰ੍ਘਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਦੁਸ੍ਟਕਫਾਵਤਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਪ੍ਰਮਾਥਿਤਯਾ ਤੇਸਾਂ ਵਿਵਤਤ੍ਵਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ ਸ਼ਾਖਾਨਿਲਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਘਤਾਨ੍ਤਰਮਾਹ ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਭਯੇਤਿ| ਭੂਤੀਕਂ-ਕਤ੍ਤਣਮ੍| ਪਾਦਃ-ਕਰ੍ਸਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੬)- "ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪੁਰਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਲਾਕ੍ਸਾਸਰ੍ਜਰਸੈਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਪਦ੍ਮਕਮਨੋਹ੍ਵਾਲੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਿਚੂਨ੍ਮਿਤੈਃ|| ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪ੍ਰਥਮੇ ਗਣੇ| ਸਪਞ੍ਚਲਵਣਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਵਪੋਹਤਿ|| ਪ੍ਰਥਮੇ-ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦੌ| ਹਿਂਸ੍ਰਾਵਿਡਙ੍ਗਪੂਤੀਕਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਫਲਾਗ੍ਨਿਕੈਃ| ਕੋਲਮਾਤ੍ਰੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਾਚਯੇਤ੍ਸਲਿਲਾਢਕੇ|| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯੋਪੇਤਂ ਤਤ੍ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਾਨ੍| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਰੋਚਕਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਕ੍ਸਯਂ ਹਿਧ੍ਮਾਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਕੋਲਂ-ਕਰ੍ਸਃ|
Adhikarana ਅਰ੍ਧਾਂਸ਼ਕ੍ਸਾਰਘਤਮ੍ ਅਰ੍ਧਾਂਸ਼ਲਵਣਘਤਮ੍ ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦਿਘਤਚਤੁਸ੍ਕਸ੍ਯਾਤਿਦੇਸ਼ਃ (੫੫-੫੬) · Śloka ੫੬
| ਅਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇਨ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪਟੁਨਾਥਵਾ||੫੫|| ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਵਸਘਤਂ ਦਾਧਿਕਂ ਹਪੁਸਾਦਿ ਵਾ| |੫੬|
View original
| अर्धांशेन पिबेत्सर्पिः क्षारेण पटुनाऽथवा||५५|| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं हपुषादि वा| |५६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦਿਘਤਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇਨ ਕ੍ਸਾਰੇਣ, ਅਥਵਾ ਪਟੁਨਾ-ਲਵਣੇਨ ਚਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇਨ, ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ-ਪ੍ਰਮੇਹੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੨/੧੯)| ਵਸਘਤਂ-ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੨/੪੦)| ਦਾਧਿਕਂ-ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੪/੧੩)| ਹਪੁਸਾਦਿਕਂ-ਉਦਰੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੫/੨੨)|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਘਤਨ੍ਤਰਮਾਹ ਅਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇਨੇਤਿ| ਸਰ੍ਪਿਃ-ਪੁਰਾਣਮ੍, ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੬)-"ਸੈਨ੍ਧਵਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪ੍ਰਾਯਯੇਦ੍ਧਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਘਤਚਤੁਸ੍ਕਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਮਿਤਿ| [ ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦੀਨਿ-] ਪ੍ਰਮੇਹਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਗੁਲਮ੍ਜਠਰੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਸ਼੍ਵਾਸਾਸ਼੍ਲੋ. ੫੯)- "ਸੌਵਰ੍ਚਲਯਵਕ੍ਸਾਰਕਟੁਕਾਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕੈਃ| ਘਤਂ ਵਚਾਵਿਡਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਂ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ|| ਕੁਲਤ੍ਥਰਸਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍| ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨਂ ਕਫਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਪਰਮ੍|| ਤਿਕ੍ਤਾਸੌਵਰ੍ਚਲਕ੍ਸਾਰਪਥ੍ਯਾਤ੍ਰਿਕਟੁਹਿਙ੍ਗੁਭਿਃ| ਸਮਾਲੂਰੈਰ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਨੁਤ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਂ(ਹੌ) ਚ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਗੁਦਜਾਨਪਿ|| ਸੁਵਹਾਕਾਲਿਕਾ ਭਾਰ੍ਗੀ ਸ਼ੁਗਾਖ੍ਯਾ ਨਿਚੁਲਂ ਫਲਮ੍| ਕਾਕਾਦਨੀ ਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਂ ਵਰ੍ਸਾਭੂਰ੍ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍|| ਕੋਲਮਾਤ੍ਰੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਦੇਤੈਰ੍ਜਲਾਢਕੇ| ਕਦੁਸ੍ਣਂ ਪੀਤਮੇਤਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਮਯਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਤੈਲਂ ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਭਙ੍ਗਰਾਜਰਸੇ ਸ਼ੁਭੇ| ਪੀਯਮਾਨਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਸੋਭਣਮੌਸਧਮ੍ (੫੬-੫੭) · Śloka ੫੭
| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਕਃ ਸਹਸਾ ਤ੍ਰਾਸਵਿਕ੍ਸੇਪਭੀਸ਼ੁਚਃ||੫੬|| ਹਰ੍ਸੇਰ੍ਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਰੋਧਾਸ਼੍ਚ ਹਿਤਂ ਕੀਟੈਸ਼੍ਚ ਦਂਸ਼ਨਮ੍| |੫੭|
View original
| शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः||५६|| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधाश्च हितं कीटैश्च दंशनम्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵਾਜ੍ਞਾਤਸਙ੍ਕੇਤਸ੍ਯੈਵ, ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸੇਕੋ ਹਿਤਃ| ਤ੍ਰਾਸਃ-ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਵੇਗਕਤ੍ਕਰ੍ਮ, ਵਿਕ੍ਸੇਪਃ-ਅਵਧੂਨਨਮ੍, ਭੀਃ-ਭਯਮ੍, ਸ਼ੁਕ੍-ਸ਼ੋਕਸ਼੍ਚੇਤਸਃ ਸਨ੍ਤਾਪਃ, ਤ੍ਰਾਸਾਦਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਾਮਸਗੁਣੋਦ੍ਭਵਾਃ, ਈਰ੍ਸ੍ਯਾ-ਅਸੂਯਾ ਪਰਗੁਣਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ, ਇਯਂ ਰਜੋਗੁਣੋਦਯਾ, ਤਥਾ ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ੍ਯ ਰੋਧਃ, ਏਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਾਯ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਕੀਟੈਃ-ਪਿਪੀਲਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਂਸ਼ਨਂ ਹਿਤਮ੍, ਵਾਤਵੇਗਵਿਘਾਤਾਯ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਸੋਭਣਮੌਸਧਮਾਹਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਕ ਇਤਿ| ਵਿਕ੍ਸੇਪੇਣ ਵੈਯਗ੍ਰ੍ਯਮ੍|-
Adhikarana ਅਨੁਕ੍ਤਸਂਗ੍ਰਾਹਾਰ੍ਥਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੫੭-੫੯) · Śloka ੫੯
ਏਵਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਹ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੫੭|| ਤਤ੍ਸੇਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਯਚ੍ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਮਾਰੁਤਾਪਹਮ੍| |੫੯|
View original
एवं हिध्माश्वासानां विशेषेण चिकित्सामुक्त्वा सामान्येनाह यत्किञ्चित्कफवातघ्नमुष्णं वातानुलोमनम्||५७|| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍-ਆਹਾਰਵਿਹਾਰੌਸਧਾਦਿਕਂ, ਕਫਵਾਤੌ-ਪਥਕ੍ ਸਹਿਤੌ ਵਾ, ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮ੍| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਂ-ਨ-ਸ਼ੀਤਮ੍| ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣੋਸ੍ਣਮੇਵ ਭਵਤਿ| ਉਸ੍ਣਮਿਤਿ ਯਦਿਹ ਕਤਂ ਤਦਤਿਸ਼ਯੇਨੋਸ੍ਣਂ ਨ ਤ੍ਵੀਸਦੁਸ੍ਣਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵੇਨੈਵ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਕਾਰਿਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਵਾਤਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸੇਣ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਯਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਧਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤੈਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮਧਿਕੋਸ੍ਣਂ ਸੇਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਯੇਤਿ| ਅਤ ਏਵਾਹ-ਪ੍ਰਾਯਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਯਤ੍ ਸੁਤਰਾਂ ਮਾਰੁਤਸ਼ਮਨਂ ਤਤ੍ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤੈਃ ਸੇਵ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮਾਹ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤਿ| ਯਨ੍ਮਾਰੁਤਾਪਹਂ ਤਤ੍ਸੁਤਰਾਂ ਸੇਵ੍ਯਮ੍, ਕਫਕਨ੍ਨ ਚੇਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੬)-"ਵਾਤਕਦ੍ਵਾ ਕਫਹਰਂ ਕਫਕਦ੍ਵਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| ਕਾਰ੍ਯਂ ਨੈਕਾਨ੍ਤਿਕਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋਨਿਲਾਪਹਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਮਨਬਂਹਣੈਸ਼੍ਚੋਪਚਾਰਃ (੫੮-੫੯) · Śloka ੫੯
ਕਿਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- | ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਬਂਹਣੇ ਹ੍ਯਲ੍ਪਃ ਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍||੫੮|| ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਮਨੇਪਾਯੋ ਭਸ਼ੋਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਸਣੇ| ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਬਂਹਣੈਸ਼੍ਚਾਤੋ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍||੫੯||
View original
किमित्येवं क्रियते ? इत्याह- | सर्वेषां बृंहणे ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्||५८|| नात्यर्थं शमनेऽपायो भृशोऽशक्यश्च कर्षणे| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ-ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਾਨਾਂ, ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਬਂਹਣੇ ਵਿਧੀਯਮਾਨੇ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦੈਵਵਸ਼ਾਤ੍ ਯੋਪਾਯੋ-ਰੋਗਾਧਿਕ੍ਯਮਨ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਾ, ਭਵੇਤ੍ ਸ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋਲ੍ਪਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਯਃ-ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਸੁਖ਼ਸਾਧ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਤੇਸਾਂ, ਸ਼ਮਨੇ ਭੇਸਜਾਦੌ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਪਾਯੋ ਯਦਿ ਦੈਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ-ਨਾਤਿਸ਼ਯੇਨ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਮਧ੍ਯਮਯਾ ਵਤ੍ਤ੍ਯਾ| ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਸਣੇ ਭੇਸਜਾਦੌ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਯੋਪਾਯੋ ਜਾਯਤੇ ਸ ਭਸ਼ੋ-ਦੁਃਸਹਃ, ਅਤ ਏਵਾਸ਼ਕ੍ਯਃ-ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਯਤ ਏਵਂ ਕਰ੍ਸਣੇ ਭਸ਼ੋਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਯੋ ਭਵਤਿ| ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਤਾਨ੍-ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍, ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਭੇਸਜੈਸ੍ਤਥਾ ਬਂਹਣੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਮਨਬਂਹਣਕਰ੍ਸ਼ਨਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮਦ੍ਧੀਨਤ੍ਵਮਾਹ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਿਤਿ| ਯਨ੍ਨ ਬਂਹਣਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਚ੍ਛਮਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਪਾਯਃ-ਅਪਾਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਃ| ਅਪਾਯੋ ਬਂਹਣੇ ਤੁ ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਵੇਤ੍, ਸ ਚਾਲ੍ਪਃ, ਸ ਚ ਸ਼ਕ੍ਯਃ| ਕਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤੁ ਸਦਾ, ਸ ਚਾਨਲ੍ਪਃ ਸ ਚਾਸ਼ਕ੍ਯਃ| ਅਤਃ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਬਂਹਣੈਰਿਤਿ| ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼ਮਨੈਸ੍ਤੈਰਨੁਪਸ਼ਮੇ ਬਂਹਣੈਃ| ਭੂਯਿਸ੍ਠਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਦਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨੈਰਪਿ|
Adhikarana ਕਾਸਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਭੇਸਜਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਅਧੁਨਾ ਕਾਸਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਪ੍ਯੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਭੇਸਜੈਃ| ੫੯ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
View original
अधुना कासादीनां पञ्चानामप्येषां सामान्येन चिकित्सितं वक्तुमाह कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः| ५९ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਸੋਕ੍ਤੈਰ੍ਭੇਸਜੈਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕਾਸਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਭੇਸਜੈਃ ਸਰ੍ਵਾਨੇਤਾਨੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ||੪||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਾਸਾਦਿਭੇਸਜਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੇਤਿ| ਉਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤ੍ਯਮ੍| [ ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ- (ਹਿਕ੍ਕਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੧੮)-"ਪ੍ਰਾਣਾਵਰੋਧਤਰ੍ਜਨਵਿਸ੍ਮਾਪਨਭਯਭਾਸਕੈਸ਼੍ਚਘੋਰੈਃ| ਕਥਾਪ੍ਰਯੋਗੈਃ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਧਿਕ੍ਕਾਂ ਘੋਰਾਂ ਮਨੋਘਾਤੈਃ|| ਹਿਕ੍ਕਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪਯਸ਼੍ਚ੍ਛਾਗਂ ਹਿਤਂ ਨਾਗਰਸਾਧਿਤਮ੍| ਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍ਫਲਿਨ੍ਯਾ ]ਸ਼੍ਚ ਲਾਜਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍|| ਪ੍ਰਵਾਲਸ਼ਙ੍ਖਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਗੈਰਿਕਂ ਚੇਤਿ ਲੇਹੋ ਹਿਕ੍ਕਾਨਿਵਾਰਣਃ|| ਕੋਲਮਜ੍ਜਾਞ੍ਜਨਂ ਲਾਜਾ ਤਿਕ੍ਤਾ ਕਾਞ੍ਚਨਗੈਰਿਕਮ੍| ਕਸ੍ਣਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਸਿਤਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਕਾਸੀਸਂ ਦਧਿਨਾਮ ਚ|| ਪਾਟਲ੍ਯਾਃ ਸਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕਸ੍ਣਾ ਖਰ੍ਜੂਰਮੁਸ੍ਤਕਮ੍| ਸਡੇਤੇ ਪਾਦਿਕਾ ਲੇਹਾ ਹਿਕ੍ਕਾਘ੍ਨਾ ਮਧੁਸਂਯੁਤਾਃ|| ਨਿਰ੍ਧੂਮਾਙ੍ਗਾਰਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮਾਸਰਜੋਭਵਃ| ਹਿਕ੍ਕਾਃ ਪਞ੍ਚ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਧੂਮਃ ਪੀਤੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|| ੪||