௬. சர்திஹத்ரோகதஷ்ணாசிகித்ஸிதாத்யாயஃ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ராஜயக்ஷ்மசிகித்ஸிதாதநந்தரஂ சர்த்யாதிசிகித்ஸிதமாரப்யதே| யதோ யக்ஷ்மண ஏவ ப்ராயேணைத உபத்ரவபூதா ஜாயந்தே| அத ஏததாரம்போ யுக்த இத்யாஹ-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-உத்க்லேஶநஂ-உத்க்லேஶோ,-தோஷாணாமுச்சூநாவஸ்தைவ| ஆமாஶயோத்க்லேஶாத் ஸம்பவோ-ஜந்ம, யாஸாஂ தா ஆமாஶயோத்க்லேஶபவாஃ ப்ராயஶ்ச்சர்த்யோ யதஸ்தஸ்மாத் ப்ராக்-ப்ரதமஂ, லங்கநஂ ஹிதம்| ப்ராயோக்ரஹணஂ வாதஜாயாஂ சர்த்யாமாமாஶயோத்க்லேஶாஸம்பவார்தஂ வாயோரதே தத்யோஜயேத்| கார்யே காரணோபசாராதேவஂ நிர்திஷ்டம்| வாதஜாஂ ஹி சர்தி முக்த்வாऽந்யாஸு சர்திஷு லங்கநஂ கார்யம்| லங்கநே கதேऽப்யநு பஶாந்தவேகாஸு தத்ர-தாஸு சர்திஷு, வமநஂ கார்யம்| பலிநஃ புஂஸோ-ந துர்பலஸ்ய, அதவா பஹுதோஷஸ்ய, ததா ப்ரததஂ-அநாரதஂ, பஹு வமதோ வமநஂ யோஜயேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததோ-வமநாதநந்தரஂ விரேகௌஷதஂ க்ரமஶோ-ந ஸஹஸா, யோஜயேத்| கிம்பூதஂ விரேகத்ரவ்யம் ? ஹத்யஂ-ஹதயாய ஹிதம்| கைஃ ஸஹ ? மத்யைஃ-மார்த்வீகாதிபிஃ| ததா, பலாம்புபிஃ-ஶோபநத்ரா க்ஷாதிபலநிஷ்பாதிதவாரிபிஃ| அதவா, க்ஷீரைஃ-கோக்ஷீராதிபிஃ ஸஹ| கிமேவஂ ஸ்யாத் ? இத்யாஹ-ஸ ஹ்யூர்த்வமித்யாதி| யஸ்மாத்ஸஃ-விரேகஃ, ஊர்த்வஂ கதஂ தோஷஂ சர்த்யநுகமதோ நயதி| ந கேவலஂ ஶோதநஂ-வமநஂ விரேசநஂ வா, தத்ர யோஜயேத்| யாவச்சமநமபி யதௌஷதஂ ததபி தத்ர யோஜயேத்| ரூக்ஷதுர்பலஸ்ய புநஃ புஂஸஸ்ததேவ-ஶமநமேவ, யோஜயேத், ஶோதநாஸஹத்வாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்ர ஸர்வாஸ்வபி சர்திஷு பரிஶுஷ்காதிகுணயுக்தமந்நஂ ஶஸ்யதே| காம்பலிகாதிலக்ஷணஂ கதாந்நவர்கே கதிதம்| ததா பலாநி, ஸ்நாநமுத்வர்தநாதிரூபேண கர்ஷணஂ ஸுகந்தயஃ-ஶோபநகந்தாஃ, கந்தத்ரவ்யபுஷ்பபலாந்நபாநஜாஃ ஶஸ்யந்தே| தத்ர கந்தஶப்தேந கந்தத்ரவ்யாணி| புக்தமாத்ரஸ்ய ஸஹஸா-ஜடித்யேவாஜ்ஞாதஸங்கேதஸ்ய, முகே ஶீதாம்புஸேசநம்| இதி ஸாமாந்யேந சர்தீநாமுபக்ரமாஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வாதஜாஂ சர்திஷஂ ஸர்பிஃ பீதஂ ஸைந்தவாந்விதஂ கிஞ்சிதுஷ்ணஂ விஶேஷேண ஹந்தி| பீதஂ-ந து லீடம், அஶக்தத்வாத்| ததா சோக்தம் (ஹ.சி.அ.௩/௧௧௧)-"ஆக்ராமத்யநிலஂ பீதஂ" இதி| தஸ்மாத் பீதஂ கதஂ சர்திஂ ஹந்தீதி யுக்தம்| அதவா த்ரிகடுத்ரிலவணோத்கடஂ ஸர்பிஃ பீதஂ பூர்வோக்தகுணம்| தாடிமாம்புந வா ஶுண்டீ ததிதாந்யேந ஸஹ ஸாமாந்யகல்பநயா ஸித்தஂ கதஂ பீதஂ பூர்வோக்தகுணம்| ஜலதுல்யஂ வா பயஃ ஶதஂ பூர்வவத்| அதவா, வைஷ்கிரஃ-குக்குடாதிஜோ, ரஸோ பஹுஸர்பிஃஸைந்தவோ மாருதஜாஂ சர்திஂ ஹந்தி| கிம்பூதஃ ? பலேந-தாடிமமாதுலுங்காதிநா, அம்லஃ-அம்லதாஂ ப்ராபிதஃ| ஸ்நிக்தஂ ச போஜநஂ-அஶநஂ, [ஶுண்டீ]ததிதாடிமேந ஸஂஸ்கதஂ து ஹிதஂ-சர்திஂ ஹந்தி| அத்ர ச-மாருதச்சர்திஷி, ஸ்நேஹேந-ஏரண்டதைலாதிநா, விரேசநஂ ஸ்நேஹவிரேசநஂ கோஷ்ணஂ ஸலவணஂ ச ஹிதம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பித்தஜாயாஂ சர்த்யாஂ விரேகார்தஂ-விரேகப்ரயோஜநாய, த்ராக்ஷேக்ஷுஸ்வரஸைஸ்த்ரிவத்தேயா| தைல்வகஂ வா ஸர்பிர்யோஜ்யம்| பித்தஜே சர்திஷி வத்தஂ ஶ்லேஷ்மதாமகஂ பித்தமூர்த்வமேவ ஹரேத்-வமநஂ தத்ர தேயமித்யர்தஃ| கைர்த்ரவ்யைஃ ? ஸ்வாதுதிக்தைஃ| ஆதுரோ விஶுத்திமாந்-கதவமநவிரேகோ லாஜைர்மந்தஂ பிபேத்| கிம்பூதம் ? ஸமதுஶர்கரம், அதவா யவாகூஂ லாஜைஃ ஸமதுஶர்கராஂ பிபேத்| ஸமதுஶர்கரஶ்ச ஸமதுஶர்கரா சேதி "புமாந் ஸ்த்ரியா" இத்யேகஶேஷஃ| ததா, முத்கஜைர்வ்யஞ்ஜநைர்ஜாங்கலமாஂஸை (மாஂஸஜை)ஶ்ச வ்யஞ்ஜநைஃ ஶாலிஷஷ்டிகமத்யாத்| மத்பஷ்டலோஷ்டஜஂ ஸுஶீதலஂ ஜலஂ பிபேத்| முத்காதிபிர்வா ஸஹ நிஶாஂ ஸ்திதஂ ஜலஂ பிபேத்| த்ராக்ஷாரஸாதிஂ வா யதாயோகஂ பிபேத்| ஜம்ப்வாம்ராதிஜஃ க்வாதஃ க்ஷௌத்ராந்விதஃ ஶீதோ வா-ஶீதகஷாயஃ, பீதஃ க்ஷௌத்ரயுதஶ்சர்த்யாதீந் ஹந்தி| முத்கதலைஃ ஶதமம்பு முத்கதலாம்பு, தத்தாத்ரீரஸேந ஸஹ பிபேத்| அதவா முத்கதலாநாமம்பு முத்கதலாம்பு, ஶீதஂ-ஶீதகஷாயஂ, பிபேத்| கோலாதிகஂ க்ஷௌத்ரேண லிஹ்யாத்| பத்யாஂ வா க்ஷௌத்ரேண லிஹ்யாத்| த்ராக்ஷாஂ வா பதராணி வா லிஹ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- [ பித்தச்சர்த்யௌஷதமாஹ-பித்தஜாயாமிதி|] ஸமதுஶர்கரஂ லாஜமந்தஂ லாஜயவாகூஂ வா ஸமதுஶர்கராம்| வ்யஞ்ஜநைஃ-யூஷரஸாத்யைஃ| ஶமநமாஹ-மத்பஷ்டலோஷ்டப்ரபவமிதி| அந்யதாஹ-முத்கோஶீரகணாதாந்யைரிதி| ஶமநசதுஷ்டயமாஹ-த்ராக்ஷாரஸமிதி| அந்யதாஹ-ஜம்பவாம்ரேதி| ஶீதோ வா-ஶீதகஷாயோ வா| அந்யதாஹ-தாத்ரீரஸேநேதி| ஶீதஂ-சந்தநம்| அந்யதாஹ-முத்கதலாம்பு வேதி| முத்கதலாம்பு-முத்கஶகலவ்காதம்| அந்யதாஹ-கோலமஜ்ஜேதி| லேஹத்ரயமாஹ-க்ஷௌத்ரேணேதி| ஸங்க்ரஹே (சி. அ. ௮)- "கோலாஸ்திமஜ்ஜாஸ்த்ரோதோஜலாஜோத்பலரஜாஂஸி வா| பிபேச்சீதாம்புநாஶாலிஸ்வர்ணகைரிகஜஂ ரஜஃ|| பிஷ்டஂ வா சந்தநத்ராக்ஷாமாஂஸீஸேவ்யாம்புகைரிகம்| ஶாலிதடுலதோயேந பிபேத்வா ஸஸிதாமது|| மதூகமதுகத்ராக்ஷாகமலாமலகாம்புதம்| ஸஸாரிவாபரூஷாக்யஂ மூர்வாஂ வா மாக்ஷிகாந்விதாம்|| மதுகஂ ஸாத்மகுத்பஂ வா ஶீதஂ தாத்ரீரஸேந வா|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபஜாயாஂ சர்த்யாஂ நிம்பாதிபிர்யுக்தேந கோஷ்ணஜலேந வமேத்| துர்பலஂ ச நரமுபவாஸயேத்| ஆரக்வதாதிநிர்யூஹஂ ஶீதஂ க்ஷௌத்ராந்விதஂ பிபேத்| பஹூந் வாராந் சர்திக்நௌஷதபாவிதைர்யவைர்மந்தாந் பிபேத்| கபக்நமந்நஂ ஹத்யஂ ச புக்தஂ ஸத்வமிஂ ஜயேத்| ராகாஃ ஸகுடேரகபூஸ்தணா வமிஂ ஜயந்தி பீதாஃ| மநஃஶிலாதிகஂ பீஜபூரகரஸேந ஸக்ஷௌத்ரேண வமிஂ ஜயேத்| கபித்தஸ்ய வா ரஸேந மாக்ஷிகாந்விதேந மநஃஶிலாதிகஂ லீடஂ வமிஂ ஜயேத்| கபித்தஂ வா ஸத்ரிகடுகஂ மதுநா காதேத்| தந்வயவாஸஂ வா மதுநா லிஹ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கபச்சர்த்யௌஷதமாஹ-கபஜாயாமிதி| பிண்டீதோ-மதநஃ| உபவாஸமாஹ-துர்பலஂ சோபவாஸயேதிதி| துர்பலஂ-வமநாஸமர்தம்| ஶமநமாஹ-ஆரரக்வதாதிநிர்யூஹமிதி| ஸங்க்ரஹே (சி. அ. ௮)- " த்ரிபலாகணசவ்யாத்வா பேயாஂ பத்ரைஃ கரஞ்ஜஜைஃ|" இதி| த்ரிபலாதிப்யஃ வ்காதஂ ஸக்ஷௌத்ரம், கரஞ்ஜபத்ரபேயாஂ வா ஸக்ஷௌத்ராம்| அந்யதாஹ-மந்தாந் யவைர்வேதி| போஜநமாஹ-கபக்நமந்நமிதி| ஶமநமாஹ-லீடமிதி| அந்யதாஹ-காதேதிதி| அந்யதாஹ-மதுநா வேதி| அந்யதாஹ-லிஹ்யாதிதி| சோசஂ-லவங்கத்வக்| ஸங்க்ரஹே (சி. அ. ௮)- " ஸமுஸ்தாஂ மதுநா ஶங்கீஂ கோலாம்லஂ வா ஸஜாம்பவம்| தத்வத்விடங்கத்ரிபலஂ விடங்கபரிபேலவம்||" இதி| யோகரத்நே-"பிஷ்ட்வா தாத்ரீபலஂ லாக்ஷாஂ ஶர்கராஂ ச பலோந்மிதாம்| தத்வா மது பலஂ சாத்ர குடவஂ ஸலிலஸ்ய ச|| வாஸஸா காலிதஂ பீதஂ ஹந்தி சர்திஂ த்ரிதோஷஜாம்|| ஸாரிவோஶீரமதுககுஸ்தும்பருபலாநி ச| யுக்த்யா ஶ்ராவ்யஜலஂ தேயஂ மதுநா சர்திநாஶநம்|| கதஂ குடூச்யா விதிவத்கஷாயஂ ஹிமஸஂஜ்ஞிதம்| திஸஷ்வபி பவேத்பத்யஂ மாக்ஷிகேண ஸமந்விதம்|| கபித்தரஸஸஂயுக்தாஂ பிப்பலீஂ மாக்ஷிகாந்விதாம்| முஹுர்முஹுர்நரோ லீட்வா சர்திப்யஃ ப்ரதிமுச்யதே|| தாத்ரீமுஸ்தகசூர்ணஂ து மதுநா பரிமிஶ்ரிதம்| ப்ரலிஹந் ப்ராதருத்தாய சர்த்யதே ஸுகமாப்நுயாத்|| ப்ரியங்குசந்தநோஶீரஶதபுஷ்பாயவைஃ ஸமைஃ| கல்கஂ ஸமுஸ்தகஂ லிஹ்யாச்சர்திக்நஂ மதுஸஂயுதம்|| குஷ்டஂ நாகரஸம்மிஶ்ரஂ லிஹ்யாச்சூர்ணஂ ஸமஂ ததஃ| ப்ராதருத்தாய தோயேந சர்த்யாமயஹரஂ பரம்|| யஷ்ட்யாஹ்வஂ சந்தநோபேதஂ ஸம்யக்க்ஷீரப்ரபேஷிதம்| தேநைவாலோட்ய பாதவ்யஂ ருதிரச்சர்திநாஶநம்|| மாதுலுங்கரஸோ லாஜாஶர்கராமதுஸஂயுதஃ| பிப்பலீசூர்ணஸஂயுக்தஃ ஶ்ரேஷ்டஶ்ச்சர்திநிவாரணஃ|| ஜாத்யா ரஸஃ கபித்தஸ்ய பிப்பலீமரிசாந்விதஃ| க்ஷௌத்ரேண யுக்தஃ ஶமயேல்லேஹோऽயஂ சத்ரிமுல்பணாம்|| ஸௌவர்சலமஜாஜ்யஶ்ச ஶர்கரா மரிசாநி ச| க்ஷௌத்ரேண ஸஂயுதஂ சுர்ணஂ ஶ்ரேஷ்டஂ சர்திநிவாரணம்|| விதலாநி ச முத்காநாஂ பிப்பல்யஶ்சைவ குட்டிதாஃ| ப்ரஸ்த்ருதஂ ஸலிலஂ பேயஂ சர்த்யாஂ மதுஸமந்விதம்| ஜப்வாம்ரஸாரோ முஸ்தஂ ச மாசீத்ராக்ஷா (?) ச ஸாதயேத்| கஷாயோ மதுஸஂயுக்தஃ பேயஶ்ச்சர்திதஷாபஹஃ|| பல்குப்ரவாலஂ மரிசஂ மதுகஂ நீலமுத்பலம்| க்ஷுண்ணஂ ஶீதகஷாயோऽயஂ தஷ்ணாச்சர்திநிவாரணஃ|| ஏதைரேவௌஷதைஃ ஸித்தாஂ லாஜபேயாஂ பிபேந்நரஃ| ஸஶர்கராஂ மதுயுதாம் தஷ்ணாச்சர்திநிவாரிணீம்|| அர்தோதகஂ நிஷேவேத மாக்ஷிகேணாதவா பயஃ| துஷ்ணாசர்திப்ரஶமநஂ ஜாங்கலஂ ரஸமேவ வா|| க்ஷீரிணாஂ சைவ வக்ஷாணாஂ ஶுங்காந் லிஹ்யாத்ஸுகுட்டிதாந்| பிப்பலீமதுஸஂயுக்தாந் தஷ்ணாசர்திநிவாரணாந்||" இதி| [ஸித்தஸாரே (சர்த்யதிகாரே ஶ்லோ. ௨௨)]-" லாஜாகபித்தமதுமாகதிகோஷணாநாஂ க்ஷௌத்ராபயாத்ரிகடுதாந்யகஜீரகாணாம்| பத்யாமதாமரிசமாக்ஷிகபிப்பலீநாஂ லேஹாஸ்த்ரயஃ ஸகலவம்யருசிப்ரஶாந்த்யை|| ஏலாலவங்ககஜகேஸரகோலமஜ்ஜாலாஜாப்ரியங்குகநசந்தநபிப்பலீநாம்| சூர்ணாநி மாக்ஷிகஸிதாஸஹிதாநி லீட்வாசர்திஂ நிஹந்தி கபமாருதபித்தஜாதாம்|" "லாஜஸைந்தவஸஂயுக்தமாம்ரபீஜஂ ஸமாலிஹேத்| மதுநா சர்திநாஶாய க்ஷிப்ரஂ ஸுகமவாந்புயாத்||" (வங்க. சர்த்ய. ஶ்லோ. ௪௯)- "அஶ்வத்தவல்கலஂ ஶுஷ்கஂ த்க்த்வா நிர்வாபிதஂ ஜலே| தஜ்ஜலஂ பாநமாத்ரேண சர்திஂ ஜயதி துஸ்தராம்||" "விஜயாதிவிஷாவ்காதஶ்சர்திஹச்சூலநாஶநஃ||" (வங்க. சர்த்ய. ஶ்லோ. ௫௭)- " ஆம்ராஸ்திபில்வநிர்யூஹஃ பீதஃ ஸமதுஶர்கரஃ| நிஹந்யாச்சர்த்யதீஸாரஂ வைஶ்வாநர இவாஹுதிம்||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்விஷார்தஜா சர்திர்மநஸோऽநுகூலோபசாரேண ஶாம்யதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-த்விஷ்டார்தசர்த்யௌஷதமாஹஅநுகூலோபசாரேணேதி|-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கமிப்யோ ஜாதா சர்திஃ கமிஹத்ரோககதிதைரௌஷதைஃ ஶமஂ யாதி| ந கேவலஂ கமிஜா சர்திரேவ ஶமஂ யாதி| யதாஸ்வஂ பரிஶேஷா அப்யாமயாஃ-கமிஹத்ரோககதாஃ, தேऽபி கமிஹத்ரோககதிதைர்பேஷஜைஃ ஶமஂ யாந்தி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கமிர்ச்சர்த்யௌஷதமாஹ-க்ரிமிஜா இதி| தஷ்ணா (ஶேஷ) ச்சர்த்யாமயாதீநாமௌஷதமாஹ-யதாஸ்வஂ பரிஶேஷாஶ்சேதி| யதாஸ்வஂ-காரணபூதரோகாநுஸாரேண அநுபந்திதோஷாநுஸாரேண வா| பரிஶேஷாஃ-உக்தேப்யோந்யாஃ| சர்த்யுபத்ரவாணாமௌஷதமாஹ-தத்கதாஶ்சேதி| தத்கதாஃ-சர்திகதாஃ| ததா-யதாஸ்வம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஹி-யஸ்மாத், சர்திப்ரஸங்கேந-அநுபந்தேந, யோ தாதுக்ஷயஃ தஸ்மாத்தேதோர்மாதரிஶ்வா அவஶ்யஂ கோபமாயாதி| அதோ ஹேதோர்வமநாதியோகப்ரோக்தஂ விதிஂ ஸ்தம்பநஂ பஂஹணஂ ச குர்யாத், ந புநஸ்ததுக்தமந்யஂ விதிம்| இந்த்ரவஜ்ராவத்தம்| ததா, ஸர்பிர்குடாதயோ தோஷதூஷ்யாநுரோததோ யதாகாலமுபயுக்தாஶ்சர்திஂ ப்ரஸக்தாஂ ஶமயந்தி| உபஜாதிவத்தம்| தந்த்ராந்தரே(?)சோக்தம் (ஹ.க.அ.௩/௨௫)-"அஞ்ஜநஂ சந்தநோஶீரமஜாஸக்ஶர்கரோதகம்| லாஜசூர்ணைஃ பிபேந்மந்தமதியோகஹரஂ பரம்||" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ப்ரஸக்தச்சர்த்யௌஷதமாஹ-சர்திப்ரஸங்கேநேதி| ஸங்க்ரஹே (சி. அ. ௭)- "த்வரமாணோ ஜயேச்சர்திஂ ப்ரஸக்தாமநுபந்தநீம்| கோஷ்டாஶ்ரயா மஹாமர்மபீடாகரதரா ஹி ஸா|| ந சாந்நேந விநா காயஸ்தந்மயோ வர்ததேऽபி ச| தாதுக்ஷயோऽதிவமதௌ ஸமீரணஸமீரணாத்|| நியதஂ ஜாயதே தஸ்மாத்த்ருதமத்ர ப்ரயோஜயேத் தாந்வந்தரஂ த்ர்யூஷணஂ வா தோஷதேஹாநுரோததஃ||" இதி| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதஸாயநே| சர்திப்ரகரணஂ நாம ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்||

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வாதஜே ஹத்ரோகே தைலஂ ஸுகோஷ்ணஂ-கிஞ்சிதுஷ்ணஂ, பிபேத்| கிம்பூதம் ? மஸ்துஸௌவீரதக்ராணி வித்யந்தே யஸ்மிஂஸ்ததேவம்| ததா ஸஹ பிடலவணேந ஸபிடஂ, குல்மாதிஜித்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அதஹத்ரோகசிகித்ஸிதம்| தத்ர வாதஜௌஷதமாஹ-ஹத்ரோக இதி| ஸௌவீரஂ-காஞ்ஜிகம்| மஸ்த்வாதித்ரயஂ த்ரவ்யம்| பிடஂ கல்கஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-லவணைஃ-பஞ்சபிஃ ஸைந்தவாதிபிஃ, கோமூத்ரேண காஞ்ஜிகேந ச தைலஂ ஸாமாந்யபரிபாஷயா பக்வஂ ததாகுணஂ-குல்மாதிஜித்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அந்யதாஹ-தைலமிதி| அம்லஂ-காஞ்ஜிகம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பில்வாதீநி ஜலே பக்த்வா தஸ்மிந் ஜலே க்வாதீபூதே தைலஂ பசேத்| தத்தைலஂ நஸ்யே பாநேऽநுவாஸநே ச விநியோஜயேத்| தச்ச பூர்வஸமம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அந்யதாஹ-பில்வமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶுண்ட்யாதிபிஃ பக்வஂ ச கதஂ பார்ஶ்வஹத்ருஜாதிஜித்| வயஸ்தா-ஆமலகீ| காயஸ்தா-காகோலீ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கதமாஹஶுண்டீகயஸ்தாலவணவவயஸ்தாஹிங்குபௌஷ்கரைரிதி| கயஸ்தா-துலஸீ| வயஸ்தா-குடூசீ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸௌவர்சலஸ்ய பலத்வயே பத்யாபஞ்சாஶத்யுக்தே ஸாதிதோ கதப்ரஸ்தோ ஹத்ரோகாதிஜித்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அந்யதாஹ-ஸௌவர்சலஸ்யேதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- சூர்ணமாஹ-தாடீமமிதி| அபதந்த்ரகோ-வாதவ்யாதிநிதாநோக்தஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-புஷ்கராஹ்வாதயஃ கல்கீகதாஃ-பிஷ்டாஃ, ததா கதாதியுக்தாஃ பீதா விகர்திகாஶூலஹராஃ| விகர்திகா-ஹதயஸ்யாவர்தச்சேதநிகா இவ ருக்விஶேஷஃ| ஹத்ரோகப்ரஸங்காதேதசிகித்ஸாऽப்யுக்தா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அந்யதாஹ புஷராஹ்வேதி| விகர்திகாஶூலஂ-ஹதயச்சேதநமிவ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-க்வாதஶ்ச கோஷ்ணோ யவாந்யாதிபிர்தேவதாருஸஹிதைஸ்தத்குணோ விகர்திகாஶூலஹரஃ| ஔஷதஂ-ஶுண்டீ| பீஜஹ்வஃ-பீஜஸாரம், பீஜபூரகமித்யந்யே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- க்வாதமாஹ-க்வாத இதி| ஔஷதஂ-ஶுண்டீ| பூதீகரஞ்ஜஃ| பீஜாஹ்வோ-பீஜபூரஃ| யவாந்யாதிபிஃ ஸஹ பேயஃ| ஸஃ-க்வாதஃ, பூத்யாதிபிஃ கதஃ| வங்கஸேநே (ஹதயரோகாதிகாரே ஶ்லோ. ௧௦)- "க்வாதஃ கதஃ பௌஷ்கரமாதுலுங்கபலாஶபூதீகஶடீஸுராஹ்வைஃ| ஸ நாகராஜாஜிவசாயவாபிஃ ஸக்ஷார உஷ்ணோ லவணஶ்ச பேயஃ||" இதி வசநமூலேயஂ வ்யாக்யா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பஞ்சகோலாதிகஂ வாருண்யா-ப்ரஸந்நயா ஸுரயா, கல்கிதஂபிஷ்டஂ, யமகே பஷ்டஂ ஸைந்தவயுதஂ ஹதாதிஶூலேஷு குல்மாதிஷு ச காதேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- சூர்ணமாஹ-பஞ்சகோலேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-இஹ-வாதஜே ஹத்ரோகே, ஸ்வேதாஶ்ச ஸ்நிக்தா ஹிதாஃ| கதாநி பக்வாநி வா (ச)|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸ்நேஹஸ்வேதாவாஹ-ஸ்நிக்தாஶ்சேதி| கதாநி ஸ்நேஹநார்தம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஷி ஸத்யாஂ ஹ்ரஸ்வேந பஞ்சமூலேந ஶுண்ட்யா வா ஸாதிதஂ ஜலஂ பிபேத்| வாருணீமண்டஂ வா ததிமண்டஂ வா பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- பாநபஞ்சகமாஹ-லகுநேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஆயாமஃ-ஆக்ஷேபஃ, ஸஹ ஆயாமாதிபிர்வர்ததே யத் ஹதயஂ தஸ்மிஂஸ்ததாவிதே ஹதி ததா மாருததூஷிதே ஸதி க்ரியைஷாசிகித்ஸேயஂ பூர்வோக்தா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- உக்தாநாமௌஷதாநாஂ விஷயமாஹ-ஸாயாமஸ்தம்பஶூலாம இதி| ஆயாமஃ-ஆகர்ஷணமிவ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸத்ரவாயாமப்ரமோஹே புநஃ ஹதி மாருததூஷிதே ரஸாஸ்தித்திர்யாதிஜாஃ| ஸ்நேஹாத்யாஃ-பஹுஸ்நேஹாஃ, ஹிதாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- விஷயாந்தரபேஷஜமாஹ-ஸத்ரவாயாமப்ரமோஹே த்விதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸஹத்ரோகோ நரோ பலாதைலஂ பிபேத்| ஸுகுமாரகஂ வா-ப்ரமேஹோக்தஂ கதஂ, யஷ்ட்யாஹ்வஂ ச தச்சதபாகஂ ச யஷ்ட்யாஹ்வஶதபாகஂ-ஶதகத்வஃ பக்வஂ தத்தைலஂ வாதஶோணிதோக்தஂ (ஹ.சி.அ.௨௨/௪௧) பிபேத்| மஹாஸேந்ஹஂ ததோத்தமஂ பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸ்நேஹசதுஷ்கமாஹ-பலாதைலமிதி| பலாதைலஂஶாரீரகே கர்பவ்யாபத்யுக்தம் (ஹ. ஶா.அ. ௨/௪௭) , வாதரக்தோக்தஂ வா பலாகஷாயகல்காப்யாஂ ஶதஂ ஸஹஸ்ரஂ வா வாராப்யக்தம் (ஹ. சி. அ. ௨௨/௪௫)| ஸுகுமாரகஂ-வத்த்யுக்தஂ கதைரண்டதைலயமகம் (ஹ. சி. அ. ௧௩/௪௧) , தைலமேவ வா தந்த்ராந்தரோக்தராஜயக்ஷ்மணி ஸங்கஹீதம்| யஷ்ட்யாஹ்வஶதபாகஂ-யஷ்டீமதுகல்ககஷாயாப்யாஂ ஶதஂ வாராந் பக்வம்| உத்தமஂ மஹாஸ்நேஹஂ-வாதவ்யாத்யுக்தமபந்த்ரகே (ஹ. சி. அ. ௨௧/௨௮)|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ராஸ்நாதிபிஃ கல்கீகதைர்மஹாஸ்நேஹஂ ததிபாதஂ விபாசயேத்| ததிபாதஂ ச தக்நஃ பாதஃ-சதுர்தபாகப்ரமாணோ, யஸ்மிஂஸ்ததாபூதம்| ததா, அம்லைஃ-காஞ்ஜிகாதிபிஃ, லாபதோ-யதாலாபம்| அநயைவ கல்பநயா ஸஃ-மஹாஸ்நேஹோ, நிஷேவிதஸ்தர்பணோ பஂஹணோ பல்யோ வாதஹத்ரோகக்நஶ்ச ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- மஹாஸ்நேஹாந்தரமாஹ-ராஸ்நாஜீவகேதி| ததிபாதஂ-பாதாஂஶேந தத்நா யுக்தம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தீப்தேऽக்நௌ ஸதி வாதஹத்ரோகே ஸத்ரவாயாமே ஸஹ த்ரவேண-கம்பநேந, ஆயாமேந ச வர்ததே யஸ்தஸ்மிஂஸ்ததாபூதே க்ஷீராதி ஹிதம்| ஔதகாமிஷஂ-மத்ஸ்யாதிமாஂஸம், ஆநூபாமிஷஂ-க்ராம்யவராஹாதிஜஂ மாஂஸம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- விஷயாந்தரபேஷஜமாஹ-தீப்தேऽக்நாவிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வாதஹத்ரோகஂ முக்த்வாऽந்யேஷு-ஶேஷேஷு, சதுர்ஷு ஹத்ரோகேஷ்வேதாநி-க்ஷீராதீநி, வர்ஜ்யாநி-ந ப்ரயோஜ்யாநி| ந கேவலமேஷ்வேதாநி வர்ஜ்யாநி, யாவத்ஸ்தம்பஜாட்யாமஸஂயுக்தே வாதிகேऽபி ஹத்ரோக ஏதாநி வர்ஜ்யாநி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஹத்கோகாந்தரே க்ஷீராதீநி நிஷேததி-ஏதாந்யேவேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஸ்மிந்-வாதிகே ஹத்ரோகே, கபாநுபந்தே து ஸதி ரூக்ஷோஷ்ணாஂ க்ரியாஂ ஸேவேத|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸகபே வாதஹத்ரோகே பேஷஜமாஹ-கபாநுபந்த இதி| யோகரத்நே-" நாகரஂ வா பிபேதுஷ்ணஂ கஷாயஂ வஹ்நிவர்தநம்| காஸஶ்வாஸாநிலஹரஂ ஶூலஹத்ரோகநாஶநம்|| பாடாஂ வசாஂ யவக்ஷாரமபயாமம்லவேதஸம்| துராலபாஂ சித்ரகஂ ச த்ர்யூஷணஂ லவணத்ரயம்|| ஶடீ புஷ்கரமூலஂ ச தித்திடீகஂ ஸதாடிமம்| மாதுலுங்க்யாஶ்ச மூலாநி ஸூக்ஷ்மசூர்ணாநி காரயேத்|| ஸுகோதகேந மத்யைர்வா சூர்ணாந்யேதாநி பாசயேத்| அர்ஶஃ ஶூலஂ ஸஹத்ரோகஂ குல்மஂ சாபி வ்யபிஹதி||" இதி| ஸங்க்ரஹே (சி. அ. ௮.)- "த்ர்யூஷணஂ த்ரிபலா பாடா மதூகஂ மதுகஂ த்ருடீ| பஞ்சமூலஂ லகு பலே மேதே வத்திஃ ஶதாவரீ|| கண்டூகரீ தாமலகீ ஜீவகஶ்சாக்ஷஸம்மிதைஃ| தைஃ பசேத்ஸர்பிஷஃ ப்ரஸ்தஂ தத்நஃ ப்ரஸ்தேந மாஹிஷாத்|| யுக்தஂ ஸித்தஂ ச மதுநா தந்நிஹந்தி நிஷேவிதம்| ஹத்பாண்டுக்ரஹணீபார்ஶ்வஶ்வாஸகாஸஹலீமகாந்||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பைத்தே ஹத்ரோகே த்ராக்ஷேக்ஷுநிர்யாஸாதியுக்தோ விரேகோ ஹத்யஃ ஸ்யாத்| ஶுத்தே ஸத்யநந்தரஂ க்ரமஃ பித்தஹா ஸ்யாத், ஸ து பேயாதிகஃ கார்யஃ| க்ஷதே பித்தஜ்வரே ச யா பஹிரந்தஶ்ச ஶுத்திருக்தா ஸா சாத்ர கார்யா| கடுகீமதுககல்கஂ ஶர்கராந்விதமம்பஸா பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- பித்தஹத்ரோகஸ்யௌஷதமாஹ-பைத்தே இதி| விரேசஃத்ரிவச்சூர்ணஃ| விரேசகாநந்தரஂ பேயாதிக்ரமமாஹ-க்ரமஃ ஶுத்தே ச பித்தஹேதி| பித்தஹா-பித்தக்நைஃ கதஃ| அதிதேஶமாஹ-க்ஷதபித்தஜ்வரோக்தஂ சேதி| பரிமார்ஜநஂ-ஶோதநம், பாஹ்யஂ பரிஷேகேண, அந்தர்விரேகேண| ஔஷதாந்தரமாஹ-கட்வீமதுககல்கமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶ்ரேயஸ்யாதிபிஃ ஸாதிதஂ க்ஷீராந்விதஂ மாஹிஷஂ ஸர்பிஃ பித்தஹத்ரோகக்நம்| ஶ்ரேயஸீ-ஹஸ்திபிப்பலீ| மாஹிஷகதஸ்யாத்ர நிர்தேஶஃ ஶீததமத்வாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கதமாஹ-ஶ்ரேயஸீதி| ஶ்ரேயஸீ-கஜபிப்பலீ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ப்ரபௌண்டரீகாதிபிஃ க்ஷீரயுதஂ பக்வஂ கதஂ ஶீதீபுதஂ ஸந்மாக்ஷிகோபேதஂ தச்சேஷ்டமத்ர ரோகே| ஸ்வாதுவர்கேண-த்ராக்ஷாதிநா, யச்ச கதஂ தச்ச ஹிதம்| ததா, பஸ்திஂ மதுகஸாதிதஂ-மதுகேந பக்வஂ, மாக்ஷிகாந்விதஂ தத்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கதாந்தரமாஹ-ப்ரபௌண்டரீகேதி| ஶைவலஃ-ஶைவாலஃ| கதாந்தரமாஹ-ஸ்வாதுவர்ககதஂ ச யதிதி| ஸ்வாதுவர்கோரஸஸ்கந்தேஷூக்தஃ (ஹ. ஸூ. அ. ௧௦/௨௨)| பஸ்திமாஹ-பஸ்திஂ சேதி-அநுவாஸநம்| வங்கஸேநே(ஹதயரோகா. ஶ்லோ. ௧௮)- " அர்ஜுநஸ்ய த்வசா ஸித்தஂ க்ஷீரஂ யோஜ்யஂ ஹதாமயே| ஸிதயா பஞ்சமூல்யா வா பலயா மதுகேந வா|| ஸ்திராதிகல்கவத்ஸர்பிஃ க்ஷீரேணேக்ஷுரஸேந வா| த்ராக்ஷாரஸேந வா பக்வஂ பித்தஹத்ரோகநாஶநம்||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபோத்பவே ஹத்ரோகே ஸ்விந்நோ நிம்பவசாப்யாஂ க்வதிதேந ஜலேந வமேத் குலத்தஜாங்கலாதிரஸ(லரஸாதி)புக்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கபஹத்ரோகௌஷதமாஹ-கபோத்பவ இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-சூர்ணஂ வசாதிப்ய உஷ்ணோதகேந பிபேத்| யவாநகோ-யவாநீபேதஃ| ததா, பலதாந்யாம்லதிபிர்வைகதரேண(மேந)பிபேத்| ததா, புஷ்கராதேஶ்சூர்ணஂ பூர்வோக்தைருஷ்ணா(ம்ப்வா)திபிஃ பிபேத்| ததா, ஹரீதக்யாதேஃ க்வாதஂ பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- சூர்ணமாஹ-பிபேச்சூர்ணமிதி| ஸஶப்தஃ ஸஹார்தே| யவாநகஃ-அஜமோதா| பலாம்லஂ தாந்யாம்லஂ ச| ஷண்ணாஂ த்ரவாணாஂ ப்ரகத்யாதிவஶாத்விஷய[வி]பாகஃ| க்வாதமாஹ-புஷ்கராஹ்வேதி| க்வாதாந்தரமாஹ-ததேதி| மாத்ரீ-அதிவிஷா| பீரத்ருஃ-தார்வீ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ரோஹிதகாதீநாஂ க்வாதே த்ரிகடுத்ரிவச்சூர்ணயுதே கதோ லேஹ உஷ்ணோதகாநுபாநஃ கபவிகாரஹா| அர்ஶஶ்சிகித்ஸிதோக்தஂ (ஹ.சி.அ.௮/௧௦௪)-"துலாஂ திவ்யாம்பஸி பசேத்" இதி ப்ரமாணாநுஸாரேண பரிமாணமத்ர நிரூபிதம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- லேஹமாஹ-க்வாத இதி| ரோஹிதகாதீநாஂ ஸப்தாநாஂ க்வாதஃ| தஸ்ய புநஃ பாகாத்கநீபாவஸமயே சூர்ணப்ரக்ஷேபஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபஹத்ரோகே, ஶ்லேஷ்மகுல்மே யாநி கதிதாந்யாஜ்யாநி-ஸர்பீஷி, தத்ரைவோக்தாந் க்ஷாராஂஶ்ச நாநாவிதாஂஸ்தாந் பிபேத்| ஶிலாஜது ப்ரயோஜயேத்| வா ப்ராஹ்மஂ ரஸாயநஂ-ரஸாயநாத்யாயோக்தம் (ஹ.உ.அ.௩௯/௧௫)| ததா, ஆமலகலேஹஂ வா-ரஸாயநோக்தமேவ ச்யவநப்ராஶாக்யம் (ஹ.உ.அ.௩௯/௩௩)| அதவா, ப்ராஶஂ-லேஹஂ, அகஸ்த்யநிர்மிதஂ காஸசிகித்ஸிதோக்தஂ (ஹ.சி.அ.௩/௧௨௭), ப்ரயோஜயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அதிதிஶதி-ஶ்லேஷ்மகுல்மோதிதாஜ்யாநீதி| ஶிலாஹ்வஂ-ஶிலாஜதுரஸாயநம் (ஹ. உ. அ. ௩௯/௧௩௭) , ப்ராஹ்யஂஏகாஶநம் (ஹ. உ. அ. ௩௯|௧௫) , ஆமலகலேஹஂ-ச்யவநப்ராஶம் (ஹ. உ. அ. ௩௯/௩௩) , ஏதாநி ரஸாயநோக்தாநி| அகஸ்த்யநிர்மிதஂ-காஸோக்தம் (ஹ. சி. அ. ௩|௧௨௭)| வங்கஸேநே (ஹ்ருதயரோகா. ஶ்லோ. ௨௮)- " ஸூக்ஷ்மைலா மாகதீமூலஂ ப்ரலீடஂ ஹவிஷா ஸஹ| நாஶயத்யாஶு ஹத்ரோகஂ குல்மாநபி விஶேஷதஃ|| பலதைலஂ விதத்யாச்ச பஸ்தௌ பஸ்திவிஶாரதஃ| 'பலைரஷ்டகுணேऽதாம்லே ஸித்தமந்யாஸநஂ கபே (?)|' இத்யுக்தஂ பலதைலம்| 'ஹிங்கூக்ரகந்தாபிடவிஶ்வகஷ்ணாகுஷ்டாபயாசித்ரகயாவஶூகம்| பிபேத்ஸஸௌவர்சலபுஷ்கராஹ்வஂ யவாம்பஸா ஶூலஹதாமயக்நம்|| தஶமூலகஷாயஂ து லவணக்ஷாரயோஜிதம்| காஸஂ ஶ்வாஸஂ ஸஹத்ரோகஂ குல்மஶூலஂ ச நாஶயேத்|| கதேந துக்தேந குடாம்பஸா வா பிபந்தி சூர்ணஂ ககுபத்வசோ யே| ஹத்ரோகஜீர்ணஜ்வரரக்தபித்தஂ ஹத்வா பவேயுஶ்சிஜீவிநஸ்தே|| புடதக்தஹரிணஶங்கஂ பிஷ்டஂ கவ்யேந ஸர்பிஷாபிபதஃ| ஹத்பஷ்டஶூலமசிராதுபைதி ஶாந்திஂ ஸுகஷ்டமபி|| தைலாஜ்யகுடவிபக்வஂ சூர்ணஂ [ கோதூமபார்தஜஂ வாऽபி| பிபதி பயஸா ஸ பவேஜ்ஜிதஸகலஹதாமயஃ புருஷஃ|| கோதூமககுபசூர்ணஂ ] சாகபயோகவ்யஸர்பிஷா யுக்தம்| மதுஶர்கராஸமேதஂ ஶமயதி ஹத்ரோகமுத்ததஂ புஂஸாம்|| மூலஂ நாகபலாயாஸ்து சூர்ணஂ துக்தேந பாயயேத்| ஹத்ரோகஶாஸகாஸக்நஂ ககுபஸ்ய ச வல்கலம்| ரஸாயநஂ பரஂ பல்யஂ வாதஜிந்மாஸயோஜிதம்| ஸஂவத்ஸரப்ரயோகேணஜீவேத்வர்ஷஶததத்ரயம்|| பார்தஸ்ய கல்கஸ்வரஸேந ஸித்தஂ ஶஸ்தஂ கதஂ ஸர்வஹதாமயேஷு| கதஂ பலாநாகபலார்ஜுநாம்புஸித்தஂ ஸயஷ்டீமதுகல்கபாதம்| ஹத்ரோகஶூலக்ஷதரக்தபித்தகாஸாநிலாஸஶமயத்யுதீர்ணம்||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யஸ்ய-புஂஸோ, புக்தே-தத்கால ஏவ, அதி ஶூலஂ ஸ்யாத்| ஜீர்யத்யந்நே-மத்யமாயாஂ பாகாவஸ்தாயாஂ, அல்பஂ ஶூலஂ ஸ்யாத்| ஜராஂ கதே-கிட்டஸாரதயா பரிணதேऽந்நே, து ஶாம்யேத்| ஸஃ-நரஃ, குஷ்டாதிபிஶ்சூர்ணமுஷ்ணாம்புநா பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அத ப்ரஸங்காச்சூலப்ரகரணம்| ஶூலஂ சதுர்தா,-அஜீர்ணேऽந்நே ஜீர்யதி ஜீர்ணே ஸர்வதா சேதி| தத்ராஜீர்ணஶூலஸ்யௌஷதமாஹ-ஸ்யாச்சூலமிதி| ]

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யஸ்ய-புஂஸோ, ஜீர்ணே ஸத்யதிகஂ ஶூலஂ பவேத், ஸ ஸ்நேஹைஃ-விரேசநத்ரவ்யஸித்தைஃ, விரேசநீயஃ| ஜீர்யத்யந்நே-பச்யமாநாவஸ்தாயாஂ, அதிகஂ ஶூலே ஸதி பலைர்விரேச்யஃ| ததா ச முநிஃ(?)-"மத்வீகாऽத விடங்காநி கர்ஜூராணி பரூஷகம்| ஆரக்வதோऽதாமலகஂ ஹரீதக்யோ பிபீதகம்|| கம்பில்லகோபசித்ரே ச த்ரபுஸஂ ச முகூலகம்| நீலிகா குவலஂ பீலு பவேத்பலவிரேசநம்||" இதி| யஸ்ய புநஃ ஸதாऽதிகமேவ ஶூலஂ-கேவலஂ ந புக்தமாத்ரே ஜீர்ணே ஜீர்யதி வா, ஸஃ-புருஷோ, மூலைஸ்தீக்ஷ்ணைஃ-மூலவிரேசநைர்தந்தீத்ரிவச்ச்யாமாஸப்தலாதித்ரவ்யைஃ ஸமந்விதைஃ, விரேச்யஃ| ததா சோக்தம்-"ஸப்தலாஶங்கிநீதந்தீத்ரவந்தீகிரிகர்ணிகாஃ| த்ரிவச்ச்யாமோதகீர்யா ச ப்ரகீர்யா க்ஷீரிணீ ததா|| சகலாண்டீ கவாக்ஷீ ச குசாக்ஷீ கிரிகர்ணிகா| மஸூரவிதலா சைவ பவேந்மூலவிரேசநம்||" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஜீர்ணஶூலஸ்யௌஷதமாஹ-யஸ்யேதி| ஸ்நேஹைஃ-ஏரண்டதைலாதிபிஃ| ஜீர்யச்சூலஸ்யௌஷதமாஹ-பலைஃ புநர்ஜீர்யத்யந்ந இதி| பலைஃ-ஆரக்வதாதிபிஃ| ஸர்வதா ஶூலஸ்யௌஷதமாஹ-ததேதி| மூலைஃ-ஶ்யாமாதிபிஃ| தந்த்ராந்தரே ஶூலப்ரகரணஂ ச ஸ்மதம்| தத்ர வங்கஸேநே (ஶூலரோகாதிகாரே ஶ்லோ. ௧)- "தோஷைஃ பதக்ஸமஸ்தாமத்வந்த்வைஃ ஶூலோऽஷ்டதா பவேத்| ஸர்வேஷ்வேதேஷு ஶூலேஷு ப்ராயேண பவநஃ ப்ரபுஃ|| வ்யாயாமயாநாததிமைதுநாச்ச ப்ரஜாகராச்சீதஜலாதிபாநாத்| கலாயமுத்காடகிகோரதூஷாதத்யர்தரூக்ஷாத்யஶநாபிகாதாத்|| கஷாயதிக்தாதிவிரூடஜாந்நவிருத்தவல்லூரகஶுஷ்கஶாகாத்| விட்ஶுக்ரமூத்ராநிலவேகரோதச்சோகோபவாஸாததிபாஷ்யஹாஸ்யாத்|| வாயுஃ ப்ரவத்தோ ஜநயேத்தி ஶூலஂ ஹத்பார்ஶ்வபஷ்டத்ரிகபஸ்திதேஶே| ஜீர்ணே ப்ரதோஷே ச கநாகமே ச ஶீதே ச கோபஂ ஸமுபைதி காடம்|| முஹுர்முஹுஶ்சோபஶமப்ரகோபௌ விட்வாதஸஂஸ்தம்பநதோதபேதைஃ| ஸஂஸ்வேதநாப்யஞ்ஜநமர்தநாத்யைஃ ஸ்நிக்தோஷ்ணபோஜ்யைஶ்ச ஶமஂ ப்ரயாதி|| க்ஷாராதிதீக்ஷ்ணோஷ்ணவிதாஹிதைலநிஷ்பாவபிண்யாககுல்த்தயூஷைஃ| கட்வம்லஸௌவீரஸுராவிகாரைஃ க்ரோதாநலாயாஸரவிப்ரதாபைஃ|| க்ராம்யாதியோகாதஶநைர்விதக்தைஃ பித்தஂ ப்ரகுப்யாஶு கரோதி ஶூலம்| தண்மோஹதாஹார்திகரஂ ஹி நாப்யாஂ ஸஂஸ்வேதமூர்ச்சாப்ரமதோஷயுக்தம்|| மத்யஂதிநே குப்யதி சார்தராத்ரே விதாஹகாலே ஜலதாத்யயே ச| ஶீதே ச ஶீதைஃ ஸமுபைதி ஶாந்திஂ ஸுஸ்வாதுஶீதைரபி போஜநைஶ்ச|| ஆநூபவாரிஜகிலாடபயோவிகாரைர்மாஂஸேக்ஷுபிஷ்டகஶராதிலஶஷ்குலீபிஃ| அந்யைர்பலாஸஜநகைரபி ஹேதுபிஶ்ச ஶ்லேஷ்மா ப்ரகோபமுபகம்ய கரோதி ஶூலம்|| ஹல்லாஸகாஸஸதநாருசிஸம்ப்ரஸேகைராமாஶயே ஸ்திமிதகோஷ்டஶிரோகுருத்வைஃ| புக்தே ஸதைவ ருஜஂ குருதேऽதிமாத்ரஂ ஸூர்யோதயே ச ஶிஶிரே குஸுமாகமே ச|| [த்விதோஷலக்ஷணைரேதைர்வித்யாச்சூலஂ த்விதோஷஜம்|] ஸர்வேஷு தோஷேஷு ச ஸர்வலிங்கஂ வித்யாத்பிஷக்ஸர்வபவஂ ஹி ஶூலம்| ஸுகஷ்டமேநஂ விஷவஜ்ரகல்பஂ விவர்ஜநீயஂ ப்ரவதந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ|| ஆடோபஹ்ருல்லாஸவமீகுருத்வஸ்தைமித்யகாநாஹகபப்ரஸேகைஃ| கபஸ்ய லிங்கேந ஸமாநலிங்கமாமோத்பவஂ ஶூலமுதாஹரந்தி|| பஸ்தௌ ஹத்கண்டபார்ஶ்வேஷு ஸ ஶூலஃ கபவாதிகஃ| குக்ஷௌ ஹந்நாபிமத்யேஷு ஸ ஶூலஃ கபபைத்திகஃ| தாஹஜ்வரகரோ கோரோ விஜ்ஞேயோ வாதபைத்திகஃ|| ஏகதோஷோத்திதஃ ஸாத்யஃ கச்ச்ரஸாத்யோத்விதோஷஜஃ| ஸர்வதோஷோத்திதோ கோரஸ்த்வஸாத்யோ பூர்யுபத்ரவஃ|| நிகஹ்ய மாருதஂ ஶ்லேஷ்மா குக்ஷிபார்ஶ்வே வ்யவஸ்திதஃ| ஸாத்மாடோபாமஸஂருத்தஃ ஸூசீபிரிவ நிஸ்துதந்|| உச்ச்வஸித்யத வக்த்ரேண ந சாந்நமபிநந்ததி| ந ச நித்ராமுபைத்யேஷ பார்ஶ்வஶூலஃ ப்ரகீர்திதஃ|| ப்ரகுப்யதி யதா குக்ஷௌ வஹ்நிமாக்ரம்ய மாருதஃ| ததாऽஸ்ய போஜநஂ புக்தஂ ஸோபஸ்தம்பஂ ந பச்யதி|| உச்ச்வாஸ்யாநீதஶகதா ஶூலேநாஹந்யதே மதுஃ|| நைவாஸநே ந ஶயநே திஷ்டந் வா லபதே ஸுகம்|| குக்ஷிஶூல இதி க்யாதோ வாதாதாமஸமுத்பவாத்|| கபபித்தாவருத்தஸ்து மாருதோ ரஸமூர்ச்சிதஃ| ஹதிஸ்தஃ குருதே ஶூலமுச்ச்வாஸாரோதநஂ பரம்| ஹச்சூல இதி ஸ க்யாதோ ரஸமாருதஸம்பவஃ|| ஸஂரோதாத்குபிதோ வாயுர்பஸ்திஂ ஸஂஶ்ரித்ய திஷ்டதி| பஸ்திவங்க்ஷணநாடீஷு ததஃ ஶூலோऽஸ்ய ஜாயதே| விண்மூத்ரவாதஸஂரோதீ பஸ்திஶூலஃ ஸ ஸஂஜ்ஞிதஃ|| நாப்யாஂ வங்க்ஷணயோஶ்சைவ குக்ஷௌ மேட்ரேऽநுவர்தகஃ| மூத்ரமாவத்ய கஹ்ணாதி மூத்ரஶூலஃ ஸ மாருதாத்|| வாயுஃ ப்ரகுபிதோயஸ்ய ரூக்ஷாஹாரஸ்ய தேஹிநஃ| வாதஂ ருணத்தி கோஷ்டஸ்தஂ மந்தீகத்ய து பாவகம்|| ஶூலஂ ஸஞ்ஜநயேச்சீக்ரஂ ஸ்த்ரோத ஆவத்ய மாருதஃ| தக்ஷிணஂ யதி வா வாமஂ குக்ஷிமாதாய ஜாயதே|| ஸர்வத்ர வர்ததே க்ஷிப்ரஂ [ப்ரமநிஃஶ்வாஸகோஷவத்| பிபாஸா வர்ததேऽதீவ ப்ரமோ மூர்ச்சா ச ஜாயதே|| உச்சாரிதோ மூத்ரிதஶ்ச ந ஶாந்திமதிகச்சதி| விட்ஶூலமேதஂ ஜாநீயாத்பிஷக் பரமதாருணம்|| வேதநா ச தஷா மூர்ச்சா ஆநாஹோ கௌரவாருசீ| காஸஶ்வாஸௌ ச ஹிக்கா ச ஶூலஸ்யோபத்ரவாஃ ஸ்மதாஃ|| ஸ்வைர்நிதாநைஃ ப்ரகுபிதோ வாயுஃ ஸந்நிஹிதஸ்ததா| கபபித்தே ஸமாவத்ய ஶூலகாரீ பவேத்பலீ|| புக்தே ஜீர்யதி யச்சூலஂ ததேவ பரிணாமஜம்| தஸ்ய லக்ஷணமப்யேதத் ஸமாஸேந விதீயதே|| ஆத்மாநாடோபவிண்மூத்ரவிபந்தாரதிவேபநைஃ| ஸிக்தோஷ்ணைஃ ப்ரஶமஂ யாதி வாதிகஂ தத்வதேத்பிஷக்|| தஷ்ணாதாஹாரதிஸ்வேதஂ கட்வம்லலவணோத்தரம்| ஶூலஂ ஶீதஶமப்ராயஂ பைத்திகஂ தத்வதேத்பிஷக்|| சர்திஹல்லாஸஸம்மோஹஸ்வல்பருக்தீர்கஸந்ததி| கடுதிக்தோபஶாந்தௌ ச தத்விஜ்ஞேயஂ கபாத்மகம்|| ஸஂஸஷ்டலக்ஷணஂ புத்த்வா பரிகல்பயேத்| த்ரிதோஷஜமஸாத்யஂ ஸ்யாத் க்ஷீணமாஂஸபலாநலம்|| ஜீர்ணே ஜீர்யத்யஜிர்ணே வா யச்சூலமுபஜாயதே| பத்யாபத்யப்ரயோகேண போஜநாபோஜநேந வா| ந ஶமஂ யாதி நியமாத்ஸோऽந்நத்ரவ உதாஹதஃ||"] (?)-" ஶங்கீ த்வீஜீரகஂ தாந்யஂ வத்ததாருகபத்ரகைஃ| தும்புரூணி பத்ரதாரு க்ஷாராஶ்ச லவணாநி ச|| அஜமோதா தாலமுலீ விஶாலா பூதிகஂ வசா கோஶாதகீ படோலஂ ச பஹத்பத்ரககந்தகைஃ|| யாவந்த்யேதாநி சூர்ணாநி மண்டூரஂ த்விகுணஂ ததஃ| கோமூத்ரத்ரிபலாக்வாதே நிஷிக்தஂ லோஹசூர்ணிதம்|| கந்தாத்கடாஶங்கபேரஶ்ராவணீகேஶராங்கஜைஃ| ரஸைஃ ஸவஜ்ரவல்லீஜைஸ்தஸ்ய தாலஸமஸ்ய ச|| பாவயித்வைகதஶ்சூர்ணஂ கோமூத்ரேऽஷ்டகுணே பசேத்| சதுர்குணே த்ரிபலஜே க்வாதே வா தர்விலேபநாத்|| உபயுஞ்ஜீத மதிமாந் யதாதோஷஂ யதாபலம்| யே ச குக்ஷிகதா ரோகா க்ரஹணீமார்தவாதயஃ|| அர்ஶாஂஸி ச ப்ரவத்தாநி ஶூலாநி ஜடராணி ச| மதோதோஷாமவாதாஶ்ச கபாநிலபவாஶ்ச யே|| வ்யாதயஸ்தாந்நிஹந்த்யேதத்பாஸ்கரஸ்திமிரஂ யதா| வித்யாவித்யாகதஂ மண்டூரஂ ஸர்வரோகநுத|| யதி ஸகலருஜோ யந்நைவ யோகோ நிஹந்யாத் கதமிதி நியதேர்வா யாததோஷஂ விநா வா| ததகிலமுநிவாக்யப்ராத்பதத்வார்தரத்நோ நியதமமதவாக்யோ வல்லபஃ ஸ்யாத்குரூணாம்|| ஆஶுபுக்தோ யவைஃ பிஷ்டமப்ரகஂ தத்ர ஸஂஸ்திதம்| கந்தமாணாஸ்திஸஂஹாரகண்டகர்ணரஸைரதஃ| தண்டுலீயகஶோணோமாத்ரிகமேவ ச|| வஶ்சீவஂ பஹதீபங்கஂ தத்க்ஷணாத்கேஸராஞ்ஜநைஃ| பேஷணஂ பாவநஂ குர்யாத் புடஂ வாऽநேகஶோ பிஷக்|| யாவத்ரகஂ தத்ஸ்யாச்சுத்திரேவஂ விஹாயஸம்| ஸ்வர்ணமாக்ஷிகஶாணஂ ச த்மாதநிர்வாபிதஂ ஜலே|| த்ரைபலேஷ்வவசூர்ண்யஂ வா லோஹஂ பித்தாதிகஂ புநஃ| பஹத்பத்ரக[|]ரிகர்ணத்ரிபலாவத்ததாரகைஃ|| மாணகந்தாஸ்திஸஂஹாரஶங்கபேரபவை ரஸைஃ| தஶமூலீமுண்டிதிகாதாலமூலீஸமுத்பவைஃ| புடிதஂ ஸாது யத்நேந ஶுத்திமேவமயோஜயேத்| வஸிரஂகாலமதுபர்ணீமயூரகம்|| தண்டுலீயஂ ச வர்ஷாபூதத்தாதஶ்சோர்த்வமேவ ச| பாக்யஂ து ஜீர்ணமண்டூரஂ கோமூத்ரேண திநத்ரயம்|| அந்தர்பாஷ்பமதக்நஂ ச ததா ஸ்தாப்யஂ திநத்ரயம்| விசூர்ணிதஂ ஶுத்திரியஂ லோஹாகரஸ்ய தர்ஶிதா|| ஜயந்த்யா வர்தமாநஸ்ய ஆர்த்ரகஸ்ய ரஸேந வா| பயஸ்யாஶ்சாநுபூர்வ்யேண மர்தநஂ ரஸஶோதநம்|| கந்தாகஂ நவநீதாக்யஂ குடிதஂ லோஹபாஜநே| த்ரிதா சண்டாதபே யுக்தஂ பங்கராஜரஸாப்லுதம்|| ததோ வஹ்நித்ரவீபூதஂ த்வரிதஂ வஸ்த்ரகாலிதம்| யத்நாத்பங்கரஸே க்ஷித்பஂ புநஃ ஶுஷ்கஂ விஶுத்யதி|| ககநாத்விபலஂ சூர்ணஂலோஹஸ்ய பலமாத்ரகம்| லோஹகிட்டஂ பலார்தஂ ச ஸர்வமேகத்ர ஸஂஸ்திதம்|| மண்டூகபர்ணீவஸிநதாலமூலரஸைஃ ஶுபைஃ| வரீபங்ககேஸராஜமாணமர்ணரஸைஸ்ததா|| த்ரிபலாபத்ரமுஸ்தாபிஃ ஸ்தாலீபாகஂ விசூர்ணிதம்| ரஸகந்தகயோஃ கர்ஷஂ ப்ரத்யேகஂ க்ராஹ்யமேகதஃ|| தந்மநாஶ்ச ஶிலாகல்வே யத்நதஃ கஜ்ஜலீகதம்| வசா சவ்யஂ யவாநீ ச ஜீரகே ஶதபர்ணிகா|| வ்யோஷஂ முஸ்தஂ விடங்கஂ ச க்ரதிதஂ கரமஞ்ஜரீ| த்ரிவதா சித்ரகோ தந்தீ ஸூர்யாவர்தஃ ஸிதஸ்ததா|| பங்கமாணவகந்தாஶ்ச கண்டகர்ணக ஏவ ச| தண்டோத்பலஂ கேஸரா ஜகாலீயகடகோऽபி வா|| ஏஷாமர்தபலஂ க்ராஹ்யஂ படகஷ்டஂ ஸுசூர்ணிதம்| ப்ரத்யேகஂ த்ரிபலாயாஶ்ச பலார்தஂ பலமேவ ச|| ஏதத்ஸர்வஂ ஸமாலோட்ய லோஹபாத்ரேஷு பாவயேத்| ஆதபே சண்டஸஂகஷ்டமார்த்ரகஸ்ய ரஸைஸ்த்ரிதா|| தத்ரஸேந ஶிலாபிஷ்டஂ குடிகாஂ காரயேத்பிஷக்| பதராஸ்திமிதாஃ ஶுஷ்கபாவயேத்|| தத்ப்ராதர்போஜநாதௌ து ஸேவிதஂ குடிகாத்ரயம்| அந்நோதகாநுபாநஂ ச ஹிதஂ மதுரஸஂஶ்ரிதம்|| துக்தஂ ச நாலிகேரஂ ச வர்ஜநீயஂ விஶேஷதஃ| போஜ்யஂ யதேஷ்டமிஷ்டஂ ச வாரி பக்தாம்லகாஞ்ஜிகம்|| ஹந்த்யம்லபித்தஂ ப்லீஹாநஂ ஶூலஂ ச பரிணாமஜம்| பீஶோதோதரகுல்மாதாமயாந்|| யக்ஷ்மாஂஅந்தாக்நித்வமரோசகம்| ப்லீஹாநஂ ஶ்வாஸமாநாஹமாமவாதஂ ஸ்வராமயம்| குயக்யாதவோ ...ஂஈகேஸா விஶ்வயுதோ யூஷோ தாத்ரீமுத்காதிபிஃ கதஃ| ரிர்யஸர்கஶ்ச ஸஂஸேவ்ய குலித்தாந் ஸ விவர்ஜயேத்||" இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதஸாயநே| அம்லாபித்தப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பாஹுல்யேந மாருதோ ருத்தமார்க ஆமாஶயஂ(யே) கதஃ குப்யதி| தஸ்ய-மருதஃ, ஶுத்த்யாதிபிஃ-அவஸ்தாவஶாத்வயஸ்தைஃ ஸமஸ்தைர்வா, அநுலோமநஂ கார்யம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கமிஜே ஹத்ரோகே ஸர்வமேவ ச கமிக்நமௌஷதம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- க்ரிமிஹத்ரோகௌஷதமாஹ-க்ரிமிந்தமௌஷதமிதி| வங்கஸேநே (ஹதயரோ. ஶ்லோ. ௩௯)- " க்ரிமிஹத்ரோகிணஂ ஸ்நிக்தஂ போஜயேத்பிஶிதௌதநம்| தத்நா ச பலலோபேதஂ த்ர்யஹஂ, பஶ்சாத்விரேசயேத்|| ஸுகந்திபிஃ ஸலவணைர்யோகைஃ ஸாஜாஜிஶர்கரைஃ| விடங்ககாடைர்தாந்யாம்லஂ பாயயேத்திதமுத்தமம்|| ஹதி ஸ்திதாஃ பதந்த்யேவமதஸ்தாத்க்ரிமயோ நணாம்| யவாந்நஂ விதரேச்சாஸ்மை ஸவிடங்கமதஃ பரம்|| க்ரிமிஜே பிபேந்மூத்ரஂ விடங்காமயஸஂயுதம்|" இதி| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| ஹத்ரோகஸ்ய ப்ரகரணஂ ஸாம்ஸ்த்யேந நிரூபிதம்||

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஷ்ணாஸு ஸர்வாஸு வாதபித்தஹரஃ ஸர்வோऽபி விதிரிஷ்யதே| ததா, பாஹ்யதோऽப்யந்தரே ச ஶீதோ விதிஃ| ததா, ஶமநஂ ஶோதநஂ ச ஶஸ்யதே| திவ்யாம்பு-ஆந்தரிக்ஷஂ ஜலஂ, ஶீதஂ மாக்ஷிகேண ஸஹ ஶஸ்யதே| பௌமஂ ச ஜலஂ தத்குணஂ-திவ்யாம்புஸமாநகுணஂ "ஶுசிபத்வஸிதஶ்சேதே தேஶே" (ஹ.ஸூ.அ.௫|௫) இத்யாதிலக்ஷணலக்ஷிதம், தச்ச ஶஸ்யதே| தஸ்ய-திவ்யஜலஸ்யேவ குணா யஸ்ய தத்தத்குணம்| தப்தலோஷ்டககபாலஸிகதாதிபிஸ்தப்தஂ தந்நிர்வாபிதஂ-ஶீதீகதஂ ஶஸ்யதே| அதவா, ததேவ ஸமஶர்கரஂ ஶஸ்யதே| அதவா, தர்பபூர்வேண-தணாக்யேந, பஞ்சமூலேந க்வதிதஂ நிர்வாபிதஂ ஶஸ்யதே| ததா, லாஜஸக்துபிஃ கதோ மந்தஃ ப்ரஶஸ்தஃ| ததா, ஆமைஃ-அபஷ்டைஃ, யவைர்வாட்யஃ ப்ரஶஸ்தஃ ஶீதீபூதஃ ஶர்கராமாக்ஷிகயுக்தஃ| யவாகூஃ ஶாலிபிஸ்ததைவ ஶர்கராமாக்ஷிகாந்விதா ஶஸ்தா| ததா, சிரந்தநைஃ கோத்ரவைஃ ஶர்கராமதுயுக்தா யவாகூஃ ஶஸ்தா| ததா, ஶீதேந-ஶீதீகதேந த்ரவ்யேண, ஶீதவீர்யைஶ்ச த்ரவ்யைஃ ஸித்தேந போஜநஂ ஹிதம்| அதவா, ஶீதஜலைஃ பரிஷிக்தஸ்ய புஂஸஃ பயஸா ஸஶர்கராமார்த்வீகஂ போஜநஂ ஹிதம்| அதவா ந கேவலஂ பயஸா ஸாத்ம்யாதிவஶாந்மாஂஸரஸைர்ஜாங்லைஃ கிஞ்சிதம்லலவணைரதபர்ஜிதைர்போஜநஂ ஹிதம்| ததா, முத்கமஸூராதிகாநாஂ யூஷைர்ஜீவநீயரஸயுக்தைர்போஜநஂ ஹிதம்| ததா, ஶீதைஃ-ஶீதவீர்யைஶ்சந்தநாதிபிஃ, ததேக்ஷுரஸே ஸித்தஂ க்ஷீரகதஂ நஸ்யஂ ஹிதம்| க்ஷீரோத்பவஂ கதஂ க்ஷீரகதம்| ததா, ஸூத்ரஸ்தாநோதிதாஃ (அ.௨௨) நிர்வாபணாஃ-ரோபணாஃ, கண்டூஷா ஹிதாஃ| ததா, தாஹஜ்வரே ய உக்தா லேபாத்யாஃ-"தூர்வாதிபிர்வா பித்தக்நைஃ" (ஹ.சி.அ.௧/௧௩௧) இத்யாதிக்ரந்தநிர்திஷ்டாஃ, தே ச ஹிதாஃ| ததா, நிரீஹத்வஂ-நிர்வ்யாபாரத்வஂ ஹிதம்| ததா, மநஸோரதிஃ-நிர்வதத்வம்| ததா, மஹாஸரிதாஂ மஹாஹ்ரதாநாஂ-மஹாதடாகாநாஂ, ச தர்ஶநஸ்மரணாநி ஹிதாநி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அத தஷ்ணாசிகித்ஸிதம்|[தத்ர ஸாமாந்யதஷ்ணௌஷதமாஹ]-தஷ்ணாஸ்விதி| தத்குணஂ-திவ்யகுணம்| தர்பபூர்வேண-பஞ்சஸூக்தேந தணாக்யேந| ஆமயவைஃ-கோமலயவைஃ, கதோ வாட்யஃ| ஶீதத்ரவ்யஸித்தேந ஶீதேந பயஸா போஜநம், பயோரஸயூஷாணாஂ ஸாத்ம்யாதிவஶாத்வ்யவஸ்தா| க்ஷீரகதஂ-க்ஷீரமந்தநோத்தஂ கதம்| இக்ஷுரஸோ நஸ்யம்| நிர்வாபணாஃ-மதுகண்டூஷாதயஃ| நிரீஹத்வஂநிர்வ்யாபாரத்வம்| மநோரதிஃ-மநஃ ஸுகம்| ஸங்க்ரஹே து (சி. அ. ௮) நாத்ய[வ]பீடநஂ(?)-"நாரீக்ஷீரேண வா கஷ்டமுஷ்ட்ராஸ்தி ஸஸிதஂ ஹிதம்|" இதி| வங்கஸேநே (தஷாதிகாரே ஶ்லோ. ௨௪)- "லாஜோதகஂ மதுயுதஂ ஶீதஂ குடவிமர்திதம்| காஶ்மரீஶர்கராயுக்தஂ பிபேத்தஷ்ணார்திதோ நரஃ|| பு(ச)விகாபிப்பலீமூலயவாநீதாந்யநாகரைஃ| ஶதஂ ஶீதஂ ஹிதஂ தோயஂ [முர்ச்சாதட்சர்தி] தோஷஜித்|| ஶர்கராகேஸரக்ஷௌத்ரகஷ்ணாஜீரகதாடிமைஃ| லேஹோ வா தட்ஜயீ கஷ்ணாதுக்ஷீரித்ருமாங்குரைஃ|| அம்லஂ தாடிமபீஜஂ பீதஂ தாத்ரீபலஂ ச தாந்யாம்லைஃ| ஆர்த்ரபடாஸ்தரணகதப்ராவ காத்ரஸ்தஷஂ ஹந்தி|| கோஸ்தநீக்ஷுரஸக்ஷீரயஷ்டீமதூத்பலைஃ| நியதஂ நஸ்யதஃ பீதைஸ்தஷ்ணா ஶாம்யதி தாருணா|| கர்ணஶிரோமுகலேபாச்சுக்திகயா வாऽம்லதாடிமரஸேந| தர்பயதி ஶீக்ரமேதஜ்ஜலௌகவத்ஸைகத ராஶிம்|| கோலதாடீமவக்ஷாம்லசுக்ரீகாசுக்ரிகாரஸஃ| பஞ்சாம்லகோ முகாலேபஃ ஸத்யஸ்தஷ்ணாஂ நியச்சதி|| க்ஷீரேக்ஷுரஸ மார்த்வீகக்ஷௌத்ரஸீதுகுடோதகைஃ| வக்ஷாம்லாம்லைஶ்ச கண்டூஷா முகஶோஷப்ரணாஶநாஃ|| தாடிமஂ பதரஂ ரோத்ரஂ கபித்தஂ பீஜபுரகம்| பிஷ்ட்வா மூர்த்நி ப்ரலேபஸ்து பிபாஸாதாஹநாஶநஃ|| வாரி ஶீதஂ மதுயுதமாகண்டாத்வா பிபாஸிதம்| பாயத்வாமயேச்சாபி தேந தஷ்ணா ப்ரஶாம்யதி|| வடப்ரரோஹஂ மதுகுஷ்டமுத்பலஂ ஸலாஜசுர்ணஂ குடிகாஂ ப்ரகல்பயேத்| ஸுஸஂஹிதா ஸா வதநே விதாரிதா தஷ்ணாஂ ப்ரவத்தாமபி ஹந்தி ஸத்வரம்||" இதி| யோகரத்நே-"மதுரைஃ ஸஜீவநீயைஃ ஶீதைஶ்ச ஸதிஶூகைஃ ஶ்ரிதஂ க்ஷீரஂ பாநாப்யஞ்ஜநஸேகேஷ்விஷ்டஂ மதுஶர்கராயுக்தம்| லோஹிதகஶாலிதண்டுலகர்ஜூரபரூஷகோத்பலத்ராக்ஷாஃ மதுபக்வே லோஷ்டமேவ ச ஜலே ஸ்திதஂ ஶீதலஂ பேயம்|| ஜம்பாம்ராதகபதரீதலவேதஸபஞ்சவல்கபஞ்சாம்லைஃ| ஹந்முகஶிரஃப்ரதேஹாஃ ஸகதா மூர்ச்சாப்ரமாதிதஷ்ணாத்நாஃ|| த்ராக்ஷேக்ஷூத்பலயஷ்ட்யாத்யைஃ ஶர்கராமதுயோஜிதைஃ| கஷாயஂ ஸஂபிபேச்சீதஂ தஷ்ணாநாஶகரஂ பரம்|| லோஷ்டப்ரதத்பதோயஂ து ஶர்கராமதுயோஜிதம்| லாக்ஷாசூர்ணஸமாயுக்தஂ பீதஂ தட்தாஹநாஶநம்|| ஜம்ப்வாம்ரபல்லவோஶீரைஃ ஸிதாவருணகாஜிதைஃ| ஸபயஸ்கஃ கதஃ க்வாதஃ ஸம்பீதஸ்தட்விநாஶநஃ|| ரகவக்ஷாம்லதாடிமாம்லோஷ்ணவேதஸைஃ| ஸஶர்கரைர்நிஹந்த்யாஶு லேஹஸ்தஷ்ணாஂ ஸுதுர்ஜயாம்|| ஸாரிவாலாஜபிப்பலீமதுநாகரைஃ| பயஸ்தஷாத்நோ கண்டூஷஃ காஞ்ஜிகைர்முக|| ...ஂஅதநமதுகஂ ஶீதமம்பு விவர்திதம்|அர்தஶர்கராயுக்தஂ பிபேத்தஷ்ணார்திதை|| இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பவநோத்தாயாஂ தஷ்ணாயாஂ ததி குடேந ஸஹ ஶஸ்யதே| மாஂஸரஸாஶ்ச பஂஹணாஃ ஶஸ்தாஃ| ததா விதார்யாதிகணாம்பு "விதாரிபஞ்சாங்குல" (ஹ.ஸூ.அ.௧௫/௯)இத்யாதிபிஃ ஶதஂ தோயஂ-பாநீயஂ, ஶஸ்தம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- வாததஷ்ணௌஷதமாஹ-தஷ்ணாயாமிதி| யோகரத்நே-"பஞ்சாங்கிகாஃ பஞ்ச கணா ய உக்தாஸ்தேஷ்வம்பு[ஸித்தஂ ப்ரதமே க] ணே வா| பிபேத்ஸுகோஷ்ணஂ மநுஜோऽசிரேண தஷோ விமுச்யேத ஹி வாதஜாயாஃ|| [தஷ்ணாதிவத்தௌ] உதரே ச பூர்ணே ஸஂச்சர்தயேந்மாகதிகோதகேந| விலேகநஂ சாத்ர ஹிதஂ விதேயஂ ஸ்யாத்தா[டிமாம்ரா] தகபீஜபூரைஃ||" [இதி|] வங்கஸேநே (தஷா. ஶ்லோ. ௨௨)-" வாதக்நமந்நபாநஂ மது லகு ஶீதஂ ரஸோ குடூச்யாஶ்ச|" [இதி|]

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பித்தோத்தாயாஂ ஶர்கராந்விதஃ பக்வோதும்பரபலஜோ ரஸஃ, தேஷாஂ-உதும்பராணாஂ வா க்வாதோ ஹிமஃ, தத்வத்-ஸிதாயுக்தஃ, ஶஸ்யதே| ததைவ ஸாரிவாதிகணாம்பு-"ஸாரிவோஶீர" (ஹ.ஸூ.அ.௧௫|௧௧) இத்யாதி ப்ரஶஸ்யதே| தத்விதைஃ-ஶீதவீர்யைஶ்ச, கணைஃ கதாந் ஶீதகஷாயாந் ஸஸிதாமாக்ஷிகாந் பிபேத்| ததைவ மதுரைஃ-த்ராக்ஷாதிபிர்த்ரவ்யைஃ, கல்பிதாந்| க்ஷீரிவக்ஷைஶ்ச-அஶ்வத்தந்யக்ரோதாதிபிஃ, கல்பிதாந் ஶீதகஷாயாந் ஸஶர்கராமதூந் பிபேத்| பீஜபூரகாதிபல்லவாந் குஶகாஶாநாஂ மூலாநி மதுகஂ சைதஜ்ஜலே ஶதஂ பிபேத்| ஶீதமிதி ப்ரகதத்வாத்யோக்யத்வாச்சாத்ர யோஜ்யம்| அதவா, ஜ்வரசிகித்ஸிதோக்தஂ [த்ராக்ஷாதி-] "த்ராக்ஷாமதூக" (ஹ.சி.அ.௧|௫௫) இத்யாதிகஂ பாண்டஂ ஶீதகஷாயஂ [வா] பிபேத்| பஞ்சஸாராம்பு வா-"மதுகர்ஜூரமத்வீகா" (ஹ.சி.அ.௨/௧௪) இத்யாதி ரக்தபித்தசிகித்ஸிதே படிதஂ, பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- பித்ததஷ்ணௌஷதமாஹ-பித்தஜாயாமிதி| தத்விதைஃ-பித்தக்நைஃ| தத்வத்-ஸஸிதாமதூந்| க்ஷீரிவக்ஷைஶ்ச தத்வத்| பீஜபூரபல்லவாதிஸப்தகஂ ஜலே ஶதம்| வங்கஸேநே (தஷா. ஶ்லோ. ௧௮)- "காஶ்மர்யஂ ஶர்கராயுக்தஂ சந்தநோஶீரதாந்யகம்| த்ராக்ஷாமதூகஸஂயுக்தஂ பித்ததர்ஷே ஜலஂ பிபேத்|| ஸ்யாஜ்ஜீவநீயஸித்தக்ஷீரகதஂ வாதபித்தஜே தர்ஷே| தத்வத்த்ராக்ஷாசந்தநகர்ஜூரோஶீரமதுயுதஂ தோயம்|| ஜீர்ணபுக்தஃ பிபேத்வாऽபி மதுநா தண்டுலோதகம்|" [இதி|]

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மஜாயாஂ தஷ்ணாயாஂ நிம்பபத்ரபாநீயேந வமநஂ ஶஸ்தம்| பில்வாதிபிர்ஜலஂ ஸாதிதஂ கபதஷ்ணாயாஂ பிபேத்| ரஜந்யா-ஹரித்ரயா, ஜலஂ ஸித்தஂ பிபேத்| ஸக்ஷௌத்ரஶர்கரஂ கபதஷ்ணாயாஂ முத்கயூஷஂ ச த்ரிகடுபடோலநிம்பபல்லவாந்விதஂ பிபேத்| யவாந்நஂ தீக்ஷ்ணகவலஂ தீக்ஷ்ணநஸ்யஂ தீக்ஷ்ணலேஹஂ ச ஶீலயேத்| ஶிம்பீதாந்யம்| கச்சகஃ-துமு(தூணீ)கஃ| வங்கஸேநே (தஷா-ஶ்லோ.௨௨)-"பில்வாடகீதாதகீபஞ்சகோலதர்பேஷு ஸித்தஂ கபஜாஂ நிஹந்தி| "இதி| யோகரத்நே-"பில்வாடகீ[கந்யக] பஞ்சமூலதர்பேஷு ஸித்தஂ கபஜாஂ நிஹந்தி|" இதி| கச்சக(தாதகி)-பஞ்சகோலயோஃ ஸ்தாநே லகு [பஞ்சமூலம்]| வங்கஸேநே(தஷா. ஶ்லோ.௨௩)-"ஸஜீரகாண்யார்த்ரகஶங்கபேரஸௌவர்சலாந்யர்தஜலப்லுதாநி| மத்யாநி ஹத்யாநி ச கந்தவந்தி பீதாநி ஸத்யஃ ஶமயந்தி தஷ்ணாம்||" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கபதஷ்ணௌஷதமாஹ-கபோத்பவாயாமிதி| ஆடகீ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸர்வைராமாச்ச தஷ்ணாயாஂ ஸத்யாஂ தத்தந்த்ரீ ஸந்நிபாதக்ந்யாமக்நீ ச க்ரியேஷ்டா| ததா ச வமநமிஷ்டம்| த்ர்யூஷணாருஷ்கரவசாதியுக்தேந பலாம்லேநோஷ்ணஜலேந வா மஸ்துநா வா இஷ்டம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸந்நிபாதஜௌஷதமாஹ-ஸர்வைரிதி| தத்தந்த்ரீ-ஸர்வதோஷஹந்த்ரீ ஆமஹந்த்ரீ ச| த்ர்யூஷணாதிபிர்வமநம்| பலாம்லஂமாதுலுங்காத்யம்லம்| மதநபலஂ வமநத்வாலுப்ஜம் (?)|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அந்நாத்யயாத்-அந்நவிரஹாத், தஷ்ணாயாஂ ஸத்யாஂ மண்டமுஷ்ணஂ ஶீதஂ மந்தஂ ச காலப்ரகதிஸாத்ம்யாதிவித் பிபேத்| வாதகபப்ரகதிநா உஷ்ணோ மண்டஃ பேயஃ| பித்தஶ்லேஷ்மப்ரகதிநா வாதபித்தப்ரகதிநா ச ஹிமோ மந்தஃ பேயஃ| ஏவஂ காலஸாத்ம்யாதிஷு நிருப்யம்| "ஸக்தவஃ ஸர்பிஷாऽப்யக்தாஃ ஶீதோதகபரிப்லுதாஃ| நாதித்ரவா நாதி ஸாந்த்ரா மந்த இத்யபிதீயதே||" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- உபவாஸஜௌஷதமாஹ-அந்நாத்யயாதிதி| உஷ்ணஂ மண்டஂ ஶீதகாலே| ஶீதஂ மந்தமுஷ்ணகாலே| அத ஏவ காலவிதித்யுக்தம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶ்ரமாத்தஷி ஜாதாயாஂ மாஂஸரஸஂ மத்யஂ வா ஸஶர்கரஂ பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஶ்ரமஜௌஷதமாஹ-தஷி ஶ்ரமாதிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஆதபாத்தஷி யவகோலோத்பவைஃ ஸக்துபிஃ ஸஶர்கரஂ மந்தஂ பிபேத்| ஸர்வாணி சாங்காநி திலபிண்யாககாஞ்ஜிகைர்லிம்பேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஆதபஜௌஷதமாஹ=ஆதபாதிதி| கோலஜாஃ-ஶுஷ்கபதரத்வகுத்பவாஃ| திலக்ரஹணஂ பிண்யாகேந விகல்பார்தம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶீதஸ்நாநாச்ச தண்மாந் மத்யாம்பு பிபேத்| தண்மாநிதி மதுபி மய இதி ணத்வே ரூபம்| குடஜலஂ வா பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- உஷ்ணாக்லாந்தஸ்யே (நி. அ. ௫/௫௫)த்யுக்ததஷ்ணௌஷதமாஹ-ஶீதஸ்நாநாத்த்விதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மத்யாத்தண்மாநர்தஜலஂ மத்யஂ ஸ்நாதஶ்சாம்லலவணாப்யாஂ யுதஂ பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- மத்யஜௌஷதமாஹ-மத்யாதிதி| ஆயுதஂ-யுக்தம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்நேஹேந தீக்ஷ்ணதரோऽக்நிர்யஸ்ய ஸ நரஸ்தண்மாந்நிஸர்கஶீதலஂ ஜலஂ பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- தீக்ஷ்ணாக்நேஃ ஸ்நேஹஜே (நி. அ. ௫/௫௬) த்யுக்ததஷ்ணௌஷதமாஹ-ஸ்நேஹதீக்ஷ்ணதராக்நிஸ்த்விதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்நேஹாத் புநரஜீர்ணாத் பிபாஸித உஷ்ணாம்பு வா பிபேத்| ஜீர்ணாத்து ஸ்நேஹத்தஷி மண்டஂ பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அஜீர்ணஸ்நேஹஜௌஷதமாஹ-ஸ்நேஹாதிதி| ஜீர்ணஸ்நேஹஜௌஷதமாஹ-ஜீர்ணாதிதி| அதீக்ஷ்ணக்நிவிஷயமிதஂ பேதத்வயம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்நிக்தாந்நேந புக்தேந தஷிதோ ஹிமஸ்பர்தி-துஹிநஶீதலஂ, குடோதகஂ பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸ்நிக்தாந்நஜௌஷதமாஹ-பிபேதிதி| ஹிமஸ்பர்தி-_|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-குர்வாத்யந்நேந புக்தேந தஷிதஃ பீத்வோஷ்ணாம்பு தத்-குர்வாத்யந்நஂ, உத்வமேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- குர்வாதிபோஜநஜௌஷதமாஹ-குர்வாத்யந்நேநேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-க்ஷயஜாயாஂ தஷி க்ஷயே ஹிதஂ யத் பஂஹணமௌஷதஂ தத்ஸர்வஂ ஹிதஂ-ஶஸ்தம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ரஸக்ஷயஜௌஷதமாஹ-க்ஷயஜாயாமிதி| க்ஷயஹிதஂ-ராஜயக்ஷ்மஹிதம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கஶாதீநாஂ தஷி ஜாதாயஂ க்ஷீரஂ ஹிதம்| அதவா சாகோ ரஸோ ஹிதஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கஶாதீநாஂ விஶேஷமாஹ-கஶதுர்பலரூக்ஷாணாமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸோர்த்வவாதாயாஂ தஷி க்ஷயகாஸஹரைஃ ஶதஂ க்ஷீரஂ ஹிதம்| சஶப்தாந்மாஂஸரஸஶ்ச|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸோர்த்வவாதாயாஂ விஶேஷமாஹ-க்ஷீரஂ சேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ரோகோபஸர்காஜ்ஜாதாயாஂ தஷி தாந்யாம்பு ஸஸிதாமாக்ஷிகஂ பாநே ப்ரஶஸ்தம்| ஸர்வா ச க்ரியா ரோகாத்யபேக்ஷயா ஶஸ்தா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ரோகாபஸர்கஜௌஷதமாஹ-ரோகோபஸர்கஜாதாயாமிதி| தாந்யஂ-குஸ்தும்பரீ| வங்கஸேநே (தஷா. ஶ்லோ. ௩௭)- " க்ஷதோத்பவாஂ ரூக்விநிவாரணேந ஜயேத்ரஸாநாமஸஜஶ்ச பாநைஃ| க்ஷயோத்திதாஂ க்ஷீரஜலஂ நிஹந்யாந்மாஂஸோதகஂ வா மதுகோதகஂ வா||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பூர்வாமயேந க்ஷீணஃ ஸந் தஷ்ணக்-பிபாஸிதோ, யதி ஜலஂ ந லபேத ததா மரணஂ தீர்கரோகஂ வா ப்ராப்நுயாத்| ததஶ்ச ஹேதோஸ்த்வரிதஂ-ஶீக்ரதரஂ, தஸ்ய-நரஸ்ய, பூர்வமந்யேப்யோ ரோகேப்யஃ ஸாத்ம்யாந்ந பாநபேஷஜைஸ்தஷஂ ஜயேத், ததோऽபரஂ ரோகம்| கிமேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ-தஸ்யாஂ தஷி ஜிதாயாஂ ஸத்யாமந்யோऽபி ரோக உபக்ரமிதுஂ ஶக்யஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே சர்திஹத்ரோகதஷ்ணாசிகித்ஸிதஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௬||

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ரோகாத்யாபேக்ஷயேத்யஸ்யாமாஹ-தஷ்யந்நிதி| ரோகவிரோதேऽபி ஜலஂ தேயமித்யர்தஃ| உபத்ரவரூபாயா அப்யுபஸர்கஜாயாஃ (?) ப்ராதாந்யமாஹத்வரிதமிதி| ஸாத்ம்யக்ரஹணஂ யத்யுபஶேதே தத்தத்யுக்திநிரபேக்ஷமபி தேயமித்யேவமர்தஃ| வங்கஸேநே (தஷா. ஶ்லோ. ௪௧)- "மூர்ச்சாச்சர்திதஷாதாஹஸ்த்ரீமத்யபஶகர்ஶிதாஃ| பிபேயுஃ ஶீதலஂ தோயஂ ரக்தபித்தே மதாத்யயே|| தஷிதோ மோஹமாயாதி மோஹாத்ப்ராணாந் விமுஞ்ஜதி| தஸ்மாத்ஸர்வாஸ்வவஸ்தாஸு ந க்வசித்வாரி வார்யதே|| அந்நேநாபி விநா ஜந்துஃ ப்ராணாந் தாரயதே சிரம்| தோயாபாவாத்பிபாஸார்தஃ க்ஷணாத்ப்ராணைர்விமுச்யதே||" இதி| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| தஷ்ணாரோகப்ரஶமநஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்||