२८. स्कन्दग्रहप्रतिषेधाध्यायः

नवग्रहाकृतिविज्ञानीयानन्तरं विज्ञातनवग्रहाकृतेश्चिकित्सितमुचितं; तत्रापि स्कन्दग्रहस्य प्रथमत्वात्तप्रतिषेधाध्याय आरभ्यते- अथात इत्यादि||१-२||

स्कन्देत्यादि| उपसृष्टानां गृहीतानाम्| द्रुमग्रहणं विटपनिषेधार्थम्| स्कन्दग्रहप्रभावेण तेनाविष्टे बाले वायुः कुप्यतीति वातहरैः सेकादयः कार्योः; अथवा वातघ्नद्रुमाः स्वप्रभावेण ग्रहावेशमपि निवर्तयन्ति, अचिन्त्यशक्तित्वात्||३||

तेषामित्यादि| तेषां वातघ्नद्रुमाणां बिल्वादीनाम्| सर्वगन्धा एलादिपठिताः, सुरामण्डः सुराया उपर्यच्छो भागः, कैडर्यो महानिम्बः| एतेन बिल्वादिमूलक्वाथेन एलादीनां कल्केन सिद्धं तैलमभ्यञ्जने हितमिष्यत इति सिद्धम्||४||

देवदारुणीत्यादि| मधुरद्रुमा मधुरवृक्षाः, मधु(धू)कराजादनादयः| पानम् अन्नादस्य बालस्य||५||

काकादनी काकजङ्घा||६||

सोमवल्लीत्यादि| सोमवल्ली गुडूची, इन्द्रवल्ली मत्साण्डकः गण्डदूर्वेति लोके, मृगादनी इन्द्रवारुणी||७||

बलिं निर्दिशन्नाह- रक्तानीत्यादि| तथा पताका रक्तेत्यर्थः| रक्ताश्च गन्धाः कुङ्कुमादिकाः| भक्ष्याः स्वस्तिकमोदकादयः| देवाय स्कन्दनाम्ने, स्कन्दग्रहे वक्ष्यमाणे चत्वाराख्ये| हिताय हितार्थं बालकस्य| बलिश्च शुचिना वैद्येन कृतस्नानेन शस्त्रहस्तेन रात्रौ दातव्यः||८||

स्नानमित्यादि| चत्वरेषु चतुष्पथेषु, अपरे चत्वरशब्देन त्रिपथं कथास्थानं चेत्याहुः| पुरं मण्डलम्| अद्भिश्च गायत्र्यभिमन्त्रिताभिः स्नानमिति सम्बन्धनीयम्| व्याहृतिभिस्तिसृभिः सप्तभिर्दशभिर्वा स्वाहान्ताभिः| स्कन्दग्रहे चत्वराख्ये शालियवैर्विरचितमण्डलाभ्यन्तरसद्मनि पुराभिधाने, त्रिरात्रं रात्रौ बलिस्नानहोमाः कार्याः||९||

रक्षमित्यादि| रक्षा स्वस्त्ययनं; मन्त्राणामचिन्त्यशक्तित्वान्मन्त्रमयी रक्षा पापनाशिनी| तपसामित्यादि| वपुषामिति वपुषां निधानं स्थानमित्यनेन कामरूपत्वमुक्तम्| अव्ययो नित्यः| ग्रहाः स्कन्दग्रहादिकाः, तेषां सेना तस्याः पतिः देवसेनापतिः| देवसेनारिपवो दैत्याः| देवदेवस्य रुद्रस्य, उमा पार्वती, कृत्तिकाः षट्सङ्ख्योपेताः सप्तर्षिभार्याः| शर्म सुखम्| क्रौञ्चनामा पर्वतः तं सूदयति निहन्तीति क्रौञ्चसूदनः||१०-१४||

इति श्रीडल्ह(ह्ल)णविरचितायां निबन्धसङ्ग्रहाख्यायां सुश्रुतव्याख्यायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कौमारभृत्यतन्त्रे स्कन्दग्रहप्रतिषेधो नामाऽष्टाविंशतितमोऽध्यायः||२८||