Adhikarana ౧ (౧-౨) · Śloka ౨
అథాతో రసభేదవికల్పమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1||
యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो रसभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
Show commentary
అథ భూతవిద్యాం పరిసమాప్య ఔపద్రవికే తంత్రభూషణానాం రసభేదాదీనామధ్యాయానాం సూచితత్వాత్ తంత్రభూషణానారబ్ధుకామస్తత్రోక్తక్రమానుసారేణ రసభేదవికల్పాధ్యాయమాహ- అథాత ఇత్యాది| అథాత ఇత్యాది పూర్వవద్వ్యాఖ్యేయం | రసభేదవికల్పమితి రసా మధురాదయః పూర్వం వ్యాఖ్యాతాః, రసానాం భేదేన ద్విత్రికాదిభేదేన వికల్పో విభజనం యస్మిన్ స తథా, అథవా రసభేదానాం వికల్పో దోషభేదవశాదవచారణం యస్మిన్ స తథా, తం||1-2||
Adhikarana ౨ (౩) · Śloka ౩
దోషాణాం పంచదశధా ప్రసరోఽభిహితస్తు యః |
త్రిషష్ట్యా రసాభేదానాం తత్ప్రయోజనముచ్యతే ||3||
View original
दोषाणां पञ्चदशधा प्रसरोऽभिहितस्तु यः |
त्रिषष्ट्या रसाभेदानां तत्प्रयोजनमुच्यते ||३||
Show commentary
రసభేదకథనే ప్రయోజనమాహ- దోషాణామితాది| యః పంచదశప్రకారో వ్రణప్రశ్నాధ్యాయే దోషాణాం ప్రసర ఉక్తః, తద్రసభేదానాం త్రిషష్ట్యాః ప్రయోజనముచ్యత ఇతి సంబంధః| అత్ర పంచదశధేత్యుపలక్షణం, తేన దోషభేదానాం త్రిషష్టిరపి గృహ్యతే| అయమభిప్రాయః- త్రిషష్టిప్రకారాణామపి దోషభేదానాముపయోగార్థం రసభేదా ఉక్తాః||3||
Adhikarana ౩ (౪) · Śloka ౪
అవిదగ్ధా విదగ్ధాశ్చ భిద్యంతే తే త్రిషష్టిధా |
రసభేదత్రిషష్టిం తు వీక్ష్య వీక్ష్యావచారయేత్ ||4||
View original
अविदग्धा विदग्धाश्च भिद्यन्ते ते त्रिषष्टिधा |
रसभेदत्रिषष्टिं तु वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||४||
Show commentary
కీదృశా రసాస్త్రిషష్టిభేదాన్ యాంతీత్యాహ- అవిదగ్ధా ఇత్యాది| అవిదగ్ధా అసంయుక్తా ఏకాకినః సమవాయతో భిద్యంత ఇత్యర్థః| విదగ్ధాః సంయోగతః సమవాయతశ్చ సంయుక్తా రసాంతరసంయోగాద్భిద్యంతే| విదగ్ధశబ్దః సంయుక్తే వర్తతే, ధాతూనామనేకార్థత్వాత్| భిద్యంతే ఏకైకేనానుగమనాద్భేదం యాంతీత్యర్థః| తే రసాః| తత్ర యథాసంభవం కేచిత్ సంయోగతః కేచిత్ సమవాయతశ్చ భిద్యంతే| సంయుక్తా యథా- బదరకపిత్థఫలాదికం మధురామ్లం(1), ఉష్ట్రీక్షీరోరభ్రమాంసాదికం మధురలవణం(2), కుక్కురశృగాలమాంసాదికం మధురకటుకం(3), శ్రీవాససర్జరసాదికం మధురతిక్తం(4) తైలధన్వనఫలాదికం మధురకషాయం(5); ఊషకాదికం అమ్లలవణం(6), చుక్రాదికం అమ్లకటుకం(7), సురాదికం అమ్లతిక్తం(8), హస్తినీదధిశుకమాంసాదికం అమ్లకషాయం(9); త్రపుసీసాదికం లవణతిక్తం(10), గోమూత్రస్వర్జికాదికం లవణకటుకం(11), సముద్రఫేనాదికం లవణకషాయం(12); కర్పూరజాతీఫలాదికం తిక్తకటుకం(13), లవలీఫలహస్తినీఘృతాదికం తిక్తకషాయం(14); భల్లాతకమజ్జాహరితాలాదికం కటుకషాయం(15); ఏవం ద్విరసభేదాః పంచదశధా దర్శితాః| అతః పరం రసత్రితయభేదా వక్ష్యంతే- హస్తిమాంసాదికం మధురామ్లలవణం(1), శల్యకమాంసాదికం మధురామ్లకటుకం(2), గోధూమోత్థసురాదికం మధురామ్లతిక్తకం(3), మస్తుతక్రాదికం మధురామ్లకషాయం(4), కాణకపోతమాంసాదికం మధురలవణకటుకం(5), శంబూకాదిమాంసం మధురలవణతిక్తం(6), పద్మకందాదికం గుడసంయుక్తం మధురలవణకషాయం(7), తృణశూన్యాఫలశుష్కకుస్తుంబర్యాదికం మధురకటుతిక్తకం(8), గోధామాంసైరండతైలాదికం మధురకటుకటుకషాయం(9), గుడూచీశాఖామృగామిషతువరకతైలాదికం మధురతిక్తకషాయం(10), రౌప్యశిలాజత్వాదికం అమ్లలవణకటుకం(11), హస్తిమూత్రాదికం అమ్లలవణతిక్తం(12), సరోమకం హస్తినీదధ్యాది అమ్లలవణకషాయం(13), మరిచసంస్కృతసురాదికం అమ్లకటుతిక్తకం(14), అమ్లవేతసాదికం అమ్లకటుకషాయం(15), కీరమాంసయుతసురాదికం అమ్లతిక్తకషాయం(16), అవిమూత్రాదికం లవణకటుతిక్తం(17), అరుష్కరం సరోమకం లవణకటుకషాయం(18), సముద్రఫేనావికం లవణతిక్తకషాయం(19), కృష్ణాగరుసురదారుస్నేహాదికం కటుతిక్తకషాయం(20); ఏవం త్రికభేదా వింశతిర్దర్శితాః| అతః పరం చతుఃసంయోగాః పంచదశప్రకారా వక్ష్యంతే- గోమూత్రాన్వితశిలాజతుప్రభృతికం మధురామ్లలవణకటుకం(1), గోమూత్రైకశఫక్షీరాదికం మధురామ్లలవణతిక్తకం(2) సైంధవాన్వితతక్రాదికం మధురామ్లలవణకషాయం(3), లశునాన్వితం సురాదికం మధురామ్లకటుతిక్తం(4), కాంజికాన్వితైరండతైలాది ఖదిరాన్వితశిలాహ్వాదికం చ మధురామ్లకటుకషాయం(5), ఉదుంబరాన్వితం యవాసశర్కరాదికం మధురామ్లతిక్తకషాయం(6), వార్తాకఫలాదికం మధురలవణతిక్తకటుకం(7), గోమూత్రాన్వితతైలాదికం మధురలవణకటుకషాయం(8), తిలగుగ్గుల్వాదికం మధురకటుతిక్తకషాయం(9), సముద్రఫేనశర్కరాచిత్రకాన్వితబదరాది మధురలవణతిక్తకషాయం(10), సువర్చలాన్వితహస్తినీదధ్యాది కృతసురాదికం అమ్లలవణకటుతిక్తం(11), సౌవర్చలాన్వితహస్తినీదధ్యాదికం అమ్లలవణకటుకషాయం(12), ఔద్భిదలవణాన్వితం శుకమాంసాదికం అమ్లలవణతిక్తకషాయం(13), బాలమూలకహస్తినీదధ్యాదికం అమ్లకటుతిక్తకషాయం(14), సరోమకం బాలబిల్వాదికం లవణకటుతిక్తకషాయం(15); ఏవం చతుష్కరససంయోగాః పంచదశ కథితాః| అతః పరం పంచరససంయోగాః షడ్ వక్ష్యంతే- ఆమకరమర్దాన్వితం భృష్టవార్తాకఫలాదికం మధురామ్లలవణతిక్తకషాయం(1), కటుత్రయయవక్షారాన్వితతక్రాదికం మధురామ్లలవణకటుకషాయం(2), ఔద్భిదాన్వితతక్రాదికం మధురామ్లలవణతిక్తకషాయం(3), హరీతకీధాత్రీఫలాదికం మధురామ్లకటుతిక్తకషాయం(4), రసోనాదికం మధురలవణకటుతిక్తకషాయం(5), భల్లాతకరౌప్యశిలాజతుమిశ్రితనింబాదికం అమ్లలవణకటుతిక్తకషాయం(6); ఏవం పంచరససంయోగాః షడ్ దర్శితాః| అతః పరం షడ్రసం వక్ష్యతే- ఏణమాంసాదికం మధురామ్లలవణకటుతిక్తకషాయం| అతః పరమేకైకరసానాహ- సంతానికాగోదుగ్ధాదికం మధురం(1) ఆమకరమర్దాదికం అమ్లం(2), రోమకాదికం లవణం(3), చవ్యాదికం కటుకం(4), నింబపర్పటాదికం తిక్తం(5), పద్మన్యగ్రోధాద్యంకురాదికం కషాయం(6); ఏవం షట్ కథితాః| అనేన ప్రకారేణ త్రిషష్టిః కథితాః| కార్తికకుండస్త్వముం పాఠమన్యథా ఆపాతనికాం కృత్వా వ్యాఖ్యానయతి; తద్యథా- దోషాణాం పంచదశధా ప్రసరో భేదః, తస్య బహుభిస్త్రిషష్టిరసభేదైః సహ ప్రయోగో దుర్ఘటః, అతో దోషభేదానామపి బహుత్వమాహ- అవిదగ్ధా ఇత్యాది| అవిదగ్ధా అప్రకుపితాః; విదగ్ధాః కుపితా దోషాః; యద్యస్మిన్ పాఠే దోషాణాం త్రిషష్టిభేదా ఉక్తాః, తర్హి పూర్వపాఠే పంచదశధా ప్రసరః కిమిత్యుక్తః? సత్యం, కుపితదోషస్యాత్యంతచికిత్సనీయత్వాపాదనార్థం; అన్యత్ గ్రంథగౌరవభయాత్ పరిత్యక్తం||4||హ్
Adhikarana ౪ (౫) · Śloka ౫
ఏకైకేనానుగమనం భాగశో యదుదీరితం |
దోషాణాం , తత్ర మతిమాన్ త్రిషష్టిం తు ప్రయోజయేత్ ||5||
View original
एकैकेनानुगमनं भागशो यदुदीरितम् |
दोषाणां , तत्र मतिमान् त्रिषष्टिं तु प्रयोजयेत् ||५||
Show commentary
పూర్వమవిదగ్ధా విదగ్ధాశ్చ రసా ఏకైకేనానుగమనాద్భిద్యంత ఇత్యుక్తం, తదేవ స్మారయతి ఏకైకేనానుగమనమిత్యాది| భాగశః అంశాంశతయా| రసానామేకైకేనానుగమనం ప్రవర్తనం యదుదీరితమస్మిన్నధ్యాయే భణితం, తద్వశాత్తే రసాస్త్రిషష్టిధా భిద్యంత ఇతి పూర్వవాక్యేన సహ సంబంధః| తాం చ రసభేదత్రిషష్టిం, మతిమాన్ ఊహాపోహవిద్వైద్యః, తత్ర దోషభేదేషు ప్రయోజయేత్| మతిమానితి పదాత్ యాదృశా ఏవ దోషాణాం హీనాధికభావేన భేదాస్తాదృశా ఏవ రసభేదా యోజ్యా ఇతి సూచయతి| అన్యే తు ‘ఏవమేవానుగమనం’ ఇతి పఠిత్వా దోషాణామేవం భాగశోంఽశాంశబలవికల్పేనైకం ప్రత్యేకస్యానుగమనం దోషభేదీయే యదుదీరితం తత్ర రసభేదత్రిషష్టిం యోజయేదితి| యద్యపి దోషభేదీయే యద్వక్ష్యతే ఇతి సుందరం నతు యదుదీరితమితి, తథాఽపి భావిని భూతవదుపచారాద్దోషభేదీయే యదుదీరితమితి కృతం| అపరేఽత్రాముం పాఠమన్యథా పఠిత్వా బహు జల్పంతి, తచ్చ గ్రంథగౌరవభయాచ్ఛిష్యబుద్ధివ్యాకులహేతుత్వాచ్చ పరిత్యక్తం||5||
Adhikarana ౫ (౬-౮) · Śloka ౮
యథాక్రమప్రవృత్తానాం ద్వికేషు మధురో రసః |
పంచానుక్రమతే యోగానమ్లశ్చతుర ఏవ తు ||6||
త్రీంశ్చానుగచ్ఛతి రసో లవణః కటుకో ద్వయం |
తిక్తః కషాయమన్వేతి తే ద్వికా దశ పంచ చ ||7||
తద్యథా- మధురామ్లః(1), మధురలవణః(2), మధురకటుకః(3), మధురతిక్తః(4), మధురకషాయః(5), ఏతేపంచానుక్రాంతా మధురేణ; అమ్లలవణః(1), అమ్లకటుకః(2), అమ్లతిక్తః(3), అమ్లకషాయః(4), ఏతే చత్వారోఽనుక్రాంతా అమ్లేన; లవణకటుకః(1), లవణతిక్తః(2), లవణకషాయః(3), ఏతే త్రయోఽనుక్రాంతా లవణేన; కటుతిక్తః(1), కటుకషాయః(2), ద్వావేతావనుక్రాంతౌ కటుకేన; తిక్తకషాయః(1) ఏక ఏవానుక్రాంతస్తిక్తేన; ఏవమేతే పంచదశ ద్వికసంయోగా వ్యాఖ్యాతాః ||8||
View original
यथाक्रमप्रवृत्तानां द्विकेषु मधुरो रसः |
पञ्चानुक्रमते योगानम्लश्चतुर एव तु ||६||
त्रींश्चानुगच्छति रसो लवणः कटुको द्वयम् |
तिक्तः कषायमन्वेति ते द्विका दश पञ्च च ||७||
तद्यथा- मधुराम्लः(१), मधुरलवणः(२), मधुरकटुकः(३), मधुरतिक्तः(४), मधुरकषायः(५), एतेपञ्चानुक्रान्ता मधुरेण; अम्ललवणः(१), अम्लकटुकः(२), अम्लतिक्तः(३), अम्लकषायः(४), एते चत्वारोऽनुक्रान्ता अम्लेन; लवणकटुकः(१), लवणतिक्तः(२), लवणकषायः(३), एते त्रयोऽनुक्रान्ता लवणेन; कटुतिक्तः(१), कटुकषायः(२), द्वावेतावनुक्रान्तौ कटुकेन; तिक्तकषायः(१) एक एवानुक्रान्तस्तिक्तेन; एवमेते पञ्चदश द्विकसंयोगा व्याख्याताः ||८||
Show commentary
ఇదానీం రసభేదత్రిషష్టిం గ్రంథేనైవ వివృణ్వన్నాహ- యథాక్రమమిత్యాది| యథాక్రమప్రవృత్తానామితి మధురాదిక్రమప్రవృత్తానాం రసానామిత్యర్థః| ద్వికేషు ద్వికసంయోగేషు| అనుక్రమతే అనుగచ్ఛతి, అనుగతో భవతీత్యర్థః| దశ పంచేతి పంచదశేత్యర్థః| యద్యపి సూత్రస్థానే రసవిశేషవిజ్ఞానీయాధ్యాయే పంచదశ ద్వికా ఇత్యాదినా ద్వికసంయోగాదీనాం సంఖ్యా ఉక్తాః, తథాఽపి పునరత్ర సంఖ్యాకరణం నియమార్థం| తేన ఇయంత ఏవ రసభేదా గణనీయా న తంత్రాంతరోక్తాస్తరతమయోగాదిజా ఇత్యర్థః| తేషామేవ ద్వికానాం పంచదశసంఖ్యాకానాముదాహరణాన్యాహ- తద్యథేత్యాది| మధురామ్లౌ విద్యేతే యత్ర సంయోగే స మధురామ్లః| ఏవం శేషేష్వపి జ్ఞేయం||6-8||
Adhikarana ౬ (౯-౧౦) · Śloka ౧౦
త్రికాన్ వక్ష్యామః- ఆదౌ ప్రయుజ్యమానస్తు మధురో దశ గచ్ఛతి |
షడమ్లో లవణస్తస్మాదర్ధమేకం తథా కటుః ||9||
తద్యథా- మధురామ్లలవణః(1), మధురామ్లకటుకః(2), మధురామ్లతిక్తః(3), మధురామ్లకషాయః(4), మధురలవణకటుకః(5), మధురలవణతిక్తాః(6), మధురలవణకషాయః(7), మధురకటుకతిక్తః(8), మధురకటుకషాయః(9), మధురతిక్తకషాయః(10), ఏవమేషాం దశానాం త్రికసంయోగానామాదౌ మధురః ప్రయుజ్యతే; అమ్లలవణకటుకః(1), అమ్లలవణతిక్తః(2), అమ్లలవణకషాయః(3), అమ్లకటుతిక్తః(4), అమ్లకటుకషాయః(5), అమ్లతిక్తకషాయః(6), ఏవమేషాం షణ్ణామాదావమ్లః ప్రయుజ్యతే; లవణకటుతిక్తః(1), లవణకటుకషాయః(2), లవణతిక్తకషాయః(3), ఏవమేషాం త్రయాణామాదౌ లవణః ప్రయుజ్యతే; కటుతిక్తకషాయః(1), ఏవమేకస్యాదౌ కటుకః ప్రయుజ్యతే; ఏవమేతే త్రికసంయోగా వింశతిర్వ్యాఖ్యాతాః ||10||
View original
त्रिकान् वक्ष्यामः- आदौ प्रयुज्यमानस्तु मधुरो दश गच्छति |
षडम्लो लवणस्तस्मादर्धमेकं तथा कटुः ||९||
तद्यथा- मधुराम्ललवणः(१), मधुराम्लकटुकः(२), मधुराम्लतिक्तः(३), मधुराम्लकषायः(४), मधुरलवणकटुकः(५), मधुरलवणतिक्ताः(६), मधुरलवणकषायः(७), मधुरकटुकतिक्तः(८), मधुरकटुकषायः(९), मधुरतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानां त्रिकसंयोगानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुकः(१), अम्ललवणतिक्तः(२), अम्ललवणकषायः(३), अम्लकटुतिक्तः(४), अम्लकटुकषायः(५), अम्लतिक्तकषायः(६), एवमेषां षण्णामादावम्लः प्रयुज्यते; लवणकटुतिक्तः(१), लवणकटुकषायः(२), लवणतिक्तकषायः(३), एवमेषां त्रयाणामादौ लवणः प्रयुज्यते; कटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ कटुकः प्रयुज्यते; एवमेते त्रिकसंयोगा विंशतिर्व्याख्याताः ||१०||
Show commentary
ఆదావిత్యాది| దశేతి దశయోగానిత్యర్థః| తస్మాదర్ధమితి త్రీనిత్యర్థః| తేషామేవ త్రికానాం వింశతిసంఖ్యాకానాముదాహరణాన్యాహ- మధురామ్లేత్యాది| మధురామ్లలవణా విద్యంతే యత్ర స మధురామ్లలవణః| ఏవం శేషేష్వపి వ్యాఖ్యేయం||9-10||
Adhikarana ౭ (౧౧-౧౨) · Śloka ౧౨
చతుష్కాన్ వక్ష్యామః |
చతుష్కరససంయోగాన్మధురో దశ గచ్ఛతి |
చతురోఽమ్లోఽనుగచ్ఛేచ్చ లవణస్త్వేకమేవ తు ||11||
మధురామ్లలవణకటుకః(1), మధురామ్లలవణతిక్తః(2), మధురామ్లలవణకషాయః(3), మధురామ్లకటుకతిక్తః(4), మధురామ్లకటుకషాయః(5), మధురామ్లతిక్తకషాయః(6), మధురలవణకటుకతిక్తః(7), మధురలవణకటుకషాయః(8), మధురలవణతిక్తకషాయః(9), మధురకటుతిక్తకషాయః(10), ఏవమేషాం దశానామాదౌ మధురః ప్రయుజ్యతే; అమ్లలవణకటుతిక్తః(1), అమ్లలవణకటుకషాయః(2), అమ్లలవణతిక్తకషాయః(3), అమ్లకటుతిక్తకషాయః(4), ఏవమేషాం చతుర్ణామాదావమ్లః; లవణకటుతిక్తకషాయః(1), ఏవమేకస్యాదౌ లవణః; ఏవమేతే చతుష్కరససంయోగాః పంచదశ కీర్తితాః ||12||
View original
चतुष्कान् वक्ष्यामः |
चतुष्करससंयोगान्मधुरो दश गच्छति |
चतुरोऽम्लोऽनुगच्छेच्च लवणस्त्वेकमेव तु ||११||
मधुराम्ललवणकटुकः(१), मधुराम्ललवणतिक्तः(२), मधुराम्ललवणकषायः(३), मधुराम्लकटुकतिक्तः(४), मधुराम्लकटुकषायः(५), मधुराम्लतिक्तकषायः(६), मधुरलवणकटुकतिक्तः(७), मधुरलवणकटुकषायः(८), मधुरलवणतिक्तकषायः(९), मधुरकटुतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तः(१), अम्ललवणकटुकषायः(२), अम्ललवणतिक्तकषायः(३), अम्लकटुतिक्तकषायः(४), एवमेषां चतुर्णामादावम्लः; लवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ लवणः; एवमेते चतुष्करससंयोगाः पञ्चदश कीर्तिताः ||१२||
Show commentary
చతుష్కానిత్యాది| దశేతి ‘యోగాన్’ ఇతి శేషః| తేషాం చతుష్కరససంయోగే పంచదశసంఖ్యాకానాముదాహరణాన్యాహ- మధురామ్లేత్యాది| మధురామ్లలవణకటుకా విద్యంతే యత్ర యోగే స మధురామ్లలవణకటుకః; ఏవం శేషేష్వపి||11-12||
Adhikarana ౮ (౧౩-౧౪) · Śloka ౧౪
పంచకాన్ వక్ష్యామః |
పంచకాన్ పంచ మధుర ఏకమమ్లస్తు గచ్ఛతి ||13||
మధురామ్లలవణకటుతిక్తః(1), మధురామ్లలవణకటుకషాయః(2), మధురామ్లలవణతిక్తకషాయః(3), మధురామ్లకటుతిక్తకషాయః(4), మధురలవణకటుతిక్తకషాయః(5), ఏవమేషాం పంచానామాదౌ మధురః ప్రయుజ్యతే; అమ్లలవణకటుతిక్తకషాయః(1), ఏవమేకస్యాదావమ్లః; ఏవమేతే షట్ పంచకసంయోగా వ్యాఖ్యాతాః ||14||
View original
पञ्चकान् वक्ष्यामः |
पञ्चकान् पञ्च मधुर एकमम्लस्तु गच्छति ||१३||
मधुराम्ललवणकटुतिक्तः(१), मधुराम्ललवणकटुकषायः(२), मधुराम्ललवणतिक्तकषायः(३), मधुराम्लकटुतिक्तकषायः(४), मधुरलवणकटुतिक्तकषायः(५), एवमेषां पञ्चानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादावम्लः; एवमेते षट् पञ्चकसंयोगा व्याख्याताः ||१४||
Show commentary
పంచకానిత్యాది| పంచకానితి పంచరససమూహాన్| పంచేతి పంచసంఖ్యాకాన్ ‘యోగాన్’ ఇతి శేషః| తేషామేవ షణ్ణాముదాహరణాన్యాహ- మధురామ్లేత్యాది||13-14||
Adhikarana ౯ (౧౫) · Śloka ౧౫
షట్కమేకం వక్ష్యామః; ఏకస్తు షట్కసంయోగః- మధురామ్లలవణకటుతిక్తకషాయః; ఏష ఏక ఏవ షట్సంయోగః ||15||
View original
षट्कमेकं वक्ष्यामः; एकस्तु षट्कसंयोगः- मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायः; एष एक एव षट्संयोगः ||१५||
Show commentary
తస్య షట్కస్యోదాహరణమాహ- మధురామ్లేత్యాది||15||
Adhikarana ౧౦ (౧౬) · Śloka ౧౬
ఏకైకశ్చ షడ్రసా భవంతి- మధురః(1), అమ్లః(2), లవణః(3), కటుకః(4), తిక్తః(5), కషాయః(6), ఇతి ||16||
View original
एकैकश्च षड्रसा भवन्ति- मधुरः(१), अम्लः(२), लवणः(३), कटुकः(४), तिक्तः(५), कषायः(६), इति ||१६||
Show commentary
ఏషాముదాహరణాన్యాహ- మధురేత్యాది||16||
Adhikarana ౧౧ (౧౭) · Śloka ౧౭
భవంతి చాత్ర- ఏషా త్రిషష్టిర్వ్యాఖ్యాతా రసానాం రసచింతకైః |
దోషభేదత్రిషష్ట్యాం తు ప్రయోక్తవ్యా విచక్షణైః ||17||
View original
भवन्ति चात्र- एषा त्रिषष्टिर्व्याख्याता रसानां रसचिन्तकैः |
दोषभेदत्रिषष्ट्यां तु प्रयोक्तव्या विचक्षणैः ||१७||
Show commentary
ఉపసంహారమాహ- భవతి చాత్రేత్యాది| అనురసో హీనరసః| దోషభేదత్రిషష్ట్యాం దోషభేదీయాధ్యాయే వక్ష్యమాణాయాం| యద్యపి పరస్పరం భిన్నాః సంతో రసా బహవో భవంతి, తథాఽపి, షట్త్వం నాతివర్తంతే; యథా వాతాదిదోషా బహుధా భిన్నా అపి త్రిత్వం న త్యజంతి తథా రసా అపి షట్త్వం నాతివర్తంతే||17||
Adhikarana పుష్పికా · Śloka ౬౩
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రే తంత్రభూషణాధ్యాయేషు రసభేదవికల్పాధ్యాయో నామ (ప్రథమః, ఆదితః) త్రిషష్టితమోఽధ్యాయః ||63||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु रसभेदविकल्पाध्यायो नाम (प्रथमः, आदितः) त्रिषष्टितमोऽध्यायः ||६३||
Show commentary
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రే త్రిషష్టితమోఽధ్యాయః||63||