Adhikarana ౧ (౧-౨) · Śloka ౨
అథాతో జాతిసూత్రీయం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातो जातिसूत्रीयं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి పారిశేష్యాజ్జాతిసూత్రీయ ఉచ్యతే| జాతిశబ్దేన జన్మకారణముచ్యతే, తస్య సూత్రం జన్మోపాయకథనం, తదధికృత్య కృతోఽధ్యాయో జాతిసూత్రీయః||1-2||
Adhikarana ౨ (౩) · Śloka ౩
స్త్రీపుంసయోరవ్యాపన్నశుక్రశోణితగర్భాశయయోః శ్రేయసీం ప్రజామిచ్ఛతోస్తదర్థాభినిర్వృత్తికరం కర్మోపదేక్ష్యామః||3||
स्त्रीपुंसयोरव्यापन्नशुक्रशोणितगर्भाशययोः श्रेयसीं प्रजामिच्छतोस्तदर्थाभिनिर्वृत्तिकरं कर्मोपदेक्ष्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
స్త్రీపుంసయోరితి క్రమనిర్దేశం కృత్వా ‘అవ్యాపన్నశోణితగర్భాశయశుక్రయోః’ ఇతి నిర్దేశో యథాక్రమానురోధాద్యద్యపి యుజ్యతే, తథాఽప్యల్పాక్షరం పూర్వం నిపతతీతి న్యాయమాశ్రిత్య క్రమభేదేన నిర్దేశః కృతః| శ్రేయసీం ప్రజామిచ్ఛతోరిత్యత్ర శ్రేయసీ ప్రజా గుణవాన్ పుత్రో గుణవతీ చ కన్యాఽభిప్రేతా, యతోఽత్ర కన్యోత్పాదవిధానమపి లేశతః కరిష్యతి; తేన నిర్గుణయోః కన్యాపుత్రయోస్తథా నపుంసకస్య చాశ్రేయస్త్వేన వ్యుదాసః; అన్యే తు పుత్రమేవ శ్రేయసీం ప్రజామాహుః; యతోఽత్ర సర్వం పుత్రమేవోద్దిశ్య విధానం ప్రాయః కరిష్యతి| తదర్థాభినిర్వృత్తికరమితి శ్రేయఃప్రజారూపప్రయోజననిష్పాదకం||3||
Adhikarana ౩ (౪) · Śloka ౪
అథాప్యేతౌ స్త్రీపుంసౌ స్నేహస్వేదాభ్యాముపపాద్య, వమనవిరేచనాభ్యాం సంశోధ్య, క్రమేణ ప్రకృతిమాపాదయేత్| సంశుద్ధౌ చాస్థాపనానువాసనాభ్యాముపాచరేత్; ఉపాచరేచ్చ మధురౌషధసంస్కృతాభ్యాం ఘృతక్షీరాభ్యాం పురుషం, స్త్రియం తు తైలమాషాభ్యాం||4||
अथाप्येतौ स्त्रीपुंसौ स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्य, वमनविरेचनाभ्यां संशोध्य, क्रमेण प्रकृतिमापादयेत्| संशुद्धौ चास्थापनानुवासनाभ्यामुपाचरेत्; उपाचरेच्च मधुरौषधसंस्कृताभ्यां घृतक्षीराभ्यां पुरुषं, स्त्रियं तु तैलमाषाभ्याम्||४||
🔊 Audio coming soon
అథాపీత్యాదౌ అథశబ్దోఽధికారే, అపిశబ్దో విశేషార్థః| తేనావ్యాపన్నశుక్రశోణితగర్భాశయయోరపి స్త్రీపుంసయోః శ్రేయఃప్రజాజనకగుణాధానార్థం స్నేహాదికర్మకరణమితి దర్శయతి| యద్యప్యేతావితి పదేనైవాధికృతౌ స్త్రీపుంసౌ లబ్ధౌ, తథాఽపి పునర్యతః స్త్రీపుంసావితి కరోతి తేన యుగపదేవ స్త్రీపుంసౌ స్నేహనాదివక్ష్యమాణకర్మణా యోజ్యావితి దర్శయతి| క్రమేణేతి పేయాదిక్రమేణ| స చ క్రమో వమనే విరేచనే చ పృథక్ పృథక్ ప్రదేశాంతరోక్తక్రమన్యాయేన బోద్ధవ్యః| పునః ‘సంశుద్ధౌ చ’ ఇతి వచనాత్ సమ్యక్శుద్ధయోరేవాస్థాపనానువాసనే కర్తవ్యే, నాసమ్యక్శుద్ధయోరితి దర్శయతి| మధురౌషధశబ్దేన సర్వమధురౌషధగ్రహణం, మధురస్య విశేషేణ శుక్రవృద్ధికరత్వాత్; అన్యే తు మధురౌషధశబ్దేన జీవనీయగణమిచ్ఛంతి||4||
Adhikarana ౪ (౫-౮) · Śloka ౮
తతః పుష్పాత్ ప్రభృతి త్రిరాత్రమాసీత బ్రహ్మచారిణ్యధఃశాయినీ, పాణిభ్యామన్నమజర్జరపాత్రాద్భుంజానా , న చ కాంచిన్మృజామాపద్యేత| తతశ్చతుర్థేఽహన్యేనాముత్సాద్య సశిరస్కం స్నాపయిత్వా శుక్లాని వాసాంస్యాచ్ఛాదయేత్ పురుషం చ| తతః శుక్లవాససౌ స్రగ్విణౌ సుమనసావన్యోన్యమభికామౌ సంవసేయాతాం స్నానాత్ ప్రభృతి యుగ్మేష్వహఃసు పుత్రకామౌ, అయుగ్మేషు దుహితృకామౌ||5|| న చ న్యుబ్జాం పార్శ్వగతాం వా సంసేవేత| న్యుబ్జాయా వాతో బలవాన్ స యోనిం పీడయతి, పార్శ్వగతాయా దక్షిణే పార్శ్వే శ్లేష్మా స చ్యుతః పిదధాతి గర్భాశయం, వామే పార్శ్వే పిత్తం తదస్యాః పీడితం విదహతి రక్తం శుక్రం చ, తస్మాదుత్తానా బీజం గృహ్ణీయాత్; తథాహి యథాస్థానమవతిష్ఠంతే దోషాః| పర్యాప్తే చైనాం శీతోదకేన పరిషించేత్| తత్రాత్యశితా క్షుధితా పిపాసితా భీతా విమనాః శోకార్తా క్రుద్ధాఽన్యం చ పుమాంసమిచ్ఛంతీ మైథునే చాతికామా వా న గర్భం ధత్తే, విగుణాం వా ప్రజాం జనయతి| అతిబాలామతివృద్ధాం దీర్ఘరోగిణీమన్యేన వా వికారేణోపసృష్టాం వర్జయేత్| పురుషేఽప్యేత ఏవ దోషాః| అతః సర్వదోషవర్జితౌ స్త్రీపురుషౌ సంసృజ్యేయాతాం||6|| సంజాతహర్షౌ మైథునే చానుకూలావిష్టగంధం స్వాస్తీర్ణం సుఖం శయనముపకల్ప్య మనోజ్ఞం హితమశనమశిత్వా నాత్యశితౌ దక్షిణపాదేన పుమానారోహేత్ వామపాదేన స్త్రీ||7|| తత్ర మంత్రం ప్రయుంజీత- “అహిరసి ఆయురసి సర్వతః ప్రతిష్ఠాఽసి ధాతా త్వా దదతు విధాతా త్వా దధాతు బ్రహ్మవర్చసా భవ” ఇతి| “బ్రహ్మా బృహస్పతిర్విష్ణుఃసోమఃసూర్యస్తథాఽశ్వినౌ| భగోఽథ మిత్రావరుణౌ వీరం దదతు మే సుతం” ఇత్యుక్త్వా సంవసేయాతాం||8||
ततः पुष्पात् प्रभृति त्रिरात्रमासीत ब्रह्मचारिण्यधःशायिनी, पाणिभ्यामन्नमजर्जरपात्राद्भुञ्जाना , न च काञ्चिन्मृजामापद्येत| ततश्चतुर्थेऽहन्येनामुत्साद्य सशिरस्कं स्नापयित्वा शुक्लानि वासांस्याच्छादयेत् पुरुषं च| ततः शुक्लवाससौ स्रग्विणौ सुमनसावन्योन्यमभिकामौ संवसेयातां स्नानात् प्रभृति युग्मेष्वहःसु पुत्रकामौ, अयुग्मेषु दुहितृकामौ||५|| न च न्युब्जां पार्श्वगतां वा संसेवेत| न्युब्जाया वातो बलवान् स योनिं पीडयति, पार्श्वगताया दक्षिणे पार्श्वे श्लेष्मा स च्युतः पिदधाति गर्भाशयं, वामे पार्श्वे पित्तं तदस्याः पीडितं विदहति रक्तं शुक्रं च, तस्मादुत्ताना बीजं गृह्णीयात्; तथाहि यथास्थानमवतिष्ठन्ते दोषाः| पर्याप्ते चैनां शीतोदकेन परिषिञ्चेत्| तत्रात्यशिता क्षुधिता पिपासिता भीता विमनाः शोकार्ता क्रुद्धाऽन्यं च पुमांसमिच्छन्ती मैथुने चातिकामा वा न गर्भं धत्ते, विगुणां वा प्रजां जनयति| अतिबालामतिवृद्धां दीर्घरोगिणीमन्येन वा विकारेणोपसृष्टां वर्जयेत्| पुरुषेऽप्येत एव दोषाः| अतः सर्वदोषवर्जितौ स्त्रीपुरुषौ संसृज्येयाताम्||६|| सञ्जातहर्षौ मैथुने चानुकूलाविष्टगन्धं स्वास्तीर्णं सुखं शयनमुपकल्प्य मनोज्ञं हितमशनमशित्वा नात्यशितौ दक्षिणपादेन पुमानारोहेत् वामपादेन स्त्री||७|| तत्र मन्त्रं प्रयुञ्जीत- “अहिरसि आयुरसि सर्वतः प्रतिष्ठाऽसि धाता त्वा ददतु विधाता त्वा दधातु ब्रह्मवर्चसा भव” इति| “ब्रह्मा बृहस्पतिर्विष्णुःसोमःसूर्यस्तथाऽश्विनौ| भगोऽथ मित्रावरुणौ वीरं ददतु मे सुतम्” इत्युक्त्वा संवसेयाताम्||८||
🔊 Audio coming soon
పుష్పాదితి ఆర్తవదర్శనాత్| బ్రహ్మచారిణీతి అధఃశాయినీతి చ త్రిరాత్రమిత్యనేన సంబధ్యతే| అధఃశాయినీతి నోచ్చశయ్యాశాయినీ| పాణిభ్యామన్నమజర్జరపాత్రాద్భుంజానేతి పాణ్యోరుపర్యస్ఫుటితం పాత్రం దత్త్వా తత్రస్థమన్నం భుంజానా| న చ కాంచిన్మృజామితి శరీరావయవేషు కృత్స్నశరీరే వా మార్జనం| పురుషం చ చతుర్థేఽహని ఉత్సాద్యేత్యాదిగ్రంథోక్తక్రియయా యోజయేదితి యోజనా| స్నానాత్ ప్రభృతీతి సంవసేయాతామిత్యనేన సంబధ్యతే| తేన స్నానాత్ ప్రభృతి మైథునం విధీయతే న తు స్నానదినాత్ ప్రభృతి, పుత్రకామయోర్యుగ్మదినవిధానాత్| యుగ్మదినం తు ప్రథమర్తుదినాత్ ప్రభృత్యేవ గణనీయం| యదుక్తం హారీతే- “చతుర్థీషష్ఠ్యష్టమీద్వాదశీషు గుణవంతమాయుష్మంతం పుత్రం జనయతి, పంచమీనవమ్యేకాదశీషు కన్యాం గుణవతీం, సప్తమ్యాం దుర్భగాం కన్యాం” ఇతి| న్యుబ్జామితి అధోముఖీం| పర్యాప్తే ఇతి సమాప్తే మైథునే| మైథునే చాతికామేతి నివృత్తేచ్ఛేఽపి పురుషే మైథునమిచ్ఛంతీ| అన్యేన వా వికారేణేతి కుష్ఠాదినా జుగుప్సితేన రోగేణ| ఆరోహేత్ శయనమితి సంబంధః| ‘అహిరసి’ ఇత్యాది ‘దదతు మే సుతం’ ఇత్యంతో మంత్రః||5-8||
Adhikarana ౫ (౯) · Śloka ౯
సా చేదేవమాశాసీత- బృహంతమవదాతం హర్యక్షమోజస్వినం శుచిం సత్త్వసంపన్నం పుత్రమిచ్ఛేయమితి, శుద్ధస్నానాత్ ప్రభృత్యస్యై మంథమవదాతయవానాం మధుసర్పిర్భ్యాం సంసృజ్య శ్వేతాయా గోః సరూపవత్సాయాః పయసాఽఽలోడ్య రాజతే కాంస్యే వా పాత్రే కాలే కాలే సప్తాహం సతతం ప్రయచ్ఛేత్ పానాయ| ప్రాతశ్చ శాలియవాన్నవికారాన్ దధిమధుసర్పిర్భిః పయోభిర్వా సంసృజ్య భుంజీత, తథా సాయమవదాతశరణశయనాసనపానవసనభూషణా చ స్యాత్| సాయం ప్రాతశ్చ శశ్వచ్ఛ్వేతం మహాంతం వృషభమాజానేయం వా హరిచందనాంగదం పశ్యేత్| సౌమ్యాభిశ్చైనాం కథాభిర్మనోనుకూలాభిరుపాసీత| సౌమ్యాకృతివచనోపచారచేష్టాంశ్చ స్త్రీపురుషానితరానపి చేంద్రియార్థానవదాతాన్ పశ్యేత్| సహచర్యశ్చైనాం ప్రియహితాభ్యాం సతతముపచరేయుస్తథా భర్తా| న చ మిశ్రీభావమాపద్యేయాతామితి| అనేన విధినా సప్తరాత్రం స్థిత్వాఽష్టమేఽహన్యాప్లుత్యాద్భిః సశిరస్కం సహ భర్త్రా అహతాని వస్త్రాణ్యాచ్ఛాదయేదవదాతాని, అవదాతాశ్చ స్రజో భూషణాని చ బిభృయాత్||9||
सा चेदेवमाशासीत- बृहन्तमवदातं हर्यक्षमोजस्विनं शुचिं सत्त्वसम्पन्नं पुत्रमिच्छेयमिति, शुद्धस्नानात् प्रभृत्यस्यै मन्थमवदातयवानां मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्य श्वेताया गोः सरूपवत्सायाः पयसाऽऽलोड्य राजते कांस्ये वा पात्रे काले काले सप्ताहं सततं प्रयच्छेत् पानाय| प्रातश्च शालियवान्नविकारान् दधिमधुसर्पिर्भिः पयोभिर्वा संसृज्य भुञ्जीत, तथा सायमवदातशरणशयनासनपानवसनभूषणा च स्यात्| सायं प्रातश्च शश्वच्छ्वेतं महान्तं वृषभमाजानेयं वा हरिचन्दनाङ्गदं पश्येत्| सौम्याभिश्चैनां कथाभिर्मनोनुकूलाभिरुपासीत| सौम्याकृतिवचनोपचारचेष्टांश्च स्त्रीपुरुषानितरानपि चेन्द्रियार्थानवदातान् पश्येत्| सहचर्यश्चैनां प्रियहिताभ्यां सततमुपचरेयुस्तथा भर्ता| न च मिश्रीभावमापद्येयातामिति| अनेन विधिना सप्तरात्रं स्थित्वाऽष्टमेऽहन्याप्लुत्याद्भिः सशिरस्कं सह भर्त्रा अहतानि वस्त्राण्याच्छादयेदवदातानि, अवदाताश्च स्रजो भूषणानि च बिभृयात्||९||
🔊 Audio coming soon
హర్యక్షం సింహవిక్రమం; హర్యక్షతా సాముద్రకైః స్తుతా, తేనోపాదేయా| ఇచ్ఛేయమిత్యనేకార్థత్వాద్ధాతూనాం లభేయమిత్యర్థః; తేన ‘ఆశాసీత’ ఇత్యస్య ‘ఇచ్ఛేయం’ ఇత్యనేన న పౌనరుక్త్యమితి వ్యాఖ్యానయంతి| కాలే కాలే ఇతి సాయంప్రాతః| అత్ర చ మంథపానస్య తథా శాలియవాన్నభోజనస్య చ విహితత్వాదుభావపి కాలే కాలే మాత్రయా కరణీయౌ| శరణం గృహం| ఆజానేయం ఉత్తమకులజాతమశ్వం| హరిచందనశబ్దేన శ్వేతచందనం వివక్షితం, హరిశబ్దస్యానేకార్థత్వాత్; హరిశబ్దేన శ్వేతస్యైవ గ్రహణం, ప్రశస్తత్వాత్; అంగదః అంగరాగః; కింవా అంగదః బాహుభూషణం| పశ్యేదితి ఉపలభేత; తేన శ్రోత్రమనోభ్యామపి అవదాతత్వగ్రహణం లభ్యతే||9||
Adhikarana ౬ (౧౦-౧౪) · Śloka ౧౪
తత ఋత్విక్ ప్రాగుత్తరస్యాం దిశ్యగారస్య ప్రాగ్ప్రవణముదక్ప్రవణం వా ప్రదేశమభిసమీక్ష్య, గోమయోదకాభ్యాం స్థండిలముపలిప్య, ప్రోక్ష్య చోదకేన, వేదీమస్మిన్ స్థాపయేత్| తాం పశ్చిమేనాహతవస్త్రసంచయే శ్వేతార్షభే వాఽప్యజిన ఉపవిశేద్ బ్రాహ్మణప్రయుక్తః, రాజన్యప్రయుక్తస్తు వైయాఘ్రే చర్మణ్యానడుహే వా, వైశ్యప్రయుక్తస్తు రౌరవే బాస్తే వా| తత్రోపవిష్టః పాలాశీభిరైంగుదీభిరౌదుంబరీభిర్మాధూకీభిర్వా సమిద్భిరగ్నిముపసమాధాయ, కుశైః పరిస్తీర్య, పరిధిభిశ్చ పరిధాయ, లాజైః శుక్లాభిశ్చ గంధవతీభిః సుమనోభిరుపకిరేత్| తత్ర ప్రణీయోదపాత్రం పవిత్రపూతముపసంస్కృత్య సర్పిరాజ్యార్థం యథోక్తవర్ణానాజానేయాదీన్ సమంతతః స్థాపయేత్||10|| తతః పుత్రకామా పశ్చిమతోఽగ్నిం దక్షిణతో బ్రాహ్మణముపవిశ్యాన్వాలభేత సహ భర్త్రా యథేష్టం పుత్రమాశాసానా| తతస్తస్యా ఆశాసానాయా ఋత్విక్ ప్రజాపతిమభినిర్దిశ్య యోనౌ తస్యాః కామపరిపూరణార్థం కామ్యామిష్టిం నిర్వర్తయేద్ ‘విష్ణుర్యోనిం కల్పయతు’ ఇత్యనయర్చా| తతశ్చైవాజ్యేన స్థాలీపాకమభిఘార్య త్రిర్జుహుయాద్యథామ్నాయం| మంత్రోపమంత్రితముదపాత్రం తస్యై దద్యాత్ సర్వోదకార్థాన్ కురుష్వేతి| తతః సమాప్తే కర్మణి పూర్వం దక్షిణపాదమభిహరంతీ ప్రదక్షిణమగ్నిమనుపరిక్రామేత్ సహ భర్త్రా| తతో బ్రాహ్మణాన్ స్వస్తి వాచయిత్వాఽఽజ్యశేషం ప్రాశ్నీయాత్ పూర్వం పుమాన్, పశ్చాత్ స్త్రీ; న చోచ్ఛిష్టమవశేషయేత్| తతస్తౌ సహ సంవసేయాతామష్టరాత్రం, తథావిధపరిచ్ఛదావేవ చ స్యాతాం , తథేష్టపుత్రం జనయేతాం||11|| యా తు స్త్రీ శ్యామం లోహితాక్షం వ్యూఢోరస్కం మహాబాహుం చ పుత్రమాశాసీత, యా వా కృష్ణం కృష్ణమృదుదీర్ఘకేశం శుక్లాక్షం శుక్లదంతం తేజస్వినమాత్మవంతం; ఏష ఏవానయోరపి హోమవిధిః| కింతు పరిబర్హో వర్ణవర్జం స్యాత్| పుత్రవర్ణానురూపస్తు యథాశీరేవ తయోః పరిబర్హోఽన్యః కార్యః స్యాత్||12|| శూద్రా తు నమస్కారమేవ కుర్యాత్ (దేవాగ్నిద్విజగురుతపస్విసిద్ధేభ్యః )||13|| యా యా చ యథావిధం పుత్రమాశాసీత తస్యాస్తస్యాస్తాం తాం పుత్రాశిషమనునిశమ్య తాంస్తాంజనపదాన్మనసాఽనుపరిక్రామయేత్| తతో యా యా యేషాం యేషాం జనపదానాం మనుష్యాణామనురూపం పుత్రమాశాసీత సా సా తేషాం తేషాం జనపదానాం మనుష్యాణామాహారవిహారోపచారపరిచ్ఛదాననువిధత్స్వేతి వాచ్యా స్యాత్| ఇత్యేతత్ సర్వం పుత్రాశిషాం సమృద్ధికరం కర్మ వ్యాఖ్యాతం భవతి||14||
तत ऋत्विक् प्रागुत्तरस्यां दिश्यगारस्य प्राग्प्रवणमुदक्प्रवणं वा प्रदेशमभिसमीक्ष्य, गोमयोदकाभ्यां स्थण्डिलमुपलिप्य, प्रोक्ष्य चोदकेन, वेदीमस्मिन् स्थापयेत्| तां पश्चिमेनाहतवस्त्रसञ्चये श्वेतार्षभे वाऽप्यजिन उपविशेद् ब्राह्मणप्रयुक्तः, राजन्यप्रयुक्तस्तु वैयाघ्रे चर्मण्यानडुहे वा, वैश्यप्रयुक्तस्तु रौरवे बास्ते वा| तत्रोपविष्टः पालाशीभिरैङ्गुदीभिरौदुम्बरीभिर्माधूकीभिर्वा समिद्भिरग्निमुपसमाधाय, कुशैः परिस्तीर्य, परिधिभिश्च परिधाय, लाजैः शुक्लाभिश्च गन्धवतीभिः सुमनोभिरुपकिरेत्| तत्र प्रणीयोदपात्रं पवित्रपूतमुपसंस्कृत्य सर्पिराज्यार्थं यथोक्तवर्णानाजानेयादीन् समन्ततः स्थापयेत्||१०|| ततः पुत्रकामा पश्चिमतोऽग्निं दक्षिणतो ब्राह्मणमुपविश्यान्वालभेत सह भर्त्रा यथेष्टं पुत्रमाशासाना| ततस्तस्या आशासानाया ऋत्विक् प्रजापतिमभिनिर्दिश्य योनौ तस्याः कामपरिपूरणार्थं काम्यामिष्टिं निर्वर्तयेद् ‘विष्णुर्योनिं कल्पयतु’ इत्यनयर्चा| ततश्चैवाज्येन स्थालीपाकमभिघार्य त्रिर्जुहुयाद्यथाम्नायम्| मन्त्रोपमन्त्रितमुदपात्रं तस्यै दद्यात् सर्वोदकार्थान् कुरुष्वेति| ततः समाप्ते कर्मणि पूर्वं दक्षिणपादमभिहरन्ती प्रदक्षिणमग्निमनुपरिक्रामेत् सह भर्त्रा| ततो ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वाऽऽज्यशेषं प्राश्नीयात् पूर्वं पुमान्, पश्चात् स्त्री; न चोच्छिष्टमवशेषयेत्| ततस्तौ सह संवसेयातामष्टरात्रं, तथाविधपरिच्छदावेव च स्यातां , तथेष्टपुत्रं जनयेताम्||११|| या तु स्त्री श्यामं लोहिताक्षं व्यूढोरस्कं महाबाहुं च पुत्रमाशासीत, या वा कृष्णं कृष्णमृदुदीर्घकेशं शुक्लाक्षं शुक्लदन्तं तेजस्विनमात्मवन्तम्; एष एवानयोरपि होमविधिः| किन्तु परिबर्हो वर्णवर्जं स्यात्| पुत्रवर्णानुरूपस्तु यथाशीरेव तयोः परिबर्होऽन्यः कार्यः स्यात्||१२|| शूद्रा तु नमस्कारमेव कुर्यात् (देवाग्निद्विजगुरुतपस्विसिद्धेभ्यः )||१३|| या या च यथाविधं पुत्रमाशासीत तस्यास्तस्यास्तां तां पुत्राशिषमनुनिशम्य तांस्ताञ्जनपदान्मनसाऽनुपरिक्रामयेत्| ततो या या येषां येषां जनपदानां मनुष्याणामनुरूपं पुत्रमाशासीत सा सा तेषां तेषां जनपदानां मनुष्याणामाहारविहारोपचारपरिच्छदाननुविधत्स्वेति वाच्या स्यात्| इत्येतत् सर्वं पुत्राशिषां समृद्धिकरं कर्म व्याख्यातं भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
స్థండిలం పూజనస్థానం | వేదీం పిండికాం| తాం పశ్చిమేనేతి వేదికాయాః పశ్చిమే| శ్వేతార్షభే వాఽప్యజినే ఇతి శ్వేతవృషభచర్మణి వేత్యర్థః| బ్రాహ్మణప్రయుక్త ఇతి యది బ్రాహ్మణేన పుత్రేష్ట్యర్థం ప్రయుక్తః స్యాత్ తదా స ఋత్విక్ శ్వేతవస్త్రసంచయే శ్వేతవృషభచర్మణి వా ఉపవిశేత్| రాజన్యప్రయుక్తస్తు వైయాఘ్రాదిచర్మణి ‘ఉపవిశేత్’ ఇతి శేషః| రురుః హరిణవిశేషః| పరిధిభిరితి చతుర్భిః పలాశబృహద్దండైః| పరిధాయేతి వేష్టయిత్వా| పవిత్రమేవ పూతం మంత్రేణ పవిత్రపూతం, తచ్చోదపాత్రవిశేషణం| ఉపసంస్కృత్యేతి తదుదపాత్రమేవ సంస్కారమంత్రైరుపసంస్కృత్య| సర్పిరాజ్యార్థమితి నవనీతం ఘృతార్థం; కింవా సర్పిర్ఘృతమేవ, ఆజ్యార్థమితి మంత్రపూతఘృతకరణార్థం; ఆజ్యశబ్దేన మంత్రాభిమంత్రితం ఘృతముచ్యతే| పశ్చిమతోఽగ్నిం దక్షిణతో బ్రాహ్మణమితి యథా పూర్వేణాగ్నిర్వామే చ బ్రాహ్మణో భవతి తథేత్యర్థః| అనులభేతేతి ఋత్విక్ప్రయుక్తా ఋత్విగ్విధానమనుకుర్యాదిత్యర్థః| ప్రజాపతిమభినిర్దిశ్యేతి బ్రహ్మాణమభిమంత్రయ| యోనౌ కామపూరణార్థమగ్నావిష్టిం నిర్వపేత్ ఇష్టిం కుర్యాత్| విష్ణుర్యోనిమిత్యాదికా ఇష్టిసాధికా ఋక్| పాకమితి చరుం| అభిఘార్యేతి మిశ్రీకృత్య| యథామ్నాయమితి యథావేదం| కింతు పరిబర్హో వర్ణవర్జమితి పరిబర్హః శయనాసనపుష్పాదిపరిచ్ఛదః; తేన యథావిధా పుత్రేచ్ఛా తథావర్ణః పరిబర్హః కర్తవ్య ఇతి వాక్యార్థః| శూద్రావిధానమాహ- శూద్రా త్విత్యాది| నమస్కారమేవ కుర్యాదితి శూద్రాయా మంత్రే హోమే చానధికారాత్ నమస్కారమాత్రకరణం||10-14||
Adhikarana ౭ (౧౫) · Śloka ౧౫
న ఖలు కేవలమేతదేవ కర్మ వర్ణవైశేష్యకరం భవతి| అపి తు తేజోధాతురప్యుదకాంతరిక్షధాతుప్రాయోఽవదాతవర్ణకరో భవతి, పృథివీవాయుధాతుప్రాయః కృష్ణవర్ణకరః, సమసర్వధాతుప్రాయః శ్యామవర్ణకరః||15||
न खलु केवलमेतदेव कर्म वर्णवैशेष्यकरं भवति| अपि तु तेजोधातुरप्युदकान्तरिक्षधातुप्रायोऽवदातवर्णकरो भवति, पृथिवीवायुधातुप्रायः कृष्णवर्णकरः, समसर्वधातुप्रायः श्यामवर्णकरः||१५||
🔊 Audio coming soon
వర్ణవిశేషకరం హేత్వంతరమాహ- న తు ఖల్విత్యాది| తేజోధాతుః కృష్ణవర్ణే శ్యామవర్ణే చ వర్తతే||15||
Adhikarana ౮ (౧౬) · Śloka ౧౬
సత్త్వవైశేష్యకరాణి పునస్తేషాం తేషాం ప్రాణినాం మాతాపితృసత్త్వాన్యంతర్వత్న్యాః శ్రుతయశ్చాభీక్ష్ణం స్వోచితం చ కర్మ సత్త్వవిశేషాభ్యాసశ్చేతి||16||
सत्त्ववैशेष्यकराणि पुनस्तेषां तेषां प्राणिनां मातापितृसत्त्वान्यन्तर्वत्न्याः श्रुतयश्चाभीक्ष्णं स्वोचितं च कर्म सत्त्वविशेषाभ्यासश्चेति||१६||
🔊 Audio coming soon
వర్ణవిశేషహేతుమభిధాయ సత్త్వభేదహేతుమాహ- సత్త్వేత్యాది| మాతాపితృసత్త్వానీతి మాతాపిత్రనుకారేణ సత్త్వాని ప్రాయః ప్రభావాదేవ భవంతి| అంతర్వత్నీ గర్భిణీ| శ్రుతయశ్చాభీక్ష్ణమితి యథా గర్భిణీ గీతాది శృణోతి, తథాసత్త్వమపత్యం జనయతి| స్వోచితం చ కర్మేతి గర్భేణోపార్జితం కర్మ స్వఫలానురూపం సత్త్వం జనయతి| సత్త్వవిశేషాభ్యాసశ్చేతి యథావిధం సత్త్వం పురుషోఽభ్యస్యతి జన్మాంతరే తథాసత్త్వ ఏవ జాయతే| వచనం హి- “జన్మ జన్మ యదభ్యస్తం దానమధ్యయనం తపః| తేనైవాభ్యాసయోగేన తచ్చైవాభ్యసతే నరః” ఇతి||16||
Adhikarana ౯ (౧౭) · Śloka ౧౭
యథోక్తేన విధినోపసంస్కృతశరీరయోః స్త్రీపురుషయోర్మిశ్రీభావమాపన్నయోః శుక్రం శోణితేన సహ సంయోగం సమేత్యావ్యాపన్నమవ్యాపన్నేన యోనావనుపహతాయామప్రదుష్టే గర్భాశయే గర్భమభినిర్వర్తయత్యేకాంతేన| యథా- నిర్మలే వాససి సుపరికల్పితే రంజనం సముదితగుణముపనిపాతాదేవ రాగమభినిర్వర్తయతి, తద్వత్; యథా వా క్షీరం దధ్నాఽభిషుతమభిషవణాద్విహాయ స్వభావమాపద్యతే దధిభావం, శుక్రం తద్వత్||17||
यथोक्तेन विधिनोपसंस्कृतशरीरयोः स्त्रीपुरुषयोर्मिश्रीभावमापन्नयोः शुक्रं शोणितेन सह संयोगं समेत्याव्यापन्नमव्यापन्नेन योनावनुपहतायामप्रदुष्टे गर्भाशये गर्भमभिनिर्वर्तयत्येकान्तेन| यथा- निर्मले वाससि सुपरिकल्पिते रञ्जनं समुदितगुणमुपनिपातादेव रागमभिनिर्वर्तयति, तद्वत्; यथा वा क्षीरं दध्नाऽभिषुतमभिषवणाद्विहाय स्वभावमापद्यते दधिभावं, शुक्रं तद्वत्||१७||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి గర్భోత్పత్తిక్రమమాహ- యథోక్తేనేత్యాది| యథోక్తేన విధినేతి పంచకర్మోక్తేన| రంజనం రాగద్రవ్యం| దధ్యభిషుతమితి దధ్నా స్తోకమాత్రేణ మిశ్రితం| ఆపద్యతే దధిభావమితి దధిత్వమాపద్యతే| తద్వదితి యథా క్షీరం దధి భవతి, రంజనం రాగో వా భవతి, తథా శుక్రం గర్భమభినిర్వర్తయతి| శుక్రం యథోక్తం శోణితయుక్తమిత్యర్థః||17||
Adhikarana ౧౦ (౧౮) · Śloka ౧౮
ఏవమభినిర్వర్తమానస్య గర్భస్య స్త్రీపురుషత్వే హేతుః పూర్వముక్తః| యథా హి బీజమనుపతప్తముప్తం స్వాం స్వాం ప్రకృతిమనువిధీయతే వ్రీహిర్వా వ్రీహిత్వం యవో వా యవత్వం తథా స్త్రీపురుషావపి యథోక్తం హేతువిభాగమనువిధీయేతే||18||
एवमभिनिर्वर्तमानस्य गर्भस्य स्त्रीपुरुषत्वे हेतुः पूर्वमुक्तः| यथा हि बीजमनुपतप्तमुप्तं स्वां स्वां प्रकृतिमनुविधीयते व्रीहिर्वा व्रीहित्वं यवो वा यवत्वं तथा स्त्रीपुरुषावपि यथोक्तं हेतुविभागमनुविधीयेते||१८||
🔊 Audio coming soon
యథోక్తం హేతువిభాగమనువిధీయేతే ఇతి “రక్తేన కన్యామధికేన పుత్రం శుక్రేణ” (శా.అ.2) ఇత్యాదిగ్రంథోక్తవిభాగం స్త్రీపురుషజనకమనువిధీయేతే||18||
Adhikarana ౧౧ (౧౯) · Śloka ౧౯
తయోః కర్మణా వేదోక్తేన వివర్తనముపదిశ్యతే ప్రాగ్వ్యక్తీభావాత్ ప్రయుక్తేన సమ్యక్| కర్మణాం హి దేశకాలసంపదుపేతానాం నియతమిష్టఫలత్వం, తథేతరేషామితరత్వం| తస్మాదాపన్నగర్భాం స్త్రియమభిసమీక్ష్య ప్రాగ్వ్యక్తీభావాద్గర్భస్య పుంసవనమస్యై దద్యాత్| గోష్ఠే జాతస్య న్యగ్రోధస్య ప్రాగుత్తరాభ్యాం శాఖాభ్యాం శుంగే అనుపహతే ఆదాయ ద్వాభ్యాం ధాన్యమాషాభ్యాం సంపదుపేతాభ్యాం గౌరసర్షపాభ్యాం వా సహ దధ్ని ప్రక్షిప్య పుష్యేణ పిబేత్, తథైవాపరాంజీవకర్షభకాపామార్గసహచరకల్కాంశ్చ యుగపదేకైకశో యథేష్టం వాఽప్యుపసంస్కృత్య పయసా, కుడ్యకీటకం మత్స్యకం వోదకాంజలౌ ప్రక్షిప్య పుష్యేణ పిబేత్, తథా కనకమయాన్ రాజతానాయసాంశ్చ పురుషకానగ్నివర్ణానణుప్రమాణాన్ దధ్ని పయస్యుదకాంజలౌ వా ప్రక్షిప్య పిబేదనవశేషతః పుష్యేణ, పుష్యేణైవ చ శాలిపిష్టస్య పచ్యమానస్యోష్మాణముపాఘ్రాయ తస్యైవ చ పిష్టస్యోదకసంసృష్టస్య రసం దేహల్యాముపనిధాయ దక్షిణే నాసాపుటే స్వయమాసించేత్ పిచునా| యచ్చాన్యదపి బ్రాహ్మణా బ్రూయురాప్తా వా స్త్రియః పుంసవనమిష్టం తచ్చానుష్ఠేయం| ఇతి పుంసవనాని||19||
तयोः कर्मणा वेदोक्तेन विवर्तनमुपदिश्यते प्राग्व्यक्तीभावात् प्रयुक्तेन सम्यक्| कर्मणां हि देशकालसम्पदुपेतानां नियतमिष्टफलत्वं, तथेतरेषामितरत्वम्| तस्मादापन्नगर्भां स्त्रियमभिसमीक्ष्य प्राग्व्यक्तीभावाद्गर्भस्य पुंसवनमस्यै दद्यात्| गोष्ठे जातस्य न्यग्रोधस्य प्रागुत्तराभ्यां शाखाभ्यां शुङ्गे अनुपहते आदाय द्वाभ्यां धान्यमाषाभ्यां सम्पदुपेताभ्यां गौरसर्षपाभ्यां वा सह दध्नि प्रक्षिप्य पुष्येण पिबेत्, तथैवापराञ्जीवकर्षभकापामार्गसहचरकल्कांश्च युगपदेकैकशो यथेष्टं वाऽप्युपसंस्कृत्य पयसा, कुड्यकीटकं मत्स्यकं वोदकाञ्जलौ प्रक्षिप्य पुष्येण पिबेत्, तथा कनकमयान् राजतानायसांश्च पुरुषकानग्निवर्णानणुप्रमाणान् दध्नि पयस्युदकाञ्जलौ वा प्रक्षिप्य पिबेदनवशेषतः पुष्येण, पुष्येणैव च शालिपिष्टस्य पच्यमानस्योष्माणमुपाघ्राय तस्यैव च पिष्टस्योदकसंसृष्टस्य रसं देहल्यामुपनिधाय दक्षिणे नासापुटे स्वयमासिञ्चेत् पिचुना| यच्चान्यदपि ब्राह्मणा ब्रूयुराप्ता वा स्त्रियः पुंसवनमिष्टं तच्चानुष्ठेयम्| इति पुंसवनानि||१९||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి స్త్రీత్వే పురుషత్వే చ రక్తాధికత్వం తథా శుక్రాధికత్వం చ పూర్వోక్తం హేతుమనూద్య వైదికం పుత్రజనకం విధానాంతరమాహ- తయోరిత్యాది| వేదోక్తేనేతి ఆయుర్వేదోక్తేన| ప్రాగ్వ్యక్తీభావాదితి యావన్న స్త్రీత్వం పుంస్త్వం వా గర్భస్య వ్యక్తం భవతి తావదేవ తద్వక్ష్యమాణం కర్మ లింగపరివృత్తికరం భవతి| వ్యక్తిస్తు ద్వితీయే మాసే భవతి; యదుక్తం- “ద్వితీయే మాసే ఘనః సంపద్యతే” (శా. 4) ఇత్యాది; కింవా తృతీయే మాసే అంగప్రత్యంగాభివ్యక్తేర్వ్యక్తీభావో జ్ఞేయః, ద్వితీయే తు మాసే గ్రంథ్యాదిరూపే గర్భే ప్రత్యంగవ్యక్తీభావో న వ్యక్తః; తేన వక్ష్యమాణం కర్మ మాసద్వయం యావత్ కర్తవ్యం| ప్రయుక్తేనేతి పూర్వేణ సంబధ్యతే| నియతం నిశ్చితం| తథేతరేషామితరత్వమితి కర్మణాం దేశకాలవిగుణానామనిష్టఫలం నిశ్చితమిత్యర్థః| పుంసవనమితి పుంస్త్వకారకం కర్మ| గోష్ఠః గవాం విశ్రామస్థానం| అత్ర చ స్థానాదివిశేషపరిగ్రహ ఏవ ఫలదో భవతీతి వచనాదున్నీయతే, నాత్రాస్మాదృశాం యుక్తయః ప్రభవంతి| ధాన్యమాషశబ్దేన వ్రీహిమాషం గ్రాహయంతి, సువర్ణమాషం చ వ్యావర్తయంతి| గౌరసర్షపః శ్వేతసర్షపః| పుష్యేణేతి పుష్యనక్షత్రేణ| యథేష్టమిత్యనేన ద్విశస్త్రిశో వా పిబేదిత్యపి దర్శయతి| కుడ్యకీటః ‘కవడిగణా ’ ఇతి ఖ్యాతః; కింవా జ్యేష్ఠీ కుడ్యకీటః| జతూకర్ణేఽప్యత్ర ప్రయోగే ‘భిత్తిమత్స్యః’ ఇతి పఠ్యతే, భిత్తిమత్స్యశబ్దేన చ పాశ్చాత్యే ‘జ్యేష్ఠీ’ ఉచ్యతే| మత్స్యకః హ్రస్వమత్స్యః| దేహలీ గృహద్వారాధఃకాష్ఠం, తత్రోపనిధాయ ‘శిర’ ఇతి శేషః; కింవా ఆత్మానమేవ దేహల్యాముపనిధాయేతి మంతవ్యం| యదుక్తం జతూకర్ణే- “దేహల్యామాసీనా” ఇతి||19||
Adhikarana ౧౨ (౨౦) · Śloka ౨౦
అత ఊర్ధ్వం గర్భస్థాపనాని వ్యాఖ్యాస్యామః- ఐంద్రీ బ్రాహ్మీ శతవీర్యా సహస్రవీర్యాఽమోఘాఽవ్యథా శివాఽరిష్టా వాట్యపుష్పీ విష్వక్సేనకాంతా చేత్యాసామోషధీనాం శిరసా దక్షిణేన వా పాణినా ధారణం, ఏతాభిశ్చైవ సిద్ధస్య పయసః సర్పిషో వా పానం, ఏతాభిశ్చైవ పుష్యే పుష్యే స్నానం, సదా చ తాః సమాలభేత| తథా సర్వాసాం జీవనీయోక్తానామోషధీనాం సదోపయోగస్తైస్తైరుపయోగవిధిభిః| ఇతి గర్భస్థాపనాని వ్యాఖ్యాతాని భవంతి||20||
अत ऊर्ध्वं गर्भस्थापनानि व्याख्यास्यामः- ऐन्द्री ब्राह्मी शतवीर्या सहस्रवीर्याऽमोघाऽव्यथा शिवाऽरिष्टा वाट्यपुष्पी विष्वक्सेनकान्ता चेत्यासामोषधीनां शिरसा दक्षिणेन वा पाणिना धारणं, एताभिश्चैव सिद्धस्य पयसः सर्पिषो वा पानम्, एताभिश्चैव पुष्ये पुष्ये स्नानं, सदा च ताः समालभेत| तथा सर्वासां जीवनीयोक्तानामोषधीनां सदोपयोगस्तैस्तैरुपयोगविधिभिः| इति गर्भस्थापनानि व्याख्यातानि भवन्ति||२०||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి స్థితస్య గర్భస్య గర్భోపఘాతకభావప్రభావఖండకత్వేన యత్ పునః స్థితికారకం తద్గర్భస్థాపనముచ్యతే- అత ఊర్ధ్వమిత్యాదినా| ఐంద్రీ గోరక్షకర్కటీ| శతవీర్యాసహస్రవీర్యే దూర్వాద్వయం| అమోఘా పాటలా| అవ్యథా గుడూచీ| అరిష్టా కటురోహిణీ| వాట్యపుష్పీ పీతబలా| విష్వక్సేనకాంతా ప్రియంగుః||20||
Adhikarana ౧౩ (౨౧) · Śloka ౨౧
గర్భోపఘాతకరాస్త్విమే భావా భవంతి; తద్యథా- ఉత్కటవిషమకఠినాసనసేవిన్యా వాతమూత్రపురీషవేగానుపరుంధత్యా దారుణానుచితవ్యాయామసేవిన్యాస్తీక్ష్ణోష్ణాతిమాత్రసేవిన్యాః ప్రమితాశనసేవిన్యా గర్భో మ్రియతేఽంతః కుక్షేః, అకాలే వా స్రంసతే, శోషీ వా భవతి; తథాఽభిఘాతప్రపీడనైః శ్వభ్రకూపప్రపాతదేశావలోకనైర్వాఽభీక్ష్ణం మాతుః ప్రపతత్యకాలేగర్భః, తథాఽతిమాత్రసంక్షోభిభిర్యానైర్యానేన, అప్రియాతిమాత్రశ్రవణైర్వా| ప్రతతోత్తానశాయిన్యాః పునర్గర్భస్య నాభ్యాశ్రయా నాడీ కంఠమనువేష్టయతి, వివృతశాయినీ నక్తంచారిణీ చోన్మత్తం జనయతి, అపస్మారిణం పునః కలికలహశీలా, వ్యవాయశీలా దుర్వపుషమహ్రీకం స్త్రైణం వా, శోకనిత్యా భీతమపచితమల్పాయుషం వా, అభిధ్యాత్రీ పరోపతాపినమీర్ష్యుం స్త్రైణం వా, స్తేనా త్వాయాసబహులమతిద్రోహిణమకర్మశీలం వా, అమర్షిణీ చండమౌపధికమసూయకం వా స్వప్ననిత్యా తంద్రాలుమబుధమల్పాగ్నిం వా, మద్యనిత్యా పిపాసాలుమల్పస్మృతిమనవస్థితచిత్తం వా, గోధామాంసప్రాయా శార్కరిణమశ్మరిణం శనైర్మేహిణం వా, వరాహమాంసప్రాయా రక్తాక్షం క్రథనమతిపరుషరోమాణం వా, మత్స్యమాంసనిత్యా చిరనిమేషం స్తబ్ధాక్షం వా, మధురనిత్యా ప్రమేహిణం మూకమతిస్థూలం వా, అమ్లనిత్యా రక్తపిత్తినం త్వగక్షిరోగిణం వా, లవణనిత్యా శీఘ్రవలీపలితం ఖాలిత్యరోగిణం వా, కటుకనిత్యా దుర్బలమల్పశుక్రమనపత్యం వా, తిక్తనిత్యా శోషిణమబలమనుపచితం వా, కషాయనిత్యా శ్యావమానాహినముదావర్తినం వా, యద్యచ్చ యస్య యస్య వ్యాధేర్నిదానముక్తం తత్తదాసేవమానాఽంతర్వత్నీ తన్నిమిత్తవికారబహులమపత్యం జనయతి| పితృజాస్తు శుక్రదోషా మాతృజైరపచారైర్వ్యాఖ్యాతాః| ఇతి గర్భోపఘాతకరా భావా భవంత్యుక్తాః | తస్మాదహితానాహారవిహారాన్ ప్రజాసంపదమిచ్ఛంతీ స్త్రీ విశేషేణ వర్జయేత్| సాధ్వాచారా చాత్మానముపచరేద్ధితాభ్యామాహారవిహారాభ్యామితి||21||
गर्भोपघातकरास्त्विमे भावा भवन्ति; तद्यथा- उत्कटविषमकठिनासनसेविन्या वातमूत्रपुरीषवेगानुपरुन्धत्या दारुणानुचितव्यायामसेविन्यास्तीक्ष्णोष्णातिमात्रसेविन्याः प्रमिताशनसेविन्या गर्भो म्रियतेऽन्तः कुक्षेः, अकाले वा स्रंसते, शोषी वा भवति; तथाऽभिघातप्रपीडनैः श्वभ्रकूपप्रपातदेशावलोकनैर्वाऽभीक्ष्णं मातुः प्रपतत्यकालेगर्भः, तथाऽतिमात्रसङ्क्षोभिभिर्यानैर्यानेन, अप्रियातिमात्रश्रवणैर्वा| प्रततोत्तानशायिन्याः पुनर्गर्भस्य नाभ्याश्रया नाडी कण्ठमनुवेष्टयति, विवृतशायिनी नक्तञ्चारिणी चोन्मत्तं जनयति, अपस्मारिणं पुनः कलिकलहशीला, व्यवायशीला दुर्वपुषमह्रीकं स्त्रैणं वा, शोकनित्या भीतमपचितमल्पायुषं वा, अभिध्यात्री परोपतापिनमीर्ष्युं स्त्रैणं वा, स्तेना त्वायासबहुलमतिद्रोहिणमकर्मशीलं वा, अमर्षिणी चण्डमौपधिकमसूयकं वा स्वप्ननित्या तन्द्रालुमबुधमल्पाग्निं वा, मद्यनित्या पिपासालुमल्पस्मृतिमनवस्थितचित्तं वा, गोधामांसप्राया शार्करिणमश्मरिणं शनैर्मेहिणं वा, वराहमांसप्राया रक्ताक्षं क्रथनमतिपरुषरोमाणं वा, मत्स्यमांसनित्या चिरनिमेषं स्तब्धाक्षं वा, मधुरनित्या प्रमेहिणं मूकमतिस्थूलं वा, अम्लनित्या रक्तपित्तिनं त्वगक्षिरोगिणं वा, लवणनित्या शीघ्रवलीपलितं खालित्यरोगिणं वा, कटुकनित्या दुर्बलमल्पशुक्रमनपत्यं वा, तिक्तनित्या शोषिणमबलमनुपचितं वा, कषायनित्या श्यावमानाहिनमुदावर्तिनं वा, यद्यच्च यस्य यस्य व्याधेर्निदानमुक्तं तत्तदासेवमानाऽन्तर्वत्नी तन्निमित्तविकारबहुलमपत्यं जनयति| पितृजास्तु शुक्रदोषा मातृजैरपचारैर्व्याख्याताः| इति गर्भोपघातकरा भावा भवन्त्युक्ताः | तस्मादहितानाहारविहारान् प्रजासम्पदमिच्छन्ती स्त्री विशेषेण वर्जयेत्| साध्वाचारा चात्मानमुपचरेद्धिताभ्यामाहारविहाराभ्यामिति||२१||
🔊 Audio coming soon
బాలస్యాచిరజాతస్యాపి గర్భవ్యపదేశో భవతి, తేన కుక్షేర్బహిరపి మరణసద్భావే అంతఃకుక్షేరితి విశేషణముపపన్నం| ప్రతతోత్తానశాయినీ ఉత్తానశయనశీలా| వివృతే అనావృతే దేశే శయనశీలా వివృతశాయినీ| వివృతశాయినీ తథా నక్తంచారిణీ చ రక్షఃప్రభృతిభూతాభిగమనీయా భవతి; తతశ్చ భూతైరభిభూతో గర్భ ఉన్మత్తో భవతీతి యుక్తం| కలిః వాచికః, కలహస్తు శారీరకః | స్త్రైణం స్త్రీవశం| అభిధ్యాత్రీ మనసా ద్రోహణశీలా| ఔపధికం శాఠ్యప్రచారిణం| క్రథనం అకస్మాదుచ్ఛ్వాసావరోధః, తద్వానపి ‘క్రథన’ ఇత్యుచ్యతే| మధురనిత్యేహ గర్భిణీవిహితం క్షీరం విహాయాన్యమధురానుసేవినీ బోద్ధవ్యా; క్షీరస్య తు విహితత్వేన ప్రాశస్త్యం| తత్ర షణ్ణామపి రసానామత్యర్థోపయోగే దోషమభిధాయ యత్ పునర్మద్యాదీనామత్యర్థసేవనే పృథగ్దోషం బ్రూతే, తద్ద్రవ్యప్రభావస్య దోషవిశేషాభిధానార్థమితి జ్ఞేయం| యద్వస్తుసేవయా యే వికారా ఇహ గర్భస్యోచితనిదానా దృశ్యంతే తే తావదుచితోత్పాదా ఏవ| యథా- నిద్రాతిసేవయా తంద్రాలుః, మధురసేవయా మేహీ, అమ్లేన రక్తపిత్తాదియుక్త ఇత్యాది| యే తు హేత్వసదృశా వికారా గర్భస్య దృశ్యంతే, యథా- గోధామాంసేన శర్కరాశ్మరీత్యాది, తేఽపి ద్రవ్యప్రభావాదేవ జ్ఞేయాః| యద్యపి గర్భగ్రహణాత్ ప్రాగపి స్త్రియా అపథ్యసేవాఽఽర్తవదుష్టిద్వారా గర్భే వికారం జనయతి, తథా పురుషస్యాపథ్యసేవా శుక్రదుష్టిద్వారా గర్భే దుష్టిం జనయతీతి ఇహైవ ‘పితృజాస్తు’ ఇత్యాదినా గ్రంథేన వక్తవ్యం, తథాఽపి గృహీతగర్భాయాః స్త్రియా అపచారవిశేషేణావ్యవధానాద్గర్భదుష్టికరా భవంతీతి కృత్వా ‘తత్తదాసేవమానాఽంతర్వత్నీ’ ఇత్యుక్తం| మాతృజైరపచారైర్వ్యాఖ్యాతా ఇతి యథా మాతురపచారానురూపా గర్భవ్యాధయో భవంతి; ఏవం పితురపి వ్యవాయాత్ ప్రాగపచారేణ శుక్రదుష్ట్యాఽపచారానురూపా వ్యాధయో భవంతీత్యర్థః| స్త్రీ విశేషేణేత్యనేన పురుషోఽపి వర్జయేదితి దర్శయతి| సాధ్వాచారేతి మంగలాచారశీలా||21||
Adhikarana ౧౪ (౨౨-౨౪) · Śloka ౨౪
వ్యాధీంశ్చాస్యా మృదుమధురశిశిరసుఖసుకుమారప్రాయైరౌషధాహారోపచారైరుపచరేత్, న చాస్యా వమనవిరేచనశిరోవిరేచనాని ప్రయోజయేత్, న రక్తమవసేచయేత్, సర్వకాలం చ నాస్థాపనమనువాసనం వా కుర్యాదన్యత్రాత్యయికాద్వ్యాధేః| అష్టమం మాసముపాదాయ వమనాదిసాధ్యేషు పునర్వికారేష్వాత్యయికేషు మృదుభిర్వమనాదిభిస్తదర్థకారిభిర్వోపచారః స్యాత్| పూర్ణమివ తైలపాత్రమసంక్షోభయతాఽంతర్వత్నీ భవత్యుపచర్యా||22|| సా చేదపచారాద్ ద్వయోస్త్రిషు వా మాసేషు పుష్పం పశ్యేన్నాస్యా గర్భః స్థాస్యతీతి విద్యాత్; అజాతసారో హి తస్మిన్ కాలే భవతి గర్భః||23|| సా చేచ్చతుష్ప్రభృతిషు మాసేషు క్రోధశోకాసూయేర్ష్యాభయత్రాసవ్యవాయవ్యాయామసంక్షోభసంధారణవిషమాశనశయనస్థానక్షుత్పిపాసాతియోగాత్ కదాహారాద్వా పుష్పం పశ్యేత్, తస్యా గర్భస్థాపనవిధిముపదేక్ష్యామః| పుష్పదర్శనాదేవైనాం బ్రూయాత్- శయనం తావన్మృదుసుఖశిశిరాస్తరణసంస్తీర్ణమీషదవనతశిరస్కం ప్రతిపద్యస్వేతి| తతో యష్టీమధుకసర్పిర్భ్యాం పరమశిశిరవారిణీ సంస్థితాభ్యాం పిచుమాప్లావ్యోపస్థసమీపే స్థాపయేత్తస్యాః, తథా శతధౌతసహస్రధౌతాభ్యాం సర్పిర్భ్యామధోనాభేః సర్వతః ప్రదిహ్యాత్, సర్వతశ్చ గవ్యేన చైనాం పయసా సుశీతేన మధుకాంబునా వా న్యగ్రోధాదికషాయేణ వా పరిషేచయేదధో నాభేః, ఉదకం వా సుశీతమవగాహయేత్, క్షీరిణాం కషాయద్రుమాణాం చ స్వరసపరిపీతాని చేలాని గ్రాహయేత్, న్యగ్రోధాదిశుంగాసిద్ధయోర్వాక్షీరసర్పిషోః పిచుం గ్రాహయేత్, అతశ్చైవాక్షమాత్రం ప్రాశయేత్, ప్రాశయేద్వా కేవలం క్షీరసర్పిః, పద్మోత్పలకుముదకింజల్కాంశ్చాస్యై సమధుశర్కరాన్ లేహార్థం దద్యాత్, శృంగాటకపుష్కరబీజకశేరుకాన్ భక్ష్ణార్థం, గంధప్రియంగ్వసితోత్పలశాలూకోదుంబరశలాటున్యగ్రోధశుంగాని వా పాయయేదేనామాజేన పయసా, పయసా చైనాం బలాతిబలాశాలిషష్టికేక్షుమూలకాకోలీశృతేన సమధుశర్కరం రక్తశాలీనామోదనం మృదుసురభిశీతలం భోజయేత్, లావకపింజలకురంగశంబరశశహరిణైణకాలపుచ్ఛకరసేన వా ఘృతసుసంస్కృతేన సుఖశిశిరోపవాతదేశస్థాం భోజయేత్, క్రోధశోకాయాసవ్యవాయవ్యాయామేభ్యశ్చాభిరక్షేత్, సౌమ్యాభిశ్చైనాం కథాభిర్మనోనుకూలాభిరుపాసీత; తథాఽస్యా గర్భస్తిష్ఠతి||24||
व्याधींश्चास्या मृदुमधुरशिशिरसुखसुकुमारप्रायैरौषधाहारोपचारैरुपचरेत्, न चास्या वमनविरेचनशिरोविरेचनानि प्रयोजयेत्, न रक्तमवसेचयेत्, सर्वकालं च नास्थापनमनुवासनं वा कुर्यादन्यत्रात्ययिकाद्व्याधेः| अष्टमं मासमुपादाय वमनादिसाध्येषु पुनर्विकारेष्वात्ययिकेषु मृदुभिर्वमनादिभिस्तदर्थकारिभिर्वोपचारः स्यात्| पूर्णमिव तैलपात्रमसङ्क्षोभयताऽन्तर्वत्नी भवत्युपचर्या||२२|| सा चेदपचाराद् द्वयोस्त्रिषु वा मासेषु पुष्पं पश्येन्नास्या गर्भः स्थास्यतीति विद्यात्; अजातसारो हि तस्मिन् काले भवति गर्भः||२३|| सा चेच्चतुष्प्रभृतिषु मासेषु क्रोधशोकासूयेर्ष्याभयत्रासव्यवायव्यायामसङ्क्षोभसन्धारणविषमाशनशयनस्थानक्षुत्पिपासातियोगात् कदाहाराद्वा पुष्पं पश्येत्, तस्या गर्भस्थापनविधिमुपदेक्ष्यामः| पुष्पदर्शनादेवैनां ब्रूयात्- शयनं तावन्मृदुसुखशिशिरास्तरणसंस्तीर्णमीषदवनतशिरस्कं प्रतिपद्यस्वेति| ततो यष्टीमधुकसर्पिर्भ्यां परमशिशिरवारिणी संस्थिताभ्यां पिचुमाप्लाव्योपस्थसमीपे स्थापयेत्तस्याः, तथा शतधौतसहस्रधौताभ्यां सर्पिर्भ्यामधोनाभेः सर्वतः प्रदिह्यात्, सर्वतश्च गव्येन चैनां पयसा सुशीतेन मधुकाम्बुना वा न्यग्रोधादिकषायेण वा परिषेचयेदधो नाभेः, उदकं वा सुशीतमवगाहयेत्, क्षीरिणां कषायद्रुमाणां च स्वरसपरिपीतानि चेलानि ग्राहयेत्, न्यग्रोधादिशुङ्गासिद्धयोर्वाक्षीरसर्पिषोः पिचुं ग्राहयेत्, अतश्चैवाक्षमात्रं प्राशयेत्, प्राशयेद्वा केवलं क्षीरसर्पिः, पद्मोत्पलकुमुदकिञ्जल्कांश्चास्यै समधुशर्करान् लेहार्थं दद्यात्, शृङ्गाटकपुष्करबीजकशेरुकान् भक्ष्णार्थं, गन्धप्रियङ्ग्वसितोत्पलशालूकोदुम्बरशलाटुन्यग्रोधशुङ्गानि वा पाययेदेनामाजेन पयसा, पयसा चैनां बलातिबलाशालिषष्टिकेक्षुमूलकाकोलीशृतेन समधुशर्करं रक्तशालीनामोदनं मृदुसुरभिशीतलं भोजयेत्, लावकपिञ्जलकुरङ्गशम्बरशशहरिणैणकालपुच्छकरसेन वा घृतसुसंस्कृतेन सुखशिशिरोपवातदेशस्थां भोजयेत्, क्रोधशोकायासव्यवायव्यायामेभ्यश्चाभिरक्षेत्, सौम्याभिश्चैनां कथाभिर्मनोनुकूलाभिरुपासीत; तथाऽस्या गर्भस्तिष्ठति||२४||
🔊 Audio coming soon
మృదుభిర్వమనాదిభిరితి మృదుద్రవ్యకృతైరల్పమాత్రైశ్చ వమనాదిభిరిత్యర్థః| తదర్థకారిభిర్వేతి యథా వమనార్థకారి నిష్ఠీవనం, విరేచనార్థకారిణీ ఫలవర్తిః, ఇత్యాదిభిరుపచారః కర్తవ్యః| సంధారణం వేగసంధారణం| కదాహారః కుత్సితాహారః| శిశిరం శీతం| యష్టీమధుకసిద్ధం సర్పిః యష్టీమధుకసర్పిః| చేలాని గ్రాహయేదిత్యత్ర ‘యోనిం’ ఇతి శేషః| అతశ్చైవేతి న్యగ్రోధాదిశుంగాత్| కింవా ‘క్షీరసర్పిషః’ ఇత్యస్మిన్ పాఠే క్షీరోత్థితం సర్పిః క్షీరసర్పిః||22-24||
Adhikarana ౧౫ (౨౫-౨౬) · Śloka ౨౬
యస్యాః పునరామాన్వయాత్ పుష్పదర్శనం స్యాత్, ప్రాయస్తస్యాస్తద్గర్భోపఘాతకరం భవతి, విరుద్ధోపక్రమత్వాత్తయోః||25|| యస్యాః పునరుష్ణతీక్ష్ణోపయోగాద్గర్భిణ్యా మహతి సంజాతసారే గర్భే పుష్పదర్శనం స్యాదన్యో వా యోనిస్రావస్తస్యా గర్భో వృద్ధిం న ప్రాప్నోతి నిఃస్రుతత్వాత్; స కాలమవతిష్ఠతేఽతిమాత్రం, తముపవిష్టకమిత్యాచక్షతే కేచిత్| ఉపవాసవ్రతకర్మపరాయాః పునః కదాహారాయాః స్నేహద్వేషిణ్యా వాతప్రకోపణోక్తాన్యాసేవమానాయా గర్భో వృద్ధిం న ప్రాప్నోతి పరిశుష్కత్వాత్; స చాపి కాలమవతిష్ఠతేఽతిమాత్రం , అస్పందనశ్చ భవతి, తం తు నాగోదరమిత్యాచక్షతే||26||
यस्याः पुनरामान्वयात् पुष्पदर्शनं स्यात्, प्रायस्तस्यास्तद्गर्भोपघातकरं भवति, विरुद्धोपक्रमत्वात्तयोः||२५|| यस्याः पुनरुष्णतीक्ष्णोपयोगाद्गर्भिण्या महति सञ्जातसारे गर्भे पुष्पदर्शनं स्यादन्यो वा योनिस्रावस्तस्या गर्भो वृद्धिं न प्राप्नोति निःस्रुतत्वात्; स कालमवतिष्ठतेऽतिमात्रं, तमुपविष्टकमित्याचक्षते केचित्| उपवासव्रतकर्मपरायाः पुनः कदाहारायाः स्नेहद्वेषिण्या वातप्रकोपणोक्तान्यासेवमानाया गर्भो वृद्धिं न प्राप्नोति परिशुष्कत्वात्; स चापि कालमवतिष्ठतेऽतिमात्रम् , अस्पन्दनश्च भवति, तं तु नागोदरमित्याचक्षते||२६||
🔊 Audio coming soon
ఆమాన్వయాదితి ఆమజనకహేతోః సకాశాదిత్యర్థః| విరుద్ధోపక్రమత్వాదితి గర్భస్రావే హి స్తంభనం కర్తవ్యం, తచ్చ శీతం మృదు మధురం చ; తచ్చామవిరుద్ధం, ఆమజనకత్వాత్; ఇతి విరుద్ధోపక్రమతా| అన్యో వేతి ఆర్తవలక్షణవ్యతిరిక్తః| యద్యపి కేచిదిత్యుక్తం, తథాఽప్యప్రతిషేధాదాచార్యస్యాప్యేతత్ సమ్మతం||25-26||
Adhikarana ౧౬ (౨౭-౨౯) · Śloka ౨౯
నార్యోస్తయోరుభయోరపి చికిత్సితవిశేషముపదేక్ష్యామః- భౌతికజీవనీయబృంహణీయమధురవాతహరసిద్ధానాం సర్పిషాం పయసామామగర్భాణాం చోపయోగో గర్భవృద్ధికరః; తథా సంభోజనమేతైరేవ సిద్ధైశ్చ ఘృతాదిభిః సుభిక్షాయాః , అభీక్ష్ణం యానవాహనాపమార్జనావజృంభణైరుపపాదనమితి||27|| యస్యాః పునర్గర్భః ప్రసుప్తో న స్పందతే తాం శ్యేనమత్స్యగవయశిఖితామ్రచూడతిత్తిరీణామన్యతమస్య సర్పిష్మతా రసేన మాషయూషేణ వా ప్రభూతసర్పిషా మూలకయూషేణ వా రక్తశాలీనామోదనం మృదుమధురశీతలం భోజయేత్| తైలాభ్యంగేన చాస్యా అభీక్ష్ణముదరబస్తివంక్షణోరుకటీపార్శ్వపృష్ఠప్రదేశానీషదుష్ణేనోపచరేత్||28|| యస్యాః పునరుదావర్తవిబంధః స్యాదష్టమే మాసే న చానువాసనసాధ్యం మన్యేత తతస్తస్యాస్తద్వికారప్రశమనముపకల్పయేన్నిరూహం| ఉదావర్తో హ్యుపేక్షితః సహసా సగర్భాం గర్భిణీం గర్భమథవాఽతిపాతయేత్| తత్ర వీరణశాలిషష్టికకుశకాశేక్షువాలికావేతసపరివ్యాధమూలానాం భూతీకానంతాకాశ్మర్యపరూషకమధుకమృద్వీకానాం చ పయసాఽర్ధోదకేనోద్గమయ్య రసం ప్రియాలబిభీతకమజ్జతిలకల్కసంప్రయుక్తమీషల్లవణమనత్యుష్ణం చ నిరూహం దద్యాత్| వ్యపగతవిబంధాం చైనాం సుఖసలిలపరిషిక్తాంగీం స్థైర్యకరమవిదాహినమాహారం భుక్తవతీం సాయం మధురకసిద్ధేన తైలేనానువాసయేత్| న్యుబ్జాం త్వేనామాస్థాపనానువాసనాభ్యాముపచరేత్||29||
नार्योस्तयोरुभयोरपि चिकित्सितविशेषमुपदेक्ष्यामः- भौतिकजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसिद्धानां सर्पिषां पयसामामगर्भाणां चोपयोगो गर्भवृद्धिकरः; तथा सम्भोजनमेतैरेव सिद्धैश्च घृतादिभिः सुभिक्षायाः , अभीक्ष्णं यानवाहनापमार्जनावजृम्भणैरुपपादनमिति||२७|| यस्याः पुनर्गर्भः प्रसुप्तो न स्पन्दते तां श्येनमत्स्यगवयशिखिताम्रचूडतित्तिरीणामन्यतमस्य सर्पिष्मता रसेन माषयूषेण वा प्रभूतसर्पिषा मूलकयूषेण वा रक्तशालीनामोदनं मृदुमधुरशीतलं भोजयेत्| तैलाभ्यङ्गेन चास्या अभीक्ष्णमुदरबस्तिवङ्क्षणोरुकटीपार्श्वपृष्ठप्रदेशानीषदुष्णेनोपचरेत्||२८|| यस्याः पुनरुदावर्तविबन्धः स्यादष्टमे मासे न चानुवासनसाध्यं मन्येत ततस्तस्यास्तद्विकारप्रशमनमुपकल्पयेन्निरूहम्| उदावर्तो ह्युपेक्षितः सहसा सगर्भां गर्भिणीं गर्भमथवाऽतिपातयेत्| तत्र वीरणशालिषष्टिककुशकाशेक्षुवालिकावेतसपरिव्याधमूलानां भूतीकानन्ताकाश्मर्यपरूषकमधुकमृद्वीकानां च पयसाऽर्धोदकेनोद्गमय्य रसं प्रियालबिभीतकमज्जतिलकल्कसम्प्रयुक्तमीषल्लवणमनत्युष्णं च निरूहं दद्यात्| व्यपगतविबन्धां चैनां सुखसलिलपरिषिक्ताङ्गीं स्थैर्यकरमविदाहिनमाहारं भुक्तवतीं सायं मधुरकसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| न्युब्जां त्वेनामास्थापनानुवासनाभ्यामुपचरेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
చికిత్సితవిశేషమిత్యత్ర విశేషశబ్దేన గర్భవ్యాధ్యంతరాపేక్షయా చికిత్సితవిశేషో జ్ఞేయః; ఉపవిష్టకనాగోదరయోస్తు విశిష్టైవేహ చికిత్సా వక్తవ్యా; కింవా ‘యస్యాః పునర్గర్భః ప్రసుప్తో న స్పందతే’ ఇత్యాదినా యోఽవస్థాయాం విశేషో వక్తవ్యస్తమపేక్ష్యోక్తం- చికిత్సితవిశేషమితి| భౌతికం భూతోపఘాతహితం వచాగుగ్గుల్వాది; కింవా మహాపైశాచికం ఘృతం వక్ష్యమాణం ద్రష్టవ్యం| సుభిక్షాయా ఇతి సుబుభుక్షాయాః| న చానువాసనసాధ్యం మన్యేతేతి సామత్వాదుదావర్తస్య నానువాసనసాధ్యతా భవతీతి జ్ఞేయం| తద్వికారప్రశమనమితి ఉదావర్తప్రశమనమిత్యర్థః| తదుదావర్తప్రశమనం నిరూహమాహ- తత్రేత్యాది| పరివ్యాధో వేతసభేదః| ఉద్గమయ్య రసమితి క్వాథం నిష్పాద్య| క్వాథాదిపరిమాణం చ నిరూహపరిమాణపరిభాషయైవ కర్తవ్యం| న్యుబ్జామితి అధోముఖీం||27-29||
Adhikarana ౧౭ (౩౦) · Śloka ౩౦
యస్యాః పునరతిమాత్రదోషోపచయాద్వా తీక్ష్ణోష్ణాతిమాత్రసేవనాద్వా వాతమూత్రపురీషవేగవిధారణైర్వా విషమాశ(స)నశయనస్థానసంపీడనాభిఘాతైర్వా క్రోధశోకేర్ష్యాభయత్రాసాదిభిర్వా సాహసైర్వాఽపరైః కర్మభిరంతఃకుక్షేర్గర్భో మ్రియతే, తస్యాః స్తిమితం స్తబ్ధముదరమాతతం శీతమశ్మాంతర్గతమివ భవత్యస్పందనో గర్భః, శూలమధికముపజాయతే, న చావ్యః ప్రాదుర్భవంతి, యోనిర్న ప్రస్రవతి, అక్షిణీ చాస్యాః స్రస్తే భవతః, తామ్యతి, వ్యథతే, భ్రమతే, శ్వసితి, అరతిబహులా చ భవతి, న చాస్యా వేగప్రాదుర్భావో యథావదుపలభ్యతే; ఇత్యేవంలక్షణాం స్త్రియం మృతగర్భేయమితి విద్యాత్||30||
यस्याः पुनरतिमात्रदोषोपचयाद्वा तीक्ष्णोष्णातिमात्रसेवनाद्वा वातमूत्रपुरीषवेगविधारणैर्वा विषमाश(स)नशयनस्थानसम्पीडनाभिघातैर्वा क्रोधशोकेर्ष्याभयत्रासादिभिर्वा साहसैर्वाऽपरैः कर्मभिरन्तःकुक्षेर्गर्भो म्रियते, तस्याः स्तिमितं स्तब्धमुदरमाततं शीतमश्मान्तर्गतमिव भवत्यस्पन्दनो गर्भः, शूलमधिकमुपजायते, न चाव्यः प्रादुर्भवन्ति, योनिर्न प्रस्रवति, अक्षिणी चास्याः स्रस्ते भवतः, ताम्यति, व्यथते, भ्रमते, श्वसिति, अरतिबहुला च भवति, न चास्या वेगप्रादुर्भावो यथावदुपलभ्यते; इत्येवंलक्षणां स्त्रियं मृतगर्भेयमिति विद्यात्||३०||
🔊 Audio coming soon
అశ్మాంతర్గతమివేతి అంతర్గతప్రస్తరమివేత్యర్థః| ఆవీ ప్రసవకాలశూలం||30||
Adhikarana ౧౮ (౩౧) · Śloka ౩౧
తస్య గర్భశల్యస్య జరాయుప్రపాతనం కర్మ సంశమనమిత్యాహురేకే, మంత్రాదికమథర్వవేదవిహితమిత్యేకే, పరిదృష్టకర్మణా శల్యహర్త్రా హరణమిత్యేకే| వ్యపగతగర్భశల్యాం తు స్త్రియమామగర్భాం సురాసీధ్వరిష్టమధుమదిరాసవానామన్యతమమగ్రే సామర్థ్యతః పాయయేద్గర్భకోష్ఠశుద్ధ్యర్థమర్తివిస్మరణార్థం ప్రహర్షణార్థం చ, అతః పరం సంప్రీణనైర్బలానురక్షిభిరస్నేహసంప్రయుక్తైర్యవాగ్వాదిభిర్వా తత్కాలయోగిభిరాహారైరుపచరేద్దోషధాతుక్లేదవిశోషణమాత్రం కాలం| అతః పరం స్నేహపానైర్బస్తిభిరాహారవిధిభిశ్చ దీపనీయజీవనీయబృంహణీయమధురవాతహరసమాఖ్యాతైరుపచరేత్| పరిపక్వగర్భశల్యాయాః పునర్విముక్తగర్భశల్యాయాస్తదహరేవ స్నేహోపచారః స్యాత్||31||
तस्य गर्भशल्यस्य जरायुप्रपातनं कर्म संशमनमित्याहुरेके, मन्त्रादिकमथर्ववेदविहितमित्येके, परिदृष्टकर्मणा शल्यहर्त्रा हरणमित्येके| व्यपगतगर्भशल्यां तु स्त्रियमामगर्भां सुरासीध्वरिष्टमधुमदिरासवानामन्यतममग्रे सामर्थ्यतः पाययेद्गर्भकोष्ठशुद्ध्यर्थमर्तिविस्मरणार्थं प्रहर्षणार्थं च, अतः परं सम्प्रीणनैर्बलानुरक्षिभिरस्नेहसम्प्रयुक्तैर्यवाग्वादिभिर्वा तत्कालयोगिभिराहारैरुपचरेद्दोषधातुक्लेदविशोषणमात्रं कालम्| अतः परं स्नेहपानैर्बस्तिभिराहारविधिभिश्च दीपनीयजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसमाख्यातैरुपचरेत्| परिपक्वगर्भशल्यायाः पुनर्विमुक्तगर्भशल्यायास्तदहरेव स्नेहोपचारः स्यात्||३१||
🔊 Audio coming soon
‘ఏకే’ ఇతి వచనేన అప్రతిషేధేన చ జరాయుపాతనకర్మాదీనాం త్రయాణామపి మృతగర్భాపహరణం ప్రతి సమ్యక్సాధనతా నాస్తీతి దర్శయతి| దోషధాతుక్లేదవిశోషణమాత్రం కాలమిత్యనేన దోషధాతుక్లేదవిశోషణావధితాం యథోక్తక్రమస్య దర్శయతి||31||
Adhikarana ౧౯ (౩౨) · Śloka ౩౨
పరమతో నిర్వికారమాప్యాయ్యమానస్య గర్భస్య మాసే మాసే కర్మోపదేక్ష్యామః| ప్రథమే మాసే శంకితా చేద్గర్భమాపన్నా క్షీరమనుపస్కృతం మాత్రావచ్ఛీతం కాలే కాలే పిబేత్, సాత్మ్యమేవ చ భోజనం సాయం ప్రాతశ్చ భుంజీత; ద్వితీయే మాసే క్షీరమేవ చ మధురౌషధసిద్ధం; తృతీయే మాసే క్షీరం మధుసర్పిర్భ్యాముపసంసృజ్య; చతుర్థే మాసే క్షీరనవనీతమక్షమాత్రమశ్నీయాత్; పంచమే మాసే క్షీరసర్పిః; షష్ఠే మాసే క్షీరసర్పిర్మధురౌషధసిద్ధం; తదేవ సప్తమే మాసే| తత్ర గర్భస్య కేశా జాయమానా మాతుర్విదాహం జనయంతీతి స్త్రియో భాషంతే; తన్నేతి భగవానాత్రేయః, కింతు గర్భోత్పీడనాద్వాతపిత్తశ్లేష్మాణ ఉరః ప్రాప్య విదాహం జనయంతి, తతః కండూరుపజాయతే, కండూమూలా చ కిక్కిసావాప్తిర్భవతి| తత్ర కోలోదకేన నవనీతస్య మధురౌషధసిద్ధస్య పాణితలమాత్రం కాలే కాలేఽస్యై పానార్థం దద్యాత్, చందనమృణాలకల్కైశ్చాస్యాః స్తనోదరం విమృద్గీయాత్, శిరీషధాతకీసర్షపమధుకచూర్ణైర్వా, కుటజార్జకబీజముస్తహరిద్రాకల్కైర్వా, నింబకోలసురసమంజిష్ఠాకల్కైర్వా, పృషతహరిణశశరుధిరయుతయా త్రిఫలయా వా; కరవీరపత్రసిద్ధేన తైలేనాభ్యంగః; పరిషేకః పునర్మాలతీమధుకసిద్ధేనాంభసా; జాతకండూశ్చ కండూయనం వర్జయేత్త్వగ్భేదవైరూప్యపరిహారార్థం, అసహ్యాయాం తు కండ్వామున్మర్దనోద్ధర్షణాభ్యాం పరిహారః స్యాత్; మధురమాహారజాతం వాతహరమల్పమస్నేహలవణమల్పోదకానుపానం చ భుంజీత| అష్టమే తు మాసే క్షీరయవాగూం సర్పిష్మతీం కాలే కాలే పిబేత్; తన్నేతి భద్రకాప్యః, పైంగల్యాబాధో హ్యస్యా గర్భమాగచ్ఛేదితి; అస్త్వత్ర పైంగల్యాబాధ ఇత్యాహ భగవాన్ పునర్వసురాత్రేయః, న త్వేవైతన్న కార్యం; ఏవం కుర్వతీ హ్యరోగాఽఽరోగ్యబలవర్ణస్వరసంహననసంపదుపేతం జ్ఞాతీనామపి శ్రేష్ఠమపత్యం జనయతి| నవమే తు ఖల్వేనాం మాసే మధురౌషధసిద్ధేన తైలేనానువాసయేత్| అతశ్చైవాస్యాస్తైలాత్ పిచుం యోనౌ ప్రణయేద్గర్భస్థానమార్గస్నేహనార్థం| యదిదం కర్మ ప్రథమం మాసం సముపాదాయోపదిష్టమానవమాన్మాసాత్తేన గర్భిణ్యా గర్భసమయే గర్భధారిణీకుక్షికటీపార్శ్వపృష్ఠం మృదూభవతి, వాతశ్చానులోమః సంపద్యతే, మూత్రపురీషే చ ప్రకృతిభూతే సుఖేన మార్గమనుపద్యేతే, చర్మనఖాని చ మార్దవముపయాంతి, బలవర్ణౌ చోపచీయేతే; పుత్రం చేష్టం సంపదుపేతం సుఖినం సుఖేనైషా కాలే ప్రజాయత ఇతి||32||
परमतो निर्विकारमाप्याय्यमानस्य गर्भस्य मासे मासे कर्मोपदेक्ष्यामः| प्रथमे मासे शङ्किता चेद्गर्भमापन्ना क्षीरमनुपस्कृतं मात्रावच्छीतं काले काले पिबेत्, सात्म्यमेव च भोजनं सायं प्रातश्च भुञ्जीत; द्वितीये मासे क्षीरमेव च मधुरौषधसिद्धं; तृतीये मासे क्षीरं मधुसर्पिर्भ्यामुपसंसृज्य; चतुर्थे मासे क्षीरनवनीतमक्षमात्रमश्नीयात्; पञ्चमे मासे क्षीरसर्पिः; षष्ठे मासे क्षीरसर्पिर्मधुरौषधसिद्धं; तदेव सप्तमे मासे| तत्र गर्भस्य केशा जायमाना मातुर्विदाहं जनयन्तीति स्त्रियो भाषन्ते; तन्नेति भगवानात्रेयः, किन्तु गर्भोत्पीडनाद्वातपित्तश्लेष्माण उरः प्राप्य विदाहं जनयन्ति, ततः कण्डूरुपजायते, कण्डूमूला च किक्किसावाप्तिर्भवति| तत्र कोलोदकेन नवनीतस्य मधुरौषधसिद्धस्य पाणितलमात्रं काले कालेऽस्यै पानार्थं दद्यात्, चन्दनमृणालकल्कैश्चास्याः स्तनोदरं विमृद्गीयात्, शिरीषधातकीसर्षपमधुकचूर्णैर्वा, कुटजार्जकबीजमुस्तहरिद्राकल्कैर्वा, निम्बकोलसुरसमञ्जिष्ठाकल्कैर्वा, पृषतहरिणशशरुधिरयुतया त्रिफलया वा; करवीरपत्रसिद्धेन तैलेनाभ्यङ्गः; परिषेकः पुनर्मालतीमधुकसिद्धेनाम्भसा; जातकण्डूश्च कण्डूयनं वर्जयेत्त्वग्भेदवैरूप्यपरिहारार्थम्, असह्यायां तु कण्ड्वामुन्मर्दनोद्धर्षणाभ्यां परिहारः स्यात्; मधुरमाहारजातं वातहरमल्पमस्नेहलवणमल्पोदकानुपानं च भुञ्जीत| अष्टमे तु मासे क्षीरयवागूं सर्पिष्मतीं काले काले पिबेत्; तन्नेति भद्रकाप्यः, पैङ्गल्याबाधो ह्यस्या गर्भमागच्छेदिति; अस्त्वत्र पैङ्गल्याबाध इत्याह भगवान् पुनर्वसुरात्रेयः, न त्वेवैतन्न कार्यम्; एवं कुर्वती ह्यरोगाऽऽरोग्यबलवर्णस्वरसंहननसम्पदुपेतं ज्ञातीनामपि श्रेष्ठमपत्यं जनयति| नवमे तु खल्वेनां मासे मधुरौषधसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| अतश्चैवास्यास्तैलात् पिचुं योनौ प्रणयेद्गर्भस्थानमार्गस्नेहनार्थम्| यदिदं कर्म प्रथमं मासं समुपादायोपदिष्टमानवमान्मासात्तेन गर्भिण्या गर्भसमये गर्भधारिणीकुक्षिकटीपार्श्वपृष्ठं मृदूभवति, वातश्चानुलोमः सम्पद्यते, मूत्रपुरीषे च प्रकृतिभूते सुखेन मार्गमनुपद्येते, चर्मनखानि च मार्दवमुपयान्ति, बलवर्णौ चोपचीयेते; पुत्रं चेष्टं सम्पदुपेतं सुखिनं सुखेनैषा काले प्रजायत इति||३२||
🔊 Audio coming soon
గర్భస్య ప్రతిమాసికం కర్మాహ- పరమత ఇత్యాది| తన్నేతి భగవానాత్రేయ ఇతి యుగపదేవ తృతీయే మాసేఽంగప్రత్యంగనిష్పత్తేః కేశా అపి తదైవ జాతాః క్రమేణ వర్ధంతే న సప్తమే మాసే ఇతి భావః అథ కథం తర్హి సప్తమే మాసి విశేషేణ కండూర్భవతీత్యాహ- గర్భోత్పీడనాదిత్యాది| కిక్కిసః చర్మవిదరణం| స్తనావుదరం చ స్తనోదరం| కోలం బదరీ| పరిహారః ‘కండ్వాః’ ఇతి శేషః| పైంగల్యం పింగలనేత్రతా| సా చ యద్యపి పిత్తకృతా, యదుక్తం శాలాక్యే- “పిత్తేఽత్యర్థప్రదుష్టే తు నేత్రయోః పింగలాక్షితా” ఇతి; తథాఽపీహాష్టమమాసీయగర్భే క్షీరయవాగ్వాహారసంబంధప్రభావాదేవ పైంగల్యం భవతీతి జ్ఞేయం| న త్వేవైతన్న కార్యమితి పైంగల్యస్యాల్పదోషత్వాదుత్తరకాలం సుకరప్రతిక్రియత్వాచ్చ క్షీరయవాగ్వవచారణే బహుగుణలాభాత్ కర్తవ్యమేవ క్షీరయవాగూసేవనమితి భావః| అతశ్చైవేతి మధురౌషధసిద్ధతైలాత్| గర్భధారిణీ అపరా| అత్ర పుత్రమితి ప్రశస్తత్వే నోక్తం, తేన కన్యాం చేతి బోద్ధవ్యం; అతో న ప్రతిమాసీయేన కర్మణా పుత్రజన్మైవ పరం భవతీతి వ్యాకృతం||32||
Adhikarana ౨౦ (౩౩) · Śloka ౩౩
ప్రాక్ చైవాస్యా నవమాన్మాసాత్ సూతికాగారం కారయేదపహృతాస్థిశర్కరాకపాలే దేశే ప్రశస్తరూపరసగంధాయాం భూమౌ ప్రాగ్ద్వారముదగ్ద్వారం వా బైల్వానాం కాష్ఠానాం తైందుకైంగుదకానాం భాల్లాతకానాం వార(రు)ణానాం ఖాదిరాణాం వా; యాని చాన్యాన్యపి బ్రాహ్మణాః శంసేయురథర్వవేదవిదస్తేషాం; వసనాలేపనాచ్ఛాదనాపిధానసంపదుపేతం వాస్తువిద్యాహృదయయోగాగ్నిసలిలోదూఖలవర్చఃస్థానస్నానభూమిమహానసమృతుసుఖం చ||33||
प्राक् चैवास्या नवमान्मासात् सूतिकागारं कारयेदपहृतास्थिशर्कराकपाले देशे प्रशस्तरूपरसगन्धायां भूमौ प्राग्द्वारमुदग्द्वारं वा बैल्वानां काष्ठानां तैन्दुकैङ्गुदकानां भाल्लातकानां वार(रु)णानां खादिराणां वा; यानि चान्यान्यपि ब्राह्मणाः शंसेयुरथर्ववेदविदस्तेषां; वसनालेपनाच्छादनापिधानसम्पदुपेतं वास्तुविद्याहृदययोगाग्निसलिलोदूखलवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसमृतुसुखं च||३३||
🔊 Audio coming soon
యత్ర గర్భిణీ ప్రసూతా యత్ర చ తిష్ఠతి తత్ సూతికాగారముచ్యతే| బిల్వాదీనాం కాష్ఠానామగారం కారయేదితి సంబంధః| వారణః పున్నాగః, వరుణో వా| వసనం వస్త్రం, ఆచ్ఛాదనం ఆస్తరణం, అపిధానం కపాటం| వాస్తువిద్యాహృదయం వాస్తువిద్యాతత్త్వం, తద్యోగాదగ్న్యాదీనాం స్థానం యత్ర గృహే తత్తథా; వాస్తువిన్మతేన విభక్తాగ్న్యాదిస్థానం తద్గృహం కర్తవ్యమిత్యర్థః| వర్తమానర్తుమపేక్ష్య సుఖమృతుసుఖం||33||
Adhikarana ౨౧ (౩౪) · Śloka ౩౪
తత్ర సర్పిస్తైలమధుసైంధవసౌవర్చలకాలవిడ్లవణవిడంగకుష్ఠకిలిమనాగర- పిప్పలీపిప్పలీమూలహస్తిపిప్పలీమండూకపర్ణ్యేలాలాంగలీవచాచవ్యచిత్రకచిరబిల్వ- హింగుసర్షపలశునకతకకణకణికానీపాతసీబల్వజభూర్జకులత్థమైరేయసురాసవాః సన్నిహితాః స్యుః; తథాఽశ్మానౌ ద్వౌ, ద్వే కు(చ)ండముసలే, ద్వే ఉదూఖలే, ఖరవృషభశ్చ , ద్వౌ చ తీక్ష్ణౌ సూచీపిప్పలకౌ సౌవర్ణరాజతౌ, శస్త్రాణి చ తీక్ష్ణాయసాని, ద్వౌ చ బిల్వమయౌ పర్యంకౌ, తైందుకైంగుదాని చ కాష్ఠాన్యగ్నిసంధుక్షణాని, స్త్రియశ్చ బహ్వ్యో బహుశః ప్రజాతాః సౌహార్దయుక్తాః సతతమనురక్తాః ప్రదక్షిణాచారాః ప్రతిపత్తికుశలాః ప్రకృతివత్సలాస్త్యక్తవిషాదాః క్లేశసహిన్యోఽభిమతాః, బ్రాహ్మణాశ్చాథర్వవేదవిదః; యచ్చాన్యదపి తత్ర సమర్థం మన్యేత, యచ్చాన్యచ్చ బ్రాహ్మణా బ్రూయుః స్త్రియశ్చ వృద్ధాస్తత్ కార్యం||34||
तत्र सर्पिस्तैलमधुसैन्धवसौवर्चलकालविड्लवणविडङ्गकुष्ठकिलिमनागर- पिप्पलीपिप्पलीमूलहस्तिपिप्पलीमण्डूकपर्ण्येलालाङ्गलीवचाचव्यचित्रकचिरबिल्व- हिङ्गुसर्षपलशुनकतककणकणिकानीपातसीबल्वजभूर्जकुलत्थमैरेयसुरासवाः सन्निहिताः स्युः; तथाऽश्मानौ द्वौ, द्वे कु(च)ण्डमुसले, द्वे उदूखले, खरवृषभश्च , द्वौ च तीक्ष्णौ सूचीपिप्पलकौ सौवर्णराजतौ, शस्त्राणि च तीक्ष्णायसानि, द्वौ च बिल्वमयौ पर्यङ्कौ, तैन्दुकैङ्गुदानि च काष्ठान्यग्निसन्धुक्षणानि, स्त्रियश्च बह्व्यो बहुशः प्रजाताः सौहार्दयुक्ताः सततमनुरक्ताः प्रदक्षिणाचाराः प्रतिपत्तिकुशलाः प्रकृतिवत्सलास्त्यक्तविषादाः क्लेशसहिन्योऽभिमताः, ब्राह्मणाश्चाथर्ववेदविदः; यच्चान्यदपि तत्र समर्थं मन्येत, यच्चान्यच्च ब्राह्मणा ब्रूयुः स्त्रियश्च वृद्धास्तत् कार्यम्||३४||
🔊 Audio coming soon
సర్పిస్తైలాదీనాం చాత్ర గృహే స్థాపనీయానాం వక్తవ్య ఏవ తావదుపయోగః; బహుత్వేన యేషాం తు న వక్తవ్యస్తేషామప్యయముపయోగ ఉన్నేయః| కిలిమం దేవదారు| కణః ‘కుండక’ ఇతి ఖ్యాతః; కణికా తు కుండకాత్ స్థూలాస్తండులావయవా ఉచ్యంతే| తండులా యేన కుడ్యంతే తన్ముసలం| కుండముసలే ఇతి హ్రస్వముసలే, కింవా ‘చండముసలే’ ఇతి పాఠః; తదా గురుతరముసలే ఇత్యర్థః| యద్యపి ముసలగ్రహణం నిషిద్ధం, తథాఽప్యుత్తరకాలం ద్వారే ముసలస్థాపనం వక్తవ్యమితి సాధు ముసలోపాదానం| సూచ్యాకారే శస్త్రే సూచీపిప్పలకౌ; కింవా సూచీ యత్ర స్థాప్యతే స సూచీపిప్పలకః| పర్యంకః ఖట్వా| సమర్థం మన్యేతేతి ఉపయుక్తం మన్యేత||34||
Adhikarana ౨౨ (౩౫) · Śloka ౩౫
తతః ప్రవృత్తే నవమే మాసే పుణ్యేఽహని ప్రశస్తనక్షత్రయోగముపగతే ప్రశస్తే భగవతి శశిని కల్యాణే కల్యాణే చ కరణే మైత్రే ముహూర్తే శాంతిం హుత్వా గోబ్రాహ్మణమగ్నిముదకం చాదౌ ప్రవేశ్య గోభ్యస్తృణోదకం మధులాజాంశ్చ ప్రదాయ బ్రాహ్మణేభ్యోఽక్షతాన్ సుమనసో నాందీముఖాని చ ఫలానీష్టాని దత్త్వోదకపూర్వమాసనస్థేభ్యోఽభివాద్య పునరాచమ్య స్వస్తి వాచయేత్| తతః పుణ్యాహశబ్దేన గోబ్రాహ్మణం సమనువర్తమానా ప్రదక్షిణం ప్రవిశేత్ సూతికాగారం| తత్రస్థా చ ప్రసవకాలం ప్రతీక్షేత||35||
ततः प्रवृत्ते नवमे मासे पुण्येऽहनि प्रशस्तनक्षत्रयोगमुपगते प्रशस्ते भगवति शशिनि कल्याणे कल्याणे च करणे मैत्रे मुहूर्ते शान्तिं हुत्वा गोब्राह्मणमग्निमुदकं चादौ प्रवेश्य गोभ्यस्तृणोदकं मधुलाजांश्च प्रदाय ब्राह्मणेभ्योऽक्षतान् सुमनसो नान्दीमुखानि च फलानीष्टानि दत्त्वोदकपूर्वमासनस्थेभ्योऽभिवाद्य पुनराचम्य स्वस्ति वाचयेत्| ततः पुण्याहशब्देन गोब्राह्मणं समनुवर्तमाना प्रदक्षिणं प्रविशेत् सूतिकागारम्| तत्रस्था च प्रसवकालं प्रतीक्षेत||३५||
🔊 Audio coming soon
శాంతిం కృత్వేతి శాంతిహోమం కృత్వా| నాందీముఖాని చ ఫలాని నాందీముఖశ్రాద్ధాయ హితాని ఫలాని; కింవా నాందీ మురజః, తన్ముఖాకృతీని ఫలాని ఖర్జూరాదీని| పుణ్యాహశబ్దో మంగలశబ్దః| ప్రదక్షిణం యథా భవతి తథా గోబ్రాహ్మణం సమనువర్తమానా ||35||
Adhikarana ౨౩ (౩౬-౪౦) · Śloka ౪౦
తస్యాస్తు ఖల్విమాని లింగాని ప్రజననకాలమభితో భవంతి; తద్యథా- క్లమో గాత్రాణాం, గ్లానిరాననస్య, అక్ష్ణోః శైథిల్యం, విముక్తబంధనత్వమివ వక్షసః, కుక్షేరవస్రంసనం, అధోగురుత్వం, వంక్షణబస్తికటీకుక్షిపార్శ్వపృష్ఠనిస్తోదః, యోనేః ప్రస్రవణం, అనన్నాభిలాషశ్చేతి; తతోఽనంతరమావీనాం ప్రాదుర్భావః, ప్రసేకశ్చ గర్భోదకస్య||36|| ఆవీప్రాదుర్భావే తు భూమౌ శయనం విదధ్యాన్మృద్వాస్తరణోపపన్నం| తదధ్యాసీత సా| తాం తతః సమంతతః పరివార్య యథోక్తగుణాః స్త్రియః పర్యుపాసీరన్నాశ్వాసయంత్యో వాగ్భిర్గ్రాహిణీయాభిః సాంత్వనీయాభిశ్చ||37|| సా చేదావీభిః సంక్లిశ్యమానా న ప్రజాయేతాథైనాం బ్రూయాత్- ఉత్తిష్ఠ, ముసలమన్యతరం గృహీష్వ, అనేనైతదులూఖలం ధాన్యపూర్ణం ముహుర్ముహురభిజహి ముహుర్ముహురవజృంభస్వ చంక్రమస్వ చాంతరాఽంతరేతి; ఏవముపదిశంత్యేకే| తన్నేత్యాహ భగవానాత్రేయః| దారుణవ్యాయామవర్జనం హి గర్భిణ్యాః సతతముపదిశ్యతే, విశేషతశ్చ ప్రజననకాలే ప్రచలితసర్వధాతుదోషాయాః సుకుమార్యా నార్యా ముసలవ్యాయామసమీరితో వాయురంతరం లబ్ధ్వా ప్రాణాన్ హింస్యాత్, దుష్ప్రతీకారతమా హి తస్మిన్ కాలే విశేషేణ భవతి గర్భిణీ; తస్మాన్ముసలగ్రహణం పరిహార్యమృషయో మన్యంతే, జృంభణం చంక్రమణం చ పునరనుష్ఠేయమితి| అథాస్యై దద్యాత్ కుష్ఠైలాలాంగలికీవచాచిత్రకచిరబిల్వచవ్యచూర్ణముపఘ్రాతుం, సా తన్ముహుర్ముహురుపజిఘ్రేత్, తథా భూర్జపత్రధూమం శింశపాసారధూమం వా| తస్యాశ్చాంతరాఽంతరా కటీపార్శ్వపృష్ఠసక్థిదేశానీషదుష్ణేన తైలేనాభ్యజ్యానుసుఖమవమృద్నీయాత్ | అనేన కర్మణా గర్భోఽవాక్ ప్రతిపద్యతే||38|| స యదా జానీయాద్విముచ్య హృదయముదరమస్యాస్త్వావిశతి, బస్తిశిరోఽవగృహ్ణాతి, త్వరయంత్యేనామావ్యః, పరివర్తతేఽధో గర్భ ఇతి; అస్యామవస్థాయాం పర్యంకమేనామారోప్య ప్రవాహయితుముపక్రమేత| కర్ణే చాస్యా మంత్రమిమమనుకూలా స్త్రీ జపేత్- ‘క్షితిర్జలం వియత్తేజో వాయుర్విష్ణుః ప్రజాపతిః| సగర్భాం త్వాం సదా పాంతు వైశల్యం చ దిశంతు తే| ప్రసూష్వ త్వమవిక్లిష్టమవిక్లిష్టా శుభాననే!| కార్తికేయద్యుతిం పుత్రం కార్తికేయాభిరక్షితం’ ఇతి||39|| తాశ్చైనాం యథోక్తగుణాః స్త్రియోఽనుశిష్యుః- అనాగతావీర్మా ప్రవాహిష్ఠాః; యా హ్యనాగతావీః ప్రవాహతే వ్యర్థమేవాస్యాస్తత్ కర్మ భవతి, ప్రజా చాస్యా వికృతా వికృతిమాపన్నా చ, శ్వాసకాసశోషప్లీహప్రసక్తా వా భవతి| యథా హి క్షవథూద్గారవాతమూత్రపురీషవేగాన్ ప్రయతమానోఽప్యప్రాప్తకాలాన్న లభతే కృచ్ఛ్రేణ వాఽప్యవాప్నోతి , తథాఽనాగతకాలం గర్భమపి ప్రవాహమాణా; యథా చైషామేవ క్షవథ్వాదీనాం సంధారణముపఘాతాయోపపద్యతే, తథా ప్రాప్తకాలస్య గర్భస్యాప్రవాహణమితి| సా యథానిర్దేశం కురుష్వేతి వక్తవ్యా స్యాత్| తథా చ కుర్వతీ శనైః పూర్వం ప్రవాహేత, తతోఽనంతరం బలవత్తరం| తస్యాం చ ప్రవాహమాణాయాం స్త్రియః శబ్దం కుర్యుః- ‘ప్రజాతా ప్రజాతా ధన్యం ధన్యం పుత్రం’ ఇతి| తథాఽస్యా హర్షేణాప్యాయ్యంతే ప్రాణాః||40||
तस्यास्तु खल्विमानि लिङ्गानि प्रजननकालमभितो भवन्ति; तद्यथा- क्लमो गात्राणां, ग्लानिराननस्य, अक्ष्णोः शैथिल्यं, विमुक्तबन्धनत्वमिव वक्षसः, कुक्षेरवस्रंसनम्, अधोगुरुत्वं, वङ्क्षणबस्तिकटीकुक्षिपार्श्वपृष्ठनिस्तोदः, योनेः प्रस्रवणम्, अनन्नाभिलाषश्चेति; ततोऽनन्तरमावीनां प्रादुर्भावः, प्रसेकश्च गर्भोदकस्य||३६|| आवीप्रादुर्भावे तु भूमौ शयनं विदध्यान्मृद्वास्तरणोपपन्नम्| तदध्यासीत सा| तां ततः समन्ततः परिवार्य यथोक्तगुणाः स्त्रियः पर्युपासीरन्नाश्वासयन्त्यो वाग्भिर्ग्राहिणीयाभिः सान्त्वनीयाभिश्च||३७|| सा चेदावीभिः सङ्क्लिश्यमाना न प्रजायेताथैनां ब्रूयात्- उत्तिष्ठ, मुसलमन्यतरं गृहीष्व, अनेनैतदुलूखलं धान्यपूर्णं मुहुर्मुहुरभिजहि मुहुर्मुहुरवजृम्भस्व चङ्क्रमस्व चान्तराऽन्तरेति; एवमुपदिशन्त्येके| तन्नेत्याह भगवानात्रेयः| दारुणव्यायामवर्जनं हि गर्भिण्याः सततमुपदिश्यते, विशेषतश्च प्रजननकाले प्रचलितसर्वधातुदोषायाः सुकुमार्या नार्या मुसलव्यायामसमीरितो वायुरन्तरं लब्ध्वा प्राणान् हिंस्यात्, दुष्प्रतीकारतमा हि तस्मिन् काले विशेषेण भवति गर्भिणी; तस्मान्मुसलग्रहणं परिहार्यमृषयो मन्यन्ते, जृम्भणं चङ्क्रमणं च पुनरनुष्ठेयमिति| अथास्यै दद्यात् कुष्ठैलालाङ्गलिकीवचाचित्रकचिरबिल्वचव्यचूर्णमुपघ्रातुं, सा तन्मुहुर्मुहुरुपजिघ्रेत्, तथा भूर्जपत्रधूमं शिंशपासारधूमं वा| तस्याश्चान्तराऽन्तरा कटीपार्श्वपृष्ठसक्थिदेशानीषदुष्णेन तैलेनाभ्यज्यानुसुखमवमृद्नीयात् | अनेन कर्मणा गर्भोऽवाक् प्रतिपद्यते||३८|| स यदा जानीयाद्विमुच्य हृदयमुदरमस्यास्त्वाविशति, बस्तिशिरोऽवगृह्णाति, त्वरयन्त्येनामाव्यः, परिवर्ततेऽधो गर्भ इति; अस्यामवस्थायां पर्यङ्कमेनामारोप्य प्रवाहयितुमुपक्रमेत| कर्णे चास्या मन्त्रमिममनुकूला स्त्री जपेत्- ‘क्षितिर्जलं वियत्तेजो वायुर्विष्णुः प्रजापतिः| सगर्भां त्वां सदा पान्तु वैशल्यं च दिशन्तु ते| प्रसूष्व त्वमविक्लिष्टमविक्लिष्टा शुभानने!| कार्तिकेयद्युतिं पुत्रं कार्तिकेयाभिरक्षितम्’ इति||३९|| ताश्चैनां यथोक्तगुणाः स्त्रियोऽनुशिष्युः- अनागतावीर्मा प्रवाहिष्ठाः; या ह्यनागतावीः प्रवाहते व्यर्थमेवास्यास्तत् कर्म भवति, प्रजा चास्या विकृता विकृतिमापन्ना च, श्वासकासशोषप्लीहप्रसक्ता वा भवति| यथा हि क्षवथूद्गारवातमूत्रपुरीषवेगान् प्रयतमानोऽप्यप्राप्तकालान्न लभते कृच्छ्रेण वाऽप्यवाप्नोति , तथाऽनागतकालं गर्भमपि प्रवाहमाणा; यथा चैषामेव क्षवथ्वादीनां सन्धारणमुपघातायोपपद्यते, तथा प्राप्तकालस्य गर्भस्याप्रवाहणमिति| सा यथानिर्देशं कुरुष्वेति वक्तव्या स्यात्| तथा च कुर्वती शनैः पूर्वं प्रवाहेत, ततोऽनन्तरं बलवत्तरम्| तस्यां च प्रवाहमाणायां स्त्रियः शब्दं कुर्युः- ‘प्रजाता प्रजाता धन्यं धन्यं पुत्रम्’ इति| तथाऽस्या हर्षेणाप्याय्यन्ते प्राणाः||४०||
🔊 Audio coming soon
ఉపదేష్టవ్యార్థాభిధాయినీ వాక్ గ్రాహణీయా| అవజృంభస్వేతి గాత్రాణి ప్రసారయస్వ| అంతరం లబ్ధ్వేతి హేతుమాసాద్య||36-40||
Adhikarana ౨౪ (౪౧) · Śloka ౪౧
యదా చ ప్రజాతా స్యాత్తదైవైనామవేక్షేత- కాచిదస్యా అపరా ప్రపన్నా న వేతి| తస్యాశ్చేదపరా న ప్రపన్నా స్యాదథైనామన్యతమా స్త్రీ దక్షిణేన పాణినా నాభేరుపరిష్టాద్బలవన్నిపీడ్య సవ్యేన పాణినా పృష్ఠత ఉపసంగృహ్య తాం సునిర్ధూతం నిర్ధునుయాత్| అథాస్యాః పార్ష్ణ్యా శ్రోణీమాకోటయేత్| అస్యాః స్ఫిచావుపసంగృహ్య సుపీడితం పీడయేత్| అథాస్యా బాలవేణ్యా కంఠతాలు పరిమృశేత్| భూర్జపత్రకాచమణిసర్పనిర్మోకైశ్చాస్యా యోనిం ధూపయేత్| కుష్ఠతాలీసకల్కం బల్వజయూషే మైరేయసురామండే తీక్ష్ణే కౌలత్థే వ యూషే మండూకపర్ణీపిప్పలీసంపాకే వా సంప్లావ్య పాయయేదేనాం| తథా సూక్ష్మైలాకిలిమకుష్ఠనాగర విడంగపిప్పలీకాలాగురుచవ్యచిత్రకోపకుంచికాకల్కం ఖరవృషభస్య వా జీవతో దక్షిణం కర్ణముత్కృత్య దృషది జర్జరీకృత్య బల్వజక్వాథాదీనామాప్లావనానామన్యతమే ప్రక్షిప్యాప్లావ్య ముహూర్తస్థితముద్ధృత్య తదాప్లావనం పాయయేదేనాం| శతపుష్పాకుష్ఠమదనహింగుసిద్ధస్య చైనాం తైలస్య పిచుం గ్రాహయేత్| అతశ్చైవానువాసయేత్| ఏతైరేవ చాప్లావనైః ఫలజీమూతేక్ష్వాకుధామార్గవకుటజకృతవేధనహస్తిపిప్పల్యుపహితైరాస్థాపయేత్| తదాస్థాపనమస్యాః సహ వాతమూత్రపురీషైర్నిర్హరత్యపరామాసక్తాం వాయోరేవాప్రతిలోమగత్వాత్ | అపరాం హి వాతమూత్రపురీషాణ్యన్యాని చాంతర్బహిర్మార్గాణి సజ్జంతి||41||
यदा च प्रजाता स्यात्तदैवैनामवेक्षेत- काचिदस्या अपरा प्रपन्ना न वेति| तस्याश्चेदपरा न प्रपन्ना स्यादथैनामन्यतमा स्त्री दक्षिणेन पाणिना नाभेरुपरिष्टाद्बलवन्निपीड्य सव्येन पाणिना पृष्ठत उपसङ्गृह्य तां सुनिर्धूतं निर्धुनुयात्| अथास्याः पार्ष्ण्या श्रोणीमाकोटयेत्| अस्याः स्फिचावुपसङ्गृह्य सुपीडितं पीडयेत्| अथास्या बालवेण्या कण्ठतालु परिमृशेत्| भूर्जपत्रकाचमणिसर्पनिर्मोकैश्चास्या योनिं धूपयेत्| कुष्ठतालीसकल्कं बल्वजयूषे मैरेयसुरामण्डे तीक्ष्णे कौलत्थे व यूषे मण्डूकपर्णीपिप्पलीसम्पाके वा सम्प्लाव्य पाययेदेनाम्| तथा सूक्ष्मैलाकिलिमकुष्ठनागर विडङ्गपिप्पलीकालागुरुचव्यचित्रकोपकुञ्चिकाकल्कं खरवृषभस्य वा जीवतो दक्षिणं कर्णमुत्कृत्य दृषदि जर्जरीकृत्य बल्वजक्वाथादीनामाप्लावनानामन्यतमे प्रक्षिप्याप्लाव्य मुहूर्तस्थितमुद्धृत्य तदाप्लावनं पाययेदेनाम्| शतपुष्पाकुष्ठमदनहिङ्गुसिद्धस्य चैनां तैलस्य पिचुं ग्राहयेत्| अतश्चैवानुवासयेत्| एतैरेव चाप्लावनैः फलजीमूतेक्ष्वाकुधामार्गवकुटजकृतवेधनहस्तिपिप्पल्युपहितैरास्थापयेत्| तदास्थापनमस्याः सह वातमूत्रपुरीषैर्निर्हरत्यपरामासक्तां वायोरेवाप्रतिलोमगत्वात् | अपरां हि वातमूत्रपुरीषाण्यन्यानि चान्तर्बहिर्मार्गाणि सज्जन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
సునిర్ధూతమితి క్రియావిశేషణం| ఆకోటయేదితి పీడయేత్| బాలకృతా వేణీ బాలవేణీ| బల్వజయూషః బల్వజక్వాథః| మండూకపిప్పలీ మండూకపర్ణీ; కింవా మండూకా మండూకపర్ణీ, పిప్పలీ పిప్పల్యేవ, తయోః సంపాకః క్వాథ ఇత్యర్థః| తథేత్యనేన బల్వజయూషాదౌ సూక్ష్మైలాదీనాం పానం విధీయతే| ఖరవృషభశ్చండబలీబర్దః| ఏతైరేవ చేతి బల్వజయుషాదిభిః| అంతర్బహిర్మార్గాణి సజ్జంతీతి బహిర్గమనశీలాని పురీషాదీని, అంతః అభ్యంతరదేశే సంసక్తాని భవంతి||41||
Adhikarana ౨౫ (౪౨-౪౩) · Śloka ౪౩
తస్యాస్తు ఖల్వపరాయాః ప్రపతనార్థే కర్మణి క్రియమాణే జాతమాత్రస్యైవ కుమారస్య కార్యాణ్యేతాని కర్మాణి భవంతి; తద్యథా- అశ్మనోః సంఘట్టనం కర్ణయోర్మూలే, శీతోదకేనోష్ణోదకేన వా ముఖపరిషేకః , తథా స క్లేశవిహతాన్ ప్రాణాన్ పునర్లభేత| కృష్ణకపాలికాశూర్పేణ చైనమభినిష్పుణీయుర్యద్యచేష్టః స్యాద్ యావత్ ప్రాణానాం ప్రత్యాగమనం (తత్తత్ సర్వమేవ కార్యం)| తతః ప్రత్యాగతప్రాణం ప్రకృతిభూతమభిసమీక్ష్య స్నానోదకగ్రహణాభ్యాముపపాదయేత్||42|| అథాస్య తాల్వోష్ఠకంఠజిహ్వాప్రమార్జనమారభేతాంగుల్యా సుపరిలిఖితనఖయా సుప్రక్షాలితోపధానకార్పాససపిచుమత్యా| ప్రథమం ప్రమార్జితాస్యస్య చాస్య శిరస్తాలు కార్పాసపిచునా స్నేహగర్భేణ ప్రతిసంఛాదయేత్| తతోఽస్యానంతరం సైంధవోపహితేన సర్పిషా కార్యం ప్రచ్ఛర్దనం||43||
तस्यास्तु खल्वपरायाः प्रपतनार्थे कर्मणि क्रियमाणे जातमात्रस्यैव कुमारस्य कार्याण्येतानि कर्माणि भवन्ति; तद्यथा- अश्मनोः सङ्घट्टनं कर्णयोर्मूले, शीतोदकेनोष्णोदकेन वा मुखपरिषेकः , तथा स क्लेशविहतान् प्राणान् पुनर्लभेत| कृष्णकपालिकाशूर्पेण चैनमभिनिष्पुणीयुर्यद्यचेष्टः स्याद् यावत् प्राणानां प्रत्यागमनम् (तत्तत् सर्वमेव कार्यम्)| ततः प्रत्यागतप्राणं प्रकृतिभूतमभिसमीक्ष्य स्नानोदकग्रहणाभ्यामुपपादयेत्||४२|| अथास्य ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाप्रमार्जनमारभेताङ्गुल्या सुपरिलिखितनखया सुप्रक्षालितोपधानकार्पाससपिचुमत्या| प्रथमं प्रमार्जितास्यस्य चास्य शिरस्तालु कार्पासपिचुना स्नेहगर्भेण प्रतिसञ्छादयेत्| ततोऽस्यानन्तरं सैन्धवोपहितेन सर्पिषा कार्यं प्रच्छर्दनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
శీతోదకేనోష్ణోదకేన వేతి వికల్పో ఋతుభేదేన జ్ఞేయః; గ్రీష్మకాలే శీతోదకేన, శీతకాలే తూష్ణోదకేనేత్యర్థః| క్లేశవిహతానితి యోనియంత్రపీడనాదిక్లేశపరాహతాన్| కృష్ణకపాలికా ఈషికా నలముంజవంశాదిభవా, తత్కృతః శూర్పః కృష్ణకపాలికాశూర్పః; తేన నిష్పుణీయుః వీజయేయురిత్యర్థః| అథ కియంతం కాలం తద్వీజనమిత్యాహ- యావత్ ప్రాణానాం ప్రత్యాగమనమితి | ఉదకగ్రహణం మలమార్గశౌచార్థం| ఉపధానం ఆవరణం, తచ్చేహాంగుల్యా కార్పాసపిచునైవ||42-43||
Adhikarana ౨౬ (౪౪) · Śloka ౪౪
తతః కల్పనం నాడ్యాః| అతస్తస్యాః కల్పనవిధిముపదేక్ష్యామః- నాభిబంధనాత్ ప్రభృత్యష్టాంగులమభిజ్ఞానం కృత్వా ఛేదనావకాశస్య ద్వయోరంతరయోః శనైర్గృహీత్వా తీక్ష్ణేన రౌక్మరాజతాయసానాం ఛేదనానామన్యతమేనార్ధధారేణ ఛేదయేత్| తామగ్రే సూత్రేణోపనిబధ్య కంఠేఽస్య శిథిలమవసృజేత్| తస్య చేన్నాభిః పచ్యేత, తాం లోధ్రమధుకప్రియంగుసురదారుహరిద్రాకల్కసిద్ధేన తైలేనాభ్యజ్యాత్, ఏషామేవ తైలౌషధానాం చూర్ణేనావచూర్ణయేత్| ఇతి నాడీకల్పనవిధిరుక్తః సమ్యక్||44||
ततः कल्पनं नाड्याः| अतस्तस्याः कल्पनविधिमुपदेक्ष्यामः- नाभिबन्धनात् प्रभृत्यष्टाङ्गुलमभिज्ञानं कृत्वा छेदनावकाशस्य द्वयोरन्तरयोः शनैर्गृहीत्वा तीक्ष्णेन रौक्मराजतायसानां छेदनानामन्यतमेनार्धधारेण छेदयेत्| तामग्रे सूत्रेणोपनिबध्य कण्ठेऽस्य शिथिलमवसृजेत्| तस्य चेन्नाभिः पच्येत, तां लोध्रमधुकप्रियङ्गुसुरदारुहरिद्राकल्कसिद्धेन तैलेनाभ्यज्यात्, एषामेव तैलौषधानां चूर्णेनावचूर्णयेत्| इति नाडीकल्पनविधिरुक्तः सम्यक्||४४||
🔊 Audio coming soon
అష్టాంగులమభిజ్ఞానం కృత్వేతి అష్టాంగులే చిహ్నం కృత్వా| అర్ధధారః తిర్యగ్ధారః శస్త్రవిశేషః| తామితి చ్ఛిన్నావశిష్టాంగులాం నాడీం| కంఠేఽవసృజేదితి నాడ్యగ్రబద్ధం సూత్రం కుమారస్య కంఠే నిబధ్నీయాత్||44||
Adhikarana ౨౭ (౪౫) · Śloka ౪౫
అసమ్యక్కల్పనే హి నాడ్యా ఆయామవ్యాయామోత్తుండితా-పిండలికా-వినామికా-విజృంభికాబాధేభ్యో భయం| తత్రావిదాహిభిర్వాతపిత్తప్రశమనైరభ్యంగోత్సాదనపరిషేకైః సర్పిర్భిశ్చోపక్రమేత గురులాఘవమభిసమీక్ష్య||45||
असम्यक्कल्पने हि नाड्या आयामव्यायामोत्तुण्डिता-पिण्डलिका-विनामिका-विजृम्भिकाबाधेभ्यो भयम्| तत्राविदाहिभिर्वातपित्तप्रशमनैरभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकैः सर्पिर्भिश्चोपक्रमेत गुरुलाघवमभिसमीक्ष्य||४५||
🔊 Audio coming soon
నాడ్యా అవిధికల్పనే దోషమాహ- అసమ్యగిత్యాది| ఆయామో దైర్ఘ్యం, వ్యాయామో విస్తారః, తాభ్యాముత్తుండితా ఆయామవ్యాయామోత్తుండితా, దీర్ఘపీనత్వయుతేత్యర్థః; పిండలికా పరిమండలయుతా; వినామికా అంతోచ్ఛూనా మధ్యనిమ్నా; విజృంభికా తు ముహుర్ముహుర్వృద్ధిమతీ| గురులాఘవమభిసమీక్ష్యేతి నాడీపాకకారకపిత్తే తథా వాతే చాయామవ్యాయామోత్తుండితాదివికారచతుష్టయకారకే యో దోషో గురుః స ఉపచరితవ్యస్త్వరయేత్యర్థః||45||
Adhikarana ౨౮ (౪౬) · Śloka ౪౬
అతోఽనంతరం జాతకర్మ కుమారస్య కార్యం| తద్యథా- మధుసర్పిషీ మంత్రోపమంత్రితే యథామ్నాయం ప్రథమం ప్రాశితుం దద్యాత్| స్తనమత ఊర్ధ్వమేతేనైవ విధినా దక్షిణం పాతుం పురస్తాత్ ప్రయచ్ఛేత్| అథాతః శీర్షతః స్థాపయేదుదకుంభం మంత్రోపమంత్రితం||46||
अतोऽनन्तरं जातकर्म कुमारस्य कार्यम्| तद्यथा- मधुसर्पिषी मन्त्रोपमन्त्रिते यथाम्नायं प्रथमं प्राशितुं दद्यात्| स्तनमत ऊर्ध्वमेतेनैव विधिना दक्षिणं पातुं पुरस्तात् प्रयच्छेत्| अथातः शीर्षतः स्थापयेदुदकुम्भं मन्त्रोपमन्त्रितम्||४६||
🔊 Audio coming soon
జాతమాత్రస్య వేదోక్తం కర్మ జాతకర్మ| యథామ్నాయమితి యథాగమం మంత్రోపమంత్రితే| ఏతేనైవ విధినేతి స్తన(న్య)మప్యభిమంత్రితం పాయయేదిత్యర్థః||46||
Adhikarana ౨౯ (౪౭) · Śloka ౪౭
అథాస్య రక్షాం విదధ్యాత్- ఆదానీఖదిరకర్కంధుపీలుపరూషకశాఖాభిరస్యా గృహం సమంతతః పరివారయేత్| సర్వతశ్చ సూతికాగారస్య సర్షపాతసీతండులకణకణికాః ప్రకిరేయుః| తథా తండులబలిహోమః సతతముభయకాలం క్రియేతానామకర్మణః | ద్వారే చ ముసలం దేహలీమను తిరశ్చీనం న్యసేత్| వచాకుష్ఠక్షౌమకహింగుసర్షపాతసీలశునకణకణికానాం రక్షోఘ్నసమాఖ్యాతానాం చౌషధీనాం పోట్టలికాం బద్ధ్వా సూతికాగారస్యోత్తరదేహల్యామవసృజేత్, తథా సూతికాయాః కంఠే సపుత్రాయాః, స్థాల్యుదకకుంభపర్యంకేష్వపి, తథైవ చ ద్వయోర్ద్వారపక్షయోః| కణకకంటకేంధనవానగ్నిస్తిందుకకాష్ఠేంధనశ్చాగ్నిః సూతికాగారస్యాభ్యంతరతో నిత్యం స్యాత్| స్త్రియశ్చైనాం యథోక్తగుణాః సుహృదశ్చానుశ్చానుజాగృయుర్దశాహం ద్వాదశాహం వా| అనుపరతప్రదానమంగలాశీఃస్తుతిగీతవాదిత్రమన్నపానవిశదమనురక్తప్రహృష్టజనసంపూర్ణం చ తద్వేశ్మ కార్యం| బ్రాహ్మణశ్చాథర్వవేదవిత్ సతతముభయకాలం శాంతిం జుహుయాత్ స్వస్త్యయనార్థం కుమారస్య తథా సూతికాయాః| ఇత్యేతద్రక్షావిధానముక్తం||47||
अथास्य रक्षां विदध्यात्- आदानीखदिरकर्कन्धुपीलुपरूषकशाखाभिरस्या गृहं समन्ततः परिवारयेत्| सर्वतश्च सूतिकागारस्य सर्षपातसीतण्डुलकणकणिकाः प्रकिरेयुः| तथा तण्डुलबलिहोमः सततमुभयकालं क्रियेतानामकर्मणः | द्वारे च मुसलं देहलीमनु तिरश्चीनं न्यसेत्| वचाकुष्ठक्षौमकहिङ्गुसर्षपातसीलशुनकणकणिकानां रक्षोघ्नसमाख्यातानां चौषधीनां पोट्टलिकां बद्ध्वा सूतिकागारस्योत्तरदेहल्यामवसृजेत्, तथा सूतिकायाः कण्ठे सपुत्रायाः, स्थाल्युदककुम्भपर्यङ्केष्वपि, तथैव च द्वयोर्द्वारपक्षयोः| कणककण्टकेन्धनवानग्निस्तिन्दुककाष्ठेन्धनश्चाग्निः सूतिकागारस्याभ्यन्तरतो नित्यं स्यात्| स्त्रियश्चैनां यथोक्तगुणाः सुहृदश्चानुश्चानुजागृयुर्दशाहं द्वादशाहं वा| अनुपरतप्रदानमङ्गलाशीःस्तुतिगीतवादित्रमन्नपानविशदमनुरक्तप्रहृष्टजनसम्पूर्णं च तद्वेश्म कार्यम्| ब्राह्मणश्चाथर्ववेदवित् सततमुभयकालं शान्तिं जुहुयात् स्वस्त्ययनार्थं कुमारस्य तथा सूतिकायाः| इत्येतद्रक्षाविधानमुक्तम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ఆదానీ ఘోషకభేదః| తండులబలిహోమః కియత్కాలం కర్తవ్య ఇత్యాహ- ఆనామకర్మణ ఇతి|- దశాహం యావదిత్యర్థః; దశాహే తు నామకర్మ భవిష్యతి| జతూకర్ణేఽప్యుక్తం- “తండులబలిహోమో ద్వికాలమాదశాహం” ఇతి| రక్షోఘ్నసమాఖ్యాతానామిత్యనేన గుగ్గుల్వాదీన్ గ్రాహయతి| ఉత్తరదేహల్యామితి ద్వారోపరి; అన్యే తు దేహలీం ద్వారాధఃకాష్ఠమాహుః||47||
Adhikarana ౩౦ (౪౮) · Śloka ౪౮
సూతికాం తు ఖలు బుభుక్షితాం విదిత్వా స్నేహం పాయయేత పరమయా శక్త్యా సర్పిస్తైలం వసాం మజ్జానం వా సాత్మ్యీభావమభిసమీక్ష్య పిప్పలీపిప్పలీమూలచవ్యచిత్రకశృంగవేరచూర్ణసహితం| స్నేహం పీతవత్యాశ్చ సర్పిస్తైలాభ్యామభ్యజ్య వేష్టయేదుదరం మహతాఽచ్ఛేన వాససా; తథా తస్యా న వాయురుదరే వికృతిముత్పాదయత్యనవకాశత్వాత్| జీర్ణే తు స్నేహే పిప్పల్యాదిభిరేవ సిద్ధాం యవాగూం సుస్నిగ్ధాం ద్రవాం మాత్రశః పాయయేత్| ఉభయతఃకాలం చోష్ణోదకేన చ పరిషేచయేత్ ప్రాక్ స్నేహయవాగూపానాభ్యాం| ఏవం పంచరాత్రం సప్తరాత్రం వాఽనుపాల్య క్రమేణాప్యాయయేత్| స్వస్థవృత్తమేతావత్ సూతికాయాః||48||
सूतिकां तु खलु बुभुक्षितां विदित्वा स्नेहं पाययेत परमया शक्त्या सर्पिस्तैलं वसां मज्जानं वा सात्म्यीभावमभिसमीक्ष्य पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरचूर्णसहितम्| स्नेहं पीतवत्याश्च सर्पिस्तैलाभ्यामभ्यज्य वेष्टयेदुदरं महताऽच्छेन वाससा; तथा तस्या न वायुरुदरे विकृतिमुत्पादयत्यनवकाशत्वात्| जीर्णे तु स्नेहे पिप्पल्यादिभिरेव सिद्धां यवागूं सुस्निग्धां द्रवां मात्रशः पाययेत्| उभयतःकालं चोष्णोदकेन च परिषेचयेत् प्राक् स्नेहयवागूपानाभ्याम्| एवं पञ्चरात्रं सप्तरात्रं वाऽनुपाल्य क्रमेणाप्याययेत्| स्वस्थवृत्तमेतावत् सूतिकायाः||४८||
🔊 Audio coming soon
కుమారస్య జాతకర్మాభిధాయ సూతికాయాః కర్తవ్యమాహ- సూతికాం త్విత్యాది| బుభుక్షితామిత్యనేన యావతా కాలేన బుభుక్షితా భవతి తదా స్నేహపానం కర్తవ్యం| పరమయా శక్త్యేతి ఉత్తమయా శక్త్యా లక్షితా స్నేహం పిబేత్; ‘యావతా స్నేహేన బలవిరోధో న భవతి తావన్మాత్రం స్నేహం పిబేత్’ ఇత్యధ్యాహర్తవ్యం| సాత్మ్యీభావమభిసమీక్ష్యేతి సర్పిరాదిషు యద్యస్యాః సాత్మ్యం తత్ తస్యై దేయం| అచ్ఛేనేతి నిర్మలేన| ఉభయతఃకాలమితి పదముష్ణోదకేన పరిషేచయేదిత్యనేన యోజ్యం| తదేవ కాలద్వయమాహ- ప్రాగిత్యాది| పౌర్వాహ్ణికః స్నేహపానపరిషేకః కారయితవ్యః, తథా జీర్ణే స్నేహే పరిషేచితాం యవాగూః పాయయితవ్యేత్యర్థః| అయం తు వ్యవహారో నానూపదేశే ప్రబలకఫత్వాత్ ప్రాణినాం, కింతు జాంగలదేశవ్యవహార ఇతి జ్ఞేయం||48||
Adhikarana ౩౧ (౪౯) · Śloka ౪౯
తస్యాస్తు ఖలు యో వ్యాధిరుత్పద్యతే స కృచ్ఛ్రసాధ్యో భవత్యసాధ్యో వా, గర్భవృద్ధిక్షయితశిథిలసర్వధాతుత్వాత్, ప్రవాహణవేదనాక్లేదనరక్తనిఃస్రుతివిశేషశూన్యశరీరత్వాచ్చ; తస్మాత్తాం యథోక్తేన విధినోపచరేత్; భౌతికజీవనీయబృంహణీయమధురవాతహరసిద్ధైరభ్యంగోత్సాదనపరిషేకావగాహనాన్నపానవిధిభిర్విశేషతశ్చోపచరేత్; విశేషతో హి శూన్యశరీరాః స్త్రియః ప్రజాతా భవంతి||49||
तस्यास्तु खलु यो व्याधिरुत्पद्यते स कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वा, गर्भवृद्धिक्षयितशिथिलसर्वधातुत्वात्, प्रवाहणवेदनाक्लेदनरक्तनिःस्रुतिविशेषशून्यशरीरत्वाच्च; तस्मात्तां यथोक्तेन विधिनोपचरेत्; भौतिकजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसिद्धैरभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकावगाहनान्नपानविधिभिर्विशेषतश्चोपचरेत्; विशेषतो हि शून्यशरीराः स्त्रियः प्रजाता भवन्ति||४९||
🔊 Audio coming soon
సూతికాయా మిథ్యోపచారేణ వ్యాధిర్భవన్ కృచ్ఛ్రసాధ్యోఽసాధ్యో వా యథా భవతి తథా దర్శయన్ యథోక్తక్రమస్యావధానేన కర్తవ్యతాం దర్శయితుమాహ- తస్యాస్త్విత్యాది| గర్భవృద్ధ్యా ధాత్వంతరాపోషణేన క్షయితాశ్చ శిథిలీకృతాశ్చ సర్వే ధాతవో యస్యాః సా తథా| గర్భవ్యపగమ ఏతావచ్ఛరీరశూన్యత్వే హేతుః తథా ప్రవాహణవేదనాక్లేదరక్తనిఃస్రుతిశ్చ విశేషేణ హేతురిత్యాహ- ప్రవాహణేత్యాది| యథోక్తేనేతి స్నేహపానాదినా| ఏతేన యథోక్తవిధికరణమేవ దుశ్చికిత్స్యస్య సూతికావ్యాధేర్నిదానవర్జనరూపముత్తమం భేషజమితి దర్శయతి| యత్తూత్పన్నే వ్యాధౌ విహితం భేషజం తత్ ప్రాయో న సిధ్యతీతి కృత్వా నేహోక్తం| భౌతికం భూతహరం||49||
Adhikarana ౩౨ (౫౦) · Śloka ౫౦
దశమే త్వహని సపుత్రా స్త్రీ సర్వగంధౌషధైర్గౌరసర్షపలోధ్రైశ్చ స్నాతా లఘ్వహతశుచివస్త్రం పరిధాయ పవిత్రేష్టలఘువిచిత్రభూషణవతీ చ సంస్పృశ్య మంగలాన్యుచితామర్చయిత్వా చ దేవతాం శిఖినః శుక్లవాససోఽవ్యంగాంశ్చ బ్రాహ్మణాన్ స్వస్తి వాచయిత్వా కుమారమహతానాం చ వాససాం సంచయే ప్రాక్శిరసముదక్శిరసం వా సంవేశ్య దేవతాపూర్వం ద్విజాతిభ్యః ప్రణమతీత్యుక్త్వా కుమారస్య పితా ద్వే నామనీ కారయేన్నాక్షత్రికం నామాభిప్రాయికం చ| తత్రాభిప్రాయికం ఘోషవదాద్యంతస్థాంతమూష్మాంతం వాఽవృద్ధం త్రిపురుషానూకమనవప్రతిష్ఠితం, నాక్షాత్రికం తు నక్షత్రదేవతాసమానాఖ్యం ద్వ్యక్షరం చతురక్షరం వా||50||
दशमे त्वहनि सपुत्रा स्त्री सर्वगन्धौषधैर्गौरसर्षपलोध्रैश्च स्नाता लघ्वहतशुचिवस्त्रं परिधाय पवित्रेष्टलघुविचित्रभूषणवती च संस्पृश्य मङ्गलान्युचितामर्चयित्वा च देवतां शिखिनः शुक्लवाससोऽव्यङ्गांश्च ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा कुमारमहतानां च वाससां सञ्चये प्राक्शिरसमुदक्शिरसं वा संवेश्य देवतापूर्वं द्विजातिभ्यः प्रणमतीत्युक्त्वा कुमारस्य पिता द्वे नामनी कारयेन्नाक्षत्रिकं नामाभिप्रायिकं च| तत्राभिप्रायिकं घोषवदाद्यन्तस्थान्तमूष्मान्तं वाऽवृद्धं त्रिपुरुषानूकमनवप्रतिष्ठितं, नाक्षात्रिकं तु नक्षत्रदेवतासमानाख्यं द्व्यक्षरं चतुरक्षरं वा||५०||
🔊 Audio coming soon
ఉచితామితి యా యస్య దేవతా సదా పూజ్యత్వేనోచితా తామర్చయిత్వా| శిఖిన ఇతి పావకాన్; కింవా శిఖా చూడా తద్వతో బ్రాహ్మణానముండాన్| నక్షత్రదేవతాసంయుక్తమితి యస్మిన్ నక్షత్రే కుమారో జాతస్తస్య నక్షత్రస్య యా దేవతా జ్యోతిఃశాస్త్రే, తస్యా నామ కర్తవ్యమిత్యర్థః| కింవా ‘ద్వే నామనీ కారయేత్తన్నాక్షత్రికమాభిప్రాయికం చ’ ఇత్యాదిపాఠః| తత్రాపి నాక్షత్రికం వ్యాఖ్యాతమేవ; ఆభిప్రాయికేషు ఘోషవదిత్యాది విశేషణం| ఘోషా వర్గచతుర్థా ‘ఘఝఢధభాః’, అంతస్థా ‘యరలవాః’, ‘శషసహా’ ఊష్మాణః||50||
Adhikarana ౩౩ (౫౧) · Śloka ౫౧
వృత్తే చ నామకర్మణి కుమారం పరీక్షితుముపక్రమేతాయుషః ప్రమాణజ్ఞానహేతోః| తత్రేమాన్యాయుష్మతాం కుమారాణాం లక్షణాని భవంతి| తద్యథా- ఏకైకజా మృదవోఽల్పాః స్నిగ్ధాః సుబద్ధమూలాః కృష్ణాః కేశాః ప్రశస్యంతే, స్థిరా బహలా త్వక్, ప్రకృత్యాఽతిసంపన్నమీషత్ప్రమాణాతివృత్తమనురూపమాతపత్రోపమం శిరః, వ్యూఢం దృఢం సమం సుశ్లిష్టశంఖసంధ్యూర్ధ్వవ్యంజనసంపన్నముపచితం వలిభమర్ధచంద్రాకృతి లలాటం, బహలౌ విపులసమపీఠౌ సమౌ నీచైర్వృద్ధౌ పృష్ఠతోఽవనతౌ సుశ్లిష్టకర్ణపుత్రకౌ మహాచ్ఛిద్రౌ కర్ణౌ, ఈషత్ప్రలంబిన్యావసంగతే సమే సంహతే మహత్యౌ భ్రువౌ, సమే సమాహితదర్శనే వ్యక్తభాగవిభాగే బలవతీ తేజసోపపన్నే స్వంగాపాంగే చక్షుషీ, ఋజ్వీ మహోచ్ఛ్వాసా వంశసంపన్నేషదవనతాగ్రా నాసికా, మహదృజుసునివిష్టదంతమాస్యం, ఆయామవిస్తారోపపన్నా శ్లక్ష్ణా తన్వీ ప్రకృతివర్ణయుక్తా జిహ్వా, శ్లక్ష్ణం యుక్తోపచయమూష్మోపపన్నం రక్తం తాలు, మహానదీనః స్నిగ్ధోఽనునాదీ గంభీరసముత్థో ధీరః స్వరః, నాతిస్థూలౌ నాతికృశౌ విస్తారోపపన్నావాస్యప్రచ్ఛాదనౌ రక్తావోష్ఠౌ, మహత్యౌ హనూ, వృత్తా నాతిమహతీ గ్రీవా, వ్యూఢముపచితమురః, గూఢం జత్రు పృష్ఠవంశశ్చ, విప్రకృష్టాంతరౌ స్తనౌ, అసంపాతినీ స్థిరే పార్శ్వే, వృత్తపరిపూర్ణాయతౌ బాహూ సక్థినీ అంగులయశ్చ, మహదుపచితం పాణిపాదం, స్థిరా వృత్తాః స్నిగ్ధాస్తామ్రాస్తుంగాః కూర్మాకారాః కరజాః, ప్రదక్షిణావర్తా సోత్సంగా చ నాభిః, ఉరస్త్రిభాగహీనా సమా సముపచితమాంసా కటీ, వృత్తౌ స్థిరోపచితమాంసౌ నాత్యున్నతౌ నాత్యవనతౌ స్ఫిచౌ, అనుపూర్వం వృత్తావుపచయయుక్తావూరూ, నాత్యుపచితే నాత్యపచితే ఏణీపదే ప్రగూఢసిరాస్థిసంధీ జంఘే, నాత్యుపచితౌ నాత్యపచితౌ గుల్ఫౌ, పూర్వోపదిష్టగుణౌ పాదౌ కూర్మాకారౌ, ప్రకృతియుక్తాని వాతమూత్రపురీషగుహ్యాని తథా స్వప్రజాగరణాయాసస్మితరుదితస్తనగ్రహణాని, యచ్చ కించిదన్యదప్యనుక్తమస్తి తదపి సర్వం ప్రకృతిసంపన్నమిష్టం, విపరీతం పునరనిష్టం| ఇతి దీర్ఘాయుర్లక్షణాని||51||
वृत्ते च नामकर्मणि कुमारं परीक्षितुमुपक्रमेतायुषः प्रमाणज्ञानहेतोः| तत्रेमान्यायुष्मतां कुमाराणां लक्षणानि भवन्ति| तद्यथा- एकैकजा मृदवोऽल्पाः स्निग्धाः सुबद्धमूलाः कृष्णाः केशाः प्रशस्यन्ते, स्थिरा बहला त्वक्, प्रकृत्याऽतिसम्पन्नमीषत्प्रमाणातिवृत्तमनुरूपमातपत्रोपमं शिरः, व्यूढं दृढं समं सुश्लिष्टशङ्खसन्ध्यूर्ध्वव्यञ्जनसम्पन्नमुपचितं वलिभमर्धचन्द्राकृति ललाटं, बहलौ विपुलसमपीठौ समौ नीचैर्वृद्धौ पृष्ठतोऽवनतौ सुश्लिष्टकर्णपुत्रकौ महाच्छिद्रौ कर्णौ, ईषत्प्रलम्बिन्यावसङ्गते समे संहते महत्यौ भ्रुवौ, समे समाहितदर्शने व्यक्तभागविभागे बलवती तेजसोपपन्ने स्वङ्गापाङ्गे चक्षुषी, ऋज्वी महोच्छ्वासा वंशसम्पन्नेषदवनताग्रा नासिका, महदृजुसुनिविष्टदन्तमास्यम्, आयामविस्तारोपपन्ना श्लक्ष्णा तन्वी प्रकृतिवर्णयुक्ता जिह्वा, श्लक्ष्णं युक्तोपचयमूष्मोपपन्नं रक्तं तालु, महानदीनः स्निग्धोऽनुनादी गम्भीरसमुत्थो धीरः स्वरः, नातिस्थूलौ नातिकृशौ विस्तारोपपन्नावास्यप्रच्छादनौ रक्तावोष्ठौ, महत्यौ हनू, वृत्ता नातिमहती ग्रीवा, व्यूढमुपचितमुरः, गूढं जत्रु पृष्ठवंशश्च, विप्रकृष्टान्तरौ स्तनौ, असम्पातिनी स्थिरे पार्श्वे, वृत्तपरिपूर्णायतौ बाहू सक्थिनी अङ्गुलयश्च, महदुपचितं पाणिपादं, स्थिरा वृत्ताः स्निग्धास्ताम्रास्तुङ्गाः कूर्माकाराः करजाः, प्रदक्षिणावर्ता सोत्सङ्गा च नाभिः, उरस्त्रिभागहीना समा समुपचितमांसा कटी, वृत्तौ स्थिरोपचितमांसौ नात्युन्नतौ नात्यवनतौ स्फिचौ, अनुपूर्वं वृत्तावुपचययुक्तावूरू, नात्युपचिते नात्यपचिते एणीपदे प्रगूढसिरास्थिसन्धी जङ्घे, नात्युपचितौ नात्यपचितौ गुल्फौ, पूर्वोपदिष्टगुणौ पादौ कूर्माकारौ, प्रकृतियुक्तानि वातमूत्रपुरीषगुह्यानि तथा स्वप्रजागरणायासस्मितरुदितस्तनग्रहणानि, यच्च किञ्चिदन्यदप्यनुक्तमस्ति तदपि सर्वं प्रकृतिसम्पन्नमिष्टं, विपरीतं पुनरनिष्टम्| इति दीर्घायुर्लक्षणानि||५१||
🔊 Audio coming soon
నామకర్మణీతి నామకరణసమయక్రియమాణహోమాదికర్మణి, నామైవ వా కర్మ నామకర్మ| స్థిరేతి అశ్లథా| ఈషత్ప్రమాణాతివృత్తం శిర ఇతి ఉత్సర్గాపవాదన్యాయేన బోద్ధవ్యం| తేన యదుక్తం పూర్వం- “షడంగులోత్సేధం ద్వాత్రింశదంగులపరిణాహం శిరః” ఏతచ్చాభిధాయోక్తం- “తత్రాయుర్బలం” ఇత్యాది యావత్ “ప్రమాణవతి శరీరే; విపర్యయస్తు హీనేఽధికే వా” (వి.అ.8) ఇతి; తత్ర శిరసి కించిత్ప్రమాణాధికతా ఏతద్వచనాదపవాదభూతాఽప్యతీవ ప్రశస్తా భవతీతి జ్ఞేయం| ఏవం ‘మహదుపచితం పాణిపాదం’ ఇత్యత్రాపి వ్యాఖ్యేయం| అనురూపమిత్యనేన శరీరానురూపతాం శిరసో దర్శయన్నుక్తలక్షణాదనతివృద్ధిం శిరసో దర్శయతి; అతివృద్ధం హి శరీరాననురూపం భవతి, తచ్చాప్రశస్తమేవ| ఊర్ధ్వవ్యంజనమితి ఊర్ధ్వరేఖాత్రయరూపలక్షణయుక్తం; జతూకర్ణే హి త్రిరేఖం లలాటముక్తం| నీచైర్వృద్ధావితి అనుద్గతౌ సంతావనుక్రమవవృద్ధౌ| అసంగతే దూరాంతరే| వ్యక్తభాగవిభాగే ఇతి ప్రవ్యక్తకృష్ణశుక్లాదివిభాగే| శోభనాని వర్త్మాదీని అంగాని అపాంగే చ యయోస్తే స్వంగాపాంగే| అత్ర అంగగ్రహణేనైవ అపాంగస్య లబ్ధస్యాపి పునః కరణం విశేషేణాపాంగశోభోపదర్శనార్థం | ఆస్యప్రచ్ఛాదనౌ ఆస్యం ప్రచ్ఛాదయితుం క్షమౌ ముఖావరకౌ| పృష్ఠవంశశ్చ గూఢ ఇతి యోజనీయం| అసంపాతినీ సునిర్గతే, కింవా అలక్ష్యే| ప్రకృతియుక్తేతి దేహానురూపా| ఏణీపదే ఇతి ఏణీజంఘాసదృశే| ప్రకృతియుక్తానీతి నాతిబహూని నాత్యల్పాని చ||51||
Adhikarana ౩౪ (౫౨) · Śloka ౫౨
అతో ధాత్రీపరీక్షాముపదేక్ష్యామః| అథ బ్రూయాత్- ధాత్రీమానయ సమానవర్ణాం యౌవనస్థాం నిభృతామనాతురామవ్యంగామవ్యసనామవిరూపామజుగుప్సితాం దేశజాతీయామక్షుద్రామక్షుద్రకర్మిణీం కులే జాతాం వత్సలామరోగాం జీవద్వత్సాం పుంవత్సాం దోగ్ధ్రీమప్రమత్తామనుచ్చారశాయినీమనంత్యావసాయినీం కుశలోపచారాం శుచిమశుచిద్వేషిణీం స్తనస్తన్యసంపదుపేతామితి||52||
अतो धात्रीपरीक्षामुपदेक्ष्यामः| अथ ब्रूयात्- धात्रीमानय समानवर्णां यौवनस्थां निभृतामनातुरामव्यङ्गामव्यसनामविरूपामजुगुप्सितां देशजातीयामक्षुद्रामक्षुद्रकर्मिणीं कुले जातां वत्सलामरोगां जीवद्वत्सां पुंवत्सां दोग्ध्रीमप्रमत्तामनुच्चारशायिनीमनन्त्यावसायिनीं कुशलोपचारां शुचिमशुचिद्वेषिणीं स्तनस्तन्यसम्पदुपेतामिति||५२||
🔊 Audio coming soon
సమానవర్ణామితి తుల్యజాతీయాం| యౌవనస్థామిత్యనేన బాలావృద్ధయోరసంపూర్ణక్షీణధాతుత్వేన తయోర్నిరాసం కరోతి| నిభృతామితి వినీతాం | అవిరూపామితి అవికృతావయవాం| అవ్యంగామితి అహీనాంగీం| దేశజాతీయాం సమానదేశజాం| అనంత్యావసాయినీమితి శూద్రాభిప్రాయేణ, శూద్రస్య హి సవర్ణత్వేన చాండాలాదిస్త్రీ ప్రసక్తా, సా చ నిషిధ్యతే; బ్రాహ్మణాదీనాం త్వసవర్ణత్వేనైవ సా నిరస్తా; కింవా బ్రాహ్మణాదీనామపి పతితబ్రాహ్మణ్యాద్యా అనంత్యావసాయినీమితిశబ్దేన క్షిప్యతే||52||
Adhikarana ౩౫ (౫౩) · Śloka ౫౩
తత్రేయం స్తనసంపత్- నాత్యూర్ధ్వౌ నాతిలంబావనతికృశావనతిపీనౌ యుక్తపిప్పలకౌ సుఖప్రపానౌ చేతి (స్తనసంపత్)||53||
तत्रेयं स्तनसम्पत्- नात्यूर्ध्वौ नातिलम्बावनतिकृशावनतिपीनौ युक्तपिप्पलकौ सुखप्रपानौ चेति (स्तनसम्पत्)||५३||
🔊 Audio coming soon
యుక్తపిప్పలకావితి ఉచ్చైఃస్తనవృంతౌ||53||
Adhikarana ౩౬ (౫౪-౫౫) · Śloka ౫౫
స్తన్యసంపత్తు ప్రకృతివర్ణగంధరసస్పర్శం, ఉదపాత్రే చ దుహ్యమానముదకం వ్యేతి ప్రకృతిభూతత్వాత్; తత్ పుష్టికరమారోగ్యకరం చేతి (స్తన్యసంపత్)||54|| అతోఽన్యథా వ్యాపన్నం జ్ఞేయం| తస్య విశేషాః- శ్యావారుణవర్ణం కషాయానురసం విశదమనాలక్ష్యగంధం రూక్షం ద్రవం ఫేనిలం లఘ్వతృప్తికరం కర్శనం వాతవికారాణాం కర్తృ వాతోపసృష్టం క్షీరమభిజ్ఞేయం ; కృష్ణనీలపీతతామ్రావభాసం తిక్తామ్లకటుకానురసం కుణపరుధిరగంధి భృశోష్ణం పిత్తవికారాణాం కర్తృ చ పిత్తోపసృష్టం క్షీరమభిజ్ఞేయం, అత్యర్థశుక్లమతిమాధుర్యోపపన్నం లవణానురసం ఘృతతైలవసామజ్జగంధి పిచ్ఛిలం తంతుమదుకపాత్రేఽవసీదఛ్లేష్మవికారాణాం కర్తృ శ్లేష్మోపసృష్టం క్షీరమభిజ్ఞేయం||55||
स्तन्यसम्पत्तु प्रकृतिवर्णगन्धरसस्पर्शम्, उदपात्रे च दुह्यमानमुदकं व्येति प्रकृतिभूतत्वात्; तत् पुष्टिकरमारोग्यकरं चेति (स्तन्यसम्पत्)||५४|| अतोऽन्यथा व्यापन्नं ज्ञेयम्| तस्य विशेषाः- श्यावारुणवर्णं कषायानुरसं विशदमनालक्ष्यगन्धं रूक्षं द्रवं फेनिलं लघ्वतृप्तिकरं कर्शनं वातविकाराणां कर्तृ वातोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयं ; कृष्णनीलपीतताम्रावभासं तिक्ताम्लकटुकानुरसं कुणपरुधिरगन्धि भृशोष्णं पित्तविकाराणां कर्तृ च पित्तोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयम्, अत्यर्थशुक्लमतिमाधुर्योपपन्नं लवणानुरसं घृततैलवसामज्जगन्धि पिच्छिलं तन्तुमदुकपात्रेऽवसीदछ्लेष्मविकाराणां कर्तृ श्लेष्मोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयम्||५५||
🔊 Audio coming soon
ఉదకం వ్యేతీతి ఉదకం విశేషేణ ఏతి వ్యాప్నోతీత్యర్థః| జతూకర్ణేఽప్యుక్తం- “ఉదకే విసర్పత్ క్షీరం ప్రశస్తం” ఇతి| వాతాదిదుష్టక్షీరలక్షణాన్యాహ- శ్యావేత్యాది| లవణానురసమితి శ్లేష్మదుష్టే క్షీరే దోషదూష్యసమ్మూర్చ్ఛనప్రభావాజ్జ్ఞేయం, యేన శ్లేష్మదుష్టే లవణరసతా భవతి; ఏతత్పృథగ్లక్షణయోగాచ్చ ద్వంద్వసన్నిపాతదుష్టిరప్యున్నేయా||54-55||
Adhikarana ౩౭ (౫౬) · Śloka ౫౬
తేషాం తు త్రయాణామపి క్షీరదోషాణాం ప్రతివిశేషమభిసమీక్ష్య యథాస్వం యథాదోషం చ వమనవిరేచనాస్థాపనానువాసనాని విభజ్య కృతాని ప్రశమనాయ భవంతి| పానాశనవిధిస్తు దుష్టక్షీరాయా యవగోధూమశాలిషష్టికముద్గహరేణుకకులత్థసురాసౌవీరకమైరేయమేదకలశునకరంజప్రాయః స్యాత్| క్షీరదోషవిశేషాంశ్చావేక్ష్యావేక్ష్య తత్తద్విధానం కార్యం స్యాత్| పాఠామహౌషధసురదారుముస్తమూర్వాగుడూచీవత్సకఫలకిరాతతిక్తకకటుకరోహిణీసారివాకషాయాణాం చ పానం ప్రశస్యతే, తథాఽన్యేషాం తిక్తకషాయకటుకమధురాణాం ద్రవ్యాణాం ప్రయోగః క్షీరవికారవిశేషానభిసమీక్ష్య మాత్రాం కాలం చ| ఇతి క్షీరవిశోధనాని||56||
तेषां तु त्रयाणामपि क्षीरदोषाणां प्रतिविशेषमभिसमीक्ष्य यथास्वं यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानुवासनानि विभज्य कृतानि प्रशमनाय भवन्ति| पानाशनविधिस्तु दुष्टक्षीराया यवगोधूमशालिषष्टिकमुद्गहरेणुककुलत्थसुरासौवीरकमैरेयमेदकलशुनकरञ्जप्रायः स्यात्| क्षीरदोषविशेषांश्चावेक्ष्यावेक्ष्य तत्तद्विधानं कार्यं स्यात्| पाठामहौषधसुरदारुमुस्तमूर्वागुडूचीवत्सकफलकिराततिक्तककटुकरोहिणीसारिवाकषायाणां च पानं प्रशस्यते, तथाऽन्येषां तिक्तकषायकटुकमधुराणां द्रव्याणां प्रयोगः क्षीरविकारविशेषानभिसमीक्ष्य मात्रां कालं च| इति क्षीरविशोधनानि||५६||
🔊 Audio coming soon
చికిత్సామాహ- తేషామిత్యాది| ప్రతివిశేషమభిసమీక్ష్యేతి ప్రతి ప్రతి వాతాదీనాం కోష్ఠాశ్రయిత్వోదీర్ణత్వాదిశోధనానుగుణం విశేషమభివీక్ష్య| యథాస్వమిత్యనేన శ్లేష్మణి వమనం, పిత్తే విరేచనం, వాయావాస్థాపనానువాసనే, ఇత్యాత్మీయమాత్మీయం సంశోధనం దర్శయతి| యథాదోషమిత్యనేన ప్రవృద్ధే దోషేఽతిమాత్రం సంశోధనం, స్తోకే స్తోకమాత్రం దర్శయతి| విభజ్యేతి యథాస్వమిత్యనేన యోజ్యం| ‘ప్రకృతివిశేషం’ ఇతి యదా పాఠస్తదా ప్రకృతివిశేషమపి ధాత్ర్యా అవేక్ష్య వమనాదీనాం బహుత్వాల్పత్వవిశేషః కర్తవ్య ఇత్యర్థః| తత్తద్విధానం కార్యం స్యాదితి తత్తద్వృద్ధదోషప్రతికూలమాహారవిధానం కార్యం స్యాత్| కషాయాణామితి బహువచనాద్ వ్యస్తసమస్తానాం పాఠాదీనాం కషాయా గృహ్యంతే||56||
Adhikarana ౩౮ (౫౭) · Śloka ౫౭
క్షీరజననాని తు మద్యాని సీధువర్జ్యాని, గ్రామ్యానూపౌదకాని చ శాకధాన్యమాంసాని, ద్రవమధురామ్లలవణభూయిష్ఠాశ్చాహారాః, క్షీరిణ్యశ్చౌషధయః, క్షీరపానమనాయాసశ్చ, వీరణషష్టికశాలీక్షువాలికాదర్భకుశకాశగుంద్రేత్కటమూలకషాయాణాం చ పానమితి (క్షీరజననాని)||57||
क्षीरजननानि तु मद्यानि सीधुवर्ज्यानि, ग्राम्यानूपौदकानि च शाकधान्यमांसानि, द्रवमधुराम्ललवणभूयिष्ठाश्चाहाराः, क्षीरिण्यश्चौषधयः, क्षीरपानमनायासश्च, वीरणषष्टिकशालीक्षुवालिकादर्भकुशकाशगुन्द्रेत्कटमूलकषायाणां च पानमिति (क्षीरजननानि)||५७||
🔊 Audio coming soon
క్షీరిణ్యశ్చ దుగ్ధికాకలంబికాదయో దృశ్యమానక్షీరాః||57||
Adhikarana ౩౯ (౫౮) · Śloka ౫౮
ధాత్రీ తు యదా స్వాదుబహులశుద్ధదుగ్ధా స్యాత్తదాస్నాతానులిప్తా శుక్లవస్త్రం పరిధాయైంద్రీం బ్రాహ్మీం శతవీర్యాం సహస్రవీర్యామమోఘామవ్యథాం శివామరిష్టాం వాట్యపుష్పీం విష్వక్సేనకాంతాం వా బిభ్రత్యోషధిం కుమారం ప్రాఙ్ముఖం ప్రథమం దక్షిణం స్తనం పాయయేత్| ఇతి ధాత్రీకర్మ||58||
धात्री तु यदा स्वादुबहुलशुद्धदुग्धा स्यात्तदास्नातानुलिप्ता शुक्लवस्त्रं परिधायैन्द्रीं ब्राह्मीं शतवीर्यां सहस्रवीर्याममोघामव्यथां शिवामरिष्टां वाट्यपुष्पीं विष्वक्सेनकान्तां वा बिभ्रत्योषधिं कुमारं प्राङ्मुखं प्रथमं दक्षिणं स्तनं पाययेत्| इति धात्रीकर्म||५८||
🔊 Audio coming soon
అమోఘాదయోఽనంతరం వ్యాకృతా ఏవ| అవ్యథా గుడూచీ||58||
Adhikarana ౪౦ (౫౯-౬౦) · Śloka ౬౦
అతోఽనంతరం కుమారాగారవిధిమనువ్యాఖ్యాస్యామః- వాస్తువిద్యాకుశలః ప్రశస్తం రమ్యమతమస్కం నివాతం ప్రవాతైకదేశం దృఢమపగతశ్వాపదపశుదంష్ట్రిమూషికపతంగం సువిభక్తసలిలోలూఖలమూత్రవర్చఃస్థానస్నానభూమిమహానసమృతుసుఖం యథర్తుశయనాసనాస్తరణసంపన్నం కుర్యాత్; తథా సువిహితరక్షావిధానబలిమంగలహోమప్రాయశ్చిత్తం శుచివృద్ధవైద్యానురక్తజనసంపూర్ణం| ఇతి కుమారాగారవిధిః||59|| శయనాసనాస్తరణప్రావరణాని కుమారస్య మృదులఘుశుచిసుగంధీని స్యుః; స్వేదమలజంతుమంతి మూత్రపురీషోపసృష్టాని చ వర్జ్యాని స్యుః; అసతి సంభవేఽన్యేషాం తాన్యేవ చ సుప్రక్షాలితోపధానాని సుధూపితాని శుద్ధశుష్కాణ్యుపయోగం గచ్ఛేయుః||60||
अतोऽनन्तरं कुमारागारविधिमनुव्याख्यास्यामः- वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं रम्यमतमस्कं निवातं प्रवातैकदेशं दृढमपगतश्वापदपशुदंष्ट्रिमूषिकपतङ्गं सुविभक्तसलिलोलूखलमूत्रवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसमृतुसुखं यथर्तुशयनासनास्तरणसम्पन्नं कुर्यात्; तथा सुविहितरक्षाविधानबलिमङ्गलहोमप्रायश्चित्तं शुचिवृद्धवैद्यानुरक्तजनसम्पूर्णम्| इति कुमारागारविधिः||५९|| शयनासनास्तरणप्रावरणानि कुमारस्य मृदुलघुशुचिसुगन्धीनि स्युः; स्वेदमलजन्तुमन्ति मूत्रपुरीषोपसृष्टानि च वर्ज्यानि स्युः; असति सम्भवेऽन्येषां तान्येव च सुप्रक्षालितोपधानानि सुधूपितानि शुद्धशुष्काण्युपयोगं गच्छेयुः||६०||
🔊 Audio coming soon
సుప్రక్షాలితోపధానానీతి సుధౌతోత్తరప్రచ్ఛాదనాని| శుద్ధశుష్కాణీతి ధౌతాన్యపి యదా మలాదిరాగేణాపి రహితాని భవంతి శుష్కాణి చ తదైవోపయోజ్యాని; సుధౌతం హ్యార్ద్రమపి స్యాత్, తథా గాఢరాగ(గి)మలాదిభావితం ధౌతమప్యశుద్ధం స్యాత్, తస్మాదుక్తం- శుద్ధశుష్కాణీతి||59-60||
Adhikarana ౪౧ (౬౧) · Śloka ౬౧
ధూపనాని పునర్వాససాం శయనాస్తరణప్రావరణానాం చ యవసర్షపాతసీహింగుగుగ్గులువచాచోరకవయఃస్థాగోలోమీజటిలాపలంకషాశోకరోహిణీసర్పనిర్మోకాణి ఘృతయుక్తాని స్యుః||61||
धूपनानि पुनर्वाससां शयनास्तरणप्रावरणानां च यवसर्षपातसीहिङ्गुगुग्गुलुवचाचोरकवयःस्थागोलोमीजटिलापलङ्कषाशोकरोहिणीसर्पनिर्मोकाणि घृतयुक्तानि स्युः||६१||
🔊 Audio coming soon
వయఃస్థా బ్రాహ్మీ, గోలోమీ శ్వేతదూర్వా, జటిలా మాంసీ||61||
Adhikarana ౪౨ (౬౨) · Śloka ౬౨
మణయశ్చ ధారణీయాః కుమారస్య ఖడ్గరురుగవయవృషభాణాం జీవతామేవ దక్షిణేభ్యో విషాణేభ్యోఽగ్రాణి గృహీతాని స్యుః; ఐంద్ర్యాద్యాశ్చౌషధయో జీవకర్షభకౌ చ, యాని చాన్యాన్యపి బ్రాహ్మణాః ప్రశంసేయురథర్వవేదవిదః||62||
मणयश्च धारणीयाः कुमारस्य खड्गरुरुगवयवृषभाणां जीवतामेव दक्षिणेभ्यो विषाणेभ्योऽग्राणि गृहीतानि स्युः; ऐन्द्र्याद्याश्चौषधयो जीवकर्षभकौ च, यानि चान्यान्यपि ब्राह्मणाः प्रशंसेयुरथर्ववेदविदः||६२||
🔊 Audio coming soon
మణయ ఇతి ముక్తాదిమణయః, అథర్వవేదోక్తాశ్చ| ఖడ్గాదీనాం శృంగాగ్రాణి ధారణీయాని స్యురితి యోజనా| ఉక్తం హి జతూకర్ణే- “రురుఖడ్గాదీనాం జీవతాం దక్షిణశృంగాగ్రాణి నికృత్తాని ధారయేత్” ఇతి| జీవకర్షభకౌ ప్రజాస్థాపనోక్తౌ| ఓషధయ ఐంద్ర్యాద్యా దశ తత్రైవోక్తాః||62||
Adhikarana ౪౩ (౬౩-౬౬) · Śloka ౬౬
క్రీడనకాని ఖలు కుమారస్య విచిత్రాణి ఘోషవంత్యభిరామాణి చాగురూణి చాతీక్ష్ణాగ్రాణి చానాస్య ప్రవేశీని చాప్రాణహరాణి చావిత్రాసనాని స్యుః||63|| న హ్యస్య విత్రాసనం సాధు| తస్మాత్తస్మిన్ రుదత్యభుంజానే వాఽన్యత్ర విధేయతామగచ్ఛతి రాక్షసపిశాచపూతనాద్యానాం నామాన్యాహ్వయతా కుమారస్య విత్రాసనార్థం నామగ్రహణం న కార్యం స్యాత్||64|| యది త్వాతుర్యం కించిత్ కుమారమాగచ్ఛేత్ తత్ ప్రకృతినిమిత్తపూర్వరూపలింగోపశయవిశేషైస్తత్త్వతోఽనుబుధ్య సర్వవిశేషానాతురౌషధదేశకాలాశ్రయానవేక్షమాణశ్చికిత్సితుమారభేతైనం మధురమృదులఘుసురభిశీతశంకరం కర్మ ప్రవర్తయన్| ఏవంసాత్మ్యా హి కుమారా భవంతి| తథా తే శర్మ లభంతే చిరాయ| అరోగే త్వరోగవృత్తమాతిష్ఠేద్దేశకాలాత్మగుణవిపర్యయేణ వర్తమానః, క్రమేణాసాత్మ్యాని పరివర్త్యోపయుంజానః సర్వాణ్యహితాని వర్జయేత్| తథా బలవర్ణశరీరాయుషాం సంపదమవాప్నోతీతి||65|| ఏవమేనం కుమారమాయౌవనప్రాప్తేర్ధర్మార్థకౌశలాగమనాచ్చానుపాలయేత్||66||
क्रीडनकानि खलु कुमारस्य विचित्राणि घोषवन्त्यभिरामाणि चागुरूणि चातीक्ष्णाग्राणि चानास्य प्रवेशीनि चाप्राणहराणि चावित्रासनानि स्युः||६३|| न ह्यस्य वित्रासनं साधु| तस्मात्तस्मिन् रुदत्यभुञ्जाने वाऽन्यत्र विधेयतामगच्छति राक्षसपिशाचपूतनाद्यानां नामान्याह्वयता कुमारस्य वित्रासनार्थं नामग्रहणं न कार्यं स्यात्||६४|| यदि त्वातुर्यं किञ्चित् कुमारमागच्छेत् तत् प्रकृतिनिमित्तपूर्वरूपलिङ्गोपशयविशेषैस्तत्त्वतोऽनुबुध्य सर्वविशेषानातुरौषधदेशकालाश्रयानवेक्षमाणश्चिकित्सितुमारभेतैनं मधुरमृदुलघुसुरभिशीतशङ्करं कर्म प्रवर्तयन्| एवंसात्म्या हि कुमारा भवन्ति| तथा ते शर्म लभन्ते चिराय| अरोगे त्वरोगवृत्तमातिष्ठेद्देशकालात्मगुणविपर्ययेण वर्तमानः, क्रमेणासात्म्यानि परिवर्त्योपयुञ्जानः सर्वाण्यहितानि वर्जयेत्| तथा बलवर्णशरीरायुषां सम्पदमवाप्नोतीति||६५|| एवमेनं कुमारमायौवनप्राप्तेर्धर्मार्थकौशलागमनाच्चानुपालयेत्||६६||
🔊 Audio coming soon
ప్రకృతీత్యాదౌ ప్రకృతిః వాతాదయః, నిమిత్తం బాహ్యం రూక్షాది వాతాదికారణం | సర్వవిశేషానిత్యాదౌ ఆతురశబ్దేనాతుర్యహేతుర్వ్యాధిర్గృహ్యతే, ఆశ్రయశబ్దేన తు శరీరం| శం కల్యాణం కరోతీతి శంకరం| దేశకాలేత్యాదౌ ఆత్మశబ్దేన శరీరముచ్యతే, తేన దేశస్య తథా కాలస్య తథా శరీరస్య చ యో గుణః శీతాదిస్తద్విపరీతాహారాచారాదిసేవాయాం వర్తమానః స్వస్థవృత్తం కుర్యాత్| అన్యత్రాపి స్వస్థవృత్తే ప్రోక్తం- “దేశకాలాదిగుణవిపరీతానామాహారవిహారాణాం క్రియోపయోగః సమ్యక్” (శా.అ.6) ఇతి| స్వస్థవృత్తాంతరమాహ- క్రమేణేత్యాది| క్షీరతః క్షీరాన్నే, తతోఽన్నమేవ| తత్రాప్యన్నే మధురాది యద్బాలానాం సాత్మ్యం భవతి తేన క్రమేణ నవేగాంధారణీయోక్తేన “ఉచితాదహితాద్ధీమాన్ క్రమశో విరమేన్నరః” (సూ.అ.7) ఇత్యాదిస్వస్థవృత్తోక్తేన క్రమేణోపయుంజాన ఇత్యర్థః| తథా, వస్త్వంతరసాత్మ్యసేవాయామపి| బాలస్యైవమేవ వ్యాఖ్యానం| స్వస్థవృత్తాచరణఫలమాహ- తథేత్యాది||63-66||
Adhikarana ౪౪ (౬౭-౬౯) · Śloka ౬౯
ఇతి పుత్రాశిషాం సమృద్ధికరం కర్మ వ్యాఖ్యాతం| తదాచరన్ యథోక్తైర్విధిభిః పూజాం యథేష్టం లభతేఽనసూయక ఇతి||67|| తత్ర శ్లోకౌ- పుత్రాశిషాం కర్మ సమృద్ధికారకం యదుక్తమేతన్మహదర్థసంహితం| తదాచరన్ జ్ఞో విధిభిర్యథాతథం పూజాం యథేష్టం లభతేఽనసూయకః||68|| శరీరం చింత్యతే సర్వం దైవమానుషసంపదా| సర్వభావైర్యతస్తస్మాచ్ఛారీరం స్థానముచ్యతే||69||
इति पुत्राशिषां समृद्धिकरं कर्म व्याख्यातम्| तदाचरन् यथोक्तैर्विधिभिः पूजां यथेष्टं लभतेऽनसूयक इति||६७|| तत्र श्लोकौ- पुत्राशिषां कर्म समृद्धिकारकं यदुक्तमेतन्महदर्थसंहितम्| तदाचरन् ज्ञो विधिभिर्यथातथं पूजां यथेष्टं लभतेऽनसूयकः||६८|| शरीरं चिन्त्यते सर्वं दैवमानुषसम्पदा| सर्वभावैर्यतस्तस्माच्छारीरं स्थानमुच्यते||६९||
🔊 Audio coming soon
పుత్రాశిషాం సమృద్ధికరమితి పుత్రప్రార్థనానురూపఫలకరమిత్యర్థః| పుత్రాశిషామిత్యధ్యాయార్థసంగ్రహశ్లోకః| జ్ఞ ఇతి పురుషవిశేషణం ప్రాధాన్యాత్ కృతం| తేన పురుషపుత్రలాభేన నార్యా అపి పుత్రలాభోఽర్థాదేవ లభ్యతే| అనురూపపుత్రలాభే కథం మే పుత్రః స్యాదిత్యసూయాం న వహతీత్యనసూయకః| కేచిచ్ఛారీరస్థానశబ్దవ్యుత్పత్తిదర్శకం శ్లోకం పఠంతి- శరీరమిత్యాది| స చ వ్యక్తార్థ ఏవ||67-69||
Adhikarana పుష్పికా · Śloka ౮
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే శారీరస్థానే జాతిసూత్రీయం శారీరం నామాష్టమోఽధ్యాయః||8|| ఇతి చరకసంహితాయాం చథుర్థం శారీరస్థానం సంపూర్ణం|
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने जातिसूत्रीयं शारीरं नामाष्टमोऽध्यायः||८|| इति चरकसंहितायां चथुर्थं शारीरस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం శారీరస్థానే జాతిసూత్రీయం శారీరం నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||