Adhikarana ൧ (൧-൨) · Śloka ൨
അഥാതോ ജാതിസൂത്രീയം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातो जातिसूत्रीयं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി പാരിശേഷ്യാജ്ജാതിസൂത്രീയ ഉച്യതേ| ജാതിശബ്ദേന ജന്മകാരണമുച്യതേ, തസ്യ സൂത്രം ജന്മോപായകഥനം, തദധികൃത്യ കൃതോऽധ്യായോ ജാതിസൂത്രീയഃ||൧-൨||
Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩
സ്ത്രീപുംസയോരവ്യാപന്നശുക്രശോണിതഗര്ഭാശയയോഃ ശ്രേയസീം പ്രജാമിച്ഛതോസ്തദര്ഥാഭിനിര്വൃത്തികരം കര്മോപദേക്ഷ്യാമഃ||൩||
स्त्रीपुंसयोरव्यापन्नशुक्रशोणितगर्भाशययोः श्रेयसीं प्रजामिच्छतोस्तदर्थाभिनिर्वृत्तिकरं कर्मोपदेक्ष्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
സ്ത്രീപുംസയോരിതി ക്രമനിര്ദേശം കൃത്വാ ‘അവ്യാപന്നശോണിതഗര്ഭാശയശുക്രയോഃ’ ഇതി നിര്ദേശോ യഥാക്രമാനുരോധാദ്യദ്യപി യുജ്യതേ, തഥാऽപ്യല്പാക്ഷരം പൂര്വം നിപതതീതി ന്യായമാശ്രിത്യ ക്രമഭേദേന നിര്ദേശഃ കൃതഃ| ശ്രേയസീം പ്രജാമിച്ഛതോരിത്യത്ര ശ്രേയസീ പ്രജാ ഗുണവാന് പുത്രോ ഗുണവതീ ച കന്യാऽഭിപ്രേതാ, യതോऽത്ര കന്യോത്പാദവിധാനമപി ലേശതഃ കരിഷ്യതി; തേന നിര്ഗുണയോഃ കന്യാപുത്രയോസ്തഥാ നപുംസകസ്യ ചാശ്രേയസ്ത്വേന വ്യുദാസഃ; അന്യേ തു പുത്രമേവ ശ്രേയസീം പ്രജാമാഹുഃ; യതോऽത്ര സര്വം പുത്രമേവോദ്ദിശ്യ വിധാനം പ്രായഃ കരിഷ്യതി| തദര്ഥാഭിനിര്വൃത്തികരമിതി ശ്രേയഃപ്രജാരൂപപ്രയോജനനിഷ്പാദകമ്||൩||
Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪
അഥാപ്യേതൌ സ്ത്രീപുംസൌ സ്നേഹസ്വേദാഭ്യാമുപപാദ്യ, വമനവിരേചനാഭ്യാം സംശോധ്യ, ക്രമേണ പ്രകൃതിമാപാദയേത്| സംശുദ്ധൌ ചാസ്ഥാപനാനുവാസനാഭ്യാമുപാചരേത്; ഉപാചരേച്ച മധുരൌഷധസംസ്കൃതാഭ്യാം ഘൃതക്ഷീരാഭ്യാം പുരുഷം, സ്ത്രിയം തു തൈലമാഷാഭ്യാമ്||൪||
अथाप्येतौ स्त्रीपुंसौ स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्य, वमनविरेचनाभ्यां संशोध्य, क्रमेण प्रकृतिमापादयेत्| संशुद्धौ चास्थापनानुवासनाभ्यामुपाचरेत्; उपाचरेच्च मधुरौषधसंस्कृताभ्यां घृतक्षीराभ्यां पुरुषं, स्त्रियं तु तैलमाषाभ्याम्||४||
🔊 Audio coming soon
അഥാപീത്യാദൌ അഥശബ്ദോऽധികാരേ, അപിശബ്ദോ വിശേഷാര്ഥഃ| തേനാവ്യാപന്നശുക്രശോണിതഗര്ഭാശയയോരപി സ്ത്രീപുംസയോഃ ശ്രേയഃപ്രജാജനകഗുണാധാനാര്ഥം സ്നേഹാദികര്മകരണമിതി ദര്ശയതി| യദ്യപ്യേതാവിതി പദേനൈവാധികൃതൌ സ്ത്രീപുംസൌ ലബ്ധൌ, തഥാऽപി പുനര്യതഃ സ്ത്രീപുംസാവിതി കരോതി തേന യുഗപദേവ സ്ത്രീപുംസൌ സ്നേഹനാദിവക്ഷ്യമാണകര്മണാ യോജ്യാവിതി ദര്ശയതി| ക്രമേണേതി പേയാദിക്രമേണ| സ ച ക്രമോ വമനേ വിരേചനേ ച പൃഥക് പൃഥക് പ്രദേശാന്തരോക്തക്രമന്യായേന ബോദ്ധവ്യഃ| പുനഃ ‘സംശുദ്ധൌ ച’ ഇതി വചനാത് സമ്യക്ശുദ്ധയോരേവാസ്ഥാപനാനുവാസനേ കര്തവ്യേ, നാസമ്യക്ശുദ്ധയോരിതി ദര്ശയതി| മധുരൌഷധശബ്ദേന സര്വമധുരൌഷധഗ്രഹണം, മധുരസ്യ വിശേഷേണ ശുക്രവൃദ്ധികരത്വാത്; അന്യേ തു മധുരൌഷധശബ്ദേന ജീവനീയഗണമിച്ഛന്തി||൪||
Adhikarana ൪ (൫-൮) · Śloka ൮
തതഃ പുഷ്പാത് പ്രഭൃതി ത്രിരാത്രമാസീത ബ്രഹ്മചാരിണ്യധഃശായിനീ, പാണിഭ്യാമന്നമജര്ജരപാത്രാദ്ഭുഞ്ജാനാ , ന ച കാഞ്ചിന്മൃജാമാപദ്യേത| തതശ്ചതുര്ഥേऽഹന്യേനാമുത്സാദ്യ സശിരസ്കം സ്നാപയിത്വാ ശുക്ലാനി വാസാംസ്യാച്ഛാദയേത് പുരുഷം ച| തതഃ ശുക്ലവാസസൌ സ്രഗ്വിണൌ സുമനസാവന്യോന്യമഭികാമൌ സംവസേയാതാം സ്നാനാത് പ്രഭൃതി യുഗ്മേഷ്വഹഃസു പുത്രകാമൌ, അയുഗ്മേഷു ദുഹിതൃകാമൌ||൫|| ന ച ന്യുബ്ജാം പാര്ശ്വഗതാം വാ സംസേവേത| ന്യുബ്ജായാ വാതോ ബലവാന് സ യോനിം പീഡയതി, പാര്ശ്വഗതായാ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ ശ്ലേഷ്മാ സ ച്യുതഃ പിദധാതി ഗര്ഭാശയം, വാമേ പാര്ശ്വേ പിത്തം തദസ്യാഃ പീഡിതം വിദഹതി രക്തം ശുക്രം ച, തസ്മാദുത്താനാ ബീജം ഗൃഹ്ണീയാത്; തഥാഹി യഥാസ്ഥാനമവതിഷ്ഠന്തേ ദോഷാഃ| പര്യാപ്തേ ചൈനാം ശീതോദകേന പരിഷിഞ്ചേത്| തത്രാത്യശിതാ ക്ഷുധിതാ പിപാസിതാ ഭീതാ വിമനാഃ ശോകാര്താ ക്രുദ്ധാऽന്യം ച പുമാംസമിച്ഛന്തീ മൈഥുനേ ചാതികാമാ വാ ന ഗര്ഭം ധത്തേ, വിഗുണാം വാ പ്രജാം ജനയതി| അതിബാലാമതിവൃദ്ധാം ദീര്ഘരോഗിണീമന്യേന വാ വികാരേണോപസൃഷ്ടാം വര്ജയേത്| പുരുഷേऽപ്യേത ഏവ ദോഷാഃ| അതഃ സര്വദോഷവര്ജിതൌ സ്ത്രീപുരുഷൌ സംസൃജ്യേയാതാമ്||൬|| സഞ്ജാതഹര്ഷൌ മൈഥുനേ ചാനുകൂലാവിഷ്ടഗന്ധം സ്വാസ്തീര്ണം സുഖം ശയനമുപകല്പ്യ മനോജ്ഞം ഹിതമശനമശിത്വാ നാത്യശിതൌ ദക്ഷിണപാദേന പുമാനാരോഹേത് വാമപാദേന സ്ത്രീ||൭|| തത്ര മന്ത്രം പ്രയുഞ്ജീത- “അഹിരസി ആയുരസി സര്വതഃ പ്രതിഷ്ഠാऽസി ധാതാ ത്വാ ദദതു വിധാതാ ത്വാ ദധാതു ബ്രഹ്മവര്ചസാ ഭവ” ഇതി| “ബ്രഹ്മാ ബൃഹസ്പതിര്വിഷ്ണുഃസോമഃസൂര്യസ്തഥാऽശ്വിനൌ| ഭഗോऽഥ മിത്രാവരുണൌ വീരം ദദതു മേ സുതമ്” ഇത്യുക്ത്വാ സംവസേയാതാമ്||൮||
ततः पुष्पात् प्रभृति त्रिरात्रमासीत ब्रह्मचारिण्यधःशायिनी, पाणिभ्यामन्नमजर्जरपात्राद्भुञ्जाना , न च काञ्चिन्मृजामापद्येत| ततश्चतुर्थेऽहन्येनामुत्साद्य सशिरस्कं स्नापयित्वा शुक्लानि वासांस्याच्छादयेत् पुरुषं च| ततः शुक्लवाससौ स्रग्विणौ सुमनसावन्योन्यमभिकामौ संवसेयातां स्नानात् प्रभृति युग्मेष्वहःसु पुत्रकामौ, अयुग्मेषु दुहितृकामौ||५|| न च न्युब्जां पार्श्वगतां वा संसेवेत| न्युब्जाया वातो बलवान् स योनिं पीडयति, पार्श्वगताया दक्षिणे पार्श्वे श्लेष्मा स च्युतः पिदधाति गर्भाशयं, वामे पार्श्वे पित्तं तदस्याः पीडितं विदहति रक्तं शुक्रं च, तस्मादुत्ताना बीजं गृह्णीयात्; तथाहि यथास्थानमवतिष्ठन्ते दोषाः| पर्याप्ते चैनां शीतोदकेन परिषिञ्चेत्| तत्रात्यशिता क्षुधिता पिपासिता भीता विमनाः शोकार्ता क्रुद्धाऽन्यं च पुमांसमिच्छन्ती मैथुने चातिकामा वा न गर्भं धत्ते, विगुणां वा प्रजां जनयति| अतिबालामतिवृद्धां दीर्घरोगिणीमन्येन वा विकारेणोपसृष्टां वर्जयेत्| पुरुषेऽप्येत एव दोषाः| अतः सर्वदोषवर्जितौ स्त्रीपुरुषौ संसृज्येयाताम्||६|| सञ्जातहर्षौ मैथुने चानुकूलाविष्टगन्धं स्वास्तीर्णं सुखं शयनमुपकल्प्य मनोज्ञं हितमशनमशित्वा नात्यशितौ दक्षिणपादेन पुमानारोहेत् वामपादेन स्त्री||७|| तत्र मन्त्रं प्रयुञ्जीत- “अहिरसि आयुरसि सर्वतः प्रतिष्ठाऽसि धाता त्वा ददतु विधाता त्वा दधातु ब्रह्मवर्चसा भव” इति| “ब्रह्मा बृहस्पतिर्विष्णुःसोमःसूर्यस्तथाऽश्विनौ| भगोऽथ मित्रावरुणौ वीरं ददतु मे सुतम्” इत्युक्त्वा संवसेयाताम्||८||
🔊 Audio coming soon
പുഷ്പാദിതി ആര്തവദര്ശനാത്| ബ്രഹ്മചാരിണീതി അധഃശായിനീതി ച ത്രിരാത്രമിത്യനേന സമ്ബധ്യതേ| അധഃശായിനീതി നോച്ചശയ്യാശായിനീ| പാണിഭ്യാമന്നമജര്ജരപാത്രാദ്ഭുഞ്ജാനേതി പാണ്യോരുപര്യസ്ഫുടിതം പാത്രം ദത്ത്വാ തത്രസ്ഥമന്നം ഭുഞ്ജാനാ| ന ച കാഞ്ചിന്മൃജാമിതി ശരീരാവയവേഷു കൃത്സ്നശരീരേ വാ മാര്ജനമ്| പുരുഷം ച ചതുര്ഥേऽഹനി ഉത്സാദ്യേത്യാദിഗ്രന്ഥോക്തക്രിയയാ യോജയേദിതി യോജനാ| സ്നാനാത് പ്രഭൃതീതി സംവസേയാതാമിത്യനേന സമ്ബധ്യതേ| തേന സ്നാനാത് പ്രഭൃതി മൈഥുനം വിധീയതേ ന തു സ്നാനദിനാത് പ്രഭൃതി, പുത്രകാമയോര്യുഗ്മദിനവിധാനാത്| യുഗ്മദിനം തു പ്രഥമര്തുദിനാത് പ്രഭൃത്യേവ ഗണനീയമ്| യദുക്തം ഹാരീതേ- “ചതുര്ഥീഷഷ്ഠ്യഷ്ടമീദ്വാദശീഷു ഗുണവന്തമായുഷ്മന്തം പുത്രം ജനയതി, പഞ്ചമീനവമ്യേകാദശീഷു കന്യാം ഗുണവതീം, സപ്തമ്യാം ദുര്ഭഗാം കന്യാമ്” ഇതി| ന്യുബ്ജാമിതി അധോമുഖീമ്| പര്യാപ്തേ ഇതി സമാപ്തേ മൈഥുനേ| മൈഥുനേ ചാതികാമേതി നിവൃത്തേച്ഛേऽപി പുരുഷേ മൈഥുനമിച്ഛന്തീ| അന്യേന വാ വികാരേണേതി കുഷ്ഠാദിനാ ജുഗുപ്സിതേന രോഗേണ| ആരോഹേത് ശയനമിതി സമ്ബന്ധഃ| ‘അഹിരസി’ ഇത്യാദി ‘ദദതു മേ സുതമ്’ ഇത്യന്തോ മന്ത്രഃ||൫-൮||
Adhikarana ൫ (൯) · Śloka ൯
സാ ചേദേവമാശാസീത- ബൃഹന്തമവദാതം ഹര്യക്ഷമോജസ്വിനം ശുചിം സത്ത്വസമ്പന്നം പുത്രമിച്ഛേയമിതി, ശുദ്ധസ്നാനാത് പ്രഭൃത്യസ്യൈ മന്ഥമവദാതയവാനാം മധുസര്പിര്ഭ്യാം സംസൃജ്യ ശ്വേതായാ ഗോഃ സരൂപവത്സായാഃ പയസാऽऽലോഡ്യ രാജതേ കാംസ്യേ വാ പാത്രേ കാലേ കാലേ സപ്താഹം സതതം പ്രയച്ഛേത് പാനായ| പ്രാതശ്ച ശാലിയവാന്നവികാരാന് ദധിമധുസര്പിര്ഭിഃ പയോഭിര്വാ സംസൃജ്യ ഭുഞ്ജീത, തഥാ സായമവദാതശരണശയനാസനപാനവസനഭൂഷണാ ച സ്യാത്| സായം പ്രാതശ്ച ശശ്വച്ഛ്വേതം മഹാന്തം വൃഷഭമാജാനേയം വാ ഹരിചന്ദനാങ്ഗദം പശ്യേത്| സൌമ്യാഭിശ്ചൈനാം കഥാഭിര്മനോനുകൂലാഭിരുപാസീത| സൌമ്യാകൃതിവചനോപചാരചേഷ്ടാംശ്ച സ്ത്രീപുരുഷാനിതരാനപി ചേന്ദ്രിയാര്ഥാനവദാതാന് പശ്യേത്| സഹചര്യശ്ചൈനാം പ്രിയഹിതാഭ്യാം സതതമുപചരേയുസ്തഥാ ഭര്താ| ന ച മിശ്രീഭാവമാപദ്യേയാതാമിതി| അനേന വിധിനാ സപ്തരാത്രം സ്ഥിത്വാऽഷ്ടമേऽഹന്യാപ്ലുത്യാദ്ഭിഃ സശിരസ്കം സഹ ഭര്ത്രാ അഹതാനി വസ്ത്രാണ്യാച്ഛാദയേദവദാതാനി, അവദാതാശ്ച സ്രജോ ഭൂഷണാനി ച ബിഭൃയാത്||൯||
सा चेदेवमाशासीत- बृहन्तमवदातं हर्यक्षमोजस्विनं शुचिं सत्त्वसम्पन्नं पुत्रमिच्छेयमिति, शुद्धस्नानात् प्रभृत्यस्यै मन्थमवदातयवानां मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्य श्वेताया गोः सरूपवत्सायाः पयसाऽऽलोड्य राजते कांस्ये वा पात्रे काले काले सप्ताहं सततं प्रयच्छेत् पानाय| प्रातश्च शालियवान्नविकारान् दधिमधुसर्पिर्भिः पयोभिर्वा संसृज्य भुञ्जीत, तथा सायमवदातशरणशयनासनपानवसनभूषणा च स्यात्| सायं प्रातश्च शश्वच्छ्वेतं महान्तं वृषभमाजानेयं वा हरिचन्दनाङ्गदं पश्येत्| सौम्याभिश्चैनां कथाभिर्मनोनुकूलाभिरुपासीत| सौम्याकृतिवचनोपचारचेष्टांश्च स्त्रीपुरुषानितरानपि चेन्द्रियार्थानवदातान् पश्येत्| सहचर्यश्चैनां प्रियहिताभ्यां सततमुपचरेयुस्तथा भर्ता| न च मिश्रीभावमापद्येयातामिति| अनेन विधिना सप्तरात्रं स्थित्वाऽष्टमेऽहन्याप्लुत्याद्भिः सशिरस्कं सह भर्त्रा अहतानि वस्त्राण्याच्छादयेदवदातानि, अवदाताश्च स्रजो भूषणानि च बिभृयात्||९||
🔊 Audio coming soon
ഹര്യക്ഷം സിംഹവിക്രമം; ഹര്യക്ഷതാ സാമുദ്രകൈഃ സ്തുതാ, തേനോപാദേയാ| ഇച്ഛേയമിത്യനേകാര്ഥത്വാദ്ധാതൂനാം ലഭേയമിത്യര്ഥഃ; തേന ‘ആശാസീത’ ഇത്യസ്യ ‘ഇച്ഛേയം’ ഇത്യനേന ന പൌനരുക്ത്യമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| കാലേ കാലേ ഇതി സായമ്പ്രാതഃ| അത്ര ച മന്ഥപാനസ്യ തഥാ ശാലിയവാന്നഭോജനസ്യ ച വിഹിതത്വാദുഭാവപി കാലേ കാലേ മാത്രയാ കരണീയൌ| ശരണം ഗൃഹമ്| ആജാനേയമ് ഉത്തമകുലജാതമശ്വമ്| ഹരിചന്ദനശബ്ദേന ശ്വേതചന്ദനം വിവക്ഷിതം, ഹരിശബ്ദസ്യാനേകാര്ഥത്വാത്; ഹരിശബ്ദേന ശ്വേതസ്യൈവ ഗ്രഹണം, പ്രശസ്തത്വാത്; അങ്ഗദഃ അങ്ഗരാഗഃ; കിംവാ അങ്ഗദഃ ബാഹുഭൂഷണമ്| പശ്യേദിതി ഉപലഭേത; തേന ശ്രോത്രമനോഭ്യാമപി അവദാതത്വഗ്രഹണം ലഭ്യതേ||൯||
Adhikarana ൬ (൧൦-൧൪) · Śloka ൧൪
തത ഋത്വിക് പ്രാഗുത്തരസ്യാം ദിശ്യഗാരസ്യ പ്രാഗ്പ്രവണമുദക്പ്രവണം വാ പ്രദേശമഭിസമീക്ഷ്യ, ഗോമയോദകാഭ്യാം സ്ഥണ്ഡിലമുപലിപ്യ, പ്രോക്ഷ്യ ചോദകേന, വേദീമസ്മിന് സ്ഥാപയേത്| താം പശ്ചിമേനാഹതവസ്ത്രസഞ്ചയേ ശ്വേതാര്ഷഭേ വാऽപ്യജിന ഉപവിശേദ് ബ്രാഹ്മണപ്രയുക്തഃ, രാജന്യപ്രയുക്തസ്തു വൈയാഘ്രേ ചര്മണ്യാനഡുഹേ വാ, വൈശ്യപ്രയുക്തസ്തു രൌരവേ ബാസ്തേ വാ| തത്രോപവിഷ്ടഃ പാലാശീഭിരൈങ്ഗുദീഭിരൌദുമ്ബരീഭിര്മാധൂകീഭിര്വാ സമിദ്ഭിരഗ്നിമുപസമാധായ, കുശൈഃ പരിസ്തീര്യ, പരിധിഭിശ്ച പരിധായ, ലാജൈഃ ശുക്ലാഭിശ്ച ഗന്ധവതീഭിഃ സുമനോഭിരുപകിരേത്| തത്ര പ്രണീയോദപാത്രം പവിത്രപൂതമുപസംസ്കൃത്യ സര്പിരാജ്യാര്ഥം യഥോക്തവര്ണാനാജാനേയാദീന് സമന്തതഃ സ്ഥാപയേത്||൧൦|| തതഃ പുത്രകാമാ പശ്ചിമതോऽഗ്നിം ദക്ഷിണതോ ബ്രാഹ്മണമുപവിശ്യാന്വാലഭേത സഹ ഭര്ത്രാ യഥേഷ്ടം പുത്രമാശാസാനാ| തതസ്തസ്യാ ആശാസാനായാ ഋത്വിക് പ്രജാപതിമഭിനിര്ദിശ്യ യോനൌ തസ്യാഃ കാമപരിപൂരണാര്ഥം കാമ്യാമിഷ്ടിം നിര്വര്തയേദ് ‘വിഷ്ണുര്യോനിം കല്പയതു’ ഇത്യനയര്ചാ| തതശ്ചൈവാജ്യേന സ്ഥാലീപാകമഭിഘാര്യ ത്രിര്ജുഹുയാദ്യഥാമ്നായമ്| മന്ത്രോപമന്ത്രിതമുദപാത്രം തസ്യൈ ദദ്യാത് സര്വോദകാര്ഥാന് കുരുഷ്വേതി| തതഃ സമാപ്തേ കര്മണി പൂര്വം ദക്ഷിണപാദമഭിഹരന്തീ പ്രദക്ഷിണമഗ്നിമനുപരിക്രാമേത് സഹ ഭര്ത്രാ| തതോ ബ്രാഹ്മണാന് സ്വസ്തി വാചയിത്വാऽऽജ്യശേഷം പ്രാശ്നീയാത് പൂര്വം പുമാന്, പശ്ചാത് സ്ത്രീ; ന ചോച്ഛിഷ്ടമവശേഷയേത്| തതസ്തൌ സഹ സംവസേയാതാമഷ്ടരാത്രം, തഥാവിധപരിച്ഛദാവേവ ച സ്യാതാം , തഥേഷ്ടപുത്രം ജനയേതാമ്||൧൧|| യാ തു സ്ത്രീ ശ്യാമം ലോഹിതാക്ഷം വ്യൂഢോരസ്കം മഹാബാഹും ച പുത്രമാശാസീത, യാ വാ കൃഷ്ണം കൃഷ്ണമൃദുദീര്ഘകേശം ശുക്ലാക്ഷം ശുക്ലദന്തം തേജസ്വിനമാത്മവന്തമ്; ഏഷ ഏവാനയോരപി ഹോമവിധിഃ| കിന്തു പരിബര്ഹോ വര്ണവര്ജം സ്യാത്| പുത്രവര്ണാനുരൂപസ്തു യഥാശീരേവ തയോഃ പരിബര്ഹോऽന്യഃ കാര്യഃ സ്യാത്||൧൨|| ശൂദ്രാ തു നമസ്കാരമേവ കുര്യാത് (ദേവാഗ്നിദ്വിജഗുരുതപസ്വിസിദ്ധേഭ്യഃ )||൧൩|| യാ യാ ച യഥാവിധം പുത്രമാശാസീത തസ്യാസ്തസ്യാസ്താം താം പുത്രാശിഷമനുനിശമ്യ താംസ്താഞ്ജനപദാന്മനസാऽനുപരിക്രാമയേത്| തതോ യാ യാ യേഷാം യേഷാം ജനപദാനാം മനുഷ്യാണാമനുരൂപം പുത്രമാശാസീത സാ സാ തേഷാം തേഷാം ജനപദാനാം മനുഷ്യാണാമാഹാരവിഹാരോപചാരപരിച്ഛദാനനുവിധത്സ്വേതി വാച്യാ സ്യാത്| ഇത്യേതത് സര്വം പുത്രാശിഷാം സമൃദ്ധികരം കര്മ വ്യാഖ്യാതം ഭവതി||൧൪||
तत ऋत्विक् प्रागुत्तरस्यां दिश्यगारस्य प्राग्प्रवणमुदक्प्रवणं वा प्रदेशमभिसमीक्ष्य, गोमयोदकाभ्यां स्थण्डिलमुपलिप्य, प्रोक्ष्य चोदकेन, वेदीमस्मिन् स्थापयेत्| तां पश्चिमेनाहतवस्त्रसञ्चये श्वेतार्षभे वाऽप्यजिन उपविशेद् ब्राह्मणप्रयुक्तः, राजन्यप्रयुक्तस्तु वैयाघ्रे चर्मण्यानडुहे वा, वैश्यप्रयुक्तस्तु रौरवे बास्ते वा| तत्रोपविष्टः पालाशीभिरैङ्गुदीभिरौदुम्बरीभिर्माधूकीभिर्वा समिद्भिरग्निमुपसमाधाय, कुशैः परिस्तीर्य, परिधिभिश्च परिधाय, लाजैः शुक्लाभिश्च गन्धवतीभिः सुमनोभिरुपकिरेत्| तत्र प्रणीयोदपात्रं पवित्रपूतमुपसंस्कृत्य सर्पिराज्यार्थं यथोक्तवर्णानाजानेयादीन् समन्ततः स्थापयेत्||१०|| ततः पुत्रकामा पश्चिमतोऽग्निं दक्षिणतो ब्राह्मणमुपविश्यान्वालभेत सह भर्त्रा यथेष्टं पुत्रमाशासाना| ततस्तस्या आशासानाया ऋत्विक् प्रजापतिमभिनिर्दिश्य योनौ तस्याः कामपरिपूरणार्थं काम्यामिष्टिं निर्वर्तयेद् ‘विष्णुर्योनिं कल्पयतु’ इत्यनयर्चा| ततश्चैवाज्येन स्थालीपाकमभिघार्य त्रिर्जुहुयाद्यथाम्नायम्| मन्त्रोपमन्त्रितमुदपात्रं तस्यै दद्यात् सर्वोदकार्थान् कुरुष्वेति| ततः समाप्ते कर्मणि पूर्वं दक्षिणपादमभिहरन्ती प्रदक्षिणमग्निमनुपरिक्रामेत् सह भर्त्रा| ततो ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वाऽऽज्यशेषं प्राश्नीयात् पूर्वं पुमान्, पश्चात् स्त्री; न चोच्छिष्टमवशेषयेत्| ततस्तौ सह संवसेयातामष्टरात्रं, तथाविधपरिच्छदावेव च स्यातां , तथेष्टपुत्रं जनयेताम्||११|| या तु स्त्री श्यामं लोहिताक्षं व्यूढोरस्कं महाबाहुं च पुत्रमाशासीत, या वा कृष्णं कृष्णमृदुदीर्घकेशं शुक्लाक्षं शुक्लदन्तं तेजस्विनमात्मवन्तम्; एष एवानयोरपि होमविधिः| किन्तु परिबर्हो वर्णवर्जं स्यात्| पुत्रवर्णानुरूपस्तु यथाशीरेव तयोः परिबर्होऽन्यः कार्यः स्यात्||१२|| शूद्रा तु नमस्कारमेव कुर्यात् (देवाग्निद्विजगुरुतपस्विसिद्धेभ्यः )||१३|| या या च यथाविधं पुत्रमाशासीत तस्यास्तस्यास्तां तां पुत्राशिषमनुनिशम्य तांस्ताञ्जनपदान्मनसाऽनुपरिक्रामयेत्| ततो या या येषां येषां जनपदानां मनुष्याणामनुरूपं पुत्रमाशासीत सा सा तेषां तेषां जनपदानां मनुष्याणामाहारविहारोपचारपरिच्छदाननुविधत्स्वेति वाच्या स्यात्| इत्येतत् सर्वं पुत्राशिषां समृद्धिकरं कर्म व्याख्यातं भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
സ്ഥണ്ഡിലം പൂജനസ്ഥാനമ് | വേദീം പിണ്ഡികാമ്| താം പശ്ചിമേനേതി വേദികായാഃ പശ്ചിമേ| ശ്വേതാര്ഷഭേ വാऽപ്യജിനേ ഇതി ശ്വേതവൃഷഭചര്മണി വേത്യര്ഥഃ| ബ്രാഹ്മണപ്രയുക്ത ഇതി യദി ബ്രാഹ്മണേന പുത്രേഷ്ട്യര്ഥം പ്രയുക്തഃ സ്യാത് തദാ സ ഋത്വിക് ശ്വേതവസ്ത്രസഞ്ചയേ ശ്വേതവൃഷഭചര്മണി വാ ഉപവിശേത്| രാജന്യപ്രയുക്തസ്തു വൈയാഘ്രാദിചര്മണി ‘ഉപവിശേത്’ ഇതി ശേഷഃ| രുരുഃ ഹരിണവിശേഷഃ| പരിധിഭിരിതി ചതുര്ഭിഃ പലാശബൃഹദ്ദണ്ഡൈഃ| പരിധായേതി വേഷ്ടയിത്വാ| പവിത്രമേവ പൂതം മന്ത്രേണ പവിത്രപൂതം, തച്ചോദപാത്രവിശേഷണമ്| ഉപസംസ്കൃത്യേതി തദുദപാത്രമേവ സംസ്കാരമന്ത്രൈരുപസംസ്കൃത്യ| സര്പിരാജ്യാര്ഥമിതി നവനീതം ഘൃതാര്ഥം; കിംവാ സര്പിര്ഘൃതമേവ, ആജ്യാര്ഥമിതി മന്ത്രപൂതഘൃതകരണാര്ഥമ്; ആജ്യശബ്ദേന മന്ത്രാഭിമന്ത്രിതം ഘൃതമുച്യതേ| പശ്ചിമതോऽഗ്നിം ദക്ഷിണതോ ബ്രാഹ്മണമിതി യഥാ പൂര്വേണാഗ്നിര്വാമേ ച ബ്രാഹ്മണോ ഭവതി തഥേത്യര്ഥഃ| അനുലഭേതേതി ഋത്വിക്പ്രയുക്താ ഋത്വിഗ്വിധാനമനുകുര്യാദിത്യര്ഥഃ| പ്രജാപതിമഭിനിര്ദിശ്യേതി ബ്രഹ്മാണമഭിമന്ത്രയ| യോനൌ കാമപൂരണാര്ഥമഗ്നാവിഷ്ടിം നിര്വപേത് ഇഷ്ടിം കുര്യാത്| വിഷ്ണുര്യോനിമിത്യാദികാ ഇഷ്ടിസാധികാ ഋക്| പാകമിതി ചരുമ്| അഭിഘാര്യേതി മിശ്രീകൃത്യ| യഥാമ്നായമിതി യഥാവേദമ്| കിന്തു പരിബര്ഹോ വര്ണവര്ജമിതി പരിബര്ഹഃ ശയനാസനപുഷ്പാദിപരിച്ഛദഃ; തേന യഥാവിധാ പുത്രേച്ഛാ തഥാവര്ണഃ പരിബര്ഹഃ കര്തവ്യ ഇതി വാക്യാര്ഥഃ| ശൂദ്രാവിധാനമാഹ- ശൂദ്രാ ത്വിത്യാദി| നമസ്കാരമേവ കുര്യാദിതി ശൂദ്രായാ മന്ത്രേ ഹോമേ ചാനധികാരാത് നമസ്കാരമാത്രകരണമ്||൧൦-൧൪||
Adhikarana ൭ (൧൫) · Śloka ൧൫
ന ഖലു കേവലമേതദേവ കര്മ വര്ണവൈശേഷ്യകരം ഭവതി| അപി തു തേജോധാതുരപ്യുദകാന്തരിക്ഷധാതുപ്രായോऽവദാതവര്ണകരോ ഭവതി, പൃഥിവീവായുധാതുപ്രായഃ കൃഷ്ണവര്ണകരഃ, സമസര്വധാതുപ്രായഃ ശ്യാമവര്ണകരഃ||൧൫||
न खलु केवलमेतदेव कर्म वर्णवैशेष्यकरं भवति| अपि तु तेजोधातुरप्युदकान्तरिक्षधातुप्रायोऽवदातवर्णकरो भवति, पृथिवीवायुधातुप्रायः कृष्णवर्णकरः, समसर्वधातुप्रायः श्यामवर्णकरः||१५||
🔊 Audio coming soon
വര്ണവിശേഷകരം ഹേത്വന്തരമാഹ- ന തു ഖല്വിത്യാദി| തേജോധാതുഃ കൃഷ്ണവര്ണേ ശ്യാമവര്ണേ ച വര്തതേ||൧൫||
Adhikarana ൮ (൧൬) · Śloka ൧൬
സത്ത്വവൈശേഷ്യകരാണി പുനസ്തേഷാം തേഷാം പ്രാണിനാം മാതാപിതൃസത്ത്വാന്യന്തര്വത്ന്യാഃ ശ്രുതയശ്ചാഭീക്ഷ്ണം സ്വോചിതം ച കര്മ സത്ത്വവിശേഷാഭ്യാസശ്ചേതി||൧൬||
सत्त्ववैशेष्यकराणि पुनस्तेषां तेषां प्राणिनां मातापितृसत्त्वान्यन्तर्वत्न्याः श्रुतयश्चाभीक्ष्णं स्वोचितं च कर्म सत्त्वविशेषाभ्यासश्चेति||१६||
🔊 Audio coming soon
വര്ണവിശേഷഹേതുമഭിധായ സത്ത്വഭേദഹേതുമാഹ- സത്ത്വേത്യാദി| മാതാപിതൃസത്ത്വാനീതി മാതാപിത്രനുകാരേണ സത്ത്വാനി പ്രായഃ പ്രഭാവാദേവ ഭവന്തി| അന്തര്വത്നീ ഗര്ഭിണീ| ശ്രുതയശ്ചാഭീക്ഷ്ണമിതി യഥാ ഗര്ഭിണീ ഗീതാദി ശൃണോതി, തഥാസത്ത്വമപത്യം ജനയതി| സ്വോചിതം ച കര്മേതി ഗര്ഭേണോപാര്ജിതം കര്മ സ്വഫലാനുരൂപം സത്ത്വം ജനയതി| സത്ത്വവിശേഷാഭ്യാസശ്ചേതി യഥാവിധം സത്ത്വം പുരുഷോऽഭ്യസ്യതി ജന്മാന്തരേ തഥാസത്ത്വ ഏവ ജായതേ| വചനം ഹി- “ജന്മ ജന്മ യദഭ്യസ്തം ദാനമധ്യയനം തപഃ| തേനൈവാഭ്യാസയോഗേന തച്ചൈവാഭ്യസതേ നരഃ” ഇതി||൧൬||
Adhikarana ൯ (൧൭) · Śloka ൧൭
യഥോക്തേന വിധിനോപസംസ്കൃതശരീരയോഃ സ്ത്രീപുരുഷയോര്മിശ്രീഭാവമാപന്നയോഃ ശുക്രം ശോണിതേന സഹ സംയോഗം സമേത്യാവ്യാപന്നമവ്യാപന്നേന യോനാവനുപഹതായാമപ്രദുഷ്ടേ ഗര്ഭാശയേ ഗര്ഭമഭിനിര്വര്തയത്യേകാന്തേന| യഥാ- നിര്മലേ വാസസി സുപരികല്പിതേ രഞ്ജനം സമുദിതഗുണമുപനിപാതാദേവ രാഗമഭിനിര്വര്തയതി, തദ്വത്; യഥാ വാ ക്ഷീരം ദധ്നാऽഭിഷുതമഭിഷവണാദ്വിഹായ സ്വഭാവമാപദ്യതേ ദധിഭാവം, ശുക്രം തദ്വത്||൧൭||
यथोक्तेन विधिनोपसंस्कृतशरीरयोः स्त्रीपुरुषयोर्मिश्रीभावमापन्नयोः शुक्रं शोणितेन सह संयोगं समेत्याव्यापन्नमव्यापन्नेन योनावनुपहतायामप्रदुष्टे गर्भाशये गर्भमभिनिर्वर्तयत्येकान्तेन| यथा- निर्मले वाससि सुपरिकल्पिते रञ्जनं समुदितगुणमुपनिपातादेव रागमभिनिर्वर्तयति, तद्वत्; यथा वा क्षीरं दध्नाऽभिषुतमभिषवणाद्विहाय स्वभावमापद्यते दधिभावं, शुक्रं तद्वत्||१७||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി ഗര്ഭോത്പത്തിക്രമമാഹ- യഥോക്തേനേത്യാദി| യഥോക്തേന വിധിനേതി പഞ്ചകര്മോക്തേന| രഞ്ജനം രാഗദ്രവ്യമ്| ദധ്യഭിഷുതമിതി ദധ്നാ സ്തോകമാത്രേണ മിശ്രിതമ്| ആപദ്യതേ ദധിഭാവമിതി ദധിത്വമാപദ്യതേ| തദ്വദിതി യഥാ ക്ഷീരം ദധി ഭവതി, രഞ്ജനം രാഗോ വാ ഭവതി, തഥാ ശുക്രം ഗര്ഭമഭിനിര്വര്തയതി| ശുക്രം യഥോക്തം ശോണിതയുക്തമിത്യര്ഥഃ||൧൭||
Adhikarana ൧൦ (൧൮) · Śloka ൧൮
ഏവമഭിനിര്വര്തമാനസ്യ ഗര്ഭസ്യ സ്ത്രീപുരുഷത്വേ ഹേതുഃ പൂര്വമുക്തഃ| യഥാ ഹി ബീജമനുപതപ്തമുപ്തം സ്വാം സ്വാം പ്രകൃതിമനുവിധീയതേ വ്രീഹിര്വാ വ്രീഹിത്വം യവോ വാ യവത്വം തഥാ സ്ത്രീപുരുഷാവപി യഥോക്തം ഹേതുവിഭാഗമനുവിധീയേതേ||൧൮||
एवमभिनिर्वर्तमानस्य गर्भस्य स्त्रीपुरुषत्वे हेतुः पूर्वमुक्तः| यथा हि बीजमनुपतप्तमुप्तं स्वां स्वां प्रकृतिमनुविधीयते व्रीहिर्वा व्रीहित्वं यवो वा यवत्वं तथा स्त्रीपुरुषावपि यथोक्तं हेतुविभागमनुविधीयेते||१८||
🔊 Audio coming soon
യഥോക്തം ഹേതുവിഭാഗമനുവിധീയേതേ ഇതി “രക്തേന കന്യാമധികേന പുത്രം ശുക്രേണ” (ശാ.അ.൨) ഇത്യാദിഗ്രന്ഥോക്തവിഭാഗം സ്ത്രീപുരുഷജനകമനുവിധീയേതേ||൧൮||
Adhikarana ൧൧ (൧൯) · Śloka ൧൯
തയോഃ കര്മണാ വേദോക്തേന വിവര്തനമുപദിശ്യതേ പ്രാഗ്വ്യക്തീഭാവാത് പ്രയുക്തേന സമ്യക്| കര്മണാം ഹി ദേശകാലസമ്പദുപേതാനാം നിയതമിഷ്ടഫലത്വം, തഥേതരേഷാമിതരത്വമ്| തസ്മാദാപന്നഗര്ഭാം സ്ത്രിയമഭിസമീക്ഷ്യ പ്രാഗ്വ്യക്തീഭാവാദ്ഗര്ഭസ്യ പുംസവനമസ്യൈ ദദ്യാത്| ഗോഷ്ഠേ ജാതസ്യ ന്യഗ്രോധസ്യ പ്രാഗുത്തരാഭ്യാം ശാഖാഭ്യാം ശുങ്ഗേ അനുപഹതേ ആദായ ദ്വാഭ്യാം ധാന്യമാഷാഭ്യാം സമ്പദുപേതാഭ്യാം ഗൌരസര്ഷപാഭ്യാം വാ സഹ ദധ്നി പ്രക്ഷിപ്യ പുഷ്യേണ പിബേത്, തഥൈവാപരാഞ്ജീവകര്ഷഭകാപാമാര്ഗസഹചരകല്കാംശ്ച യുഗപദേകൈകശോ യഥേഷ്ടം വാऽപ്യുപസംസ്കൃത്യ പയസാ, കുഡ്യകീടകം മത്സ്യകം വോദകാഞ്ജലൌ പ്രക്ഷിപ്യ പുഷ്യേണ പിബേത്, തഥാ കനകമയാന് രാജതാനായസാംശ്ച പുരുഷകാനഗ്നിവര്ണാനണുപ്രമാണാന് ദധ്നി പയസ്യുദകാഞ്ജലൌ വാ പ്രക്ഷിപ്യ പിബേദനവശേഷതഃ പുഷ്യേണ, പുഷ്യേണൈവ ച ശാലിപിഷ്ടസ്യ പച്യമാനസ്യോഷ്മാണമുപാഘ്രായ തസ്യൈവ ച പിഷ്ടസ്യോദകസംസൃഷ്ടസ്യ രസം ദേഹല്യാമുപനിധായ ദക്ഷിണേ നാസാപുടേ സ്വയമാസിഞ്ചേത് പിചുനാ| യച്ചാന്യദപി ബ്രാഹ്മണാ ബ്രൂയുരാപ്താ വാ സ്ത്രിയഃ പുംസവനമിഷ്ടം തച്ചാനുഷ്ഠേയമ്| ഇതി പുംസവനാനി||൧൯||
तयोः कर्मणा वेदोक्तेन विवर्तनमुपदिश्यते प्राग्व्यक्तीभावात् प्रयुक्तेन सम्यक्| कर्मणां हि देशकालसम्पदुपेतानां नियतमिष्टफलत्वं, तथेतरेषामितरत्वम्| तस्मादापन्नगर्भां स्त्रियमभिसमीक्ष्य प्राग्व्यक्तीभावाद्गर्भस्य पुंसवनमस्यै दद्यात्| गोष्ठे जातस्य न्यग्रोधस्य प्रागुत्तराभ्यां शाखाभ्यां शुङ्गे अनुपहते आदाय द्वाभ्यां धान्यमाषाभ्यां सम्पदुपेताभ्यां गौरसर्षपाभ्यां वा सह दध्नि प्रक्षिप्य पुष्येण पिबेत्, तथैवापराञ्जीवकर्षभकापामार्गसहचरकल्कांश्च युगपदेकैकशो यथेष्टं वाऽप्युपसंस्कृत्य पयसा, कुड्यकीटकं मत्स्यकं वोदकाञ्जलौ प्रक्षिप्य पुष्येण पिबेत्, तथा कनकमयान् राजतानायसांश्च पुरुषकानग्निवर्णानणुप्रमाणान् दध्नि पयस्युदकाञ्जलौ वा प्रक्षिप्य पिबेदनवशेषतः पुष्येण, पुष्येणैव च शालिपिष्टस्य पच्यमानस्योष्माणमुपाघ्राय तस्यैव च पिष्टस्योदकसंसृष्टस्य रसं देहल्यामुपनिधाय दक्षिणे नासापुटे स्वयमासिञ्चेत् पिचुना| यच्चान्यदपि ब्राह्मणा ब्रूयुराप्ता वा स्त्रियः पुंसवनमिष्टं तच्चानुष्ठेयम्| इति पुंसवनानि||१९||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി സ്ത്രീത്വേ പുരുഷത്വേ ച രക്താധികത്വം തഥാ ശുക്രാധികത്വം ച പൂര്വോക്തം ഹേതുമനൂദ്യ വൈദികം പുത്രജനകം വിധാനാന്തരമാഹ- തയോരിത്യാദി| വേദോക്തേനേതി ആയുര്വേദോക്തേന| പ്രാഗ്വ്യക്തീഭാവാദിതി യാവന്ന സ്ത്രീത്വം പുംസ്ത്വം വാ ഗര്ഭസ്യ വ്യക്തം ഭവതി താവദേവ തദ്വക്ഷ്യമാണം കര്മ ലിങ്ഗപരിവൃത്തികരം ഭവതി| വ്യക്തിസ്തു ദ്വിതീയേ മാസേ ഭവതി; യദുക്തം- “ദ്വിതീയേ മാസേ ഘനഃ സമ്പദ്യതേ” (ശാ. ൪) ഇത്യാദി; കിംവാ തൃതീയേ മാസേ അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗാഭിവ്യക്തേര്വ്യക്തീഭാവോ ജ്ഞേയഃ, ദ്വിതീയേ തു മാസേ ഗ്രന്ഥ്യാദിരൂപേ ഗര്ഭേ പ്രത്യങ്ഗവ്യക്തീഭാവോ ന വ്യക്തഃ; തേന വക്ഷ്യമാണം കര്മ മാസദ്വയം യാവത് കര്തവ്യമ്| പ്രയുക്തേനേതി പൂര്വേണ സമ്ബധ്യതേ| നിയതം നിശ്ചിതമ്| തഥേതരേഷാമിതരത്വമിതി കര്മണാം ദേശകാലവിഗുണാനാമനിഷ്ടഫലം നിശ്ചിതമിത്യര്ഥഃ| പുംസവനമിതി പുംസ്ത്വകാരകം കര്മ| ഗോഷ്ഠഃ ഗവാം വിശ്രാമസ്ഥാനമ്| അത്ര ച സ്ഥാനാദിവിശേഷപരിഗ്രഹ ഏവ ഫലദോ ഭവതീതി വചനാദുന്നീയതേ, നാത്രാസ്മാദൃശാം യുക്തയഃ പ്രഭവന്തി| ധാന്യമാഷശബ്ദേന വ്രീഹിമാഷം ഗ്രാഹയന്തി, സുവര്ണമാഷം ച വ്യാവര്തയന്തി| ഗൌരസര്ഷപഃ ശ്വേതസര്ഷപഃ| പുഷ്യേണേതി പുഷ്യനക്ഷത്രേണ| യഥേഷ്ടമിത്യനേന ദ്വിശസ്ത്രിശോ വാ പിബേദിത്യപി ദര്ശയതി| കുഡ്യകീടഃ ‘കവഡിഗണാ ’ ഇതി ഖ്യാതഃ; കിംവാ ജ്യേഷ്ഠീ കുഡ്യകീടഃ| ജതൂകര്ണേऽപ്യത്ര പ്രയോഗേ ‘ഭിത്തിമത്സ്യഃ’ ഇതി പഠ്യതേ, ഭിത്തിമത്സ്യശബ്ദേന ച പാശ്ചാത്യേ ‘ജ്യേഷ്ഠീ’ ഉച്യതേ| മത്സ്യകഃ ഹ്രസ്വമത്സ്യഃ| ദേഹലീ ഗൃഹദ്വാരാധഃകാഷ്ഠം, തത്രോപനിധായ ‘ശിര’ ഇതി ശേഷഃ; കിംവാ ആത്മാനമേവ ദേഹല്യാമുപനിധായേതി മന്തവ്യമ്| യദുക്തം ജതൂകര്ണേ- “ദേഹല്യാമാസീനാ” ഇതി||൧൯||
Adhikarana ൧൨ (൨൦) · Śloka ൨൦
അത ഊര്ധ്വം ഗര്ഭസ്ഥാപനാനി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ- ഐന്ദ്രീ ബ്രാഹ്മീ ശതവീര്യാ സഹസ്രവീര്യാऽമോഘാऽവ്യഥാ ശിവാऽരിഷ്ടാ വാട്യപുഷ്പീ വിഷ്വക്സേനകാന്താ ചേത്യാസാമോഷധീനാം ശിരസാ ദക്ഷിണേന വാ പാണിനാ ധാരണം, ഏതാഭിശ്ചൈവ സിദ്ധസ്യ പയസഃ സര്പിഷോ വാ പാനമ്, ഏതാഭിശ്ചൈവ പുഷ്യേ പുഷ്യേ സ്നാനം, സദാ ച താഃ സമാലഭേത| തഥാ സര്വാസാം ജീവനീയോക്താനാമോഷധീനാം സദോപയോഗസ്തൈസ്തൈരുപയോഗവിധിഭിഃ| ഇതി ഗര്ഭസ്ഥാപനാനി വ്യാഖ്യാതാനി ഭവന്തി||൨൦||
अत ऊर्ध्वं गर्भस्थापनानि व्याख्यास्यामः- ऐन्द्री ब्राह्मी शतवीर्या सहस्रवीर्याऽमोघाऽव्यथा शिवाऽरिष्टा वाट्यपुष्पी विष्वक्सेनकान्ता चेत्यासामोषधीनां शिरसा दक्षिणेन वा पाणिना धारणं, एताभिश्चैव सिद्धस्य पयसः सर्पिषो वा पानम्, एताभिश्चैव पुष्ये पुष्ये स्नानं, सदा च ताः समालभेत| तथा सर्वासां जीवनीयोक्तानामोषधीनां सदोपयोगस्तैस्तैरुपयोगविधिभिः| इति गर्भस्थापनानि व्याख्यातानि भवन्ति||२०||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി സ്ഥിതസ്യ ഗര്ഭസ്യ ഗര്ഭോപഘാതകഭാവപ്രഭാവഖണ്ഡകത്വേന യത് പുനഃ സ്ഥിതികാരകം തദ്ഗര്ഭസ്ഥാപനമുച്യതേ- അത ഊര്ധ്വമിത്യാദിനാ| ഐന്ദ്രീ ഗോരക്ഷകര്കടീ| ശതവീര്യാസഹസ്രവീര്യേ ദൂര്വാദ്വയമ്| അമോഘാ പാടലാ| അവ്യഥാ ഗുഡൂചീ| അരിഷ്ടാ കടുരോഹിണീ| വാട്യപുഷ്പീ പീതബലാ| വിഷ്വക്സേനകാന്താ പ്രിയങ്ഗുഃ||൨൦||
Adhikarana ൧൩ (൨൧) · Śloka ൨൧
ഗര്ഭോപഘാതകരാസ്ത്വിമേ ഭാവാ ഭവന്തി; തദ്യഥാ- ഉത്കടവിഷമകഠിനാസനസേവിന്യാ വാതമൂത്രപുരീഷവേഗാനുപരുന്ധത്യാ ദാരുണാനുചിതവ്യായാമസേവിന്യാസ്തീക്ഷ്ണോഷ്ണാതിമാത്രസേവിന്യാഃ പ്രമിതാശനസേവിന്യാ ഗര്ഭോ മ്രിയതേऽന്തഃ കുക്ഷേഃ, അകാലേ വാ സ്രംസതേ, ശോഷീ വാ ഭവതി; തഥാऽഭിഘാതപ്രപീഡനൈഃ ശ്വഭ്രകൂപപ്രപാതദേശാവലോകനൈര്വാऽഭീക്ഷ്ണം മാതുഃ പ്രപതത്യകാലേഗര്ഭഃ, തഥാऽതിമാത്രസങ്ക്ഷോഭിഭിര്യാനൈര്യാനേന, അപ്രിയാതിമാത്രശ്രവണൈര്വാ| പ്രതതോത്താനശായിന്യാഃ പുനര്ഗര്ഭസ്യ നാഭ്യാശ്രയാ നാഡീ കണ്ഠമനുവേഷ്ടയതി, വിവൃതശായിനീ നക്തഞ്ചാരിണീ ചോന്മത്തം ജനയതി, അപസ്മാരിണം പുനഃ കലികലഹശീലാ, വ്യവായശീലാ ദുര്വപുഷമഹ്രീകം സ്ത്രൈണം വാ, ശോകനിത്യാ ഭീതമപചിതമല്പായുഷം വാ, അഭിധ്യാത്രീ പരോപതാപിനമീര്ഷ്യും സ്ത്രൈണം വാ, സ്തേനാ ത്വായാസബഹുലമതിദ്രോഹിണമകര്മശീലം വാ, അമര്ഷിണീ ചണ്ഡമൌപധികമസൂയകം വാ സ്വപ്നനിത്യാ തന്ദ്രാലുമബുധമല്പാഗ്നിം വാ, മദ്യനിത്യാ പിപാസാലുമല്പസ്മൃതിമനവസ്ഥിതചിത്തം വാ, ഗോധാമാംസപ്രായാ ശാര്കരിണമശ്മരിണം ശനൈര്മേഹിണം വാ, വരാഹമാംസപ്രായാ രക്താക്ഷം ക്രഥനമതിപരുഷരോമാണം വാ, മത്സ്യമാംസനിത്യാ ചിരനിമേഷം സ്തബ്ധാക്ഷം വാ, മധുരനിത്യാ പ്രമേഹിണം മൂകമതിസ്ഥൂലം വാ, അമ്ലനിത്യാ രക്തപിത്തിനം ത്വഗക്ഷിരോഗിണം വാ, ലവണനിത്യാ ശീഘ്രവലീപലിതം ഖാലിത്യരോഗിണം വാ, കടുകനിത്യാ ദുര്ബലമല്പശുക്രമനപത്യം വാ, തിക്തനിത്യാ ശോഷിണമബലമനുപചിതം വാ, കഷായനിത്യാ ശ്യാവമാനാഹിനമുദാവര്തിനം വാ, യദ്യച്ച യസ്യ യസ്യ വ്യാധേര്നിദാനമുക്തം തത്തദാസേവമാനാऽന്തര്വത്നീ തന്നിമിത്തവികാരബഹുലമപത്യം ജനയതി| പിതൃജാസ്തു ശുക്രദോഷാ മാതൃജൈരപചാരൈര്വ്യാഖ്യാതാഃ| ഇതി ഗര്ഭോപഘാതകരാ ഭാവാ ഭവന്ത്യുക്താഃ | തസ്മാദഹിതാനാഹാരവിഹാരാന് പ്രജാസമ്പദമിച്ഛന്തീ സ്ത്രീ വിശേഷേണ വര്ജയേത്| സാധ്വാചാരാ ചാത്മാനമുപചരേദ്ധിതാഭ്യാമാഹാരവിഹാരാഭ്യാമിതി||൨൧||
गर्भोपघातकरास्त्विमे भावा भवन्ति; तद्यथा- उत्कटविषमकठिनासनसेविन्या वातमूत्रपुरीषवेगानुपरुन्धत्या दारुणानुचितव्यायामसेविन्यास्तीक्ष्णोष्णातिमात्रसेविन्याः प्रमिताशनसेविन्या गर्भो म्रियतेऽन्तः कुक्षेः, अकाले वा स्रंसते, शोषी वा भवति; तथाऽभिघातप्रपीडनैः श्वभ्रकूपप्रपातदेशावलोकनैर्वाऽभीक्ष्णं मातुः प्रपतत्यकालेगर्भः, तथाऽतिमात्रसङ्क्षोभिभिर्यानैर्यानेन, अप्रियातिमात्रश्रवणैर्वा| प्रततोत्तानशायिन्याः पुनर्गर्भस्य नाभ्याश्रया नाडी कण्ठमनुवेष्टयति, विवृतशायिनी नक्तञ्चारिणी चोन्मत्तं जनयति, अपस्मारिणं पुनः कलिकलहशीला, व्यवायशीला दुर्वपुषमह्रीकं स्त्रैणं वा, शोकनित्या भीतमपचितमल्पायुषं वा, अभिध्यात्री परोपतापिनमीर्ष्युं स्त्रैणं वा, स्तेना त्वायासबहुलमतिद्रोहिणमकर्मशीलं वा, अमर्षिणी चण्डमौपधिकमसूयकं वा स्वप्ननित्या तन्द्रालुमबुधमल्पाग्निं वा, मद्यनित्या पिपासालुमल्पस्मृतिमनवस्थितचित्तं वा, गोधामांसप्राया शार्करिणमश्मरिणं शनैर्मेहिणं वा, वराहमांसप्राया रक्ताक्षं क्रथनमतिपरुषरोमाणं वा, मत्स्यमांसनित्या चिरनिमेषं स्तब्धाक्षं वा, मधुरनित्या प्रमेहिणं मूकमतिस्थूलं वा, अम्लनित्या रक्तपित्तिनं त्वगक्षिरोगिणं वा, लवणनित्या शीघ्रवलीपलितं खालित्यरोगिणं वा, कटुकनित्या दुर्बलमल्पशुक्रमनपत्यं वा, तिक्तनित्या शोषिणमबलमनुपचितं वा, कषायनित्या श्यावमानाहिनमुदावर्तिनं वा, यद्यच्च यस्य यस्य व्याधेर्निदानमुक्तं तत्तदासेवमानाऽन्तर्वत्नी तन्निमित्तविकारबहुलमपत्यं जनयति| पितृजास्तु शुक्रदोषा मातृजैरपचारैर्व्याख्याताः| इति गर्भोपघातकरा भावा भवन्त्युक्ताः | तस्मादहितानाहारविहारान् प्रजासम्पदमिच्छन्ती स्त्री विशेषेण वर्जयेत्| साध्वाचारा चात्मानमुपचरेद्धिताभ्यामाहारविहाराभ्यामिति||२१||
🔊 Audio coming soon
ബാലസ്യാചിരജാതസ്യാപി ഗര്ഭവ്യപദേശോ ഭവതി, തേന കുക്ഷേര്ബഹിരപി മരണസദ്ഭാവേ അന്തഃകുക്ഷേരിതി വിശേഷണമുപപന്നമ്| പ്രതതോത്താനശായിനീ ഉത്താനശയനശീലാ| വിവൃതേ അനാവൃതേ ദേശേ ശയനശീലാ വിവൃതശായിനീ| വിവൃതശായിനീ തഥാ നക്തഞ്ചാരിണീ ച രക്ഷഃപ്രഭൃതിഭൂതാഭിഗമനീയാ ഭവതി; തതശ്ച ഭൂതൈരഭിഭൂതോ ഗര്ഭ ഉന്മത്തോ ഭവതീതി യുക്തമ്| കലിഃ വാചികഃ, കലഹസ്തു ശാരീരകഃ | സ്ത്രൈണം സ്ത്രീവശമ്| അഭിധ്യാത്രീ മനസാ ദ്രോഹണശീലാ| ഔപധികം ശാഠ്യപ്രചാരിണമ്| ക്രഥനമ് അകസ്മാദുച്ഛ്വാസാവരോധഃ, തദ്വാനപി ‘ക്രഥന’ ഇത്യുച്യതേ| മധുരനിത്യേഹ ഗര്ഭിണീവിഹിതം ക്ഷീരം വിഹായാന്യമധുരാനുസേവിനീ ബോദ്ധവ്യാ; ക്ഷീരസ്യ തു വിഹിതത്വേന പ്രാശസ്ത്യമ്| തത്ര ഷണ്ണാമപി രസാനാമത്യര്ഥോപയോഗേ ദോഷമഭിധായ യത് പുനര്മദ്യാദീനാമത്യര്ഥസേവനേ പൃഥഗ്ദോഷം ബ്രൂതേ, തദ്ദ്രവ്യപ്രഭാവസ്യ ദോഷവിശേഷാഭിധാനാര്ഥമിതി ജ്ഞേയമ്| യദ്വസ്തുസേവയാ യേ വികാരാ ഇഹ ഗര്ഭസ്യോചിതനിദാനാ ദൃശ്യന്തേ തേ താവദുചിതോത്പാദാ ഏവ| യഥാ- നിദ്രാതിസേവയാ തന്ദ്രാലുഃ, മധുരസേവയാ മേഹീ, അമ്ലേന രക്തപിത്താദിയുക്ത ഇത്യാദി| യേ തു ഹേത്വസദൃശാ വികാരാ ഗര്ഭസ്യ ദൃശ്യന്തേ, യഥാ- ഗോധാമാംസേന ശര്കരാശ്മരീത്യാദി, തേऽപി ദ്രവ്യപ്രഭാവാദേവ ജ്ഞേയാഃ| യദ്യപി ഗര്ഭഗ്രഹണാത് പ്രാഗപി സ്ത്രിയാ അപഥ്യസേവാऽऽര്തവദുഷ്ടിദ്വാരാ ഗര്ഭേ വികാരം ജനയതി, തഥാ പുരുഷസ്യാപഥ്യസേവാ ശുക്രദുഷ്ടിദ്വാരാ ഗര്ഭേ ദുഷ്ടിം ജനയതീതി ഇഹൈവ ‘പിതൃജാസ്തു’ ഇത്യാദിനാ ഗ്രന്ഥേന വക്തവ്യം, തഥാऽപി ഗൃഹീതഗര്ഭായാഃ സ്ത്രിയാ അപചാരവിശേഷേണാവ്യവധാനാദ്ഗര്ഭദുഷ്ടികരാ ഭവന്തീതി കൃത്വാ ‘തത്തദാസേവമാനാऽന്തര്വത്നീ’ ഇത്യുക്തമ്| മാതൃജൈരപചാരൈര്വ്യാഖ്യാതാ ഇതി യഥാ മാതുരപചാരാനുരൂപാ ഗര്ഭവ്യാധയോ ഭവന്തി; ഏവം പിതുരപി വ്യവായാത് പ്രാഗപചാരേണ ശുക്രദുഷ്ട്യാऽപചാരാനുരൂപാ വ്യാധയോ ഭവന്തീത്യര്ഥഃ| സ്ത്രീ വിശേഷേണേത്യനേന പുരുഷോऽപി വര്ജയേദിതി ദര്ശയതി| സാധ്വാചാരേതി മങ്ഗലാചാരശീലാ||൨൧||
Adhikarana ൧൪ (൨൨-൨൪) · Śloka ൨൪
വ്യാധീംശ്ചാസ്യാ മൃദുമധുരശിശിരസുഖസുകുമാരപ്രായൈരൌഷധാഹാരോപചാരൈരുപചരേത്, ന ചാസ്യാ വമനവിരേചനശിരോവിരേചനാനി പ്രയോജയേത്, ന രക്തമവസേചയേത്, സര്വകാലം ച നാസ്ഥാപനമനുവാസനം വാ കുര്യാദന്യത്രാത്യയികാദ്വ്യാധേഃ| അഷ്ടമം മാസമുപാദായ വമനാദിസാധ്യേഷു പുനര്വികാരേഷ്വാത്യയികേഷു മൃദുഭിര്വമനാദിഭിസ്തദര്ഥകാരിഭിര്വോപചാരഃ സ്യാത്| പൂര്ണമിവ തൈലപാത്രമസങ്ക്ഷോഭയതാऽന്തര്വത്നീ ഭവത്യുപചര്യാ||൨൨|| സാ ചേദപചാരാദ് ദ്വയോസ്ത്രിഷു വാ മാസേഷു പുഷ്പം പശ്യേന്നാസ്യാ ഗര്ഭഃ സ്ഥാസ്യതീതി വിദ്യാത്; അജാതസാരോ ഹി തസ്മിന് കാലേ ഭവതി ഗര്ഭഃ||൨൩|| സാ ചേച്ചതുഷ്പ്രഭൃതിഷു മാസേഷു ക്രോധശോകാസൂയേര്ഷ്യാഭയത്രാസവ്യവായവ്യായാമസങ്ക്ഷോഭസന്ധാരണവിഷമാശനശയനസ്ഥാനക്ഷുത്പിപാസാതിയോഗാത് കദാഹാരാദ്വാ പുഷ്പം പശ്യേത്, തസ്യാ ഗര്ഭസ്ഥാപനവിധിമുപദേക്ഷ്യാമഃ| പുഷ്പദര്ശനാദേവൈനാം ബ്രൂയാത്- ശയനം താവന്മൃദുസുഖശിശിരാസ്തരണസംസ്തീര്ണമീഷദവനതശിരസ്കം പ്രതിപദ്യസ്വേതി| തതോ യഷ്ടീമധുകസര്പിര്ഭ്യാം പരമശിശിരവാരിണീ സംസ്ഥിതാഭ്യാം പിചുമാപ്ലാവ്യോപസ്ഥസമീപേ സ്ഥാപയേത്തസ്യാഃ, തഥാ ശതധൌതസഹസ്രധൌതാഭ്യാം സര്പിര്ഭ്യാമധോനാഭേഃ സര്വതഃ പ്രദിഹ്യാത്, സര്വതശ്ച ഗവ്യേന ചൈനാം പയസാ സുശീതേന മധുകാമ്ബുനാ വാ ന്യഗ്രോധാദികഷായേണ വാ പരിഷേചയേദധോ നാഭേഃ, ഉദകം വാ സുശീതമവഗാഹയേത്, ക്ഷീരിണാം കഷായദ്രുമാണാം ച സ്വരസപരിപീതാനി ചേലാനി ഗ്രാഹയേത്, ന്യഗ്രോധാദിശുങ്ഗാസിദ്ധയോര്വാക്ഷീരസര്പിഷോഃ പിചും ഗ്രാഹയേത്, അതശ്ചൈവാക്ഷമാത്രം പ്രാശയേത്, പ്രാശയേദ്വാ കേവലം ക്ഷീരസര്പിഃ, പദ്മോത്പലകുമുദകിഞ്ജല്കാംശ്ചാസ്യൈ സമധുശര്കരാന് ലേഹാര്ഥം ദദ്യാത്, ശൃങ്ഗാടകപുഷ്കരബീജകശേരുകാന് ഭക്ഷ്ണാര്ഥം, ഗന്ധപ്രിയങ്ഗ്വസിതോത്പലശാലൂകോദുമ്ബരശലാടുന്യഗ്രോധശുങ്ഗാനി വാ പായയേദേനാമാജേന പയസാ, പയസാ ചൈനാം ബലാതിബലാശാലിഷഷ്ടികേക്ഷുമൂലകാകോലീശൃതേന സമധുശര്കരം രക്തശാലീനാമോദനം മൃദുസുരഭിശീതലം ഭോജയേത്, ലാവകപിഞ്ജലകുരങ്ഗശമ്ബരശശഹരിണൈണകാലപുച്ഛകരസേന വാ ഘൃതസുസംസ്കൃതേന സുഖശിശിരോപവാതദേശസ്ഥാം ഭോജയേത്, ക്രോധശോകായാസവ്യവായവ്യായാമേഭ്യശ്ചാഭിരക്ഷേത്, സൌമ്യാഭിശ്ചൈനാം കഥാഭിര്മനോനുകൂലാഭിരുപാസീത; തഥാऽസ്യാ ഗര്ഭസ്തിഷ്ഠതി||൨൪||
व्याधींश्चास्या मृदुमधुरशिशिरसुखसुकुमारप्रायैरौषधाहारोपचारैरुपचरेत्, न चास्या वमनविरेचनशिरोविरेचनानि प्रयोजयेत्, न रक्तमवसेचयेत्, सर्वकालं च नास्थापनमनुवासनं वा कुर्यादन्यत्रात्ययिकाद्व्याधेः| अष्टमं मासमुपादाय वमनादिसाध्येषु पुनर्विकारेष्वात्ययिकेषु मृदुभिर्वमनादिभिस्तदर्थकारिभिर्वोपचारः स्यात्| पूर्णमिव तैलपात्रमसङ्क्षोभयताऽन्तर्वत्नी भवत्युपचर्या||२२|| सा चेदपचाराद् द्वयोस्त्रिषु वा मासेषु पुष्पं पश्येन्नास्या गर्भः स्थास्यतीति विद्यात्; अजातसारो हि तस्मिन् काले भवति गर्भः||२३|| सा चेच्चतुष्प्रभृतिषु मासेषु क्रोधशोकासूयेर्ष्याभयत्रासव्यवायव्यायामसङ्क्षोभसन्धारणविषमाशनशयनस्थानक्षुत्पिपासातियोगात् कदाहाराद्वा पुष्पं पश्येत्, तस्या गर्भस्थापनविधिमुपदेक्ष्यामः| पुष्पदर्शनादेवैनां ब्रूयात्- शयनं तावन्मृदुसुखशिशिरास्तरणसंस्तीर्णमीषदवनतशिरस्कं प्रतिपद्यस्वेति| ततो यष्टीमधुकसर्पिर्भ्यां परमशिशिरवारिणी संस्थिताभ्यां पिचुमाप्लाव्योपस्थसमीपे स्थापयेत्तस्याः, तथा शतधौतसहस्रधौताभ्यां सर्पिर्भ्यामधोनाभेः सर्वतः प्रदिह्यात्, सर्वतश्च गव्येन चैनां पयसा सुशीतेन मधुकाम्बुना वा न्यग्रोधादिकषायेण वा परिषेचयेदधो नाभेः, उदकं वा सुशीतमवगाहयेत्, क्षीरिणां कषायद्रुमाणां च स्वरसपरिपीतानि चेलानि ग्राहयेत्, न्यग्रोधादिशुङ्गासिद्धयोर्वाक्षीरसर्पिषोः पिचुं ग्राहयेत्, अतश्चैवाक्षमात्रं प्राशयेत्, प्राशयेद्वा केवलं क्षीरसर्पिः, पद्मोत्पलकुमुदकिञ्जल्कांश्चास्यै समधुशर्करान् लेहार्थं दद्यात्, शृङ्गाटकपुष्करबीजकशेरुकान् भक्ष्णार्थं, गन्धप्रियङ्ग्वसितोत्पलशालूकोदुम्बरशलाटुन्यग्रोधशुङ्गानि वा पाययेदेनामाजेन पयसा, पयसा चैनां बलातिबलाशालिषष्टिकेक्षुमूलकाकोलीशृतेन समधुशर्करं रक्तशालीनामोदनं मृदुसुरभिशीतलं भोजयेत्, लावकपिञ्जलकुरङ्गशम्बरशशहरिणैणकालपुच्छकरसेन वा घृतसुसंस्कृतेन सुखशिशिरोपवातदेशस्थां भोजयेत्, क्रोधशोकायासव्यवायव्यायामेभ्यश्चाभिरक्षेत्, सौम्याभिश्चैनां कथाभिर्मनोनुकूलाभिरुपासीत; तथाऽस्या गर्भस्तिष्ठति||२४||
🔊 Audio coming soon
മൃദുഭിര്വമനാദിഭിരിതി മൃദുദ്രവ്യകൃതൈരല്പമാത്രൈശ്ച വമനാദിഭിരിത്യര്ഥഃ| തദര്ഥകാരിഭിര്വേതി യഥാ വമനാര്ഥകാരി നിഷ്ഠീവനം, വിരേചനാര്ഥകാരിണീ ഫലവര്തിഃ, ഇത്യാദിഭിരുപചാരഃ കര്തവ്യഃ| സന്ധാരണം വേഗസന്ധാരണമ്| കദാഹാരഃ കുത്സിതാഹാരഃ| ശിശിരം ശീതമ്| യഷ്ടീമധുകസിദ്ധം സര്പിഃ യഷ്ടീമധുകസര്പിഃ| ചേലാനി ഗ്രാഹയേദിത്യത്ര ‘യോനിം’ ഇതി ശേഷഃ| അതശ്ചൈവേതി ന്യഗ്രോധാദിശുങ്ഗാത്| കിംവാ ‘ക്ഷീരസര്പിഷഃ’ ഇത്യസ്മിന് പാഠേ ക്ഷീരോത്ഥിതം സര്പിഃ ക്ഷീരസര്പിഃ||൨൨-൨൪||
Adhikarana ൧൫ (൨൫-൨൬) · Śloka ൨൬
യസ്യാഃ പുനരാമാന്വയാത് പുഷ്പദര്ശനം സ്യാത്, പ്രായസ്തസ്യാസ്തദ്ഗര്ഭോപഘാതകരം ഭവതി, വിരുദ്ധോപക്രമത്വാത്തയോഃ||൨൫|| യസ്യാഃ പുനരുഷ്ണതീക്ഷ്ണോപയോഗാദ്ഗര്ഭിണ്യാ മഹതി സഞ്ജാതസാരേ ഗര്ഭേ പുഷ്പദര്ശനം സ്യാദന്യോ വാ യോനിസ്രാവസ്തസ്യാ ഗര്ഭോ വൃദ്ധിം ന പ്രാപ്നോതി നിഃസ്രുതത്വാത്; സ കാലമവതിഷ്ഠതേऽതിമാത്രം, തമുപവിഷ്ടകമിത്യാചക്ഷതേ കേചിത്| ഉപവാസവ്രതകര്മപരായാഃ പുനഃ കദാഹാരായാഃ സ്നേഹദ്വേഷിണ്യാ വാതപ്രകോപണോക്താന്യാസേവമാനായാ ഗര്ഭോ വൃദ്ധിം ന പ്രാപ്നോതി പരിശുഷ്കത്വാത്; സ ചാപി കാലമവതിഷ്ഠതേऽതിമാത്രമ് , അസ്പന്ദനശ്ച ഭവതി, തം തു നാഗോദരമിത്യാചക്ഷതേ||൨൬||
यस्याः पुनरामान्वयात् पुष्पदर्शनं स्यात्, प्रायस्तस्यास्तद्गर्भोपघातकरं भवति, विरुद्धोपक्रमत्वात्तयोः||२५|| यस्याः पुनरुष्णतीक्ष्णोपयोगाद्गर्भिण्या महति सञ्जातसारे गर्भे पुष्पदर्शनं स्यादन्यो वा योनिस्रावस्तस्या गर्भो वृद्धिं न प्राप्नोति निःस्रुतत्वात्; स कालमवतिष्ठतेऽतिमात्रं, तमुपविष्टकमित्याचक्षते केचित्| उपवासव्रतकर्मपरायाः पुनः कदाहारायाः स्नेहद्वेषिण्या वातप्रकोपणोक्तान्यासेवमानाया गर्भो वृद्धिं न प्राप्नोति परिशुष्कत्वात्; स चापि कालमवतिष्ठतेऽतिमात्रम् , अस्पन्दनश्च भवति, तं तु नागोदरमित्याचक्षते||२६||
🔊 Audio coming soon
ആമാന്വയാദിതി ആമജനകഹേതോഃ സകാശാദിത്യര്ഥഃ| വിരുദ്ധോപക്രമത്വാദിതി ഗര്ഭസ്രാവേ ഹി സ്തമ്ഭനം കര്തവ്യം, തച്ച ശീതം മൃദു മധുരം ച; തച്ചാമവിരുദ്ധമ്, ആമജനകത്വാത്; ഇതി വിരുദ്ധോപക്രമതാ| അന്യോ വേതി ആര്തവലക്ഷണവ്യതിരിക്തഃ| യദ്യപി കേചിദിത്യുക്തം, തഥാऽപ്യപ്രതിഷേധാദാചാര്യസ്യാപ്യേതത് സമ്മതമ്||൨൫-൨൬||
Adhikarana ൧൬ (൨൭-൨൯) · Śloka ൨൯
നാര്യോസ്തയോരുഭയോരപി ചികിത്സിതവിശേഷമുപദേക്ഷ്യാമഃ- ഭൌതികജീവനീയബൃംഹണീയമധുരവാതഹരസിദ്ധാനാം സര്പിഷാം പയസാമാമഗര്ഭാണാം ചോപയോഗോ ഗര്ഭവൃദ്ധികരഃ; തഥാ സമ്ഭോജനമേതൈരേവ സിദ്ധൈശ്ച ഘൃതാദിഭിഃ സുഭിക്ഷായാഃ , അഭീക്ഷ്ണം യാനവാഹനാപമാര്ജനാവജൃമ്ഭണൈരുപപാദനമിതി||൨൭|| യസ്യാഃ പുനര്ഗര്ഭഃ പ്രസുപ്തോ ന സ്പന്ദതേ താം ശ്യേനമത്സ്യഗവയശിഖിതാമ്രചൂഡതിത്തിരീണാമന്യതമസ്യ സര്പിഷ്മതാ രസേന മാഷയൂഷേണ വാ പ്രഭൂതസര്പിഷാ മൂലകയൂഷേണ വാ രക്തശാലീനാമോദനം മൃദുമധുരശീതലം ഭോജയേത്| തൈലാഭ്യങ്ഗേന ചാസ്യാ അഭീക്ഷ്ണമുദരബസ്തിവങ്ക്ഷണോരുകടീപാര്ശ്വപൃഷ്ഠപ്രദേശാനീഷദുഷ്ണേനോപചരേത്||൨൮|| യസ്യാഃ പുനരുദാവര്തവിബന്ധഃ സ്യാദഷ്ടമേ മാസേ ന ചാനുവാസനസാധ്യം മന്യേത തതസ്തസ്യാസ്തദ്വികാരപ്രശമനമുപകല്പയേന്നിരൂഹമ്| ഉദാവര്തോ ഹ്യുപേക്ഷിതഃ സഹസാ സഗര്ഭാം ഗര്ഭിണീം ഗര്ഭമഥവാऽതിപാതയേത്| തത്ര വീരണശാലിഷഷ്ടികകുശകാശേക്ഷുവാലികാവേതസപരിവ്യാധമൂലാനാം ഭൂതീകാനന്താകാശ്മര്യപരൂഷകമധുകമൃദ്വീകാനാം ച പയസാऽര്ധോദകേനോദ്ഗമയ്യ രസം പ്രിയാലബിഭീതകമജ്ജതിലകല്കസമ്പ്രയുക്തമീഷല്ലവണമനത്യുഷ്ണം ച നിരൂഹം ദദ്യാത്| വ്യപഗതവിബന്ധാം ചൈനാം സുഖസലിലപരിഷിക്താങ്ഗീം സ്ഥൈര്യകരമവിദാഹിനമാഹാരം ഭുക്തവതീം സായം മധുരകസിദ്ധേന തൈലേനാനുവാസയേത്| ന്യുബ്ജാം ത്വേനാമാസ്ഥാപനാനുവാസനാഭ്യാമുപചരേത്||൨൯||
नार्योस्तयोरुभयोरपि चिकित्सितविशेषमुपदेक्ष्यामः- भौतिकजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसिद्धानां सर्पिषां पयसामामगर्भाणां चोपयोगो गर्भवृद्धिकरः; तथा सम्भोजनमेतैरेव सिद्धैश्च घृतादिभिः सुभिक्षायाः , अभीक्ष्णं यानवाहनापमार्जनावजृम्भणैरुपपादनमिति||२७|| यस्याः पुनर्गर्भः प्रसुप्तो न स्पन्दते तां श्येनमत्स्यगवयशिखिताम्रचूडतित्तिरीणामन्यतमस्य सर्पिष्मता रसेन माषयूषेण वा प्रभूतसर्पिषा मूलकयूषेण वा रक्तशालीनामोदनं मृदुमधुरशीतलं भोजयेत्| तैलाभ्यङ्गेन चास्या अभीक्ष्णमुदरबस्तिवङ्क्षणोरुकटीपार्श्वपृष्ठप्रदेशानीषदुष्णेनोपचरेत्||२८|| यस्याः पुनरुदावर्तविबन्धः स्यादष्टमे मासे न चानुवासनसाध्यं मन्येत ततस्तस्यास्तद्विकारप्रशमनमुपकल्पयेन्निरूहम्| उदावर्तो ह्युपेक्षितः सहसा सगर्भां गर्भिणीं गर्भमथवाऽतिपातयेत्| तत्र वीरणशालिषष्टिककुशकाशेक्षुवालिकावेतसपरिव्याधमूलानां भूतीकानन्ताकाश्मर्यपरूषकमधुकमृद्वीकानां च पयसाऽर्धोदकेनोद्गमय्य रसं प्रियालबिभीतकमज्जतिलकल्कसम्प्रयुक्तमीषल्लवणमनत्युष्णं च निरूहं दद्यात्| व्यपगतविबन्धां चैनां सुखसलिलपरिषिक्ताङ्गीं स्थैर्यकरमविदाहिनमाहारं भुक्तवतीं सायं मधुरकसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| न्युब्जां त्वेनामास्थापनानुवासनाभ्यामुपचरेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ചികിത്സിതവിശേഷമിത്യത്ര വിശേഷശബ്ദേന ഗര്ഭവ്യാധ്യന്തരാപേക്ഷയാ ചികിത്സിതവിശേഷോ ജ്ഞേയഃ; ഉപവിഷ്ടകനാഗോദരയോസ്തു വിശിഷ്ടൈവേഹ ചികിത്സാ വക്തവ്യാ; കിംവാ ‘യസ്യാഃ പുനര്ഗര്ഭഃ പ്രസുപ്തോ ന സ്പന്ദതേ’ ഇത്യാദിനാ യോऽവസ്ഥായാം വിശേഷോ വക്തവ്യസ്തമപേക്ഷ്യോക്തം- ചികിത്സിതവിശേഷമിതി| ഭൌതികം ഭൂതോപഘാതഹിതം വചാഗുഗ്ഗുല്വാദി; കിംവാ മഹാപൈശാചികം ഘൃതം വക്ഷ്യമാണം ദ്രഷ്ടവ്യമ്| സുഭിക്ഷായാ ഇതി സുബുഭുക്ഷായാഃ| ന ചാനുവാസനസാധ്യം മന്യേതേതി സാമത്വാദുദാവര്തസ്യ നാനുവാസനസാധ്യതാ ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| തദ്വികാരപ്രശമനമിതി ഉദാവര്തപ്രശമനമിത്യര്ഥഃ| തദുദാവര്തപ്രശമനം നിരൂഹമാഹ- തത്രേത്യാദി| പരിവ്യാധോ വേതസഭേദഃ| ഉദ്ഗമയ്യ രസമിതി ക്വാഥം നിഷ്പാദ്യ| ക്വാഥാദിപരിമാണം ച നിരൂഹപരിമാണപരിഭാഷയൈവ കര്തവ്യമ്| ന്യുബ്ജാമിതി അധോമുഖീമ്||൨൭-൨൯||
Adhikarana ൧൭ (൩൦) · Śloka ൩൦
യസ്യാഃ പുനരതിമാത്രദോഷോപചയാദ്വാ തീക്ഷ്ണോഷ്ണാതിമാത്രസേവനാദ്വാ വാതമൂത്രപുരീഷവേഗവിധാരണൈര്വാ വിഷമാശ(സ)നശയനസ്ഥാനസമ്പീഡനാഭിഘാതൈര്വാ ക്രോധശോകേര്ഷ്യാഭയത്രാസാദിഭിര്വാ സാഹസൈര്വാऽപരൈഃ കര്മഭിരന്തഃകുക്ഷേര്ഗര്ഭോ മ്രിയതേ, തസ്യാഃ സ്തിമിതം സ്തബ്ധമുദരമാതതം ശീതമശ്മാന്തര്ഗതമിവ ഭവത്യസ്പന്ദനോ ഗര്ഭഃ, ശൂലമധികമുപജായതേ, ന ചാവ്യഃ പ്രാദുര്ഭവന്തി, യോനിര്ന പ്രസ്രവതി, അക്ഷിണീ ചാസ്യാഃ സ്രസ്തേ ഭവതഃ, താമ്യതി, വ്യഥതേ, ഭ്രമതേ, ശ്വസിതി, അരതിബഹുലാ ച ഭവതി, ന ചാസ്യാ വേഗപ്രാദുര്ഭാവോ യഥാവദുപലഭ്യതേ; ഇത്യേവംലക്ഷണാം സ്ത്രിയം മൃതഗര്ഭേയമിതി വിദ്യാത്||൩൦||
यस्याः पुनरतिमात्रदोषोपचयाद्वा तीक्ष्णोष्णातिमात्रसेवनाद्वा वातमूत्रपुरीषवेगविधारणैर्वा विषमाश(स)नशयनस्थानसम्पीडनाभिघातैर्वा क्रोधशोकेर्ष्याभयत्रासादिभिर्वा साहसैर्वाऽपरैः कर्मभिरन्तःकुक्षेर्गर्भो म्रियते, तस्याः स्तिमितं स्तब्धमुदरमाततं शीतमश्मान्तर्गतमिव भवत्यस्पन्दनो गर्भः, शूलमधिकमुपजायते, न चाव्यः प्रादुर्भवन्ति, योनिर्न प्रस्रवति, अक्षिणी चास्याः स्रस्ते भवतः, ताम्यति, व्यथते, भ्रमते, श्वसिति, अरतिबहुला च भवति, न चास्या वेगप्रादुर्भावो यथावदुपलभ्यते; इत्येवंलक्षणां स्त्रियं मृतगर्भेयमिति विद्यात्||३०||
🔊 Audio coming soon
അശ്മാന്തര്ഗതമിവേതി അന്തര്ഗതപ്രസ്തരമിവേത്യര്ഥഃ| ആവീ പ്രസവകാലശൂലമ്||൩൦||
Adhikarana ൧൮ (൩൧) · Śloka ൩൧
തസ്യ ഗര്ഭശല്യസ്യ ജരായുപ്രപാതനം കര്മ സംശമനമിത്യാഹുരേകേ, മന്ത്രാദികമഥര്വവേദവിഹിതമിത്യേകേ, പരിദൃഷ്ടകര്മണാ ശല്യഹര്ത്രാ ഹരണമിത്യേകേ| വ്യപഗതഗര്ഭശല്യാം തു സ്ത്രിയമാമഗര്ഭാം സുരാസീധ്വരിഷ്ടമധുമദിരാസവാനാമന്യതമമഗ്രേ സാമര്ഥ്യതഃ പായയേദ്ഗര്ഭകോഷ്ഠശുദ്ധ്യര്ഥമര്തിവിസ്മരണാര്ഥം പ്രഹര്ഷണാര്ഥം ച, അതഃ പരം സമ്പ്രീണനൈര്ബലാനുരക്ഷിഭിരസ്നേഹസമ്പ്രയുക്തൈര്യവാഗ്വാദിഭിര്വാ തത്കാലയോഗിഭിരാഹാരൈരുപചരേദ്ദോഷധാതുക്ലേദവിശോഷണമാത്രം കാലമ്| അതഃ പരം സ്നേഹപാനൈര്ബസ്തിഭിരാഹാരവിധിഭിശ്ച ദീപനീയജീവനീയബൃംഹണീയമധുരവാതഹരസമാഖ്യാതൈരുപചരേത്| പരിപക്വഗര്ഭശല്യായാഃ പുനര്വിമുക്തഗര്ഭശല്യായാസ്തദഹരേവ സ്നേഹോപചാരഃ സ്യാത്||൩൧||
तस्य गर्भशल्यस्य जरायुप्रपातनं कर्म संशमनमित्याहुरेके, मन्त्रादिकमथर्ववेदविहितमित्येके, परिदृष्टकर्मणा शल्यहर्त्रा हरणमित्येके| व्यपगतगर्भशल्यां तु स्त्रियमामगर्भां सुरासीध्वरिष्टमधुमदिरासवानामन्यतममग्रे सामर्थ्यतः पाययेद्गर्भकोष्ठशुद्ध्यर्थमर्तिविस्मरणार्थं प्रहर्षणार्थं च, अतः परं सम्प्रीणनैर्बलानुरक्षिभिरस्नेहसम्प्रयुक्तैर्यवाग्वादिभिर्वा तत्कालयोगिभिराहारैरुपचरेद्दोषधातुक्लेदविशोषणमात्रं कालम्| अतः परं स्नेहपानैर्बस्तिभिराहारविधिभिश्च दीपनीयजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसमाख्यातैरुपचरेत्| परिपक्वगर्भशल्यायाः पुनर्विमुक्तगर्भशल्यायास्तदहरेव स्नेहोपचारः स्यात्||३१||
🔊 Audio coming soon
‘ഏകേ’ ഇതി വചനേന അപ്രതിഷേധേന ച ജരായുപാതനകര്മാദീനാം ത്രയാണാമപി മൃതഗര്ഭാപഹരണം പ്രതി സമ്യക്സാധനതാ നാസ്തീതി ദര്ശയതി| ദോഷധാതുക്ലേദവിശോഷണമാത്രം കാലമിത്യനേന ദോഷധാതുക്ലേദവിശോഷണാവധിതാം യഥോക്തക്രമസ്യ ദര്ശയതി||൩൧||
Adhikarana ൧൯ (൩൨) · Śloka ൩൨
പരമതോ നിര്വികാരമാപ്യായ്യമാനസ്യ ഗര്ഭസ്യ മാസേ മാസേ കര്മോപദേക്ഷ്യാമഃ| പ്രഥമേ മാസേ ശങ്കിതാ ചേദ്ഗര്ഭമാപന്നാ ക്ഷീരമനുപസ്കൃതം മാത്രാവച്ഛീതം കാലേ കാലേ പിബേത്, സാത്മ്യമേവ ച ഭോജനം സായം പ്രാതശ്ച ഭുഞ്ജീത; ദ്വിതീയേ മാസേ ക്ഷീരമേവ ച മധുരൌഷധസിദ്ധം; തൃതീയേ മാസേ ക്ഷീരം മധുസര്പിര്ഭ്യാമുപസംസൃജ്യ; ചതുര്ഥേ മാസേ ക്ഷീരനവനീതമക്ഷമാത്രമശ്നീയാത്; പഞ്ചമേ മാസേ ക്ഷീരസര്പിഃ; ഷഷ്ഠേ മാസേ ക്ഷീരസര്പിര്മധുരൌഷധസിദ്ധം; തദേവ സപ്തമേ മാസേ| തത്ര ഗര്ഭസ്യ കേശാ ജായമാനാ മാതുര്വിദാഹം ജനയന്തീതി സ്ത്രിയോ ഭാഷന്തേ; തന്നേതി ഭഗവാനാത്രേയഃ, കിന്തു ഗര്ഭോത്പീഡനാദ്വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണ ഉരഃ പ്രാപ്യ വിദാഹം ജനയന്തി, തതഃ കണ്ഡൂരുപജായതേ, കണ്ഡൂമൂലാ ച കിക്കിസാവാപ്തിര്ഭവതി| തത്ര കോലോദകേന നവനീതസ്യ മധുരൌഷധസിദ്ധസ്യ പാണിതലമാത്രം കാലേ കാലേऽസ്യൈ പാനാര്ഥം ദദ്യാത്, ചന്ദനമൃണാലകല്കൈശ്ചാസ്യാഃ സ്തനോദരം വിമൃദ്ഗീയാത്, ശിരീഷധാതകീസര്ഷപമധുകചൂര്ണൈര്വാ, കുടജാര്ജകബീജമുസ്തഹരിദ്രാകല്കൈര്വാ, നിമ്ബകോലസുരസമഞ്ജിഷ്ഠാകല്കൈര്വാ, പൃഷതഹരിണശശരുധിരയുതയാ ത്രിഫലയാ വാ; കരവീരപത്രസിദ്ധേന തൈലേനാഭ്യങ്ഗഃ; പരിഷേകഃ പുനര്മാലതീമധുകസിദ്ധേനാമ്ഭസാ; ജാതകണ്ഡൂശ്ച കണ്ഡൂയനം വര്ജയേത്ത്വഗ്ഭേദവൈരൂപ്യപരിഹാരാര്ഥമ്, അസഹ്യായാം തു കണ്ഡ്വാമുന്മര്ദനോദ്ധര്ഷണാഭ്യാം പരിഹാരഃ സ്യാത്; മധുരമാഹാരജാതം വാതഹരമല്പമസ്നേഹലവണമല്പോദകാനുപാനം ച ഭുഞ്ജീത| അഷ്ടമേ തു മാസേ ക്ഷീരയവാഗൂം സര്പിഷ്മതീം കാലേ കാലേ പിബേത്; തന്നേതി ഭദ്രകാപ്യഃ, പൈങ്ഗല്യാബാധോ ഹ്യസ്യാ ഗര്ഭമാഗച്ഛേദിതി; അസ്ത്വത്ര പൈങ്ഗല്യാബാധ ഇത്യാഹ ഭഗവാന് പുനര്വസുരാത്രേയഃ, ന ത്വേവൈതന്ന കാര്യമ്; ഏവം കുര്വതീ ഹ്യരോഗാऽऽരോഗ്യബലവര്ണസ്വരസംഹനനസമ്പദുപേതം ജ്ഞാതീനാമപി ശ്രേഷ്ഠമപത്യം ജനയതി| നവമേ തു ഖല്വേനാം മാസേ മധുരൌഷധസിദ്ധേന തൈലേനാനുവാസയേത്| അതശ്ചൈവാസ്യാസ്തൈലാത് പിചും യോനൌ പ്രണയേദ്ഗര്ഭസ്ഥാനമാര്ഗസ്നേഹനാര്ഥമ്| യദിദം കര്മ പ്രഥമം മാസം സമുപാദായോപദിഷ്ടമാനവമാന്മാസാത്തേന ഗര്ഭിണ്യാ ഗര്ഭസമയേ ഗര്ഭധാരിണീകുക്ഷികടീപാര്ശ്വപൃഷ്ഠം മൃദൂഭവതി, വാതശ്ചാനുലോമഃ സമ്പദ്യതേ, മൂത്രപുരീഷേ ച പ്രകൃതിഭൂതേ സുഖേന മാര്ഗമനുപദ്യേതേ, ചര്മനഖാനി ച മാര്ദവമുപയാന്തി, ബലവര്ണൌ ചോപചീയേതേ; പുത്രം ചേഷ്ടം സമ്പദുപേതം സുഖിനം സുഖേനൈഷാ കാലേ പ്രജായത ഇതി||൩൨||
परमतो निर्विकारमाप्याय्यमानस्य गर्भस्य मासे मासे कर्मोपदेक्ष्यामः| प्रथमे मासे शङ्किता चेद्गर्भमापन्ना क्षीरमनुपस्कृतं मात्रावच्छीतं काले काले पिबेत्, सात्म्यमेव च भोजनं सायं प्रातश्च भुञ्जीत; द्वितीये मासे क्षीरमेव च मधुरौषधसिद्धं; तृतीये मासे क्षीरं मधुसर्पिर्भ्यामुपसंसृज्य; चतुर्थे मासे क्षीरनवनीतमक्षमात्रमश्नीयात्; पञ्चमे मासे क्षीरसर्पिः; षष्ठे मासे क्षीरसर्पिर्मधुरौषधसिद्धं; तदेव सप्तमे मासे| तत्र गर्भस्य केशा जायमाना मातुर्विदाहं जनयन्तीति स्त्रियो भाषन्ते; तन्नेति भगवानात्रेयः, किन्तु गर्भोत्पीडनाद्वातपित्तश्लेष्माण उरः प्राप्य विदाहं जनयन्ति, ततः कण्डूरुपजायते, कण्डूमूला च किक्किसावाप्तिर्भवति| तत्र कोलोदकेन नवनीतस्य मधुरौषधसिद्धस्य पाणितलमात्रं काले कालेऽस्यै पानार्थं दद्यात्, चन्दनमृणालकल्कैश्चास्याः स्तनोदरं विमृद्गीयात्, शिरीषधातकीसर्षपमधुकचूर्णैर्वा, कुटजार्जकबीजमुस्तहरिद्राकल्कैर्वा, निम्बकोलसुरसमञ्जिष्ठाकल्कैर्वा, पृषतहरिणशशरुधिरयुतया त्रिफलया वा; करवीरपत्रसिद्धेन तैलेनाभ्यङ्गः; परिषेकः पुनर्मालतीमधुकसिद्धेनाम्भसा; जातकण्डूश्च कण्डूयनं वर्जयेत्त्वग्भेदवैरूप्यपरिहारार्थम्, असह्यायां तु कण्ड्वामुन्मर्दनोद्धर्षणाभ्यां परिहारः स्यात्; मधुरमाहारजातं वातहरमल्पमस्नेहलवणमल्पोदकानुपानं च भुञ्जीत| अष्टमे तु मासे क्षीरयवागूं सर्पिष्मतीं काले काले पिबेत्; तन्नेति भद्रकाप्यः, पैङ्गल्याबाधो ह्यस्या गर्भमागच्छेदिति; अस्त्वत्र पैङ्गल्याबाध इत्याह भगवान् पुनर्वसुरात्रेयः, न त्वेवैतन्न कार्यम्; एवं कुर्वती ह्यरोगाऽऽरोग्यबलवर्णस्वरसंहननसम्पदुपेतं ज्ञातीनामपि श्रेष्ठमपत्यं जनयति| नवमे तु खल्वेनां मासे मधुरौषधसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| अतश्चैवास्यास्तैलात् पिचुं योनौ प्रणयेद्गर्भस्थानमार्गस्नेहनार्थम्| यदिदं कर्म प्रथमं मासं समुपादायोपदिष्टमानवमान्मासात्तेन गर्भिण्या गर्भसमये गर्भधारिणीकुक्षिकटीपार्श्वपृष्ठं मृदूभवति, वातश्चानुलोमः सम्पद्यते, मूत्रपुरीषे च प्रकृतिभूते सुखेन मार्गमनुपद्येते, चर्मनखानि च मार्दवमुपयान्ति, बलवर्णौ चोपचीयेते; पुत्रं चेष्टं सम्पदुपेतं सुखिनं सुखेनैषा काले प्रजायत इति||३२||
🔊 Audio coming soon
ഗര്ഭസ്യ പ്രതിമാസികം കര്മാഹ- പരമത ഇത്യാദി| തന്നേതി ഭഗവാനാത്രേയ ഇതി യുഗപദേവ തൃതീയേ മാസേऽങ്ഗപ്രത്യങ്ഗനിഷ്പത്തേഃ കേശാ അപി തദൈവ ജാതാഃ ക്രമേണ വര്ധന്തേ ന സപ്തമേ മാസേ ഇതി ഭാവഃ അഥ കഥം തര്ഹി സപ്തമേ മാസി വിശേഷേണ കണ്ഡൂര്ഭവതീത്യാഹ- ഗര്ഭോത്പീഡനാദിത്യാദി| കിക്കിസഃ ചര്മവിദരണമ്| സ്തനാവുദരം ച സ്തനോദരമ്| കോലം ബദരീ| പരിഹാരഃ ‘കണ്ഡ്വാഃ’ ഇതി ശേഷഃ| പൈങ്ഗല്യം പിങ്ഗലനേത്രതാ| സാ ച യദ്യപി പിത്തകൃതാ, യദുക്തം ശാലാക്യേ- “പിത്തേऽത്യര്ഥപ്രദുഷ്ടേ തു നേത്രയോഃ പിങ്ഗലാക്ഷിതാ” ഇതി; തഥാऽപീഹാഷ്ടമമാസീയഗര്ഭേ ക്ഷീരയവാഗ്വാഹാരസമ്ബന്ധപ്രഭാവാദേവ പൈങ്ഗല്യം ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| ന ത്വേവൈതന്ന കാര്യമിതി പൈങ്ഗല്യസ്യാല്പദോഷത്വാദുത്തരകാലം സുകരപ്രതിക്രിയത്വാച്ച ക്ഷീരയവാഗ്വവചാരണേ ബഹുഗുണലാഭാത് കര്തവ്യമേവ ക്ഷീരയവാഗൂസേവനമിതി ഭാവഃ| അതശ്ചൈവേതി മധുരൌഷധസിദ്ധതൈലാത്| ഗര്ഭധാരിണീ അപരാ| അത്ര പുത്രമിതി പ്രശസ്തത്വേ നോക്തം, തേന കന്യാം ചേതി ബോദ്ധവ്യമ്; അതോ ന പ്രതിമാസീയേന കര്മണാ പുത്രജന്മൈവ പരം ഭവതീതി വ്യാകൃതമ്||൩൨||
Adhikarana ൨൦ (൩൩) · Śloka ൩൩
പ്രാക് ചൈവാസ്യാ നവമാന്മാസാത് സൂതികാഗാരം കാരയേദപഹൃതാസ്ഥിശര്കരാകപാലേ ദേശേ പ്രശസ്തരൂപരസഗന്ധായാം ഭൂമൌ പ്രാഗ്ദ്വാരമുദഗ്ദ്വാരം വാ ബൈല്വാനാം കാഷ്ഠാനാം തൈന്ദുകൈങ്ഗുദകാനാം ഭാല്ലാതകാനാം വാര(രു)ണാനാം ഖാദിരാണാം വാ; യാനി ചാന്യാന്യപി ബ്രാഹ്മണാഃ ശംസേയുരഥര്വവേദവിദസ്തേഷാം; വസനാലേപനാച്ഛാദനാപിധാനസമ്പദുപേതം വാസ്തുവിദ്യാഹൃദയയോഗാഗ്നിസലിലോദൂഖലവര്ചഃസ്ഥാനസ്നാനഭൂമിമഹാനസമൃതുസുഖം ച||൩൩||
प्राक् चैवास्या नवमान्मासात् सूतिकागारं कारयेदपहृतास्थिशर्कराकपाले देशे प्रशस्तरूपरसगन्धायां भूमौ प्राग्द्वारमुदग्द्वारं वा बैल्वानां काष्ठानां तैन्दुकैङ्गुदकानां भाल्लातकानां वार(रु)णानां खादिराणां वा; यानि चान्यान्यपि ब्राह्मणाः शंसेयुरथर्ववेदविदस्तेषां; वसनालेपनाच्छादनापिधानसम्पदुपेतं वास्तुविद्याहृदययोगाग्निसलिलोदूखलवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसमृतुसुखं च||३३||
🔊 Audio coming soon
യത്ര ഗര്ഭിണീ പ്രസൂതാ യത്ര ച തിഷ്ഠതി തത് സൂതികാഗാരമുച്യതേ| ബില്വാദീനാം കാഷ്ഠാനാമഗാരം കാരയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| വാരണഃ പുന്നാഗഃ, വരുണോ വാ| വസനം വസ്ത്രമ്, ആച്ഛാദനമ് ആസ്തരണമ്, അപിധാനം കപാടമ്| വാസ്തുവിദ്യാഹൃദയം വാസ്തുവിദ്യാതത്ത്വം, തദ്യോഗാദഗ്ന്യാദീനാം സ്ഥാനം യത്ര ഗൃഹേ തത്തഥാ; വാസ്തുവിന്മതേന വിഭക്താഗ്ന്യാദിസ്ഥാനം തദ്ഗൃഹം കര്തവ്യമിത്യര്ഥഃ| വര്തമാനര്തുമപേക്ഷ്യ സുഖമൃതുസുഖമ്||൩൩||
Adhikarana ൨൧ (൩൪) · Śloka ൩൪
തത്ര സര്പിസ്തൈലമധുസൈന്ധവസൌവര്ചലകാലവിഡ്ലവണവിഡങ്ഗകുഷ്ഠകിലിമനാഗര- പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലഹസ്തിപിപ്പലീമണ്ഡൂകപര്ണ്യേലാലാങ്ഗലീവചാചവ്യചിത്രകചിരബില്വ- ഹിങ്ഗുസര്ഷപലശുനകതകകണകണികാനീപാതസീബല്വജഭൂര്ജകുലത്ഥമൈരേയസുരാസവാഃ സന്നിഹിതാഃ സ്യുഃ; തഥാऽശ്മാനൌ ദ്വൌ, ദ്വേ കു(ച)ണ്ഡമുസലേ, ദ്വേ ഉദൂഖലേ, ഖരവൃഷഭശ്ച , ദ്വൌ ച തീക്ഷ്ണൌ സൂചീപിപ്പലകൌ സൌവര്ണരാജതൌ, ശസ്ത്രാണി ച തീക്ഷ്ണായസാനി, ദ്വൌ ച ബില്വമയൌ പര്യങ്കൌ, തൈന്ദുകൈങ്ഗുദാനി ച കാഷ്ഠാന്യഗ്നിസന്ധുക്ഷണാനി, സ്ത്രിയശ്ച ബഹ്വ്യോ ബഹുശഃ പ്രജാതാഃ സൌഹാര്ദയുക്താഃ സതതമനുരക്താഃ പ്രദക്ഷിണാചാരാഃ പ്രതിപത്തികുശലാഃ പ്രകൃതിവത്സലാസ്ത്യക്തവിഷാദാഃ ക്ലേശസഹിന്യോऽഭിമതാഃ, ബ്രാഹ്മണാശ്ചാഥര്വവേദവിദഃ; യച്ചാന്യദപി തത്ര സമര്ഥം മന്യേത, യച്ചാന്യച്ച ബ്രാഹ്മണാ ബ്രൂയുഃ സ്ത്രിയശ്ച വൃദ്ധാസ്തത് കാര്യമ്||൩൪||
तत्र सर्पिस्तैलमधुसैन्धवसौवर्चलकालविड्लवणविडङ्गकुष्ठकिलिमनागर- पिप्पलीपिप्पलीमूलहस्तिपिप्पलीमण्डूकपर्ण्येलालाङ्गलीवचाचव्यचित्रकचिरबिल्व- हिङ्गुसर्षपलशुनकतककणकणिकानीपातसीबल्वजभूर्जकुलत्थमैरेयसुरासवाः सन्निहिताः स्युः; तथाऽश्मानौ द्वौ, द्वे कु(च)ण्डमुसले, द्वे उदूखले, खरवृषभश्च , द्वौ च तीक्ष्णौ सूचीपिप्पलकौ सौवर्णराजतौ, शस्त्राणि च तीक्ष्णायसानि, द्वौ च बिल्वमयौ पर्यङ्कौ, तैन्दुकैङ्गुदानि च काष्ठान्यग्निसन्धुक्षणानि, स्त्रियश्च बह्व्यो बहुशः प्रजाताः सौहार्दयुक्ताः सततमनुरक्ताः प्रदक्षिणाचाराः प्रतिपत्तिकुशलाः प्रकृतिवत्सलास्त्यक्तविषादाः क्लेशसहिन्योऽभिमताः, ब्राह्मणाश्चाथर्ववेदविदः; यच्चान्यदपि तत्र समर्थं मन्येत, यच्चान्यच्च ब्राह्मणा ब्रूयुः स्त्रियश्च वृद्धास्तत् कार्यम्||३४||
🔊 Audio coming soon
സര്പിസ്തൈലാദീനാം ചാത്ര ഗൃഹേ സ്ഥാപനീയാനാം വക്തവ്യ ഏവ താവദുപയോഗഃ; ബഹുത്വേന യേഷാം തു ന വക്തവ്യസ്തേഷാമപ്യയമുപയോഗ ഉന്നേയഃ| കിലിമം ദേവദാരു| കണഃ ‘കുണ്ഡക’ ഇതി ഖ്യാതഃ; കണികാ തു കുണ്ഡകാത് സ്ഥൂലാസ്തണ്ഡുലാവയവാ ഉച്യന്തേ| തണ്ഡുലാ യേന കുഡ്യന്തേ തന്മുസലമ്| കുണ്ഡമുസലേ ഇതി ഹ്രസ്വമുസലേ, കിംവാ ‘ചണ്ഡമുസലേ’ ഇതി പാഠഃ; തദാ ഗുരുതരമുസലേ ഇത്യര്ഥഃ| യദ്യപി മുസലഗ്രഹണം നിഷിദ്ധം, തഥാऽപ്യുത്തരകാലം ദ്വാരേ മുസലസ്ഥാപനം വക്തവ്യമിതി സാധു മുസലോപാദാനമ്| സൂച്യാകാരേ ശസ്ത്രേ സൂചീപിപ്പലകൌ; കിംവാ സൂചീ യത്ര സ്ഥാപ്യതേ സ സൂചീപിപ്പലകഃ| പര്യങ്കഃ ഖട്വാ| സമര്ഥം മന്യേതേതി ഉപയുക്തം മന്യേത||൩൪||
Adhikarana ൨൨ (൩൫) · Śloka ൩൫
തതഃ പ്രവൃത്തേ നവമേ മാസേ പുണ്യേऽഹനി പ്രശസ്തനക്ഷത്രയോഗമുപഗതേ പ്രശസ്തേ ഭഗവതി ശശിനി കല്യാണേ കല്യാണേ ച കരണേ മൈത്രേ മുഹൂര്തേ ശാന്തിം ഹുത്വാ ഗോബ്രാഹ്മണമഗ്നിമുദകം ചാദൌ പ്രവേശ്യ ഗോഭ്യസ്തൃണോദകം മധുലാജാംശ്ച പ്രദായ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോऽക്ഷതാന് സുമനസോ നാന്ദീമുഖാനി ച ഫലാനീഷ്ടാനി ദത്ത്വോദകപൂര്വമാസനസ്ഥേഭ്യോऽഭിവാദ്യ പുനരാചമ്യ സ്വസ്തി വാചയേത്| തതഃ പുണ്യാഹശബ്ദേന ഗോബ്രാഹ്മണം സമനുവര്തമാനാ പ്രദക്ഷിണം പ്രവിശേത് സൂതികാഗാരമ്| തത്രസ്ഥാ ച പ്രസവകാലം പ്രതീക്ഷേത||൩൫||
ततः प्रवृत्ते नवमे मासे पुण्येऽहनि प्रशस्तनक्षत्रयोगमुपगते प्रशस्ते भगवति शशिनि कल्याणे कल्याणे च करणे मैत्रे मुहूर्ते शान्तिं हुत्वा गोब्राह्मणमग्निमुदकं चादौ प्रवेश्य गोभ्यस्तृणोदकं मधुलाजांश्च प्रदाय ब्राह्मणेभ्योऽक्षतान् सुमनसो नान्दीमुखानि च फलानीष्टानि दत्त्वोदकपूर्वमासनस्थेभ्योऽभिवाद्य पुनराचम्य स्वस्ति वाचयेत्| ततः पुण्याहशब्देन गोब्राह्मणं समनुवर्तमाना प्रदक्षिणं प्रविशेत् सूतिकागारम्| तत्रस्था च प्रसवकालं प्रतीक्षेत||३५||
🔊 Audio coming soon
ശാന്തിം കൃത്വേതി ശാന്തിഹോമം കൃത്വാ| നാന്ദീമുഖാനി ച ഫലാനി നാന്ദീമുഖശ്രാദ്ധായ ഹിതാനി ഫലാനി; കിംവാ നാന്ദീ മുരജഃ, തന്മുഖാകൃതീനി ഫലാനി ഖര്ജൂരാദീനി| പുണ്യാഹശബ്ദോ മങ്ഗലശബ്ദഃ| പ്രദക്ഷിണം യഥാ ഭവതി തഥാ ഗോബ്രാഹ്മണം സമനുവര്തമാനാ ||൩൫||
Adhikarana ൨൩ (൩൬-൪൦) · Śloka ൪൦
തസ്യാസ്തു ഖല്വിമാനി ലിങ്ഗാനി പ്രജനനകാലമഭിതോ ഭവന്തി; തദ്യഥാ- ക്ലമോ ഗാത്രാണാം, ഗ്ലാനിരാനനസ്യ, അക്ഷ്ണോഃ ശൈഥില്യം, വിമുക്തബന്ധനത്വമിവ വക്ഷസഃ, കുക്ഷേരവസ്രംസനമ്, അധോഗുരുത്വം, വങ്ക്ഷണബസ്തികടീകുക്ഷിപാര്ശ്വപൃഷ്ഠനിസ്തോദഃ, യോനേഃ പ്രസ്രവണമ്, അനന്നാഭിലാഷശ്ചേതി; തതോऽനന്തരമാവീനാം പ്രാദുര്ഭാവഃ, പ്രസേകശ്ച ഗര്ഭോദകസ്യ||൩൬|| ആവീപ്രാദുര്ഭാവേ തു ഭൂമൌ ശയനം വിദധ്യാന്മൃദ്വാസ്തരണോപപന്നമ്| തദധ്യാസീത സാ| താം തതഃ സമന്തതഃ പരിവാര്യ യഥോക്തഗുണാഃ സ്ത്രിയഃ പര്യുപാസീരന്നാശ്വാസയന്ത്യോ വാഗ്ഭിര്ഗ്രാഹിണീയാഭിഃ സാന്ത്വനീയാഭിശ്ച||൩൭|| സാ ചേദാവീഭിഃ സങ്ക്ലിശ്യമാനാ ന പ്രജായേതാഥൈനാം ബ്രൂയാത്- ഉത്തിഷ്ഠ, മുസലമന്യതരം ഗൃഹീഷ്വ, അനേനൈതദുലൂഖലം ധാന്യപൂര്ണം മുഹുര്മുഹുരഭിജഹി മുഹുര്മുഹുരവജൃമ്ഭസ്വ ചങ്ക്രമസ്വ ചാന്തരാऽന്തരേതി; ഏവമുപദിശന്ത്യേകേ| തന്നേത്യാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ| ദാരുണവ്യായാമവര്ജനം ഹി ഗര്ഭിണ്യാഃ സതതമുപദിശ്യതേ, വിശേഷതശ്ച പ്രജനനകാലേ പ്രചലിതസര്വധാതുദോഷായാഃ സുകുമാര്യാ നാര്യാ മുസലവ്യായാമസമീരിതോ വായുരന്തരം ലബ്ധ്വാ പ്രാണാന് ഹിംസ്യാത്, ദുഷ്പ്രതീകാരതമാ ഹി തസ്മിന് കാലേ വിശേഷേണ ഭവതി ഗര്ഭിണീ; തസ്മാന്മുസലഗ്രഹണം പരിഹാര്യമൃഷയോ മന്യന്തേ, ജൃമ്ഭണം ചങ്ക്രമണം ച പുനരനുഷ്ഠേയമിതി| അഥാസ്യൈ ദദ്യാത് കുഷ്ഠൈലാലാങ്ഗലികീവചാചിത്രകചിരബില്വചവ്യചൂര്ണമുപഘ്രാതും, സാ തന്മുഹുര്മുഹുരുപജിഘ്രേത്, തഥാ ഭൂര്ജപത്രധൂമം ശിംശപാസാരധൂമം വാ| തസ്യാശ്ചാന്തരാऽന്തരാ കടീപാര്ശ്വപൃഷ്ഠസക്ഥിദേശാനീഷദുഷ്ണേന തൈലേനാഭ്യജ്യാനുസുഖമവമൃദ്നീയാത് | അനേന കര്മണാ ഗര്ഭോऽവാക് പ്രതിപദ്യതേ||൩൮|| സ യദാ ജാനീയാദ്വിമുച്യ ഹൃദയമുദരമസ്യാസ്ത്വാവിശതി, ബസ്തിശിരോऽവഗൃഹ്ണാതി, ത്വരയന്ത്യേനാമാവ്യഃ, പരിവര്തതേऽധോ ഗര്ഭ ഇതി; അസ്യാമവസ്ഥായാം പര്യങ്കമേനാമാരോപ്യ പ്രവാഹയിതുമുപക്രമേത| കര്ണേ ചാസ്യാ മന്ത്രമിമമനുകൂലാ സ്ത്രീ ജപേത്- ‘ക്ഷിതിര്ജലം വിയത്തേജോ വായുര്വിഷ്ണുഃ പ്രജാപതിഃ| സഗര്ഭാം ത്വാം സദാ പാന്തു വൈശല്യം ച ദിശന്തു തേ| പ്രസൂഷ്വ ത്വമവിക്ലിഷ്ടമവിക്ലിഷ്ടാ ശുഭാനനേ!| കാര്തികേയദ്യുതിം പുത്രം കാര്തികേയാഭിരക്ഷിതമ്’ ഇതി||൩൯|| താശ്ചൈനാം യഥോക്തഗുണാഃ സ്ത്രിയോऽനുശിഷ്യുഃ- അനാഗതാവീര്മാ പ്രവാഹിഷ്ഠാഃ; യാ ഹ്യനാഗതാവീഃ പ്രവാഹതേ വ്യര്ഥമേവാസ്യാസ്തത് കര്മ ഭവതി, പ്രജാ ചാസ്യാ വികൃതാ വികൃതിമാപന്നാ ച, ശ്വാസകാസശോഷപ്ലീഹപ്രസക്താ വാ ഭവതി| യഥാ ഹി ക്ഷവഥൂദ്ഗാരവാതമൂത്രപുരീഷവേഗാന് പ്രയതമാനോऽപ്യപ്രാപ്തകാലാന്ന ലഭതേ കൃച്ഛ്രേണ വാऽപ്യവാപ്നോതി , തഥാऽനാഗതകാലം ഗര്ഭമപി പ്രവാഹമാണാ; യഥാ ചൈഷാമേവ ക്ഷവഥ്വാദീനാം സന്ധാരണമുപഘാതായോപപദ്യതേ, തഥാ പ്രാപ്തകാലസ്യ ഗര്ഭസ്യാപ്രവാഹണമിതി| സാ യഥാനിര്ദേശം കുരുഷ്വേതി വക്തവ്യാ സ്യാത്| തഥാ ച കുര്വതീ ശനൈഃ പൂര്വം പ്രവാഹേത, തതോऽനന്തരം ബലവത്തരമ്| തസ്യാം ച പ്രവാഹമാണായാം സ്ത്രിയഃ ശബ്ദം കുര്യുഃ- ‘പ്രജാതാ പ്രജാതാ ധന്യം ധന്യം പുത്രമ്’ ഇതി| തഥാऽസ്യാ ഹര്ഷേണാപ്യായ്യന്തേ പ്രാണാഃ||൪൦||
तस्यास्तु खल्विमानि लिङ्गानि प्रजननकालमभितो भवन्ति; तद्यथा- क्लमो गात्राणां, ग्लानिराननस्य, अक्ष्णोः शैथिल्यं, विमुक्तबन्धनत्वमिव वक्षसः, कुक्षेरवस्रंसनम्, अधोगुरुत्वं, वङ्क्षणबस्तिकटीकुक्षिपार्श्वपृष्ठनिस्तोदः, योनेः प्रस्रवणम्, अनन्नाभिलाषश्चेति; ततोऽनन्तरमावीनां प्रादुर्भावः, प्रसेकश्च गर्भोदकस्य||३६|| आवीप्रादुर्भावे तु भूमौ शयनं विदध्यान्मृद्वास्तरणोपपन्नम्| तदध्यासीत सा| तां ततः समन्ततः परिवार्य यथोक्तगुणाः स्त्रियः पर्युपासीरन्नाश्वासयन्त्यो वाग्भिर्ग्राहिणीयाभिः सान्त्वनीयाभिश्च||३७|| सा चेदावीभिः सङ्क्लिश्यमाना न प्रजायेताथैनां ब्रूयात्- उत्तिष्ठ, मुसलमन्यतरं गृहीष्व, अनेनैतदुलूखलं धान्यपूर्णं मुहुर्मुहुरभिजहि मुहुर्मुहुरवजृम्भस्व चङ्क्रमस्व चान्तराऽन्तरेति; एवमुपदिशन्त्येके| तन्नेत्याह भगवानात्रेयः| दारुणव्यायामवर्जनं हि गर्भिण्याः सततमुपदिश्यते, विशेषतश्च प्रजननकाले प्रचलितसर्वधातुदोषायाः सुकुमार्या नार्या मुसलव्यायामसमीरितो वायुरन्तरं लब्ध्वा प्राणान् हिंस्यात्, दुष्प्रतीकारतमा हि तस्मिन् काले विशेषेण भवति गर्भिणी; तस्मान्मुसलग्रहणं परिहार्यमृषयो मन्यन्ते, जृम्भणं चङ्क्रमणं च पुनरनुष्ठेयमिति| अथास्यै दद्यात् कुष्ठैलालाङ्गलिकीवचाचित्रकचिरबिल्वचव्यचूर्णमुपघ्रातुं, सा तन्मुहुर्मुहुरुपजिघ्रेत्, तथा भूर्जपत्रधूमं शिंशपासारधूमं वा| तस्याश्चान्तराऽन्तरा कटीपार्श्वपृष्ठसक्थिदेशानीषदुष्णेन तैलेनाभ्यज्यानुसुखमवमृद्नीयात् | अनेन कर्मणा गर्भोऽवाक् प्रतिपद्यते||३८|| स यदा जानीयाद्विमुच्य हृदयमुदरमस्यास्त्वाविशति, बस्तिशिरोऽवगृह्णाति, त्वरयन्त्येनामाव्यः, परिवर्ततेऽधो गर्भ इति; अस्यामवस्थायां पर्यङ्कमेनामारोप्य प्रवाहयितुमुपक्रमेत| कर्णे चास्या मन्त्रमिममनुकूला स्त्री जपेत्- ‘क्षितिर्जलं वियत्तेजो वायुर्विष्णुः प्रजापतिः| सगर्भां त्वां सदा पान्तु वैशल्यं च दिशन्तु ते| प्रसूष्व त्वमविक्लिष्टमविक्लिष्टा शुभानने!| कार्तिकेयद्युतिं पुत्रं कार्तिकेयाभिरक्षितम्’ इति||३९|| ताश्चैनां यथोक्तगुणाः स्त्रियोऽनुशिष्युः- अनागतावीर्मा प्रवाहिष्ठाः; या ह्यनागतावीः प्रवाहते व्यर्थमेवास्यास्तत् कर्म भवति, प्रजा चास्या विकृता विकृतिमापन्ना च, श्वासकासशोषप्लीहप्रसक्ता वा भवति| यथा हि क्षवथूद्गारवातमूत्रपुरीषवेगान् प्रयतमानोऽप्यप्राप्तकालान्न लभते कृच्छ्रेण वाऽप्यवाप्नोति , तथाऽनागतकालं गर्भमपि प्रवाहमाणा; यथा चैषामेव क्षवथ्वादीनां सन्धारणमुपघातायोपपद्यते, तथा प्राप्तकालस्य गर्भस्याप्रवाहणमिति| सा यथानिर्देशं कुरुष्वेति वक्तव्या स्यात्| तथा च कुर्वती शनैः पूर्वं प्रवाहेत, ततोऽनन्तरं बलवत्तरम्| तस्यां च प्रवाहमाणायां स्त्रियः शब्दं कुर्युः- ‘प्रजाता प्रजाता धन्यं धन्यं पुत्रम्’ इति| तथाऽस्या हर्षेणाप्याय्यन्ते प्राणाः||४०||
🔊 Audio coming soon
ഉപദേഷ്ടവ്യാര്ഥാഭിധായിനീ വാക് ഗ്രാഹണീയാ| അവജൃമ്ഭസ്വേതി ഗാത്രാണി പ്രസാരയസ്വ| അന്തരം ലബ്ധ്വേതി ഹേതുമാസാദ്യ||൩൬-൪൦||
Adhikarana ൨൪ (൪൧) · Śloka ൪൧
യദാ ച പ്രജാതാ സ്യാത്തദൈവൈനാമവേക്ഷേത- കാചിദസ്യാ അപരാ പ്രപന്നാ ന വേതി| തസ്യാശ്ചേദപരാ ന പ്രപന്നാ സ്യാദഥൈനാമന്യതമാ സ്ത്രീ ദക്ഷിണേന പാണിനാ നാഭേരുപരിഷ്ടാദ്ബലവന്നിപീഡ്യ സവ്യേന പാണിനാ പൃഷ്ഠത ഉപസങ്ഗൃഹ്യ താം സുനിര്ധൂതം നിര്ധുനുയാത്| അഥാസ്യാഃ പാര്ഷ്ണ്യാ ശ്രോണീമാകോടയേത്| അസ്യാഃ സ്ഫിചാവുപസങ്ഗൃഹ്യ സുപീഡിതം പീഡയേത്| അഥാസ്യാ ബാലവേണ്യാ കണ്ഠതാലു പരിമൃശേത്| ഭൂര്ജപത്രകാചമണിസര്പനിര്മോകൈശ്ചാസ്യാ യോനിം ധൂപയേത്| കുഷ്ഠതാലീസകല്കം ബല്വജയൂഷേ മൈരേയസുരാമണ്ഡേ തീക്ഷ്ണേ കൌലത്ഥേ വ യൂഷേ മണ്ഡൂകപര്ണീപിപ്പലീസമ്പാകേ വാ സമ്പ്ലാവ്യ പായയേദേനാമ്| തഥാ സൂക്ഷ്മൈലാകിലിമകുഷ്ഠനാഗര വിഡങ്ഗപിപ്പലീകാലാഗുരുചവ്യചിത്രകോപകുഞ്ചികാകല്കം ഖരവൃഷഭസ്യ വാ ജീവതോ ദക്ഷിണം കര്ണമുത്കൃത്യ ദൃഷദി ജര്ജരീകൃത്യ ബല്വജക്വാഥാദീനാമാപ്ലാവനാനാമന്യതമേ പ്രക്ഷിപ്യാപ്ലാവ്യ മുഹൂര്തസ്ഥിതമുദ്ധൃത്യ തദാപ്ലാവനം പായയേദേനാമ്| ശതപുഷ്പാകുഷ്ഠമദനഹിങ്ഗുസിദ്ധസ്യ ചൈനാം തൈലസ്യ പിചും ഗ്രാഹയേത്| അതശ്ചൈവാനുവാസയേത്| ഏതൈരേവ ചാപ്ലാവനൈഃ ഫലജീമൂതേക്ഷ്വാകുധാമാര്ഗവകുടജകൃതവേധനഹസ്തിപിപ്പല്യുപഹിതൈരാസ്ഥാപയേത്| തദാസ്ഥാപനമസ്യാഃ സഹ വാതമൂത്രപുരീഷൈര്നിര്ഹരത്യപരാമാസക്താം വായോരേവാപ്രതിലോമഗത്വാത് | അപരാം ഹി വാതമൂത്രപുരീഷാണ്യന്യാനി ചാന്തര്ബഹിര്മാര്ഗാണി സജ്ജന്തി||൪൧||
यदा च प्रजाता स्यात्तदैवैनामवेक्षेत- काचिदस्या अपरा प्रपन्ना न वेति| तस्याश्चेदपरा न प्रपन्ना स्यादथैनामन्यतमा स्त्री दक्षिणेन पाणिना नाभेरुपरिष्टाद्बलवन्निपीड्य सव्येन पाणिना पृष्ठत उपसङ्गृह्य तां सुनिर्धूतं निर्धुनुयात्| अथास्याः पार्ष्ण्या श्रोणीमाकोटयेत्| अस्याः स्फिचावुपसङ्गृह्य सुपीडितं पीडयेत्| अथास्या बालवेण्या कण्ठतालु परिमृशेत्| भूर्जपत्रकाचमणिसर्पनिर्मोकैश्चास्या योनिं धूपयेत्| कुष्ठतालीसकल्कं बल्वजयूषे मैरेयसुरामण्डे तीक्ष्णे कौलत्थे व यूषे मण्डूकपर्णीपिप्पलीसम्पाके वा सम्प्लाव्य पाययेदेनाम्| तथा सूक्ष्मैलाकिलिमकुष्ठनागर विडङ्गपिप्पलीकालागुरुचव्यचित्रकोपकुञ्चिकाकल्कं खरवृषभस्य वा जीवतो दक्षिणं कर्णमुत्कृत्य दृषदि जर्जरीकृत्य बल्वजक्वाथादीनामाप्लावनानामन्यतमे प्रक्षिप्याप्लाव्य मुहूर्तस्थितमुद्धृत्य तदाप्लावनं पाययेदेनाम्| शतपुष्पाकुष्ठमदनहिङ्गुसिद्धस्य चैनां तैलस्य पिचुं ग्राहयेत्| अतश्चैवानुवासयेत्| एतैरेव चाप्लावनैः फलजीमूतेक्ष्वाकुधामार्गवकुटजकृतवेधनहस्तिपिप्पल्युपहितैरास्थापयेत्| तदास्थापनमस्याः सह वातमूत्रपुरीषैर्निर्हरत्यपरामासक्तां वायोरेवाप्रतिलोमगत्वात् | अपरां हि वातमूत्रपुरीषाण्यन्यानि चान्तर्बहिर्मार्गाणि सज्जन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
സുനിര്ധൂതമിതി ക്രിയാവിശേഷണമ്| ആകോടയേദിതി പീഡയേത്| ബാലകൃതാ വേണീ ബാലവേണീ| ബല്വജയൂഷഃ ബല്വജക്വാഥഃ| മണ്ഡൂകപിപ്പലീ മണ്ഡൂകപര്ണീ; കിംവാ മണ്ഡൂകാ മണ്ഡൂകപര്ണീ, പിപ്പലീ പിപ്പല്യേവ, തയോഃ സമ്പാകഃ ക്വാഥ ഇത്യര്ഥഃ| തഥേത്യനേന ബല്വജയൂഷാദൌ സൂക്ഷ്മൈലാദീനാം പാനം വിധീയതേ| ഖരവൃഷഭശ്ചണ്ഡബലീബര്ദഃ| ഏതൈരേവ ചേതി ബല്വജയുഷാദിഭിഃ| അന്തര്ബഹിര്മാര്ഗാണി സജ്ജന്തീതി ബഹിര്ഗമനശീലാനി പുരീഷാദീനി, അന്തഃ അഭ്യന്തരദേശേ സംസക്താനി ഭവന്തി||൪൧||
Adhikarana ൨൫ (൪൨-൪൩) · Śloka ൪൩
തസ്യാസ്തു ഖല്വപരായാഃ പ്രപതനാര്ഥേ കര്മണി ക്രിയമാണേ ജാതമാത്രസ്യൈവ കുമാരസ്യ കാര്യാണ്യേതാനി കര്മാണി ഭവന്തി; തദ്യഥാ- അശ്മനോഃ സങ്ഘട്ടനം കര്ണയോര്മൂലേ, ശീതോദകേനോഷ്ണോദകേന വാ മുഖപരിഷേകഃ , തഥാ സ ക്ലേശവിഹതാന് പ്രാണാന് പുനര്ലഭേത| കൃഷ്ണകപാലികാശൂര്പേണ ചൈനമഭിനിഷ്പുണീയുര്യദ്യചേഷ്ടഃ സ്യാദ് യാവത് പ്രാണാനാം പ്രത്യാഗമനമ് (തത്തത് സര്വമേവ കാര്യമ്)| തതഃ പ്രത്യാഗതപ്രാണം പ്രകൃതിഭൂതമഭിസമീക്ഷ്യ സ്നാനോദകഗ്രഹണാഭ്യാമുപപാദയേത്||൪൨|| അഥാസ്യ താല്വോഷ്ഠകണ്ഠജിഹ്വാപ്രമാര്ജനമാരഭേതാങ്ഗുല്യാ സുപരിലിഖിതനഖയാ സുപ്രക്ഷാലിതോപധാനകാര്പാസസപിചുമത്യാ| പ്രഥമം പ്രമാര്ജിതാസ്യസ്യ ചാസ്യ ശിരസ്താലു കാര്പാസപിചുനാ സ്നേഹഗര്ഭേണ പ്രതിസഞ്ഛാദയേത്| തതോऽസ്യാനന്തരം സൈന്ധവോപഹിതേന സര്പിഷാ കാര്യം പ്രച്ഛര്ദനമ്||൪൩||
तस्यास्तु खल्वपरायाः प्रपतनार्थे कर्मणि क्रियमाणे जातमात्रस्यैव कुमारस्य कार्याण्येतानि कर्माणि भवन्ति; तद्यथा- अश्मनोः सङ्घट्टनं कर्णयोर्मूले, शीतोदकेनोष्णोदकेन वा मुखपरिषेकः , तथा स क्लेशविहतान् प्राणान् पुनर्लभेत| कृष्णकपालिकाशूर्पेण चैनमभिनिष्पुणीयुर्यद्यचेष्टः स्याद् यावत् प्राणानां प्रत्यागमनम् (तत्तत् सर्वमेव कार्यम्)| ततः प्रत्यागतप्राणं प्रकृतिभूतमभिसमीक्ष्य स्नानोदकग्रहणाभ्यामुपपादयेत्||४२|| अथास्य ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाप्रमार्जनमारभेताङ्गुल्या सुपरिलिखितनखया सुप्रक्षालितोपधानकार्पाससपिचुमत्या| प्रथमं प्रमार्जितास्यस्य चास्य शिरस्तालु कार्पासपिचुना स्नेहगर्भेण प्रतिसञ्छादयेत्| ततोऽस्यानन्तरं सैन्धवोपहितेन सर्पिषा कार्यं प्रच्छर्दनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
ശീതോദകേനോഷ്ണോദകേന വേതി വികല്പോ ഋതുഭേദേന ജ്ഞേയഃ; ഗ്രീഷ്മകാലേ ശീതോദകേന, ശീതകാലേ തൂഷ്ണോദകേനേത്യര്ഥഃ| ക്ലേശവിഹതാനിതി യോനിയന്ത്രപീഡനാദിക്ലേശപരാഹതാന്| കൃഷ്ണകപാലികാ ഈഷികാ നലമുഞ്ജവംശാദിഭവാ, തത്കൃതഃ ശൂര്പഃ കൃഷ്ണകപാലികാശൂര്പഃ; തേന നിഷ്പുണീയുഃ വീജയേയുരിത്യര്ഥഃ| അഥ കിയന്തം കാലം തദ്വീജനമിത്യാഹ- യാവത് പ്രാണാനാം പ്രത്യാഗമനമിതി | ഉദകഗ്രഹണം മലമാര്ഗശൌചാര്ഥമ്| ഉപധാനമ് ആവരണം, തച്ചേഹാങ്ഗുല്യാ കാര്പാസപിചുനൈവ||൪൨-൪൩||
Adhikarana ൨൬ (൪൪) · Śloka ൪൪
തതഃ കല്പനം നാഡ്യാഃ| അതസ്തസ്യാഃ കല്പനവിധിമുപദേക്ഷ്യാമഃ- നാഭിബന്ധനാത് പ്രഭൃത്യഷ്ടാങ്ഗുലമഭിജ്ഞാനം കൃത്വാ ഛേദനാവകാശസ്യ ദ്വയോരന്തരയോഃ ശനൈര്ഗൃഹീത്വാ തീക്ഷ്ണേന രൌക്മരാജതായസാനാം ഛേദനാനാമന്യതമേനാര്ധധാരേണ ഛേദയേത്| താമഗ്രേ സൂത്രേണോപനിബധ്യ കണ്ഠേऽസ്യ ശിഥിലമവസൃജേത്| തസ്യ ചേന്നാഭിഃ പച്യേത, താം ലോധ്രമധുകപ്രിയങ്ഗുസുരദാരുഹരിദ്രാകല്കസിദ്ധേന തൈലേനാഭ്യജ്യാത്, ഏഷാമേവ തൈലൌഷധാനാം ചൂര്ണേനാവചൂര്ണയേത്| ഇതി നാഡീകല്പനവിധിരുക്തഃ സമ്യക്||൪൪||
ततः कल्पनं नाड्याः| अतस्तस्याः कल्पनविधिमुपदेक्ष्यामः- नाभिबन्धनात् प्रभृत्यष्टाङ्गुलमभिज्ञानं कृत्वा छेदनावकाशस्य द्वयोरन्तरयोः शनैर्गृहीत्वा तीक्ष्णेन रौक्मराजतायसानां छेदनानामन्यतमेनार्धधारेण छेदयेत्| तामग्रे सूत्रेणोपनिबध्य कण्ठेऽस्य शिथिलमवसृजेत्| तस्य चेन्नाभिः पच्येत, तां लोध्रमधुकप्रियङ्गुसुरदारुहरिद्राकल्कसिद्धेन तैलेनाभ्यज्यात्, एषामेव तैलौषधानां चूर्णेनावचूर्णयेत्| इति नाडीकल्पनविधिरुक्तः सम्यक्||४४||
🔊 Audio coming soon
അഷ്ടാങ്ഗുലമഭിജ്ഞാനം കൃത്വേതി അഷ്ടാങ്ഗുലേ ചിഹ്നം കൃത്വാ| അര്ധധാരഃ തിര്യഗ്ധാരഃ ശസ്ത്രവിശേഷഃ| താമിതി ച്ഛിന്നാവശിഷ്ടാങ്ഗുലാം നാഡീമ്| കണ്ഠേऽവസൃജേദിതി നാഡ്യഗ്രബദ്ധം സൂത്രം കുമാരസ്യ കണ്ഠേ നിബധ്നീയാത്||൪൪||
Adhikarana ൨൭ (൪൫) · Śloka ൪൫
അസമ്യക്കല്പനേ ഹി നാഡ്യാ ആയാമവ്യായാമോത്തുണ്ഡിതാ-പിണ്ഡലികാ-വിനാമികാ-വിജൃമ്ഭികാബാധേഭ്യോ ഭയമ്| തത്രാവിദാഹിഭിര്വാതപിത്തപ്രശമനൈരഭ്യങ്ഗോത്സാദനപരിഷേകൈഃ സര്പിര്ഭിശ്ചോപക്രമേത ഗുരുലാഘവമഭിസമീക്ഷ്യ||൪൫||
असम्यक्कल्पने हि नाड्या आयामव्यायामोत्तुण्डिता-पिण्डलिका-विनामिका-विजृम्भिकाबाधेभ्यो भयम्| तत्राविदाहिभिर्वातपित्तप्रशमनैरभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकैः सर्पिर्भिश्चोपक्रमेत गुरुलाघवमभिसमीक्ष्य||४५||
🔊 Audio coming soon
നാഡ്യാ അവിധികല്പനേ ദോഷമാഹ- അസമ്യഗിത്യാദി| ആയാമോ ദൈര്ഘ്യം, വ്യായാമോ വിസ്താരഃ, താഭ്യാമുത്തുണ്ഡിതാ ആയാമവ്യായാമോത്തുണ്ഡിതാ, ദീര്ഘപീനത്വയുതേത്യര്ഥഃ; പിണ്ഡലികാ പരിമണ്ഡലയുതാ; വിനാമികാ അന്തോച്ഛൂനാ മധ്യനിമ്നാ; വിജൃമ്ഭികാ തു മുഹുര്മുഹുര്വൃദ്ധിമതീ| ഗുരുലാഘവമഭിസമീക്ഷ്യേതി നാഡീപാകകാരകപിത്തേ തഥാ വാതേ ചായാമവ്യായാമോത്തുണ്ഡിതാദിവികാരചതുഷ്ടയകാരകേ യോ ദോഷോ ഗുരുഃ സ ഉപചരിതവ്യസ്ത്വരയേത്യര്ഥഃ||൪൫||
Adhikarana ൨൮ (൪൬) · Śloka ൪൬
അതോऽനന്തരം ജാതകര്മ കുമാരസ്യ കാര്യമ്| തദ്യഥാ- മധുസര്പിഷീ മന്ത്രോപമന്ത്രിതേ യഥാമ്നായം പ്രഥമം പ്രാശിതും ദദ്യാത്| സ്തനമത ഊര്ധ്വമേതേനൈവ വിധിനാ ദക്ഷിണം പാതും പുരസ്താത് പ്രയച്ഛേത്| അഥാതഃ ശീര്ഷതഃ സ്ഥാപയേദുദകുമ്ഭം മന്ത്രോപമന്ത്രിതമ്||൪൬||
अतोऽनन्तरं जातकर्म कुमारस्य कार्यम्| तद्यथा- मधुसर्पिषी मन्त्रोपमन्त्रिते यथाम्नायं प्रथमं प्राशितुं दद्यात्| स्तनमत ऊर्ध्वमेतेनैव विधिना दक्षिणं पातुं पुरस्तात् प्रयच्छेत्| अथातः शीर्षतः स्थापयेदुदकुम्भं मन्त्रोपमन्त्रितम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ജാതമാത്രസ്യ വേദോക്തം കര്മ ജാതകര്മ| യഥാമ്നായമിതി യഥാഗമം മന്ത്രോപമന്ത്രിതേ| ഏതേനൈവ വിധിനേതി സ്തന(ന്യ)മപ്യഭിമന്ത്രിതം പായയേദിത്യര്ഥഃ||൪൬||
Adhikarana ൨൯ (൪൭) · Śloka ൪൭
അഥാസ്യ രക്ഷാം വിദധ്യാത്- ആദാനീഖദിരകര്കന്ധുപീലുപരൂഷകശാഖാഭിരസ്യാ ഗൃഹം സമന്തതഃ പരിവാരയേത്| സര്വതശ്ച സൂതികാഗാരസ്യ സര്ഷപാതസീതണ്ഡുലകണകണികാഃ പ്രകിരേയുഃ| തഥാ തണ്ഡുലബലിഹോമഃ സതതമുഭയകാലം ക്രിയേതാനാമകര്മണഃ | ദ്വാരേ ച മുസലം ദേഹലീമനു തിരശ്ചീനം ന്യസേത്| വചാകുഷ്ഠക്ഷൌമകഹിങ്ഗുസര്ഷപാതസീലശുനകണകണികാനാം രക്ഷോഘ്നസമാഖ്യാതാനാം ചൌഷധീനാം പോട്ടലികാം ബദ്ധ്വാ സൂതികാഗാരസ്യോത്തരദേഹല്യാമവസൃജേത്, തഥാ സൂതികായാഃ കണ്ഠേ സപുത്രായാഃ, സ്ഥാല്യുദകകുമ്ഭപര്യങ്കേഷ്വപി, തഥൈവ ച ദ്വയോര്ദ്വാരപക്ഷയോഃ| കണകകണ്ടകേന്ധനവാനഗ്നിസ്തിന്ദുകകാഷ്ഠേന്ധനശ്ചാഗ്നിഃ സൂതികാഗാരസ്യാഭ്യന്തരതോ നിത്യം സ്യാത്| സ്ത്രിയശ്ചൈനാം യഥോക്തഗുണാഃ സുഹൃദശ്ചാനുശ്ചാനുജാഗൃയുര്ദശാഹം ദ്വാദശാഹം വാ| അനുപരതപ്രദാനമങ്ഗലാശീഃസ്തുതിഗീതവാദിത്രമന്നപാനവിശദമനുരക്തപ്രഹൃഷ്ടജനസമ്പൂര്ണം ച തദ്വേശ്മ കാര്യമ്| ബ്രാഹ്മണശ്ചാഥര്വവേദവിത് സതതമുഭയകാലം ശാന്തിം ജുഹുയാത് സ്വസ്ത്യയനാര്ഥം കുമാരസ്യ തഥാ സൂതികായാഃ| ഇത്യേതദ്രക്ഷാവിധാനമുക്തമ്||൪൭||
अथास्य रक्षां विदध्यात्- आदानीखदिरकर्कन्धुपीलुपरूषकशाखाभिरस्या गृहं समन्ततः परिवारयेत्| सर्वतश्च सूतिकागारस्य सर्षपातसीतण्डुलकणकणिकाः प्रकिरेयुः| तथा तण्डुलबलिहोमः सततमुभयकालं क्रियेतानामकर्मणः | द्वारे च मुसलं देहलीमनु तिरश्चीनं न्यसेत्| वचाकुष्ठक्षौमकहिङ्गुसर्षपातसीलशुनकणकणिकानां रक्षोघ्नसमाख्यातानां चौषधीनां पोट्टलिकां बद्ध्वा सूतिकागारस्योत्तरदेहल्यामवसृजेत्, तथा सूतिकायाः कण्ठे सपुत्रायाः, स्थाल्युदककुम्भपर्यङ्केष्वपि, तथैव च द्वयोर्द्वारपक्षयोः| कणककण्टकेन्धनवानग्निस्तिन्दुककाष्ठेन्धनश्चाग्निः सूतिकागारस्याभ्यन्तरतो नित्यं स्यात्| स्त्रियश्चैनां यथोक्तगुणाः सुहृदश्चानुश्चानुजागृयुर्दशाहं द्वादशाहं वा| अनुपरतप्रदानमङ्गलाशीःस्तुतिगीतवादित्रमन्नपानविशदमनुरक्तप्रहृष्टजनसम्पूर्णं च तद्वेश्म कार्यम्| ब्राह्मणश्चाथर्ववेदवित् सततमुभयकालं शान्तिं जुहुयात् स्वस्त्ययनार्थं कुमारस्य तथा सूतिकायाः| इत्येतद्रक्षाविधानमुक्तम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ആദാനീ ഘോഷകഭേദഃ| തണ്ഡുലബലിഹോമഃ കിയത്കാലം കര്തവ്യ ഇത്യാഹ- ആനാമകര്മണ ഇതി|- ദശാഹം യാവദിത്യര്ഥഃ; ദശാഹേ തു നാമകര്മ ഭവിഷ്യതി| ജതൂകര്ണേऽപ്യുക്തം- “തണ്ഡുലബലിഹോമോ ദ്വികാലമാദശാഹമ്” ഇതി| രക്ഷോഘ്നസമാഖ്യാതാനാമിത്യനേന ഗുഗ്ഗുല്വാദീന് ഗ്രാഹയതി| ഉത്തരദേഹല്യാമിതി ദ്വാരോപരി; അന്യേ തു ദേഹലീം ദ്വാരാധഃകാഷ്ഠമാഹുഃ||൪൭||
Adhikarana ൩൦ (൪൮) · Śloka ൪൮
സൂതികാം തു ഖലു ബുഭുക്ഷിതാം വിദിത്വാ സ്നേഹം പായയേത പരമയാ ശക്ത്യാ സര്പിസ്തൈലം വസാം മജ്ജാനം വാ സാത്മ്യീഭാവമഭിസമീക്ഷ്യ പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകശൃങ്ഗവേരചൂര്ണസഹിതമ്| സ്നേഹം പീതവത്യാശ്ച സര്പിസ്തൈലാഭ്യാമഭ്യജ്യ വേഷ്ടയേദുദരം മഹതാऽച്ഛേന വാസസാ; തഥാ തസ്യാ ന വായുരുദരേ വികൃതിമുത്പാദയത്യനവകാശത്വാത്| ജീര്ണേ തു സ്നേഹേ പിപ്പല്യാദിഭിരേവ സിദ്ധാം യവാഗൂം സുസ്നിഗ്ധാം ദ്രവാം മാത്രശഃ പായയേത്| ഉഭയതഃകാലം ചോഷ്ണോദകേന ച പരിഷേചയേത് പ്രാക് സ്നേഹയവാഗൂപാനാഭ്യാമ്| ഏവം പഞ്ചരാത്രം സപ്തരാത്രം വാऽനുപാല്യ ക്രമേണാപ്യായയേത്| സ്വസ്ഥവൃത്തമേതാവത് സൂതികായാഃ||൪൮||
सूतिकां तु खलु बुभुक्षितां विदित्वा स्नेहं पाययेत परमया शक्त्या सर्पिस्तैलं वसां मज्जानं वा सात्म्यीभावमभिसमीक्ष्य पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरचूर्णसहितम्| स्नेहं पीतवत्याश्च सर्पिस्तैलाभ्यामभ्यज्य वेष्टयेदुदरं महताऽच्छेन वाससा; तथा तस्या न वायुरुदरे विकृतिमुत्पादयत्यनवकाशत्वात्| जीर्णे तु स्नेहे पिप्पल्यादिभिरेव सिद्धां यवागूं सुस्निग्धां द्रवां मात्रशः पाययेत्| उभयतःकालं चोष्णोदकेन च परिषेचयेत् प्राक् स्नेहयवागूपानाभ्याम्| एवं पञ्चरात्रं सप्तरात्रं वाऽनुपाल्य क्रमेणाप्याययेत्| स्वस्थवृत्तमेतावत् सूतिकायाः||४८||
🔊 Audio coming soon
കുമാരസ്യ ജാതകര്മാഭിധായ സൂതികായാഃ കര്തവ്യമാഹ- സൂതികാം ത്വിത്യാദി| ബുഭുക്ഷിതാമിത്യനേന യാവതാ കാലേന ബുഭുക്ഷിതാ ഭവതി തദാ സ്നേഹപാനം കര്തവ്യമ്| പരമയാ ശക്ത്യേതി ഉത്തമയാ ശക്ത്യാ ലക്ഷിതാ സ്നേഹം പിബേത്; ‘യാവതാ സ്നേഹേന ബലവിരോധോ ന ഭവതി താവന്മാത്രം സ്നേഹം പിബേത്’ ഇത്യധ്യാഹര്തവ്യമ്| സാത്മ്യീഭാവമഭിസമീക്ഷ്യേതി സര്പിരാദിഷു യദ്യസ്യാഃ സാത്മ്യം തത് തസ്യൈ ദേയമ്| അച്ഛേനേതി നിര്മലേന| ഉഭയതഃകാലമിതി പദമുഷ്ണോദകേന പരിഷേചയേദിത്യനേന യോജ്യമ്| തദേവ കാലദ്വയമാഹ- പ്രാഗിത്യാദി| പൌര്വാഹ്ണികഃ സ്നേഹപാനപരിഷേകഃ കാരയിതവ്യഃ, തഥാ ജീര്ണേ സ്നേഹേ പരിഷേചിതാം യവാഗൂഃ പായയിതവ്യേത്യര്ഥഃ| അയം തു വ്യവഹാരോ നാനൂപദേശേ പ്രബലകഫത്വാത് പ്രാണിനാം, കിന്തു ജാങ്ഗലദേശവ്യവഹാര ഇതി ജ്ഞേയമ്||൪൮||
Adhikarana ൩൧ (൪൯) · Śloka ൪൯
തസ്യാസ്തു ഖലു യോ വ്യാധിരുത്പദ്യതേ സ കൃച്ഛ്രസാധ്യോ ഭവത്യസാധ്യോ വാ, ഗര്ഭവൃദ്ധിക്ഷയിതശിഥിലസര്വധാതുത്വാത്, പ്രവാഹണവേദനാക്ലേദനരക്തനിഃസ്രുതിവിശേഷശൂന്യശരീരത്വാച്ച; തസ്മാത്താം യഥോക്തേന വിധിനോപചരേത്; ഭൌതികജീവനീയബൃംഹണീയമധുരവാതഹരസിദ്ധൈരഭ്യങ്ഗോത്സാദനപരിഷേകാവഗാഹനാന്നപാനവിധിഭിര്വിശേഷതശ്ചോപചരേത്; വിശേഷതോ ഹി ശൂന്യശരീരാഃ സ്ത്രിയഃ പ്രജാതാ ഭവന്തി||൪൯||
तस्यास्तु खलु यो व्याधिरुत्पद्यते स कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वा, गर्भवृद्धिक्षयितशिथिलसर्वधातुत्वात्, प्रवाहणवेदनाक्लेदनरक्तनिःस्रुतिविशेषशून्यशरीरत्वाच्च; तस्मात्तां यथोक्तेन विधिनोपचरेत्; भौतिकजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसिद्धैरभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकावगाहनान्नपानविधिभिर्विशेषतश्चोपचरेत्; विशेषतो हि शून्यशरीराः स्त्रियः प्रजाता भवन्ति||४९||
🔊 Audio coming soon
സൂതികായാ മിഥ്യോപചാരേണ വ്യാധിര്ഭവന് കൃച്ഛ്രസാധ്യോऽസാധ്യോ വാ യഥാ ഭവതി തഥാ ദര്ശയന് യഥോക്തക്രമസ്യാവധാനേന കര്തവ്യതാം ദര്ശയിതുമാഹ- തസ്യാസ്ത്വിത്യാദി| ഗര്ഭവൃദ്ധ്യാ ധാത്വന്തരാപോഷണേന ക്ഷയിതാശ്ച ശിഥിലീകൃതാശ്ച സര്വേ ധാതവോ യസ്യാഃ സാ തഥാ| ഗര്ഭവ്യപഗമ ഏതാവച്ഛരീരശൂന്യത്വേ ഹേതുഃ തഥാ പ്രവാഹണവേദനാക്ലേദരക്തനിഃസ്രുതിശ്ച വിശേഷേണ ഹേതുരിത്യാഹ- പ്രവാഹണേത്യാദി| യഥോക്തേനേതി സ്നേഹപാനാദിനാ| ഏതേന യഥോക്തവിധികരണമേവ ദുശ്ചികിത്സ്യസ്യ സൂതികാവ്യാധേര്നിദാനവര്ജനരൂപമുത്തമം ഭേഷജമിതി ദര്ശയതി| യത്തൂത്പന്നേ വ്യാധൌ വിഹിതം ഭേഷജം തത് പ്രായോ ന സിധ്യതീതി കൃത്വാ നേഹോക്തമ്| ഭൌതികം ഭൂതഹരമ്||൪൯||
Adhikarana ൩൨ (൫൦) · Śloka ൫൦
ദശമേ ത്വഹനി സപുത്രാ സ്ത്രീ സര്വഗന്ധൌഷധൈര്ഗൌരസര്ഷപലോധ്രൈശ്ച സ്നാതാ ലഘ്വഹതശുചിവസ്ത്രം പരിധായ പവിത്രേഷ്ടലഘുവിചിത്രഭൂഷണവതീ ച സംസ്പൃശ്യ മങ്ഗലാന്യുചിതാമര്ചയിത്വാ ച ദേവതാം ശിഖിനഃ ശുക്ലവാസസോऽവ്യങ്ഗാംശ്ച ബ്രാഹ്മണാന് സ്വസ്തി വാചയിത്വാ കുമാരമഹതാനാം ച വാസസാം സഞ്ചയേ പ്രാക്ശിരസമുദക്ശിരസം വാ സംവേശ്യ ദേവതാപൂര്വം ദ്വിജാതിഭ്യഃ പ്രണമതീത്യുക്ത്വാ കുമാരസ്യ പിതാ ദ്വേ നാമനീ കാരയേന്നാക്ഷത്രികം നാമാഭിപ്രായികം ച| തത്രാഭിപ്രായികം ഘോഷവദാദ്യന്തസ്ഥാന്തമൂഷ്മാന്തം വാऽവൃദ്ധം ത്രിപുരുഷാനൂകമനവപ്രതിഷ്ഠിതം, നാക്ഷാത്രികം തു നക്ഷത്രദേവതാസമാനാഖ്യം ദ്വ്യക്ഷരം ചതുരക്ഷരം വാ||൫൦||
दशमे त्वहनि सपुत्रा स्त्री सर्वगन्धौषधैर्गौरसर्षपलोध्रैश्च स्नाता लघ्वहतशुचिवस्त्रं परिधाय पवित्रेष्टलघुविचित्रभूषणवती च संस्पृश्य मङ्गलान्युचितामर्चयित्वा च देवतां शिखिनः शुक्लवाससोऽव्यङ्गांश्च ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा कुमारमहतानां च वाससां सञ्चये प्राक्शिरसमुदक्शिरसं वा संवेश्य देवतापूर्वं द्विजातिभ्यः प्रणमतीत्युक्त्वा कुमारस्य पिता द्वे नामनी कारयेन्नाक्षत्रिकं नामाभिप्रायिकं च| तत्राभिप्रायिकं घोषवदाद्यन्तस्थान्तमूष्मान्तं वाऽवृद्धं त्रिपुरुषानूकमनवप्रतिष्ठितं, नाक्षात्रिकं तु नक्षत्रदेवतासमानाख्यं द्व्यक्षरं चतुरक्षरं वा||५०||
🔊 Audio coming soon
ഉചിതാമിതി യാ യസ്യ ദേവതാ സദാ പൂജ്യത്വേനോചിതാ താമര്ചയിത്വാ| ശിഖിന ഇതി പാവകാന്; കിംവാ ശിഖാ ചൂഡാ തദ്വതോ ബ്രാഹ്മണാനമുണ്ഡാന്| നക്ഷത്രദേവതാസംയുക്തമിതി യസ്മിന് നക്ഷത്രേ കുമാരോ ജാതസ്തസ്യ നക്ഷത്രസ്യ യാ ദേവതാ ജ്യോതിഃശാസ്ത്രേ, തസ്യാ നാമ കര്തവ്യമിത്യര്ഥഃ| കിംവാ ‘ദ്വേ നാമനീ കാരയേത്തന്നാക്ഷത്രികമാഭിപ്രായികം ച’ ഇത്യാദിപാഠഃ| തത്രാപി നാക്ഷത്രികം വ്യാഖ്യാതമേവ; ആഭിപ്രായികേഷു ഘോഷവദിത്യാദി വിശേഷണമ്| ഘോഷാ വര്ഗചതുര്ഥാ ‘ഘഝഢധഭാഃ’, അന്തസ്ഥാ ‘യരലവാഃ’, ‘ശഷസഹാ’ ഊഷ്മാണഃ||൫൦||
Adhikarana ൩൩ (൫൧) · Śloka ൫൧
വൃത്തേ ച നാമകര്മണി കുമാരം പരീക്ഷിതുമുപക്രമേതായുഷഃ പ്രമാണജ്ഞാനഹേതോഃ| തത്രേമാന്യായുഷ്മതാം കുമാരാണാം ലക്ഷണാനി ഭവന്തി| തദ്യഥാ- ഏകൈകജാ മൃദവോऽല്പാഃ സ്നിഗ്ധാഃ സുബദ്ധമൂലാഃ കൃഷ്ണാഃ കേശാഃ പ്രശസ്യന്തേ, സ്ഥിരാ ബഹലാ ത്വക്, പ്രകൃത്യാऽതിസമ്പന്നമീഷത്പ്രമാണാതിവൃത്തമനുരൂപമാതപത്രോപമം ശിരഃ, വ്യൂഢം ദൃഢം സമം സുശ്ലിഷ്ടശങ്ഖസന്ധ്യൂര്ധ്വവ്യഞ്ജനസമ്പന്നമുപചിതം വലിഭമര്ധചന്ദ്രാകൃതി ലലാടം, ബഹലൌ വിപുലസമപീഠൌ സമൌ നീചൈര്വൃദ്ധൌ പൃഷ്ഠതോऽവനതൌ സുശ്ലിഷ്ടകര്ണപുത്രകൌ മഹാച്ഛിദ്രൌ കര്ണൌ, ഈഷത്പ്രലമ്ബിന്യാവസങ്ഗതേ സമേ സംഹതേ മഹത്യൌ ഭ്രുവൌ, സമേ സമാഹിതദര്ശനേ വ്യക്തഭാഗവിഭാഗേ ബലവതീ തേജസോപപന്നേ സ്വങ്ഗാപാങ്ഗേ ചക്ഷുഷീ, ഋജ്വീ മഹോച്ഛ്വാസാ വംശസമ്പന്നേഷദവനതാഗ്രാ നാസികാ, മഹദൃജുസുനിവിഷ്ടദന്തമാസ്യമ്, ആയാമവിസ്താരോപപന്നാ ശ്ലക്ഷ്ണാ തന്വീ പ്രകൃതിവര്ണയുക്താ ജിഹ്വാ, ശ്ലക്ഷ്ണം യുക്തോപചയമൂഷ്മോപപന്നം രക്തം താലു, മഹാനദീനഃ സ്നിഗ്ധോऽനുനാദീ ഗമ്ഭീരസമുത്ഥോ ധീരഃ സ്വരഃ, നാതിസ്ഥൂലൌ നാതികൃശൌ വിസ്താരോപപന്നാവാസ്യപ്രച്ഛാദനൌ രക്താവോഷ്ഠൌ, മഹത്യൌ ഹനൂ, വൃത്താ നാതിമഹതീ ഗ്രീവാ, വ്യൂഢമുപചിതമുരഃ, ഗൂഢം ജത്രു പൃഷ്ഠവംശശ്ച, വിപ്രകൃഷ്ടാന്തരൌ സ്തനൌ, അസമ്പാതിനീ സ്ഥിരേ പാര്ശ്വേ, വൃത്തപരിപൂര്ണായതൌ ബാഹൂ സക്ഥിനീ അങ്ഗുലയശ്ച, മഹദുപചിതം പാണിപാദം, സ്ഥിരാ വൃത്താഃ സ്നിഗ്ധാസ്താമ്രാസ്തുങ്ഗാഃ കൂര്മാകാരാഃ കരജാഃ, പ്രദക്ഷിണാവര്താ സോത്സങ്ഗാ ച നാഭിഃ, ഉരസ്ത്രിഭാഗഹീനാ സമാ സമുപചിതമാംസാ കടീ, വൃത്തൌ സ്ഥിരോപചിതമാംസൌ നാത്യുന്നതൌ നാത്യവനതൌ സ്ഫിചൌ, അനുപൂര്വം വൃത്താവുപചയയുക്താവൂരൂ, നാത്യുപചിതേ നാത്യപചിതേ ഏണീപദേ പ്രഗൂഢസിരാസ്ഥിസന്ധീ ജങ്ഘേ, നാത്യുപചിതൌ നാത്യപചിതൌ ഗുല്ഫൌ, പൂര്വോപദിഷ്ടഗുണൌ പാദൌ കൂര്മാകാരൌ, പ്രകൃതിയുക്താനി വാതമൂത്രപുരീഷഗുഹ്യാനി തഥാ സ്വപ്രജാഗരണായാസസ്മിതരുദിതസ്തനഗ്രഹണാനി, യച്ച കിഞ്ചിദന്യദപ്യനുക്തമസ്തി തദപി സര്വം പ്രകൃതിസമ്പന്നമിഷ്ടം, വിപരീതം പുനരനിഷ്ടമ്| ഇതി ദീര്ഘായുര്ലക്ഷണാനി||൫൧||
वृत्ते च नामकर्मणि कुमारं परीक्षितुमुपक्रमेतायुषः प्रमाणज्ञानहेतोः| तत्रेमान्यायुष्मतां कुमाराणां लक्षणानि भवन्ति| तद्यथा- एकैकजा मृदवोऽल्पाः स्निग्धाः सुबद्धमूलाः कृष्णाः केशाः प्रशस्यन्ते, स्थिरा बहला त्वक्, प्रकृत्याऽतिसम्पन्नमीषत्प्रमाणातिवृत्तमनुरूपमातपत्रोपमं शिरः, व्यूढं दृढं समं सुश्लिष्टशङ्खसन्ध्यूर्ध्वव्यञ्जनसम्पन्नमुपचितं वलिभमर्धचन्द्राकृति ललाटं, बहलौ विपुलसमपीठौ समौ नीचैर्वृद्धौ पृष्ठतोऽवनतौ सुश्लिष्टकर्णपुत्रकौ महाच्छिद्रौ कर्णौ, ईषत्प्रलम्बिन्यावसङ्गते समे संहते महत्यौ भ्रुवौ, समे समाहितदर्शने व्यक्तभागविभागे बलवती तेजसोपपन्ने स्वङ्गापाङ्गे चक्षुषी, ऋज्वी महोच्छ्वासा वंशसम्पन्नेषदवनताग्रा नासिका, महदृजुसुनिविष्टदन्तमास्यम्, आयामविस्तारोपपन्ना श्लक्ष्णा तन्वी प्रकृतिवर्णयुक्ता जिह्वा, श्लक्ष्णं युक्तोपचयमूष्मोपपन्नं रक्तं तालु, महानदीनः स्निग्धोऽनुनादी गम्भीरसमुत्थो धीरः स्वरः, नातिस्थूलौ नातिकृशौ विस्तारोपपन्नावास्यप्रच्छादनौ रक्तावोष्ठौ, महत्यौ हनू, वृत्ता नातिमहती ग्रीवा, व्यूढमुपचितमुरः, गूढं जत्रु पृष्ठवंशश्च, विप्रकृष्टान्तरौ स्तनौ, असम्पातिनी स्थिरे पार्श्वे, वृत्तपरिपूर्णायतौ बाहू सक्थिनी अङ्गुलयश्च, महदुपचितं पाणिपादं, स्थिरा वृत्ताः स्निग्धास्ताम्रास्तुङ्गाः कूर्माकाराः करजाः, प्रदक्षिणावर्ता सोत्सङ्गा च नाभिः, उरस्त्रिभागहीना समा समुपचितमांसा कटी, वृत्तौ स्थिरोपचितमांसौ नात्युन्नतौ नात्यवनतौ स्फिचौ, अनुपूर्वं वृत्तावुपचययुक्तावूरू, नात्युपचिते नात्यपचिते एणीपदे प्रगूढसिरास्थिसन्धी जङ्घे, नात्युपचितौ नात्यपचितौ गुल्फौ, पूर्वोपदिष्टगुणौ पादौ कूर्माकारौ, प्रकृतियुक्तानि वातमूत्रपुरीषगुह्यानि तथा स्वप्रजागरणायासस्मितरुदितस्तनग्रहणानि, यच्च किञ्चिदन्यदप्यनुक्तमस्ति तदपि सर्वं प्रकृतिसम्पन्नमिष्टं, विपरीतं पुनरनिष्टम्| इति दीर्घायुर्लक्षणानि||५१||
🔊 Audio coming soon
നാമകര്മണീതി നാമകരണസമയക്രിയമാണഹോമാദികര്മണി, നാമൈവ വാ കര്മ നാമകര്മ| സ്ഥിരേതി അശ്ലഥാ| ഈഷത്പ്രമാണാതിവൃത്തം ശിര ഇതി ഉത്സര്ഗാപവാദന്യായേന ബോദ്ധവ്യമ്| തേന യദുക്തം പൂര്വം- “ഷഡങ്ഗുലോത്സേധം ദ്വാത്രിംശദങ്ഗുലപരിണാഹം ശിരഃ” ഏതച്ചാഭിധായോക്തം- “തത്രായുര്ബലം” ഇത്യാദി യാവത് “പ്രമാണവതി ശരീരേ; വിപര്യയസ്തു ഹീനേऽധികേ വാ” (വി.അ.൮) ഇതി; തത്ര ശിരസി കിഞ്ചിത്പ്രമാണാധികതാ ഏതദ്വചനാദപവാദഭൂതാऽപ്യതീവ പ്രശസ്താ ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| ഏവം ‘മഹദുപചിതം പാണിപാദമ്’ ഇത്യത്രാപി വ്യാഖ്യേയമ്| അനുരൂപമിത്യനേന ശരീരാനുരൂപതാം ശിരസോ ദര്ശയന്നുക്തലക്ഷണാദനതിവൃദ്ധിം ശിരസോ ദര്ശയതി; അതിവൃദ്ധം ഹി ശരീരാനനുരൂപം ഭവതി, തച്ചാപ്രശസ്തമേവ| ഊര്ധ്വവ്യഞ്ജനമിതി ഊര്ധ്വരേഖാത്രയരൂപലക്ഷണയുക്തം; ജതൂകര്ണേ ഹി ത്രിരേഖം ലലാടമുക്തമ്| നീചൈര്വൃദ്ധാവിതി അനുദ്ഗതൌ സന്താവനുക്രമവവൃദ്ധൌ| അസങ്ഗതേ ദൂരാന്തരേ| വ്യക്തഭാഗവിഭാഗേ ഇതി പ്രവ്യക്തകൃഷ്ണശുക്ലാദിവിഭാഗേ| ശോഭനാനി വര്ത്മാദീനി അങ്ഗാനി അപാങ്ഗേ ച യയോസ്തേ സ്വങ്ഗാപാങ്ഗേ| അത്ര അങ്ഗഗ്രഹണേനൈവ അപാങ്ഗസ്യ ലബ്ധസ്യാപി പുനഃ കരണം വിശേഷേണാപാങ്ഗശോഭോപദര്ശനാര്ഥമ് | ആസ്യപ്രച്ഛാദനൌ ആസ്യം പ്രച്ഛാദയിതും ക്ഷമൌ മുഖാവരകൌ| പൃഷ്ഠവംശശ്ച ഗൂഢ ഇതി യോജനീയമ്| അസമ്പാതിനീ സുനിര്ഗതേ, കിംവാ അലക്ഷ്യേ| പ്രകൃതിയുക്തേതി ദേഹാനുരൂപാ| ഏണീപദേ ഇതി ഏണീജങ്ഘാസദൃശേ| പ്രകൃതിയുക്താനീതി നാതിബഹൂനി നാത്യല്പാനി ച||൫൧||
Adhikarana ൩൪ (൫൨) · Śloka ൫൨
അതോ ധാത്രീപരീക്ഷാമുപദേക്ഷ്യാമഃ| അഥ ബ്രൂയാത്- ധാത്രീമാനയ സമാനവര്ണാം യൌവനസ്ഥാം നിഭൃതാമനാതുരാമവ്യങ്ഗാമവ്യസനാമവിരൂപാമജുഗുപ്സിതാം ദേശജാതീയാമക്ഷുദ്രാമക്ഷുദ്രകര്മിണീം കുലേ ജാതാം വത്സലാമരോഗാം ജീവദ്വത്സാം പുംവത്സാം ദോഗ്ധ്രീമപ്രമത്താമനുച്ചാരശായിനീമനന്ത്യാവസായിനീം കുശലോപചാരാം ശുചിമശുചിദ്വേഷിണീം സ്തനസ്തന്യസമ്പദുപേതാമിതി||൫൨||
अतो धात्रीपरीक्षामुपदेक्ष्यामः| अथ ब्रूयात्- धात्रीमानय समानवर्णां यौवनस्थां निभृतामनातुरामव्यङ्गामव्यसनामविरूपामजुगुप्सितां देशजातीयामक्षुद्रामक्षुद्रकर्मिणीं कुले जातां वत्सलामरोगां जीवद्वत्सां पुंवत्सां दोग्ध्रीमप्रमत्तामनुच्चारशायिनीमनन्त्यावसायिनीं कुशलोपचारां शुचिमशुचिद्वेषिणीं स्तनस्तन्यसम्पदुपेतामिति||५२||
🔊 Audio coming soon
സമാനവര്ണാമിതി തുല്യജാതീയാമ്| യൌവനസ്ഥാമിത്യനേന ബാലാവൃദ്ധയോരസമ്പൂര്ണക്ഷീണധാതുത്വേന തയോര്നിരാസം കരോതി| നിഭൃതാമിതി വിനീതാമ് | അവിരൂപാമിതി അവികൃതാവയവാമ്| അവ്യങ്ഗാമിതി അഹീനാങ്ഗീമ്| ദേശജാതീയാം സമാനദേശജാമ്| അനന്ത്യാവസായിനീമിതി ശൂദ്രാഭിപ്രായേണ, ശൂദ്രസ്യ ഹി സവര്ണത്വേന ചാണ്ഡാലാദിസ്ത്രീ പ്രസക്താ, സാ ച നിഷിധ്യതേ; ബ്രാഹ്മണാദീനാം ത്വസവര്ണത്വേനൈവ സാ നിരസ്താ; കിംവാ ബ്രാഹ്മണാദീനാമപി പതിതബ്രാഹ്മണ്യാദ്യാ അനന്ത്യാവസായിനീമിതിശബ്ദേന ക്ഷിപ്യതേ||൫൨||
Adhikarana ൩൫ (൫൩) · Śloka ൫൩
തത്രേയം സ്തനസമ്പത്- നാത്യൂര്ധ്വൌ നാതിലമ്ബാവനതികൃശാവനതിപീനൌ യുക്തപിപ്പലകൌ സുഖപ്രപാനൌ ചേതി (സ്തനസമ്പത്)||൫൩||
तत्रेयं स्तनसम्पत्- नात्यूर्ध्वौ नातिलम्बावनतिकृशावनतिपीनौ युक्तपिप्पलकौ सुखप्रपानौ चेति (स्तनसम्पत्)||५३||
🔊 Audio coming soon
യുക്തപിപ്പലകാവിതി ഉച്ചൈഃസ്തനവൃന്തൌ||൫൩||
Adhikarana ൩൬ (൫൪-൫൫) · Śloka ൫൫
സ്തന്യസമ്പത്തു പ്രകൃതിവര്ണഗന്ധരസസ്പര്ശമ്, ഉദപാത്രേ ച ദുഹ്യമാനമുദകം വ്യേതി പ്രകൃതിഭൂതത്വാത്; തത് പുഷ്ടികരമാരോഗ്യകരം ചേതി (സ്തന്യസമ്പത്)||൫൪|| അതോऽന്യഥാ വ്യാപന്നം ജ്ഞേയമ്| തസ്യ വിശേഷാഃ- ശ്യാവാരുണവര്ണം കഷായാനുരസം വിശദമനാലക്ഷ്യഗന്ധം രൂക്ഷം ദ്രവം ഫേനിലം ലഘ്വതൃപ്തികരം കര്ശനം വാതവികാരാണാം കര്തൃ വാതോപസൃഷ്ടം ക്ഷീരമഭിജ്ഞേയം ; കൃഷ്ണനീലപീതതാമ്രാവഭാസം തിക്താമ്ലകടുകാനുരസം കുണപരുധിരഗന്ധി ഭൃശോഷ്ണം പിത്തവികാരാണാം കര്തൃ ച പിത്തോപസൃഷ്ടം ക്ഷീരമഭിജ്ഞേയമ്, അത്യര്ഥശുക്ലമതിമാധുര്യോപപന്നം ലവണാനുരസം ഘൃതതൈലവസാമജ്ജഗന്ധി പിച്ഛിലം തന്തുമദുകപാത്രേऽവസീദഛ്ലേഷ്മവികാരാണാം കര്തൃ ശ്ലേഷ്മോപസൃഷ്ടം ക്ഷീരമഭിജ്ഞേയമ്||൫൫||
स्तन्यसम्पत्तु प्रकृतिवर्णगन्धरसस्पर्शम्, उदपात्रे च दुह्यमानमुदकं व्येति प्रकृतिभूतत्वात्; तत् पुष्टिकरमारोग्यकरं चेति (स्तन्यसम्पत्)||५४|| अतोऽन्यथा व्यापन्नं ज्ञेयम्| तस्य विशेषाः- श्यावारुणवर्णं कषायानुरसं विशदमनालक्ष्यगन्धं रूक्षं द्रवं फेनिलं लघ्वतृप्तिकरं कर्शनं वातविकाराणां कर्तृ वातोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयं ; कृष्णनीलपीतताम्रावभासं तिक्ताम्लकटुकानुरसं कुणपरुधिरगन्धि भृशोष्णं पित्तविकाराणां कर्तृ च पित्तोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयम्, अत्यर्थशुक्लमतिमाधुर्योपपन्नं लवणानुरसं घृततैलवसामज्जगन्धि पिच्छिलं तन्तुमदुकपात्रेऽवसीदछ्लेष्मविकाराणां कर्तृ श्लेष्मोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयम्||५५||
🔊 Audio coming soon
ഉദകം വ്യേതീതി ഉദകം വിശേഷേണ ഏതി വ്യാപ്നോതീത്യര്ഥഃ| ജതൂകര്ണേऽപ്യുക്തമ്- “ഉദകേ വിസര്പത് ക്ഷീരം പ്രശസ്തമ്” ഇതി| വാതാദിദുഷ്ടക്ഷീരലക്ഷണാന്യാഹ- ശ്യാവേത്യാദി| ലവണാനുരസമിതി ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടേ ക്ഷീരേ ദോഷദൂഷ്യസമ്മൂര്ച്ഛനപ്രഭാവാജ്ജ്ഞേയം, യേന ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടേ ലവണരസതാ ഭവതി; ഏതത്പൃഥഗ്ലക്ഷണയോഗാച്ച ദ്വന്ദ്വസന്നിപാതദുഷ്ടിരപ്യുന്നേയാ||൫൪-൫൫||
Adhikarana ൩൭ (൫൬) · Śloka ൫൬
തേഷാം തു ത്രയാണാമപി ക്ഷീരദോഷാണാം പ്രതിവിശേഷമഭിസമീക്ഷ്യ യഥാസ്വം യഥാദോഷം ച വമനവിരേചനാസ്ഥാപനാനുവാസനാനി വിഭജ്യ കൃതാനി പ്രശമനായ ഭവന്തി| പാനാശനവിധിസ്തു ദുഷ്ടക്ഷീരായാ യവഗോധൂമശാലിഷഷ്ടികമുദ്ഗഹരേണുകകുലത്ഥസുരാസൌവീരകമൈരേയമേദകലശുനകരഞ്ജപ്രായഃ സ്യാത്| ക്ഷീരദോഷവിശേഷാംശ്ചാവേക്ഷ്യാവേക്ഷ്യ തത്തദ്വിധാനം കാര്യം സ്യാത്| പാഠാമഹൌഷധസുരദാരുമുസ്തമൂര്വാഗുഡൂചീവത്സകഫലകിരാതതിക്തകകടുകരോഹിണീസാരിവാകഷായാണാം ച പാനം പ്രശസ്യതേ, തഥാऽന്യേഷാം തിക്തകഷായകടുകമധുരാണാം ദ്രവ്യാണാം പ്രയോഗഃ ക്ഷീരവികാരവിശേഷാനഭിസമീക്ഷ്യ മാത്രാം കാലം ച| ഇതി ക്ഷീരവിശോധനാനി||൫൬||
तेषां तु त्रयाणामपि क्षीरदोषाणां प्रतिविशेषमभिसमीक्ष्य यथास्वं यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानुवासनानि विभज्य कृतानि प्रशमनाय भवन्ति| पानाशनविधिस्तु दुष्टक्षीराया यवगोधूमशालिषष्टिकमुद्गहरेणुककुलत्थसुरासौवीरकमैरेयमेदकलशुनकरञ्जप्रायः स्यात्| क्षीरदोषविशेषांश्चावेक्ष्यावेक्ष्य तत्तद्विधानं कार्यं स्यात्| पाठामहौषधसुरदारुमुस्तमूर्वागुडूचीवत्सकफलकिराततिक्तककटुकरोहिणीसारिवाकषायाणां च पानं प्रशस्यते, तथाऽन्येषां तिक्तकषायकटुकमधुराणां द्रव्याणां प्रयोगः क्षीरविकारविशेषानभिसमीक्ष्य मात्रां कालं च| इति क्षीरविशोधनानि||५६||
🔊 Audio coming soon
ചികിത്സാമാഹ- തേഷാമിത്യാദി| പ്രതിവിശേഷമഭിസമീക്ഷ്യേതി പ്രതി പ്രതി വാതാദീനാം കോഷ്ഠാശ്രയിത്വോദീര്ണത്വാദിശോധനാനുഗുണം വിശേഷമഭിവീക്ഷ്യ| യഥാസ്വമിത്യനേന ശ്ലേഷ്മണി വമനം, പിത്തേ വിരേചനം, വായാവാസ്ഥാപനാനുവാസനേ, ഇത്യാത്മീയമാത്മീയം സംശോധനം ദര്ശയതി| യഥാദോഷമിത്യനേന പ്രവൃദ്ധേ ദോഷേऽതിമാത്രം സംശോധനം, സ്തോകേ സ്തോകമാത്രം ദര്ശയതി| വിഭജ്യേതി യഥാസ്വമിത്യനേന യോജ്യമ്| ‘പ്രകൃതിവിശേഷമ്’ ഇതി യദാ പാഠസ്തദാ പ്രകൃതിവിശേഷമപി ധാത്ര്യാ അവേക്ഷ്യ വമനാദീനാം ബഹുത്വാല്പത്വവിശേഷഃ കര്തവ്യ ഇത്യര്ഥഃ| തത്തദ്വിധാനം കാര്യം സ്യാദിതി തത്തദ്വൃദ്ധദോഷപ്രതികൂലമാഹാരവിധാനം കാര്യം സ്യാത്| കഷായാണാമിതി ബഹുവചനാദ് വ്യസ്തസമസ്താനാം പാഠാദീനാം കഷായാ ഗൃഹ്യന്തേ||൫൬||
Adhikarana ൩൮ (൫൭) · Śloka ൫൭
ക്ഷീരജനനാനി തു മദ്യാനി സീധുവര്ജ്യാനി, ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകാനി ച ശാകധാന്യമാംസാനി, ദ്രവമധുരാമ്ലലവണഭൂയിഷ്ഠാശ്ചാഹാരാഃ, ക്ഷീരിണ്യശ്ചൌഷധയഃ, ക്ഷീരപാനമനായാസശ്ച, വീരണഷഷ്ടികശാലീക്ഷുവാലികാദര്ഭകുശകാശഗുന്ദ്രേത്കടമൂലകഷായാണാം ച പാനമിതി (ക്ഷീരജനനാനി)||൫൭||
क्षीरजननानि तु मद्यानि सीधुवर्ज्यानि, ग्राम्यानूपौदकानि च शाकधान्यमांसानि, द्रवमधुराम्ललवणभूयिष्ठाश्चाहाराः, क्षीरिण्यश्चौषधयः, क्षीरपानमनायासश्च, वीरणषष्टिकशालीक्षुवालिकादर्भकुशकाशगुन्द्रेत्कटमूलकषायाणां च पानमिति (क्षीरजननानि)||५७||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരിണ്യശ്ച ദുഗ്ധികാകലമ്ബികാദയോ ദൃശ്യമാനക്ഷീരാഃ||൫൭||
Adhikarana ൩൯ (൫൮) · Śloka ൫൮
ധാത്രീ തു യദാ സ്വാദുബഹുലശുദ്ധദുഗ്ധാ സ്യാത്തദാസ്നാതാനുലിപ്താ ശുക്ലവസ്ത്രം പരിധായൈന്ദ്രീം ബ്രാഹ്മീം ശതവീര്യാം സഹസ്രവീര്യാമമോഘാമവ്യഥാം ശിവാമരിഷ്ടാം വാട്യപുഷ്പീം വിഷ്വക്സേനകാന്താം വാ ബിഭ്രത്യോഷധിം കുമാരം പ്രാങ്മുഖം പ്രഥമം ദക്ഷിണം സ്തനം പായയേത്| ഇതി ധാത്രീകര്മ||൫൮||
धात्री तु यदा स्वादुबहुलशुद्धदुग्धा स्यात्तदास्नातानुलिप्ता शुक्लवस्त्रं परिधायैन्द्रीं ब्राह्मीं शतवीर्यां सहस्रवीर्याममोघामव्यथां शिवामरिष्टां वाट्यपुष्पीं विष्वक्सेनकान्तां वा बिभ्रत्योषधिं कुमारं प्राङ्मुखं प्रथमं दक्षिणं स्तनं पाययेत्| इति धात्रीकर्म||५८||
🔊 Audio coming soon
അമോഘാദയോऽനന്തരം വ്യാകൃതാ ഏവ| അവ്യഥാ ഗുഡൂചീ||൫൮||
Adhikarana ൪൦ (൫൯-൬൦) · Śloka ൬൦
അതോऽനന്തരം കുമാരാഗാരവിധിമനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ- വാസ്തുവിദ്യാകുശലഃ പ്രശസ്തം രമ്യമതമസ്കം നിവാതം പ്രവാതൈകദേശം ദൃഢമപഗതശ്വാപദപശുദംഷ്ട്രിമൂഷികപതങ്ഗം സുവിഭക്തസലിലോലൂഖലമൂത്രവര്ചഃസ്ഥാനസ്നാനഭൂമിമഹാനസമൃതുസുഖം യഥര്തുശയനാസനാസ്തരണസമ്പന്നം കുര്യാത്; തഥാ സുവിഹിതരക്ഷാവിധാനബലിമങ്ഗലഹോമപ്രായശ്ചിത്തം ശുചിവൃദ്ധവൈദ്യാനുരക്തജനസമ്പൂര്ണമ്| ഇതി കുമാരാഗാരവിധിഃ||൫൯|| ശയനാസനാസ്തരണപ്രാവരണാനി കുമാരസ്യ മൃദുലഘുശുചിസുഗന്ധീനി സ്യുഃ; സ്വേദമലജന്തുമന്തി മൂത്രപുരീഷോപസൃഷ്ടാനി ച വര്ജ്യാനി സ്യുഃ; അസതി സമ്ഭവേऽന്യേഷാം താന്യേവ ച സുപ്രക്ഷാലിതോപധാനാനി സുധൂപിതാനി ശുദ്ധശുഷ്കാണ്യുപയോഗം ഗച്ഛേയുഃ||൬൦||
अतोऽनन्तरं कुमारागारविधिमनुव्याख्यास्यामः- वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं रम्यमतमस्कं निवातं प्रवातैकदेशं दृढमपगतश्वापदपशुदंष्ट्रिमूषिकपतङ्गं सुविभक्तसलिलोलूखलमूत्रवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसमृतुसुखं यथर्तुशयनासनास्तरणसम्पन्नं कुर्यात्; तथा सुविहितरक्षाविधानबलिमङ्गलहोमप्रायश्चित्तं शुचिवृद्धवैद्यानुरक्तजनसम्पूर्णम्| इति कुमारागारविधिः||५९|| शयनासनास्तरणप्रावरणानि कुमारस्य मृदुलघुशुचिसुगन्धीनि स्युः; स्वेदमलजन्तुमन्ति मूत्रपुरीषोपसृष्टानि च वर्ज्यानि स्युः; असति सम्भवेऽन्येषां तान्येव च सुप्रक्षालितोपधानानि सुधूपितानि शुद्धशुष्काण्युपयोगं गच्छेयुः||६०||
🔊 Audio coming soon
സുപ്രക്ഷാലിതോപധാനാനീതി സുധൌതോത്തരപ്രച്ഛാദനാനി| ശുദ്ധശുഷ്കാണീതി ധൌതാന്യപി യദാ മലാദിരാഗേണാപി രഹിതാനി ഭവന്തി ശുഷ്കാണി ച തദൈവോപയോജ്യാനി; സുധൌതം ഹ്യാര്ദ്രമപി സ്യാത്, തഥാ ഗാഢരാഗ(ഗി)മലാദിഭാവിതം ധൌതമപ്യശുദ്ധം സ്യാത്, തസ്മാദുക്തം- ശുദ്ധശുഷ്കാണീതി||൫൯-൬൦||
Adhikarana ൪൧ (൬൧) · Śloka ൬൧
ധൂപനാനി പുനര്വാസസാം ശയനാസ്തരണപ്രാവരണാനാം ച യവസര്ഷപാതസീഹിങ്ഗുഗുഗ്ഗുലുവചാചോരകവയഃസ്ഥാഗോലോമീജടിലാപലങ്കഷാശോകരോഹിണീസര്പനിര്മോകാണി ഘൃതയുക്താനി സ്യുഃ||൬൧||
धूपनानि पुनर्वाससां शयनास्तरणप्रावरणानां च यवसर्षपातसीहिङ्गुगुग्गुलुवचाचोरकवयःस्थागोलोमीजटिलापलङ्कषाशोकरोहिणीसर्पनिर्मोकाणि घृतयुक्तानि स्युः||६१||
🔊 Audio coming soon
വയഃസ്ഥാ ബ്രാഹ്മീ, ഗോലോമീ ശ്വേതദൂര്വാ, ജടിലാ മാംസീ||൬൧||
Adhikarana ൪൨ (൬൨) · Śloka ൬൨
മണയശ്ച ധാരണീയാഃ കുമാരസ്യ ഖഡ്ഗരുരുഗവയവൃഷഭാണാം ജീവതാമേവ ദക്ഷിണേഭ്യോ വിഷാണേഭ്യോऽഗ്രാണി ഗൃഹീതാനി സ്യുഃ; ഐന്ദ്ര്യാദ്യാശ്ചൌഷധയോ ജീവകര്ഷഭകൌ ച, യാനി ചാന്യാന്യപി ബ്രാഹ്മണാഃ പ്രശംസേയുരഥര്വവേദവിദഃ||൬൨||
मणयश्च धारणीयाः कुमारस्य खड्गरुरुगवयवृषभाणां जीवतामेव दक्षिणेभ्यो विषाणेभ्योऽग्राणि गृहीतानि स्युः; ऐन्द्र्याद्याश्चौषधयो जीवकर्षभकौ च, यानि चान्यान्यपि ब्राह्मणाः प्रशंसेयुरथर्ववेदविदः||६२||
🔊 Audio coming soon
മണയ ഇതി മുക്താദിമണയഃ, അഥര്വവേദോക്താശ്ച| ഖഡ്ഗാദീനാം ശൃങ്ഗാഗ്രാണി ധാരണീയാനി സ്യുരിതി യോജനാ| ഉക്തം ഹി ജതൂകര്ണേ- “രുരുഖഡ്ഗാദീനാം ജീവതാം ദക്ഷിണശൃങ്ഗാഗ്രാണി നികൃത്താനി ധാരയേത്” ഇതി| ജീവകര്ഷഭകൌ പ്രജാസ്ഥാപനോക്തൌ| ഓഷധയ ഐന്ദ്ര്യാദ്യാ ദശ തത്രൈവോക്താഃ||൬൨||
Adhikarana ൪൩ (൬൩-൬൬) · Śloka ൬൬
ക്രീഡനകാനി ഖലു കുമാരസ്യ വിചിത്രാണി ഘോഷവന്ത്യഭിരാമാണി ചാഗുരൂണി ചാതീക്ഷ്ണാഗ്രാണി ചാനാസ്യ പ്രവേശീനി ചാപ്രാണഹരാണി ചാവിത്രാസനാനി സ്യുഃ||൬൩|| ന ഹ്യസ്യ വിത്രാസനം സാധു| തസ്മാത്തസ്മിന് രുദത്യഭുഞ്ജാനേ വാऽന്യത്ര വിധേയതാമഗച്ഛതി രാക്ഷസപിശാചപൂതനാദ്യാനാം നാമാന്യാഹ്വയതാ കുമാരസ്യ വിത്രാസനാര്ഥം നാമഗ്രഹണം ന കാര്യം സ്യാത്||൬൪|| യദി ത്വാതുര്യം കിഞ്ചിത് കുമാരമാഗച്ഛേത് തത് പ്രകൃതിനിമിത്തപൂര്വരൂപലിങ്ഗോപശയവിശേഷൈസ്തത്ത്വതോऽനുബുധ്യ സര്വവിശേഷാനാതുരൌഷധദേശകാലാശ്രയാനവേക്ഷമാണശ്ചികിത്സിതുമാരഭേതൈനം മധുരമൃദുലഘുസുരഭിശീതശങ്കരം കര്മ പ്രവര്തയന്| ഏവംസാത്മ്യാ ഹി കുമാരാ ഭവന്തി| തഥാ തേ ശര്മ ലഭന്തേ ചിരായ| അരോഗേ ത്വരോഗവൃത്തമാതിഷ്ഠേദ്ദേശകാലാത്മഗുണവിപര്യയേണ വര്തമാനഃ, ക്രമേണാസാത്മ്യാനി പരിവര്ത്യോപയുഞ്ജാനഃ സര്വാണ്യഹിതാനി വര്ജയേത്| തഥാ ബലവര്ണശരീരായുഷാം സമ്പദമവാപ്നോതീതി||൬൫|| ഏവമേനം കുമാരമായൌവനപ്രാപ്തേര്ധര്മാര്ഥകൌശലാഗമനാച്ചാനുപാലയേത്||൬൬||
क्रीडनकानि खलु कुमारस्य विचित्राणि घोषवन्त्यभिरामाणि चागुरूणि चातीक्ष्णाग्राणि चानास्य प्रवेशीनि चाप्राणहराणि चावित्रासनानि स्युः||६३|| न ह्यस्य वित्रासनं साधु| तस्मात्तस्मिन् रुदत्यभुञ्जाने वाऽन्यत्र विधेयतामगच्छति राक्षसपिशाचपूतनाद्यानां नामान्याह्वयता कुमारस्य वित्रासनार्थं नामग्रहणं न कार्यं स्यात्||६४|| यदि त्वातुर्यं किञ्चित् कुमारमागच्छेत् तत् प्रकृतिनिमित्तपूर्वरूपलिङ्गोपशयविशेषैस्तत्त्वतोऽनुबुध्य सर्वविशेषानातुरौषधदेशकालाश्रयानवेक्षमाणश्चिकित्सितुमारभेतैनं मधुरमृदुलघुसुरभिशीतशङ्करं कर्म प्रवर्तयन्| एवंसात्म्या हि कुमारा भवन्ति| तथा ते शर्म लभन्ते चिराय| अरोगे त्वरोगवृत्तमातिष्ठेद्देशकालात्मगुणविपर्ययेण वर्तमानः, क्रमेणासात्म्यानि परिवर्त्योपयुञ्जानः सर्वाण्यहितानि वर्जयेत्| तथा बलवर्णशरीरायुषां सम्पदमवाप्नोतीति||६५|| एवमेनं कुमारमायौवनप्राप्तेर्धर्मार्थकौशलागमनाच्चानुपालयेत्||६६||
🔊 Audio coming soon
പ്രകൃതീത്യാദൌ പ്രകൃതിഃ വാതാദയഃ, നിമിത്തം ബാഹ്യം രൂക്ഷാദി വാതാദികാരണമ് | സര്വവിശേഷാനിത്യാദൌ ആതുരശബ്ദേനാതുര്യഹേതുര്വ്യാധിര്ഗൃഹ്യതേ, ആശ്രയശബ്ദേന തു ശരീരമ്| ശം കല്യാണം കരോതീതി ശങ്കരമ്| ദേശകാലേത്യാദൌ ആത്മശബ്ദേന ശരീരമുച്യതേ, തേന ദേശസ്യ തഥാ കാലസ്യ തഥാ ശരീരസ്യ ച യോ ഗുണഃ ശീതാദിസ്തദ്വിപരീതാഹാരാചാരാദിസേവായാം വര്തമാനഃ സ്വസ്ഥവൃത്തം കുര്യാത്| അന്യത്രാപി സ്വസ്ഥവൃത്തേ പ്രോക്തം- “ദേശകാലാദിഗുണവിപരീതാനാമാഹാരവിഹാരാണാം ക്രിയോപയോഗഃ സമ്യക്” (ശാ.അ.൬) ഇതി| സ്വസ്ഥവൃത്താന്തരമാഹ- ക്രമേണേത്യാദി| ക്ഷീരതഃ ക്ഷീരാന്നേ, തതോऽന്നമേവ| തത്രാപ്യന്നേ മധുരാദി യദ്ബാലാനാം സാത്മ്യം ഭവതി തേന ക്രമേണ നവേഗാന്ധാരണീയോക്തേന “ഉചിതാദഹിതാദ്ധീമാന് ക്രമശോ വിരമേന്നരഃ” (സൂ.അ.൭) ഇത്യാദിസ്വസ്ഥവൃത്തോക്തേന ക്രമേണോപയുഞ്ജാന ഇത്യര്ഥഃ| തഥാ, വസ്ത്വന്തരസാത്മ്യസേവായാമപി| ബാലസ്യൈവമേവ വ്യാഖ്യാനമ്| സ്വസ്ഥവൃത്താചരണഫലമാഹ- തഥേത്യാദി||൬൩-൬൬||
Adhikarana ൪൪ (൬൭-൬൯) · Śloka ൬൯
ഇതി പുത്രാശിഷാം സമൃദ്ധികരം കര്മ വ്യാഖ്യാതമ്| തദാചരന് യഥോക്തൈര്വിധിഭിഃ പൂജാം യഥേഷ്ടം ലഭതേऽനസൂയക ഇതി||൬൭|| തത്ര ശ്ലോകൌ- പുത്രാശിഷാം കര്മ സമൃദ്ധികാരകം യദുക്തമേതന്മഹദര്ഥസംഹിതമ്| തദാചരന് ജ്ഞോ വിധിഭിര്യഥാതഥം പൂജാം യഥേഷ്ടം ലഭതേऽനസൂയകഃ||൬൮|| ശരീരം ചിന്ത്യതേ സര്വം ദൈവമാനുഷസമ്പദാ| സര്വഭാവൈര്യതസ്തസ്മാച്ഛാരീരം സ്ഥാനമുച്യതേ||൬൯||
इति पुत्राशिषां समृद्धिकरं कर्म व्याख्यातम्| तदाचरन् यथोक्तैर्विधिभिः पूजां यथेष्टं लभतेऽनसूयक इति||६७|| तत्र श्लोकौ- पुत्राशिषां कर्म समृद्धिकारकं यदुक्तमेतन्महदर्थसंहितम्| तदाचरन् ज्ञो विधिभिर्यथातथं पूजां यथेष्टं लभतेऽनसूयकः||६८|| शरीरं चिन्त्यते सर्वं दैवमानुषसम्पदा| सर्वभावैर्यतस्तस्माच्छारीरं स्थानमुच्यते||६९||
🔊 Audio coming soon
പുത്രാശിഷാം സമൃദ്ധികരമിതി പുത്രപ്രാര്ഥനാനുരൂപഫലകരമിത്യര്ഥഃ| പുത്രാശിഷാമിത്യധ്യായാര്ഥസങ്ഗ്രഹശ്ലോകഃ| ജ്ഞ ഇതി പുരുഷവിശേഷണം പ്രാധാന്യാത് കൃതമ്| തേന പുരുഷപുത്രലാഭേന നാര്യാ അപി പുത്രലാഭോऽര്ഥാദേവ ലഭ്യതേ| അനുരൂപപുത്രലാഭേ കഥം മേ പുത്രഃ സ്യാദിത്യസൂയാം ന വഹതീത്യനസൂയകഃ| കേചിച്ഛാരീരസ്ഥാനശബ്ദവ്യുത്പത്തിദര്ശകം ശ്ലോകം പഠന്തി- ശരീരമിത്യാദി| സ ച വ്യക്താര്ഥ ഏവ||൬൭-൬൯||
Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൮
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശാരീരസ്ഥാനേ ജാതിസൂത്രീയം ശാരീരം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮|| ഇതി ചരകസംഹിതായാം ചഥുര്ഥം ശാരീരസ്ഥാനം സമ്പൂര്ണമ്|
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने जातिसूत्रीयं शारीरं नामाष्टमोऽध्यायः||८|| इति चरकसंहितायां चथुर्थं शारीरस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം ശാരീരസ്ഥാനേ ജാതിസൂത്രീയം ശാരീരം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||