Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤਃ ਕਤਵੇਧਨਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातः कृतवेधनकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨਕਲ੍ਪਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਤਵੇਧਨਕਲ੍ਪੋਭਿਧੀਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩-੪) · Śloka ੪
ਕਤਵੇਧਨਨਾਮਾਨਿ ਕਲ੍ਪਂ ਚਾਸ੍ਯ ਨਿਬੋਧਤ| ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਃ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਚੋਕ੍ਤਂ ਮਦਙ੍ਗਫਲਮੇਵ ਚ||੩|| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਗਾਢੇਸ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਗਦੇਸੁ ਚ| ਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਪ੍ਲੀਹਸ਼ੋਫਗੁਲ੍ਮਗਰਾਦਿਸੁ||੪||
कृतवेधननामानि कल्पं चास्य निबोधत| क्ष्वेडः कोशातकी चोक्तं मृदङ्गफलमेव च||३|| अत्यर्थकटुतीक्ष्णोष्णं गाढेष्विष्टं गदेषु च| कुष्ठपाण्ड्वामयप्लीहशोफगुल्मगरादिषु||४||
🔊 Audio coming soon
ਗਾਢੇਸ੍ਵਿਤਿ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਗਾਢੇਸੁ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ||੩-੪||
Adhikarana ੩ (੫) · Śloka ੫
ਕ੍ਸੀਰਾਦਿ ਕੁਸੁਮਾਦੀਨਾਂ ਸੁਰਾ ਚੈਤੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|੫|
क्षीरादि कुसुमादीनां सुरा चैतेषु पूर्ववत्|५|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਸੀਰਯੋਗਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕ੍ਸੀਰਯੋਗਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਮਦਿਰਾਯੋਗਂ ਚ ਜੀਮੂਤਕਕਲ੍ਪਵਿਧਾਨਾਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਹ| ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕ੍ਸੀਰਕਤਪੇਯਾ-ਕ੍ਸੀਰਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾ-ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਤੇ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਕ੍ਸੀਰਰੂਪਾ ਅਪਿ ਕ੍ਸੀਰਵਿਕਾਰਤਯਾ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਗਹੀਤਾਃ ‘ਕ੍ਸੀਰੇ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ’ ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ| ਕੁਸੁਮਾਦੀਨਾਮਿਤਿ ਕਤਵੇਧਨਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਦੀਨਾਂ “ਪਯਃ ਪੁਸ੍ਪੇਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇ ਫਲੇ ਪੇਯਾ ਪਯਸ੍ਕਤਾ| ਲੋਮਸ਼ੇ ਕ੍ਸੀਰਸਨ੍ਤਾਨਂ ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਮਲੋਮਸ਼ੇ” (ਕ.ਅ.੨) ਇਤਿ ਜੀਮੂਤਕਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਾਨਾਮ੍| ਸੁਰਾ ਚੈਤੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਯਥਾ ਜੀਮੂਤਕਕਲ੍ਪਵਿਧਾਨੇਨ ਕ੍ਸੀਰਾਦਯਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਸੁਰਾ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ|੫|
Adhikarana ੪ (੫-੭) · Śloka ੭
ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਤੁ ਜੀਰ੍ਣਾਨਾਮੇਕਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਯਥਾਬਲਮ੍||੫|| ਕਸਾਯੈਰ੍ਮਧੁਕਾਦੀਨਾਂ ਨਵਭਿਃ ਫਲਵਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਪੂਤ੍ਵਾ ਲੇਹਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੬|| ਕਤਵੇਧਨਕਲ੍ਕਾਂਸ਼ਂ ਫਲਾਦ੍ਯਰ੍ਧਾਂਸ਼ਸਂਯੁਤਮ੍ | ਪਥਕ੍ ਚਾਰਗ੍ਵਧਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਭਿਰਾਸੁਤਮ੍||੭||
सुशुष्काणां तु जीर्णानामेकं द्वे वा यथाबलम्||५|| कषायैर्मधुकादीनां नवभिः फलवत् पिबेत्| क्वाथयित्वा फलं तस्य पूत्वा लेहं निधापयेत्||६|| कृतवेधनकल्कांशं फलाद्यर्धांशसंयुतम् | पृथक् चारग्वधादीनां त्रयोदशभिरासुतम्||७||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਵ ਕਸਾਯਯੋਗਾਨਾਹ| ਫਲਵਦਿਤਿ ਮਦਨਫਲਂ ਯਥਾ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਾਦਿਭਿਃ ਪੀਯਤੇ, ਤਥੈਤਦਪਿ ਪਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਕੇ ਨਵਕਸਾਯਪ੍ਰਯੋਗੇਸੁ ਸ਼ੇਸਵਿਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਕਂ ਲੇਹਂ ਪਠਨ੍ਤਿ- “ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸਂ ਤਸ੍ਯ ਪੂਤ੍ਵਾ ਲੇਹਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਚ੍ਚ ਸਙ੍ਗਤਾਰ੍ਥਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ- “ਅਤ੍ਰ ਜੀਰ੍ਣਬੀਜਾਨਾਂ ਮਦਨਫਲਵਤ੍ ਕਸਾਯੈਰ੍ਲੇਹਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਵ” ਇਤਿ| ਪਥਗਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਕਸਾਯਯੋਗਾਨਾਹ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕਸਾਯਯੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਮਦਨਕਲ੍ਪੇ “ਆਰਗ੍ਵਧਵਕ੍ਸਕ ...” (ਕ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗੁਡੂਚ੍ਯਨ੍ਤੇਨੋਕ੍ਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ||੫-੭||
Adhikarana ੫ (੮) · Śloka ੮
ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਮੂਲਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਿਚ੍ਛਾਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਥਾ|੮|
शाल्मलीमूलचूर्णानां पिच्छाभिर्दशभिस्तथा|८|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਸ਼ ਪਿਚ੍ਛਾਯੋਗਾਨਾਹ| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਮੂਲਮਾਦਿਃ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਮੂਲਾਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਮਾਨਪਠਿਤਾ ਦਸ਼ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਸ਼ਾਲ੍ਮਲਕਭਦ੍ਰਪਰ੍ਣ੍ਯੇਲਾਪਰ੍ਣ੍ਯੁਪੋਦਿਕੋਦ੍ਦਾਲਧਨ੍ਵਨਰਾਜਾਦਨੋਪਚਿਤ੍ਰਾਗੋਪ੍ਯਨ੍ਤਾਃ (ਵਿ.ਅ.੮); ਏਸਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਿਚ੍ਛਾਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਤਤ੍ਵੇਨੈਵ ਦਸ਼ ਯੋਗਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਕਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਭੇਦਃ, ਰੋਹਿਤਕੋ ਵਾ; ਭਦ੍ਰਪਰ੍ਣੀ ਗਮ੍ਭਾਰੀ; ਏਲਾਪਰ੍ਣੀ ਨਾਗਬਲਾ, ਅਹਿਂਸ੍ਰੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਰਾਜਾਦਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਿਕਾ, ਉਪਚਿਤ੍ਰਾ ਦਨ੍ਤੀ, ਗੋਪੀ ਸਾਰਿਵਾ|੮|
Adhikarana ੬ (੮) · Śloka ੮
ਵਰ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਟ੍ ਫਲਵਤ੍, ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਘਤਂ ਤਥਾ||੮||
वर्तिक्रियाः षट् फलवत्, फलादीनां घृतं तथा||८||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਟ੍ ਫਲਵਦਿਤਿ “ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍” (ਕ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਯਾ ਵਰ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ਉਕ੍ਤਾ ਮਦਨਕਲ੍ਪੇ, ਤਦ੍ਵਦਿਹਾਪਿ ਕਤਵੇਧਨਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਡ੍ਵਰ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਘਤਂ ਤਥੇਤ੍ਯਨੇਨ ਕਤਵੇਧਨਸਾਧਿਤਕ੍ਸੀਰਾਦੁਤ੍ਥਿਤਂ ਨਵਨੀਤਂ ਫਲਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਸਾਧਨੀਯਂ ਮਦਨਫਲਘਤਵਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮||
Adhikarana ੭ (੯-੧੦) · Śloka ੧੦
ਕੋਸ਼ਾਤਕਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ ਕੋਵਿਦਾਰਰਸੇ ਪਚੇਤ੍| ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਲੇਹਂ ਪੁਨਃ ਪਚੇਤ੍||੯|| ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੇਸਾਣ੍ਯਰ੍ਧਾਂਸ਼ਿਕਾਨਿ ਤੁ| ਕਸਾਯੈਃ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦ੍ਯੈਰੇਵਂ ਤਤ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ਪਥਕ੍||੧੦||
कोशातकानि पञ्चाशत् कोविदाररसे पचेत्| तं कषायं फलादीनां कल्कैर्लेहं पुनः पचेत्||९|| क्ष्वेडस्य तत्र भागः स्याच्छेषाण्यर्धांशिकानि तु| कषायैः कोविदाराद्यैरेवं तत् कल्पयेत् पृथक्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਕੋਸ਼ਾਤਕਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਕ੍ਵਾਥਪਾਦਿਕੇ ਕਲ੍ਕੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣੋ ਭਾਗੋ ਦੇਯਃ, ਫਲਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਾਦਰ੍ਧਭਾਗਿਕਤ੍ਵਮ੍||੯-੧੦||
Adhikarana ੮ (੧੧) · Śloka ੧੨
ਕਸਾਯੇਸੁ ਫਲਾਦੀਨਾਮਾਨੂਪਂ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਪਥਕ੍| ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾ ਸਮਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸਂ ਸਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੧|| ਫਲਾਦਿਪਿਪ੍ਪਲੀਤੁਲ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍|੧੨|
कषायेषु फलादीनामानूपं पिशितं पृथक्| कोशातक्या समं पक्त्वा रसं सलवणं पिबेत्||११|| फलादिपिप्पलीतुल्यं तद्वत् क्ष्वेडरसं पिबेत्|१२|
🔊 Audio coming soon
ਕਸਾਯੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਪ੍ਤ ਮਾਂਸਯੋਗਾਨਾਹ| ਸਮਮਿਤਿ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀਤੁਲ੍ਯਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਣ੍ਮਾਂਸਰਸਾਃ, ਫਲਾਦੀਤ੍ਯਨੇਨ ਚੈਕਃ| ਫਲਾਦਿਪਿਪ੍ਪਲੀਤੁਲ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਫਲਾਦਿਭਿਃ ਸਮਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯੇਣ ਸਾਧਨੀਯਮ੍||੧੧||-
Adhikarana ੯ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਂ ਕਾਸੀ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਿਸ਼੍ਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਚ||੧੨||
क्ष्वेडं कासी पिबेत् सिद्धं मिश्रमिक्षुरसेन च||१२||
🔊 Audio coming soon
ਇਕ੍ਸੁਰਸਯੋਗਮੇਕਮਾਹ- ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਇਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸਤ੍ ਸਾਧਿਤਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ- “ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਮਿਕ੍ਸੁਰਸੇ ਸ਼ਤਮ੍” ਇਤਿ||੧੨||
Adhikarana ੧੦ (੧੩-੧੪) · Śloka ੧੪
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਕ੍ਸੀਰੇ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਸੁਰਾ ਚੈਕਾ ਕ੍ਵਾਥਾ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤਥਾ| ਦਸ਼ ਪਿਚ੍ਛਾ ਘਤਂ ਚੈਕਂ ਸਟ੍ ਚ ਵਰ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ||੧੩|| ਲੇਹੇਸ੍ਟੌ ਸਪ੍ਤ ਮਾਂਸੇ ਚ ਯੋਗ ਇਕ੍ਸੁਰਸੇਪਰਃ| ਕਤਵੇਧਨਕਲ੍ਪੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਸ੍ਟਿਰ੍ਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ||੧੪||
तत्र श्लोकौ- क्षीरे द्वौ द्वौ सुरा चैका क्वाथा द्वाविंशतिस्तथा| दश पिच्छा घृतं चैकं षट् च वर्तिक्रियाः शुभाः||१३|| लेहेऽष्टौ सप्त मांसे च योग इक्षुरसेऽपरः| कृतवेधनकल्पेऽस्मिन् षष्टिर्योगाः प्रकीर्तिताः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰੇ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਃ||੧੩-੧੪||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੬
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਕਤਵੇਧਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने कृतवेधनकल्पो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਕਤਵੇਧਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||