Adhikarana അഥ മൂഷികാലര്കപ്രതിഷേധോ നാമ ഷട്ചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ അധ്യായപ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതോ മൂഷികലര്കപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാസുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथातो मूषिकलर्कप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्मासुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ജങ്ഗമവിഷപ്രക്രമേണ മൂഷികാലര്കവിഷയോശ്ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ| (ലാലനാദിഭേദേനാഷ്സ്ടാദശവിധസ്യ മൂഷികസ്യാലര്കസ്യ ശുനശ്ച വിഷസ്യ പ്രതിഷേധശ്ചികിത്സാസ്മിന്നധ്യായ ഉച്യത ഇതി മൂഷികാലര്കപ്രതിഷേധസ്തമ്| വിജ്ഞാനാദ്വിനാ പ്രതിഷേധസ്യ ദുഷ്കരത്വാത്സവിജ്ഞാനം പ്രതിഷേധമിത്യര്ഥഃ| ശേഷം പൂര്വവത്)|| ൧||
Adhikarana മൂഷികഭേദാഃ (൨) · Śloka ൨
ലാലനശ്ചപലഃ പുത്രോ ഹസിരശ്ചികിരോऽജിനഃ|
കഷായദന്തഃ കുലകഃ കോകിലഃ കപിലോऽസിതഃ|
അരുണഃ ശവലഃ ശ്വേതഃ കപോതഃ പലിതോന്ദുരുഃ|
ചുച്ഛുന്ദരോ രസാലാഖ്യോ ദശാഷ്ടൌ ചേതി മൂഷികാഃ||൨||
View original
लालनश्चपलः पुत्रो हसिरश्चिकिरोऽजिनः|
कषायदन्तः कुलकः कोकिलः कपिलोऽसितः|
अरुणः शवलः श्वेतः कपोतः पलितोन्दुरुः|
चुच्छुन्दरो रसालाख्यो दशाष्टौ चेति मूषिकाः||२||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര പൂര്വം മൂഷികാണാം നാമവിശേഷം സംഖ്യാഞ്ച ദര്ശയതി| (ലാലനാദയോऽഷ്ടാദശ മൂഷികാഃ| മൂഷികസ്യ പ്രസിദ്ധത്വാത് ഭേദകീര്തനമേവ| അലര്കസ്യ തു ലക്ഷണം വക്ഷ്യതേ)|| ൨||
Adhikarana മൂഷികവിഷസംക്രാന്തിഹേതവഃ പ്രഭാവശ്ച (൩) · Śloka ൩
യസ്മിന്നങ്ഗേ പതത്യേഷാം ശുക്ലമങ്ഗൈഃ സ്പൃശന്തി വാ|
യച്ഛുക്ലദിഗ്ധൈസ്തത്രാസ്രേ ദൂഷിതേ പാണ്ഡുതാം ഗതേ|
ഗ്രന്ഥയഃ ശ്വയഥുഃ കോഠോ മണ്ഡലാനി ഭ്രമോऽരുചിഃ|
ശീതജ്വരോऽതിരുക്സാദോ വേപഥുഃ പര്വഭേദനമ്|
രോമഹര്ഷഃ സ്രുതിര്മൂര്ച്ഛാ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധമ്|
ശ്ലേഷ്മാനുവിദ്ധബഹ്വാഖുപോതകച്ഛര്ദനം സകൃത്||൩||
View original
यस्मिन्नङ्गे पतत्येषां शुक्लमङ्गैः स्पृशन्ति वा|
यच्छुक्लदिग्धैस्तत्रास्रे दूषिते पाण्डुतां गते|
ग्रन्थयः श्वयथुः कोठो मण्डलानि भ्रमोऽरुचिः|
शीतज्वरोऽतिरुक्सादो वेपथुः पर्वभेदनम्|
रोमहर्षः स्रुतिर्मूर्च्छा दीर्घकालानुबन्धम्|
श्लेष्मानुविद्धबह्वाखुपोतकच्छर्दनं सकृत्||३||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൂഷികവിഷസ്യ വ്രണേന വിനാപി രക്താദിദൂഷകത്വാത്തത്സംക്രാന്തേര്ഹേതുമാഹ| ഏഷാം മൂഷികാണാം സമ്ബന്ധി ശുക്രം യസ്മിന്നങ്ഗേ പതതി യദ്വാ യദങ്ഗം മൂഷികശുക്ലദിഗ്ധൈരങ്ഗൈഃ സ്പൃശന്തി തത്രോസ്രേ രക്തേ ദൂഷിതേ പാണ്ഡുത്വം ച ഗതേ ഗ്രന്ഥ്യാദികം ഭവതി| ശ്ലേഷ്മണാനുവിദ്ധാനാം ബഹൂനാമാഖുപോതകാനാം ഛര്ദനം വമനമ്| (തത്പ്രഭാവാത് സകൃദേകവാരമേവ ശ്ലേഷ്മണാനുബദ്ധനാം ബഹൂനാമാऽനുപോതാനാം മൂഷികാബാലാകാരമാംസഖണ്ഡാനാം ഛര്ദനം ച സ്യാത്| ശീതജ്വരഃ ശീതാദിജ്വരഃ| പര്വഭേദനം സന്ധിഷു ഭേദനപ്രതീതിഃ| സ്രുതിര്വ്രണമുഖാദ്രക്തപൂയാദിസ്രാവഃ| ദീഘകാലം ചിരകാലമനുബന്ധനമനുവര്ത്തനമ്)|| ൩||
Adhikarana ആഖുവിഷസ്യ കൃച്ഛ്രസാധ്യതാ (൪) · Śloka ൪
വ്യവായ്യാഖുവിഷം കൃച്ഛ്രം ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കുപ്യതി||൪||
View original
व्यवाय्याखुविषं कृच्छ्रं भूयो भूयश्च कुप्यति||४||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സര്വം ചാഖുവിഷം വ്യവായി വ്യാപകഗുണസ്വഭാവം കൃച്ഛ്രം കൃച്ഛ്റസാധ്യം ഭവതി| ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കുപ്യതി| (വ്യവായിഗുണസ്യ സര്വവിഷസാധാരണത്വേऽപ്യത്ര വിശേഷകഥനമതിശയദ്യോതനാര്ഥമ്| ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കുപ്യതി ഷന്തമപി പുനഃ പുനഃ കാലാന്തരേണ കോപം യാതി)|| ൪||
Adhikarana അസാധ്യലക്ഷണമ് (൫) · Śloka ൫
മൂര്ച്ഛാങ്ഗശോഫവൈവര്ണ്യക്ലേദശബ്ദാശ്രുതിജ്വരാഃ|
ശിരോഗുരുത്വം ലാലാസൃക്ച്ഛര്ദിശ്ചാസാധ്യലക്ഷണമ്||൫||
View original
मूर्च्छाङ्गशोफवैवर्ण्यक्लेदशब्दाश्रुतिज्वराः|
शिरोगुरुत्वं लालासृक्च्छर्दिश्चासाध्यलक्षणम्||५||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൂര്ച്ഛാദികമസാധ്യമൂഷികവിഷലക്ഷണമ്| (അങ്ഗശബ്ദഃ ശോഫാദിഷുത്രിഷു സമ്ബധ്യതേ)|| ൫||
Adhikarana വര്ജനീയലക്ഷണമ് (൬) · Śloka ൬
ശൂനബസ്തിം വിവര്ണൌഷ്ഠമാഖ്വാഭൈര്ഗ്രന്ഥിഭിശ്ചിതമ്|
ചുച്ഛുന്ദുരുസഗന്ധം ച വര്ജയേദാഖുദൂഷിതമ്||൬||
View original
शूनबस्तिं विवर्णौष्ठमाख्वाभैर्ग्रन्थिभिश्चितम्|
चुच्छुन्दुरुसगन्धं च वर्जयेदाखुदूषितम्||६||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശൂനബസ്തിമിത്യാദികം ചാഖുദൂഷിതം വര്ജയേത്| ചുച്ഛുന്ദുരുസമാനഗന്ധം ച| ചുച്ഛുന്ദുരുര്ജാത്യാ ദീര്ഘമുഖോ മൂഷികഃ| (അസാധ്യലക്ഷണാന്യുക്ത്വാ പുനരപി വര്ജയേദിത്യുക്തത്വാത് പൂര്വോക്തസ്യ യാപ്യത്വമസ്യ പരിത്യാജ്യത്വം ച സൂചിതമ്)|| ൬||
Adhikarana അലര്കലക്ഷണമ് (൭) · Śloka ൭
ശുനഃ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാ ദോഷാഃ സംജ്ഞാം സംജ്ഞാവഹാശ്രിതാഃ|
മുഷ്ണന്തഃ കുര്വതേ ക്ഷോഭം ധാതൂനാമതിദാരുണമ്|
ലാലാവനന്ധബധിരഃ സര്വതഃ സോऽഭിധാവതി|
സ്രസ്തപുച്ഛഹനുസ്കന്ധഃ ശിരോ ദുഃഖീ നതാനനഃ||൭||
View original
शुनः श्लेष्मोल्बणा दोषाः संज्ञां संज्ञावहाश्रिताः|
मुष्णन्तः कुर्वते क्षोभं धातूनामतिदारुणम्|
लालावनन्धबधिरः सर्वतः सोऽभिधावति|
स्रस्तपुच्छहनुस्कन्धः शिरो दुःखी नताननः||७||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുന ഇത്യാദിനാ അലര്കസ്യ ലക്ഷണമുച്യതേ| അനന്തരമലര്കവിഷലക്ഷണം വിവക്ഷുഃ പൂര്വം തസ്യോന്മാദഹേതുമാഹ| ശുനഃ സാരമേയസ്യ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാ ദോഷാഃ സംജ്ഞാവഹാഃ സിരാ ആശ്രിത്യ സംജ്ഞാ ചേതനാം മുഷ്ണന്തോ ധാതൂനാം ശുനോ രസരക്താദീനാം ദാരുണമതിഘോരം ക്ഷോഭം കുര്വതേ| തതഃ സ ലാലവത്വാദിയുക്തഃ സ്രസ്തപുച്ഛാദികശ്ച സര്വതോ വിനാ പ്രയോജനമഭിധാവതി|| ൭||
Adhikarana അലര്കദംശലക്ഷണമ് (൮) · Śloka ൮
ദംശസ്തേന വിദഷ്ടസ്യ സുപ്തഃ കൃഷ്ണം ക്ഷരത്യസൃക്|
ഹൃച്ഛിരോരുഗ്ജ്വരസ്തമ്ഭതൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛോദ്ഭവോऽനു ച||൮||
View original
दंशस्तेन विदष्टस्य सुप्तः कृष्णं क्षरत्यसृक्|
हृच्छिरोरुग्ज्वरस्तम्भतृष्णामूर्च्छोद्भवोऽनु च||८||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഉന്മാദലക്ഷണമുക്ത്വാ അലര്കസ്യ ദംശലക്ഷണമാഹ| തേന തഥാ വിധേനാലര്കാഖ്യേന ശുനാ ദഷ്ടസ്യ പുംസോ ദംശഃ സുപ്ത അചേതനഃ സന് കൃഷ്ണമസൃക് ക്ഷരതി| തതശ്ച തൃഷ്ണാദ്യുദ്ഭവോ ഭവതി|| ൮||
Adhikarana പ്രസങ്ഗതഃ സൃഗാലാദിദംശലക്ഷണമ് (൯) · Śloka ൯
അനേനാന്യേऽപി ബോദ്ധ്വ്യാ വ്യാലാ ദംഷ്ട്രാപ്രഹാരിണഃ|
സൃഗാലാശ്വതരാശ്വര്ക്ഷദ്വീപിവ്യാഘ്രവൃകാദയഃ||൯||
View original
अनेनान्येऽपि बोद्ध्व्या व्याला दंष्ट्राप्रहारिणः|
सृगालाश्वतराश्वर्क्षद्वीपिव्याघ्रवृकादयः||९||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അലര്കവിഷപ്രസങ്ഗാത്സൃഗാലാദിവിഷലക്ഷണമാഹ| അനേന ച ശ്വദംശപ്രകാരേണാന്യേऽപി വ്യാലാ ക്ഷുദ്രാ ദംഷ്ട്രാപ്രഹാരിണഃ സൃഗാലാദയോ ബോദ്ധവ്യാ ജ്ഞേയാഃ| സൃഗാലാദയ ഇത്യാദിശബ്ദേന വിഡാലാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ| വ്യാലാ ദുഷ്ടസത്ത്വാഃ|| ൯||
Adhikarana സാമാന്യം സവിഷനിര്വിഷലക്ഷണമ് (൧൦) · Śloka ൧൦
കണ്ഡൂനിസ്തോദവൈവര്ണ്യസുപ്തിക്ലേദജ്വരഭ്രമാഃ|
വിദാഹരാഗരുക്പാകശോഫഗ്രന്ഥിവികുഞ്ചനമ്|
ദംശാവദരണം സ്ഫോടാഃ കര്ണികാ മണ്ഡലാനി ച|
സര്വത്ര സവിഷേ ലിങ്ഗം വിപരീതം തു നിര്വിഷേ||൧൦||
View original
कण्डूनिस्तोदवैवर्ण्यसुप्तिक्लेदज्वरभ्रमाः|
विदाहरागरुक्पाकशोफग्रन्थिविकुञ्चनम्|
दंशावदरणं स्फोटाः कर्णिका मण्डलानि च|
सर्वत्र सविषे लिङ्गं विपरीतं तु निर्विषे||१०||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സര്വത്ര സവിഷേ ദംശേ കണ്ഡൂവാദികം ലിങ്ഗമ്| ഏതദ്വിപരീതേ നിര്വിഷമ്||൧൦||
Adhikarana സാമാന്യമസാധ്യലക്ഷണമ് (൧൧) · Śloka ൧൧
ദഷ്ടോ യേന തു തച്ചേഷ്ടരുതം കുര്വന് വിനശ്യതി|
പശ്യംസ്തമേവ ചാകസ്മാദാദര്ശസലിലാദിഷു||൧൧||
View original
दष्टो येन तु तच्चेष्टरुतं कुर्वन् विनश्यति|
पश्यंस्तमेव चाकस्मादादर्शसलिलादिषु||११||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അലര്കപ്രസങ്ഗാത്തദ്വിധാനാം സൃഗാലാദീനാം ലക്ഷണമുക്ത്വാ സാമാന്യേനാസാധ്യലക്ഷണമാഹ| യേനൈവ പ്രണിനാ ദഷ്ടസ്തസ്യൈവ സമ്ബന്ധിനീശ്ചേഷ്ടാസ്തസ്യൈവ രുതം കുര്വന് പുരുഷോ വിനശ്യതി| തമേവ ച പ്രാണിനമക സ്മാദാദാര്ശാദിഷു പശ്യന്നപി വിനശ്യതി|| ൧൧||
Adhikarana ജലസന്ത്രാസലക്ഷണമ് (൧൨) · Śloka ൧൨
ജലദര്ശനസംസ്പര്ശശബ്ദേഭ്യോ യശ്ച സന്ത്രസേത്|
അദഷ്ടമപി തം ജഹ്യാജ്ജലസന്ത്രാസരോഗിണമ്||൧൨||
View original
जलदर्शनसंस्पर्शशब्देभ्यो यश्च सन्त्रसेत्|
अदष्टमपि तं जह्याज्जलसन्त्रासरोगिणम्||१२||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അദഷ്ടോऽപി യഃ പുരുഷോ ജലസ്യ ദര്ശനേന വാ സ്പര്ശനേന വാ ശബ്ദേന വാ സന്ത്രസ്യേത്തം ജലസന്ത്രാസനാമ്നാ രോഗേണ യുക്തം ജഹ്യാത്|| ൧൨||
Adhikarana മൂഷകവിഷചികിത്സാ ദഷ്ടമാത്രേ ദാഹഃ (൧൩) · Śloka ൧൩
ആഖുനാ ദഷ്ടമാത്രസ്യ ദംശം കാണ്ഡേന ദാഹയേത്|
ദര്പണേനാഥവാ തീവ്രരുജാ സ്യാത്കര്ണികാന്യഥാ||൧൩||
View original
आखुना दष्टमात्रस्य दंशं काण्डेन दाहयेत्|
दर्पणेनाथवा तीव्ररुजा स्यात्कर्णिकान्यथा||१३||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൂഷികാലര്കയോര്ലക്ഷണമുക്ത്വാऽനന്തരം മൂഷികചികിത്സാമാഹ-ആഖുനേത്യാദിനാ| മൂഷികാണാം സാധാരണീ ചികിത്സ| സുബോധമ്| ദംശദാഹേന വിനാ കര്ണികാ സമ്ഭവതി| (ആഖുനാ മൂഷികേണ ദഷ്ടമാത്രസ്യ മാത്രയാऽപ്യനതിലങ്ഘിതദഷ്ടസമയസ്യ ദംശം ദംശവ്രണം കാണ്ഡേന ശരകാണ്ഡാദിനാ അഥവാ ദര്പണേനാദര്ശേന ദാഹയേത് അന്യഥാ ദാഹാഭവേ ത്ലീവ്രരുജാ അതിവേദനായുക്താ കര്ണികാ സ്യാത്)|| ൧൩||
Adhikarana ദാഹാനന്തരീയകൃത്യമ് (൧൪) · Śloka ൧൪
ദഗ്ധം വിസ്രാവയേദ്ദംശം പ്രച്ഛിതം ച പ്രലേപയേത്|
ശിരീഷരജനീ വക്രകുങ്കുമാമൃതവല്ലിഭിഃ||൧൪||
View original
दग्धं विस्रावयेद्दंशं प्रच्छितं च प्रलेपयेत्|
शिरीषरजनी वक्रकुङ्कुमामृतवल्लिभिः||१४||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അനന്തരകരണീയമാഹ-ദഗ്ധം ദംശം ദംശവ്രണം വിസ്രാവയേത്| പ്രച്ഛിതം ചേതി വക്ഷ്യമാണത്വാദ്വിസ്രാവണം പ്രച്ഛാനേന| തതഃ ശിരീഷാചിഭിരമൃതവല്യന്തൈഃ പ്രലേപയേത്| 'ശിരീഷരജനീകുഷ്ഠമി'തി സുശ്രുതപാഠഃ||൧൪||
Adhikarana അഗാരധൂമാദിലേപഃ (൧൫) · Śloka ൧൫
അഗാരധൂമമഞ്ജിഷ്ഠാരജനീലവണോത്തമൈഃ|
ലേപോ ജയത്യാഖുവിഷം കര്ണികായാശ്ച പാതനഃ||൧൫||
View original
अगारधूममञ्जिष्ठारजनीलवणोत्तमैः|
लेपो जयत्याखुविषं कर्णिकायाश्च पातनः||१५||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഗാരധൂമാദിഭിശ്ച ആഖുവിഷം ജയതി| കര്ണികായാഃ പാതനശ്ച||൧൫||
Adhikarana ലേപാനന്തരീയം കൃത്യമ് (൧൬) · Śloka ൧൬
തതോऽമ്ലൈഃ ക്ഷാലയിത്വാ തു തോയൈരനു ച ലേപയേത്|
പാലിന്ദീ ശ്വേതകടഭീ ബില്വമൂലഗുഡൂചിഭിഃ|
അന്യൈശ്ച വിഷശോഫഘ്നൈഃ സിരാം വാ മോക്ഷയേദ് ദ്രുതമ്||൧൬||
View original
ततोऽम्लैः क्षालयित्वा तु तोयैरनु च लेपयेत्|
पालिन्दी श्वेतकटभी बिल्वमूलगुडूचिभिः|
अन्यैश्च विषशोफघ्नैः सिरां वा मोक्षयेद् द्रुतम्||१६||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തതോ ലേപാദനന്തരമമ്ലൈഃ കാഞ്ജികാദിഭിഃ ക്ഷാലയിത്വാനു പശ്ചാച്ച തോയൈഃ ക്ഷാലയിത്വ പാലിന്ദ്യാദിഭിര്ലേപയേത്| പാലിന്ദീ ശ്യാമാ ത്രിവൃത്| അന്യൈശ്ച വിഷഘ്നൈഃ ശോഫഘ്നൈശ്ച ഹരിദ്രാദിഭിര്ലേപയേത്| അന്യൈശ്ച വിഷഘ്നൈഃ ശോഫഘ്നൈശ്ച ഹരിദ്രാദിഭിര്ലേപയേത്| അഥവ ദ്രുതം ശീഘ്രം സിരാം മോക്ശയേത്| (വിഷഘ്നൈഃ ശിരീഷാദിഭിഃ ശോഫഘ്നൈഃ ശിഗ്രുമൂലാദിഭിരന്യൈരപരൈരോഷധൈശ്ച ലേപം കുര്യാത്)|| ൧൬||
Adhikarana വമനമ് (൧൭) · Śloka ൧൭
ഛര്ദനം ജാലിനീക്വാഥൈഃ ശുകാഖ്യാങ്കോലയോരപി|
കോശവത്യാഃ ശുകാഖ്യായാഃ ഫലം ജീമൂതകസ്യ ച|
മദനസ്യ ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ദധ്നാ പീത്വാ വിഷം വമേത്|
വചാമദനജീമൂതകുഷ്ഠം വാ മൂത്രപേഷിതമ്|
പൂര്വകല്പേന പാതവ്യം സര്വോന്ദുരുവിഷാപഹമ്|
നിഷ്പാവാഃ കദലീമൂലം ബന്ധുജീവഫലാനി ച|
സുവര്ചലാരാമഠകം സ്വര്ജികാതിവിഷാദ്വയമ്|
ശ്യാമാദ്രികര്ണികാമൂലമര്ധര്ചൈര്വമനത്രയമ്||൧൭||
View original
छर्दनं जालिनीक्वाथैः शुकाख्याङ्कोलयोरपि|
कोशवत्याः शुकाख्यायाः फलं जीमूतकस्य च|
मदनस्य च सञ्चूर्ण्य दध्ना पीत्वा विषं वमेत्|
वचामदनजीमूतकुष्ठं वा मूत्रपेषितम्|
पूर्वकल्पेन पातव्यं सर्वोन्दुरुविषापहम्|
निष्पावाः कदलीमूलं बन्धुजीवफलानि च|
सुवर्चलारामठकं स्वर्जिकातिविषाद्वयम्|
श्यामाद्रिकर्णिकामूलमर्धर्चैर्वमनत्रयम्||१७||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നീലിനീക്വാഥേന ഛര്ദനം ശുകാഖ്യാങ്കോലയോശ്ച ക്വാഥേന| കോശവത്യാദിഫലാനാം ചൂര്ണം ദധ്നാ ഫിത്വാ വിഷം വമേത്| ശുകാഖ്യാ ശിരീഷഃ| കോശവതീ കോശാതകീ| ജീമൂതഃ കൃതവേധനഃ| വചാദികം ഗോമൂത്രേണ പിഷ്ട്വാ പൂര്വകല്പേനേതി ദധ്നാ പാതവ്യമ്| തത്സര്വേഷാമുന്ദുരുണാം വിഷം ഹന്തി| നിഷ്പാവസുവര്ചലാശ്യാമാദിഭിരര്ധര്ചൈരര്ധശ്ലോകൈര്വമനത്രയം ഭവതി| ശമഠം ഹിങ്ഗുഃ|| ൧൭||
Adhikarana വാന്തസ്യ ശൂലാദൌ ചികിത്സാ (൧൮) · Śloka ൧൮
വാന്തസ്യ ശുദ്ധേ ഹൃദയേ ശൂലം ഹിധ്മാരുചിര്വമിഃ|
ഉഷ്ണോദ്ഗാരാനുബന്ധോ വാ സ്യാച്ചേത്തത്രൈതദൌഷധമ്|
ജീരകം ത്ര്യൂഷണം കുഷ്ഠം തുങ്ഗാഖ്യം നാഗകേസരമ്|
രജന്യൌ സൈന്ധവം സേവ്യം യഷ്ടീമധുസുവര്ചലാമ്|
മധുരം ച ഗണം പിഷ്ട്വാ ബീജപുരകപിത്ഥയോഃ|
രസേന ഷാഡവം കുര്യാന്മധുമത്സ്യണ്ഡികാന്വിതമ്|
ഗന്ധവര്ണരസോപേതഃ സ പീതോ വിഷദോഷജിത്|
ദ്വിപിപ്പലീദ്വയംശുമതി ക്വാഥേ പേയാ ച തദ്ഗുണാ||൧൮||
View original
वान्तस्य शुद्धे हृदये शूलं हिध्मारुचिर्वमिः|
उष्णोद्गारानुबन्धो वा स्याच्चेत्तत्रैतदौषधम्|
जीरकं त्र्यूषणं कुष्ठं तुङ्गाख्यं नागकेसरम्|
रजन्यौ सैन्धवं सेव्यं यष्टीमधुसुवर्चलाम्|
मधुरं च गणं पिष्ट्वा बीजपुरकपित्थयोः|
रसेन षाडवं कुर्यान्मधुमत्स्यण्डिकान्वितम्|
गन्धवर्णरसोपेतः स पीतो विषदोषजित्|
द्विपिप्पलीद्वयंशुमति क्वाथे पेया च तद्गुणा||१८||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാന്തസ്യ സതോ ഹൃദയേ ശുദ്ധേ ശൂലാദികം യദി സ്യാത്തത്രൈതദൌഷധമ്| കിമിത്യാഹ-ജീരകമിത്യാദി| വ്യാഖ്യാസമമ്| തുങ്ഗാഖ്യം നാഗകേസരമ്| മധുരോഗണഃ സൂത്രോക്തഃ| ദ്വിപിപ്പല്യാദിക്വാഥേ കൃതാ പേയാ ച തദുഗ്ണാ ജീരകാദിഷാഡവഗുണാ|| ൧൮||
Adhikarana കായശിരോവിരേകഃ (൧൯) · Śloka ൧൯
വിരേചനേ ത്രിവൃന്നീലീ ത്രിഫലാ കല്ക ഇഷ്യതേ|
ശിരോവിരേചനേ സാരഃ ശിരീഷസ്യ ഫലാനി ച||൧൯||
View original
विरेचने त्रिवृन्नीली त्रिफला कल्क इष्यते|
शिरोविरेचने सारः शिरीषस्य फलानि च||१९||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ത്രിവൃദാകല്കോ വിരേചന ഇഷ്യതേ| ശിരീഷസ്യ സാരഃ ഫലാനി ച ശിരോവിരേചനേ|| ൧൯||
Adhikarana അഞ്ജനമ് (൨൦) · Śloka ൨൦
അഞ്ജനേ ഗോമയരസോ വ്യോഷസൂക്ഷ്മരജോऽന്വിതഃ|
കപിത്ഥഗോമയരസോ മധുമാനവലേഹനേ||൨൦||
View original
अञ्जने गोमयरसो व्योषसूक्ष्मरजोऽन्वितः|
कपित्थगोमयरसो मधुमानवलेहने||२०||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വ്യോഷസൂക്ഷ്മരജോऽന്വിതോ ഗോമയരസോऽഞ്ജന ഇഷ്യതേ| കപിത്ഥഗോമയരസോ മാക്ഷികയുക്തോऽവലേഹനേ|| ൨൦||
Adhikarana സിദ്ധഘൃതമ് (൨൧) · Śloka ൨൧
തണ്ഡുലീയകമൂലേന സിദ്ധം പാനേ ഹിതം ഘൃതമ്|
ദ്വിനിശാ കടഭീ രക്താ യഷ്ട്യാഹ്വൈര്വാമൃതാന്വിതൈഃ|
ആസ്ഫോതമൂലസിദ്ധം വാ പ~ച്ചകാപിത്ഥമേവ വാ||൨൧||
View original
तण्डुलीयकमूलेन सिद्धं पाने हितं घृतम्|
द्विनिशा कटभी रक्ता यष्ट्याह्वैर्वामृतान्वितैः|
आस्फोतमूलसिद्धं वा प~च्चकापित्थमेव वा||२१||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തണ്ഡുലീയകസ്യ മൂലേന സിദ്ധം ഘൃതം പാനേ ഹിതമ്| അമൃതാന്വിതൈര്ദ്വിനിശാദിഭിര്വാ സിദ്ധം ഘൃതമ്| രക്താ മഞ്ജിഷ്ഠാ| സുബോധമ്| ആസ്ഫോതോऽര്കഃ| പഞ്ചകാപിത്ഥം കപിത്ഥസ്യ ത്വക്പത്രപുഷ്പഫലമലാനി തൈഃ പഞ്ചഭിഃ സിദ്ധം ഘ്രുതം വാ|| ൨൧||
Adhikarana വിരിക്തസ്യ ശൂലാദൌ ചികിത്സാ (൨൨) · Śloka ൨൨
അധോഭാഗേ വിശുദ്ധസ്യ ശൂലം നാഭ്യാം ഭവേദ്യദി|
പുരീഷം വ വിബധ്യേത ഗുദേ സ്യാദ്വാ വികര്തിക|
തത്ര പേയാം പിബേച്ഛീതാം ശര്കരാമധുസംയുതാമ്|
പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലശാരിവാകടുകാഹ്വയൈഃ|
ശൃതൈഃ സിദ്ധാം സഹബലാസമങ്ഗാവിശ്വഭേഷജൈഃ||൨൨||
View original
अधोभागे विशुद्धस्य शूलं नाभ्यां भवेद्यदि|
पुरीषं व विबध्येत गुदे स्याद्वा विकर्तिक|
तत्र पेयां पिबेच्छीतां शर्करामधुसंयुताम्|
पिप्पलीपिप्पलीमूलशारिवाकटुकाह्वयैः|
शृतैः सिद्धां सहबलासमङ्गाविश्वभेषजैः||२२||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിരക്തസ്യ യദി നാഭിശൂലം പുരീഷം വാ വിബദ്ധം ഗുദേ വ വികര്തികാ സ്യാത്തത്ര പിപ്പല്യാദിഭിര്വിശ്വഭേശജാന്തൈഃ ശൃതൈഃ സിദ്ധാം ശീതാം ശര്കരാമധുയുക്താം പേയാം പിബേത്| സമങ്ഗാ മഞ്ജിഷ്ഠാ|| ൨൨||
Adhikarana ദ്വൌ പ്രാശൌ (൨൩) · Śloka ൨൩
നലദധ്യാമകവ്യോഷലോധ്രചിത്രകദീപ്യകമ്|
കുതലക്ഷാരതോയേന പിഷ്ടം മാക്ഷികസര്പിഷാ|
ദധ്നാ വാ പ്രാശയേത്ക്ഷൌദ്രമ് യവക്ഷാരപയോദധി|
ഫാണിതം തൈലമാജ്യം വിഷഘ്നം പീതമേകതഃ||൨൩||
View original
नलदध्यामकव्योषलोध्रचित्रकदीप्यकम्|
कुतलक्षारतोयेन पिष्टं माक्षिकसर्पिषा|
दध्ना वा प्राशयेत्क्षौद्रम् यवक्षारपयोदधि|
फाणितं तैलमाज्यं विषघ्नं पीतमेकतः||२३||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നലദാദിദീപ്യകാന്തം കുതലക്ഷാരതോയേന പിഷ്ടം മധുസര്പിഷാ ദധ്നാ വാ പ്രാശയേത്| കുതലസ്തിലകാണ്ഡമ്| ക്ഷൌദ്രാദികമാജ്യാന്തമേകതോമിശ്രീഭാവേന പീതം വിഷഘ്നം ഭവതി|| ൨൩||
Adhikarana സിന്ദുവാരാദിക്വാഥഃ (൨൪) · Śloka ൨൪
സിന്ദുവാരം നതം ശിഗ്രു ബില്വമൂലം പുനര്നവമ്|
വചാശ്വദംഷ്ട്രാ ജീമൂതമേശാം ക്വാഥം സമാക്ഷികമ്|
പിബേച്ഛാല്യോദനം ദധ്നാ ഭുഞ്ജാനോ മൂഷികാര്ദിതഃ||൨൪||
View original
सिन्दुवारं नतं शिग्रु बिल्वमूलं पुनर्नवम्|
वचाश्वदंष्ट्रा जीमूतमेशां क्वाथं समाक्षिकम्|
पिबेच्छाल्योदनं दध्ना भुञ्जानो मूषिकार्दितः||२४||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൂഷികൈരാര്ദിതോ ഹിംസിതഃ ദധ്നാ ശാല്യോദനം ഭുഞ്ജാനഃ സിന്ദുവാരാദീനാം ക്വാഥം സമാക്ഷികം പിബേത്| ശ്വദംഷ്ട്റാ കണ്ഡൂകരീ|| ൨൪||
Adhikarana പാനലേപനയോര്യോഗൌ (൨൫) · Śloka ൨൫
തക്രേണ ശരപുങ്ഖായാഃ ബീജം സഞ്ചൂര്ണ്യ വാ പിബേത്|
അങ്കോലമൂലകല്കോ വ ബസ്തമൂത്രേണ കല്കിതഃ|
പാനലേപനയോര്യുക്തഃ സര്വോന്ദുരുവിഷാപഹഃ||൨൫||
View original
तक्रेण शरपुङ्खायाः बीजं सञ्चूर्ण्य वा पिबेत्|
अङ्कोलमूलकल्को व बस्तमूत्रेण कल्कितः|
पानलेपनयोर्युक्तः सर्वोन्दुरुविषापहः||२५||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥവാ ശരപുങ്കായാഃ പ്രസിദ്ധായാശ്ചൂര്ണം തക്രേണ പിബേത്| അങ്കോലമൂലത്വക്പ്രയോഗഃ സുബോധഃ| (അവിമൂത്രേണ പിഷ്ടഃ പാനവിഷയേ ലേപനവിഷയേ ച പ്രയുക്തഃ അങ്കോലമൂലസ്യ വല്കശ്ച മൂഷികവിഷസ്യ നാശനഃ)||൨൫||
Adhikarana പയസ്യാപയഃ (൨൬) · Śloka ൨൬
പയഃ പയസ്യയാ യുക്തം സിതയാ മധുകേന ച||൨൬||
View original
पयः पयस्यया युक्तं सितया मधुकेन च||२६||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പയസ്യയാ ശര്കരയാ മധുകേന ച യുക്തം പയഃ പ്രകരണാത് സര്വോന്ദുരുവിഷാപഹമ്| പയസ്യാ ക്ഷീരികാ|| ൨൬||
Adhikarana ജ്വരേ കിരാതതിക്താദികമ് (൨൭) · Śloka ൨൭
കിരാതതിക്തമമൃതാം സമങ്ഗാം കകുഭത്വചമ്|
ബാണം പലാശം കാശ്മര്യം പയസ്യാം തണ്ഡുലീയകമ്|
ആഖുവിന്നാം മഹാനിമ്ബം സപ്തപര്ണം മധൂലികാമ്|
കപിത്ഥം രാജവൃക്ഷം വാ പിബേദന്യതമം ജ്വരീ||൨൭||
View original
किराततिक्तममृतां समङ्गां ककुभत्वचम्|
बाणं पलाशं काश्मर्यं पयस्यां तण्डुलीयकम्|
आखुविन्नां महानिम्बं सप्तपर्णं मधूलिकाम्|
कपित्थं राजवृक्षं वा पिबेदन्यतमं ज्वरी||२७||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യശ്ച മൂഷികവിഷേ ജ്വരവാന് ഭവതി സ കിരാതതിക്തകാദീനാമന്യതമം പിബേത്| ആഖുവിന്നാ മൂഷികപര്ണീ|| ൨൭||
Adhikarana കര്ണികാപാതനമ് (൨൮) · Śloka ൨൮
സ്ഥിരാം മന്ദരുജാം പ്രച്ഛേത് കര്ണികാം പാതയേത വാ|
ശ്യാമാ ലാങ്ഗലികാ ദന്തീ കിണിഹീ ഗിരികര്ണികാ|
ആഖുവൃക്ഷോ മഹാവൃക്ഷസ്ത്രിവൃദഞ്ജനകീ സ്നുഹീ|
കര്ണികാപാതനം കല്കമേകൈകം തിലകല്കവത്||൨൮||
View original
स्थिरां मन्दरुजां प्रच्छेत् कर्णिकां पातयेत वा|
श्यामा लाङ्गलिका दन्ती किणिही गिरिकर्णिका|
आखुवृक्षो महावृक्षस्त्रिवृदञ्जनकी स्नुही|
कर्णिकापातनं कल्कमेकैकं तिलकल्कवत्||२८||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കര്ണികാം സ്ഥിരാം മന്ദരുജാം ച സതീം പ്രച്ഛേത് പാതയേത വാ| ശ്യാമാദീന്യേകൈകം തിലകല്കയോഗാത് കര്ണികാശാതനാനി| ലാങ്ഗലികാ വിഷല്യാ| കിണിഹീ ഗിരികര്ണികാ| ആഖുവൃക്ഷോ ജീമൂതകഃ| അഞ്ജനകീ നീലിനീ|| ൨൮||
Adhikarana വ്രണരോപണമ് (൨൯) · Śloka ൨൯
ക്ഷീരിപ്രവാലമഞ്ജിഷ്ഠാ ബലാദാര്വീ ഹയാഹ്വയാഃ|
രോപണ്യഃ കല്കിതാസ്തൈലം ഘൃതം വ സാധിതം തഥാ|
ദ്വിനിശാ തിലയഷ്ട്യാഹ്വതഗരോശീരപദ്മകൈഃ||൨൯||
View original
क्षीरिप्रवालमञ्जिष्ठा बलादार्वी हयाह्वयाः|
रोपण्यः कल्कितास्तैलं घृतं व साधितं तथा|
द्विनिशा तिलयष्ट्याह्वतगरोशीरपद्मकैः||२९||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ക്ഷീരിപ്രവാലാദികം കല്കിതം രോപണമ്| അഥവാ തൈഃ സാധിതം തൈലം വാ ഘൃതം വാ തഥാഗുണമ്| ദ്വിനിശാദിഭിഃ സാധിതം തൈലം വാ ഘൃതം വാ||൨൯||
Adhikarana സാമാന്യക്രിയോപസംഹാരഃ (൩൦) · Śloka ൩൦
സാമാന്യേനേതി നിര്ദിഷ്ടാ ക്രിയാഖൂനാം വിശേഷതഃ||൩൦||
View original
सामान्येनेति निर्दिष्टा क्रियाखूनां विशेषतः||३०||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇത്യാഖുനാം ക്രിയാ സാമാന്യേന നിര്ദിഷ്ടാ|| ൩൦||
Adhikarana ഭേദാനുസാരലക്ഷണം ചികിത്സാ ച ലാലനേ (൩൧) · Śloka ൩൧
ലാലനേന വമിര്മൂര്ച്ഛാ ലാലാസ്രാവശ്ച ജായതേ|
ലിഹ്യാത്സമാക്ഷികം തത്ര ചൂര്ണിതം തണ്ഡുലീയകമ്||൩൧||
View original
लालनेन वमिर्मूर्च्छा लालास्रावश्च जायते|
लिह्यात्समाक्षिकं तत्र चूर्णितं तण्डुलीयकम्||३१||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിശേഷതസ്തൂച്യതേ ലാലനേനേത്യാദിനാ| ലാലാസ്രാവാന്തം ലാലനേന ജായതേ| തത്ര സമാക്ഷികം തണ്ഡുലീയകചൂര്ണം ലിഹ്യാത്|| ൩൧||
Adhikarana ചപലേ (൩൨) · Śloka ൩൨
ചപലേന വര്മിര്മൂര്ച്ഛാ തൃഡ്വാ തത്രാവലേഹയേത്|
സദാരുമുസ്താം ത്രിഫലാം||൩൨||
View original
चपलेन वर्मिर्मूर्च्छा तृड्वा तत्रावलेहयेत्|
सदारुमुस्तां त्रिफलां||३२||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ചപലാഖ്യേന വമിര്മൂര്ച്ഛാ തൃഡ്വാ ജായതേ| തത്ര ദേവദാരുമുസ്തസഹിതാം ത്രിഫലാം ലേഹയേത്|| ൩൨||
Adhikarana പുത്രകേ (൩൩) · Śloka ൩൩
പുത്രകേണ തു പാണ്ഡുതാ|
സാദോऽങ്ഗേ സര്വശ്ചാഖുസദൃശഗ്രന്ഥിസമ്ഭവഃ|
ശിരീഷബീജം കുഷ്ഠം ച മധുനാ തത്ര ലേഹയേത്||൩൩||
View original
पुत्रकेण तु पाण्डुता|
सादोऽङ्गे सर्वश्चाखुसदृशग्रन्थिसम्भवः|
शिरीषबीजं कुष्ठं च मधुना तत्र लेहयेत्||३३||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പുത്രകാഖ്യേന ഗ്രന്ഥിസമ്ഭവാന്തമ്| തത്ര ശിരീഷബീജം കുഷ്ഠഞ്ച മധുനാ ലേഹയേത്|| ൩൩||
Adhikarana ഹസിരേ (൩൪) · Śloka ൩൪
ഹസിരേണാന്നവിദ്വേഷോ ജൃമ്ഭണമ് രോമഹര്ശണമ്|
ആരഗ്വധാദിനിര്യുഹം സുവാന്തം തത്ര പായയേത്||൩൪||
View original
हसिरेणान्नविद्वेषो जृम्भणम् रोमहर्शणम्|
आरग्वधादिनिर्युहं सुवान्तं तत्र पाययेत्||३४||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഹസിരാഖ്യേന രോമഹര്ഷണാന്തമ് | തത്ര സുഷ്ഠു വമനം കൃത്വാ ആരഗ്വധാദിക്വാഥം പായയേത് ||൩൪||
Adhikarana ചികിരേ (൩൫) · Śloka ൩൫
ചികിരേണ ശിരോദുഃഖം ശോഫോ ഹിധ്മാ വമിര്ഭ്രമഃ വാന്തോऽത്ര ജാലിനീക്വാഥൈഃ സാരമങ്കോലജം പിബേത്||൩൫||
View original
चिकिरेण शिरोदुःखं शोफो हिध्मा वमिर्भ्रमः वान्तोऽत्र जालिनीक्वाथैः सारमङ्कोलजं पिबेत्||३५||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ചികിരാഖ്യേന ഭ്രമാന്തമ്| അത്ര ജാലിനീക്വാഥേന വമനം കൃത്വാ അങ്കോലസാരം പിബേത്|| ൩൫||
Adhikarana അജിനേ (൩൬) · Śloka ൩൬
അജിനേനാങ്ഗകൃഷ്ണത്വം മൂര്ച്ഛ ഛര്ദിശ്ച ഹൃദ്ഗ്രഹഃ|
മധുനാ തത്ര മഞ്ജിഷ്ഠാം ലിഹ്യാത്സ്നുക്ക്ഷീരകല്കിതാമ്||൩൬||
View original
अजिनेनाङ्गकृष्णत्वं मूर्च्छ छर्दिश्च हृद्ग्रहः|
मधुना तत्र मञ्जिष्ठां लिह्यात्स्नुक्क्षीरकल्किताम्||३६||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അജിനാഖ്യേന ഹൃദ്ഗ്രഹാന്തമ്| തത്ര സുധാക്ഷീരേണ കല്കിതാം മഞ്ജിഷ്ഠാം മധുനാ ലിഹ്യാത്|| ൩൬||
Adhikarana കഷായദന്തേ (൩൭) · Śloka ൩൭
നിദ്രാ കഷായദന്തേന ഹൃച്ഛോഷഃ കൃശതാതി ച|
ശിരീഷസാരത്വഗ്ബീജം തത്ര ക്ഷൌദ്രേണ ലേഹയേത്||൩൭||
View original
निद्रा कषायदन्तेन हृच्छोषः कृशताति च|
शिरीषसारत्वग्बीजं तत्र क्षौद्रेण लेहयेत्||३७||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഷായദന്താഖ്യേന നിദ്രാ ഹൃച്ഛോഷഃ അതികൃശതാ ച| തത്ര ശിരീഷസ്യ സാരാദികം ക്ഷൌദ്രേണ ലേഹയേത്|| ൩൭||
Adhikarana കുലകേ (൩൮) · Śloka ൩൮
കുലകേന രുജാസ്രാവൌ രാജയോ ദംശമണ്ഡലേ|
സദിന്ദുവാരകൌ തത്ര സഹൌ ലിഹ്യാന്മധുപ്ലുതൌ||൩൮||
View original
कुलकेन रुजास्रावौ राजयो दंशमण्डले|
सदिन्दुवारकौ तत्र सहौ लिह्यान्मधुप्लुतौ||३८||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കുലകാഖ്യേന ദംശമണ്ഡലേ രുജാസ്രാവൌ രാജയശ്ച| തത്ര സിന്ദുവാരസഹിതൌ സഹൌ കുഷ്ഠനഖേ മധുപ്ലുതൌ ലിഹ്യാത്|| ൩൮||
Adhikarana കോകിലേ (൩൯) · Śloka ൩൯
ഗ്രന്ഥയഃ കോകിലേനോഗ്രാ ജ്വരോ ദാഹശ്ച ദാരുണഃ|
നീലീപുനര്നവാക്വാഥേ സിദ്ധം തത്ര പിബേദ് ഘൃതമ്||൩൯||
View original
ग्रन्थयः कोकिलेनोग्रा ज्वरो दाहश्च दारुणः|
नीलीपुनर्नवाक्वाथे सिद्धं तत्र पिबेद् घृतम्||३९||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കോകിലാഖ്യേനോഗ്രാ ഗ്രന്ഥയോ ദാരുണൌ ച ദാഹജ്വരൌ| തത്ര നീല്യാദിക്വാഥസിദ്ധം ഘൃതം പിബേത്|| ൩൯||
Adhikarana കപിലേ (൪൦) · Śloka ൪൦
കപിലേന വ്രണേ കോഥേ ജ്വരോ ഗ്രന്ഥിര്ഭ്രമഃ സതൃട്|
ലേഹയേന്മധുനാ ശ്വേതാം ശ്വേതാം ചാത്ര പുനര്നവാമ്||൪൦||
View original
कपिलेन व्रणे कोथे ज्वरो ग्रन्थिर्भ्रमः सतृट्|
लेहयेन्मधुना श्वेतां श्वेतां चात्र पुनर्नवाम्||४०||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കപിലാഖ്യേന തൃഡന്തമ്| അത്ര ശ്വേതാം ശ്വേതവചാം ശ്വേതപുനര്നവാഞ്ച മധുനാ ലേഹയേത്|| ൪൦||
Adhikarana കൃഷ്ണേ (൪൧) · Śloka ൪൧
രക്തം കൃഷ്ണേന വമതി വിശേഷാദ് ദുര്ദിനേ പിബേത്|
തത്ര കിംശുകഭസ്മാമ്ബു ശിരീഷഫലവാലകമ്||൪൧||
View original
रक्तं कृष्णेन वमति विशेषाद् दुर्दिने पिबेत्|
तत्र किंशुकभस्माम्बु शिरीषफलवालकम्||४१||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കൃഷ്ണേനാസിതാഖ്യേന രക്തം സദാ വമതി ദുര്ദിനേ തു വിശേഷാത്| തത്ര പലാശഭസ്മോദകാദികം പിബേത്|| ൪൧||
Adhikarana അരുണാദിഷു പഞ്ചസു (൪൨) · Śloka ൪൨
അരുണാദ്യാഃ പൃഥഗ്ദോഷസന്നിപാതാസ്രസമ്ഭവാന്|
ജനയന്തി ക്രമാദ്രാഗാന് സര്വേ ച ഗ്രന്ഥികര്ണികാഃ|
കരഞ്ജാരഗ്വധവ്യോഷബൃഹത്യംശുമതീദ്വയാത്|
ക്വാഥേ ദധിപയഃസര്പിഃ പൃഥക്പ്രസ്ഥോന്മിതം പചേത്|
കപിത്ഥദാഡിമവരീവിശാലാത്രിസുഗന്ധികാഃ|
ത്രിവൃതാമൃത്തികാവക്രഗുഡൂചീശ്ചാത്ര കല്കിതാഃ|
ക്ഷിപേത്തദരുണാദീനാം പഞ്ചാനാം വിഷനാശനമ്|
കാകാദനീ കാകാമാചീ സ്വരസേന്സ് ശൃതം ഘൃതമ്||൪൨||
View original
अरुणाद्याः पृथग्दोषसन्निपातास्रसम्भवान्|
जनयन्ति क्रमाद्रागान् सर्वे च ग्रन्थिकर्णिकाः|
करञ्जारग्वधव्योषबृहत्यंशुमतीद्वयात्|
क्वाथे दधिपयःसर्पिः पृथक्प्रस्थोन्मितं पचेत्|
कपित्थदाडिमवरीविशालात्रिसुगन्धिकाः|
त्रिवृतामृत्तिकावक्रगुडूचीश्चात्र कल्किताः|
क्षिपेत्तदरुणादीनां पञ्चानां विषनाशनम्|
काकादनी काकामाची स्वरसेन्स् शृतं घृतम्||४२||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അരുണാദ്യാഃ പഞ്ച പൃഥഗ്ദോഷാദിസമ്ഭവാന് ക്രമാദ്രോഗാന് ജനയന്തി| സര്വേ ച ഗ്രന്ഥികര്ണികായുക്താ ഭവന്തി| അരുണോ വാതസമ്ഭവാന് രോഗാന് ജനയതി| ശബലഃ പിത്തസമ്ഭവാന്| സ്വേതഃ കഫസമ്ഭവാന്| പൈതോന്ദുരോസ്രസമ്ഭവാനിതി ക്രമാര്ഥഃ| കരഞ്ജാദിക്വാഥേ കപിത്ഥാദികല്കേ ദധിക്ഷീരപ്രസ്ഥാബ്യാം യുക്തം ഘ്രുതപ്രസ്ഥം പചേത്| തദ്ഘൃതമരുണാദീനാം പഞ്ചാനാം വിഷനാശനമ്| കാകാദന്യാഃ കാകമാച്യാ ച സ്വരസേന ശൃതം ഘൃതഞ്ചാരുണാദീനാം പഞ്ചാനാം വിഷനാശനമ്|| ൪൨||
Adhikarana ചച്ഛുന്ദുരേ (൪൩) · Śloka ൪൩
ക്ലമശ്രുച്ഛുന്ദരേണോഗ്രോ ഗ്രീവാസ്തമ്ഭോ വിഷചികാ|
യവനാലര്ഷഭക്ഷാരമ് ബൃഹത്യൌ വാऽത്ര പായയേത്||൪൩||
View original
क्लमश्रुच्छुन्दरेणोग्रो ग्रीवास्तम्भो विषचिका|
यवनालर्षभक्षारम् बृहत्यौ वाऽत्र पाययेत्||४३||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ചച്ഛുന്ദരാഖ്യേന ക്ലമാദിവിഷൂചികാന്തമ്| തത്ര യവനാലക്ഷാരാദികം പായയേത്| യവനാലക്ഷാരോ യവക്ഷാരഃ|| ൪൩||
Adhikarana രസാലേ (൪൪) · Śloka ൪൪
ഗ്രീവാസ്തമ്ഭോ രസാലേന വേദനാ ദംശമണ്ഡലേ|
ലിഹ്യാന്മഹാഗദം തത്ര ഘൃതമാക്ഷികസംയുതമ്||൪൪||
View original
ग्रीवास्तम्भो रसालेन वेदना दंशमण्डले|
लिह्यान्महागदं तत्र घृतमाक्षिकसंयुतम्||४४||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രസാലാഖ്യേന ഗ്രീവായാഃ സ്തമ്ബോ ദംശമണ്ഡലേ വേദനാ ച| തത്ര മഹാഗദാഖ്യമഗദം ഘൃതമാക്ഷികസംയുതം ലിഹ്യാത്| മഹാഗദാഖ്യോऽഗദഃ സര്പവിഷപ്രതിഷേധോക്തഃ|| ൪൪||
Adhikarana സശേഷവിഷലക്ഷണം ചികിത്സ ച (൪൫) · Śloka ൪൫
സശേഷം മൂഷികവിഷം പ്രകുപ്യത്യഭ്രദര്ശനേ|
യഥായഥം വാ കാലേഷു ദോഷാണാം വൃദ്ധിഹേതുഷു|
തത്ര സര്വേ യഥാവസ്ഥം പ്രയോജ്യാഃ സ്യുരുപക്രമാഃ|
യഥാസ്വം യേ ച നിര്ദിഷ്ടാസ്തഥാ ദൂഷീവിഷാപഹാഃ||൪൫||
View original
सशेषं मूषिकविषं प्रकुप्यत्यभ्रदर्शने|
यथायथं वा कालेषु दोषाणां वृद्धिहेतुषु|
तत्र सर्वे यथावस्थं प्रयोज्याः स्युरुपक्रमाः|
यथास्वं ये च निर्दिष्टास्तथा दूषीविषापहाः||४५||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യന്മൂഷികവിഷം ചികിത്സയാ നിശ്ശേഷം ന നിരസ്തം തദഭ്രദര്ശനേ പ്രകുപ്യതി| അഥവാ യേനൈവ ദോഷേണാധികം യന്മൂഷികവിശം തത്തസ്യ വൃദ്ധിഹേതുഷു കോലോഷ്വായുഷ്കാമീയോക്തേശു പ്രകുപ്യതി| തത്ര സശേഷവിഷവൃദ്ധൌ അവസ്ഥാനതിക്രമേണ യഥാദോഷഞ്ച നിര്ദിഷ്ടാ ഉപക്രമാ പ്രയോജ്യാഃ സ്യുഃ| തഥാ ദൂഷീവിഷാപഹാശ്ചോപക്രമാഃ| ഇതി മൂഷികവിഷോപക്രമഃ|| ൪൫||
Adhikarana അലര്കവിഷചികിത്സാ (൪൬) · Śloka ൪൬
ദംശന്ത്വലര്കദഷ്ടസ്യ ദഗ്ധമുഷ്ണേന സര്പിഷാ|
പ്രദിഹ്യാദഗദൈസ്തൈസ്തൈഃ പുരാണം ച ഘൃതം പിബേത്||൪൬||
View original
दंशन्त्वलर्कदष्टस्य दग्धमुष्णेन सर्पिषा|
प्रदिह्यादगदैस्तैस्तैः पुराणं च घृतं पिबेत्||४६||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അലര്കദഷ്ടസ്യ ദംശം ദംശവ്രണം ഉഷ്ണേന സര്പിഷാ ദഗ്ധ്വാ തൈസ്തൈര്നാനാവിധൈരഗദൈഃ പ്രദിഹ്യാത്| പുരാണം പഞ്ചസംവത്സരാതീതഞ്ച ഘൃതം പിബേത്| അഥവാ വ്രണസ്യോപരിപ്രത്യക്പുഷ്പീരസോ നിഷ്പീഡ്യഃ| പ്രയുക്പുഷ്പീ അപാമാര്ഗഃ||൪൬||
Adhikarana തിലാദികല്കഃ (൪൭) · Śloka ൪൭
തിലഗുഗ്ഗുലുദൂര്വാണാം ദാഡിമസ്യ ഗുഡസ്യ ച|
കല്കോ മുഹുര്മുഹുര്ലേപഃ ശ്വദംശവിഷജിത്പരമ്||൪൭||
View original
तिलगुग्गुलुदूर्वाणां दाडिमस्य गुडस्य च|
कल्को मुहुर्मुहुर्लेपः श्वदंशविषजित्परम्||४७||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തിലാദീനാം കല്കേന മുഹുര്മുഹുര്ലേപഃ പരം ശ്വദംശവിഷജിത്|| ൪൭||
Adhikarana ദംശബന്ധനമ് (൪൮) · Śloka ൪൮
നലമൂലം ജലേ പിഷ്ടം പാനലേപനയോര്ഹിതമ്|
മാതുലുങ്ഗച്ഛദൈര്ദംശം ബധ്നീയാദ്ദന്തചര്വിതൈഃ||൪൮||
View original
नलमूलं जले पिष्टं पानलेपनयोर्हितम्|
मातुलुङ्गच्छदैर्दंशं बध्नीयाद्दन्तचर्वितैः||४८||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നലമൂലമിത്യാദി സുബോധമ്| ദന്തൈശ്ചര്വിതാനി യാനി മാതുലുങ്ഗപത്രാണി തൈര്ദംശം ബധ്നീയാത്|| ൪൮||
Adhikarana വിരേചനമ് (൪൯) · Śloka ൪൯
അര്കക്ഷീരയുതം ചാസ്യ യോജ്യമാശു വിരേചനമ്||൪൯||
View original
अर्कक्षीरयुतं चास्य योज्यमाशु विरेचनम्||४९||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്യ ചാലര്കദഷ്ടസ്യര്കക്ഷീരയുക്തം യോഗ്യം വിരേചനമാശു യുഞ്ജ്യാത്||൪൯||
Adhikarana ശ്വേതപുനര്നവാദിയോഗഃ (൫൦) · Śloka ൫൦
പിബേത് പുനര്നവാം ശ്വേതാം ധുര്ധൂരകഫലാന്വിതമ്||൫൦||
View original
पिबेत् पुनर्नवां श्वेतां धुर्धूरकफलान्वितम्||५०||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശ്വേതാം ശുക്ലപുഷ്പാം പുനര്നവാം ധുര്ധൂരകഫലൈര്യുക്താം പിബേത്|| ൫൦||
Adhikarana ധത്തൂരഫലയോഗാഃ (൫൧) · Śloka ൫൧
ഫലം ധുര്ധൂരകാന്മൂലം കാകോദുമ്ബരികോദ്ഭവമ്|
ശീധുനാ ശ്വവിഷം ഹന്തി പീതം വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ||൫൧||
View original
फलं धुर्धूरकान्मूलं काकोदुम्बरिकोद्भवम्|
शीधुना श्वविषं हन्ति पीतं वा तण्डुलाम्बुना||५१||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ധുര്ധൂരകഫലം കാകോദുമ്ബരികാമൂലം ച ശീധുനാ വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ വാ പീതം ശ്വവിഷം ഹന്തി|| ൫൧||
Adhikarana പലലാദിയോഗഃ (൫൨) · Śloka ൫൨
ഏകധ്യം പലലം തൈലം രൂപികായാഃ പയോ ഗുഡഃ|
ഭിനത്തി വിഷമലര്കം ഘനവൃന്ദമിവാനിലഃ||൫൨||
View original
एकध्यं पललं तैलं रूपिकायाः पयो गुडः|
भिनत्ति विषमलर्कं घनवृन्दमिवानिलः||५२||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പലലാദികമൈകധ്യം മിശ്രയിത്വാ പ്രയുക്തമാലര്കം വിഷം ഭിനത്തി| യഥാ ഘനസമൂഹം വായുഃ| രൂപികാഃ അര്കഃ|| ൫൨||
Adhikarana ലശുനാദിയോഗഃ (൫൩) · Śloka ൫൩
ലശുനോഷണവൈദേഹീ വരാ ഗോപിത്തകല്കിതാഃ|
പാനനസ്യാഞ്ജനാലേപൈഃ ശ്വദഷ്ടസ്യൌഷധം പരമ്||൫൩||
View original
लशुनोषणवैदेही वरा गोपित्तकल्किताः|
पाननस्याञ्जनालेपैः श्वदष्टस्यौषधं परम्||५३||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ലശുനാദികം ഗോപിത്തകല്കിതം പാനാദിഭിഃ പരം ശ്വദഷ്ടൌഷധമ്| വൈദേഹീ പിപ്പലീ|| ൫൩||
Adhikarana ജലവേതസപത്രാദിക്വാഥഃ (൫൪) · Śloka ൫൪
ജലവേതസപത്രത്വങ്മൂലം ക്ഷുണ്ണം പചേജ്ജലേ|
സക്വാഥഃ ശീതലഃ പീതഃ പരം ശ്വവിഷഭേഷജമ്|
തത്സിദ്ധം ച ഘ്രുതം പാനനസ്യാഭ്യഞ്ജനലേപനമ്|
ജലത്രാസേ സമസ്തേ ച വിഷേ തദ്ഗരുഡോപമമ്||൫൪||
View original
जलवेतसपत्रत्वङ्मूलं क्षुण्णं पचेज्जले|
सक्वाथः शीतलः पीतः परं श्वविषभेषजम्|
तत्सिद्धं च घ्रुतं पाननस्याभ्यञ्जनलेपनम्|
जलत्रासे समस्ते च विषे तद्गरुडोपमम्||५४||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ജലവേതസപത്രാദിക്വാഥഃ സുബോധഃ| തത്സിദ്ധമിതി ജലവേതസപത്രാദിസിദ്ധം ഘൃതം പാനാദിപ്രയോഗാജ്ജലത്രാസേ സര്വവിഷേഷു ച ഗരുഡോപമമ്|| ൫൪||
Adhikarana യവമാഷാദി ഘൃതമ് (൫൫) · Śloka ൫൫
യവമാഷകുലത്ഥാനാം പഞ്ചമൂലസ്യ ചാമ്ഭസി|
ക്ഷീരദ്വിഗുണിതേ സര്പിഃ സാധ്യേച്ഛ്ലക്ഷ്ണകല്കിതൈഃ|
അശ്വഗന്ധാസഹാകുഷ്ഠബൃഹതീരജനീദ്വയൈഃ|
വിദാരീനതകട്വങ്ഗപയസ്യാസിന്ദുവാരകൈഃ|
സര്പഗന്ധാനഖാഭീരുശര്കരാരക്തചന്ദനൈഃ|
ശ്വദംഷ്ട്രോപദ്രവാന് സര്വാന് പാനാഭ്യങ്ഗൈര്ന്നിഹന്തി തത്||൫൫||
View original
यवमाषकुलत्थानां पञ्चमूलस्य चाम्भसि|
क्षीरद्विगुणिते सर्पिः साध्येच्छ्लक्ष्णकल्कितैः|
अश्वगन्धासहाकुष्ठबृहतीरजनीद्वयैः|
विदारीनतकट्वङ्गपयस्यासिन्दुवारकैः|
सर्पगन्धानखाभीरुशर्करारक्तचन्दनैः|
श्वदंष्ट्रोपद्रवान् सर्वान् पानाभ्यङ्गैर्न्निहन्ति तत्||५५||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യവാദീനാം പഞ്ചമൂലാന്താനാം ക്വാഥേ ദ്വിഗുണക്ഷീരേ അശ്വഗന്ധാദിഭിഃ ശ്ലക്ഷ്ണകല്കിതൈഃ സര്പിഃ സാധയേത്| തദ്ഘൃതം സര്വാന് ശുനോ ദംഷ്ട്രയാ കൃതാനുപദ്രവാന് നിഹന്തി|| ൫൫||
Adhikarana ഹൃദ്വിദാഹാദൌ ക്രമഃ (൫൬) · Śloka ൫൬
ഹൃദ്വിദാഹേ പ്രസേകേ ച വിരേകവമനേ ഭൃശമ്|
വിഷദോഷഹരേ യോജ്യേ ശുദ്ധേ സംസര്ജനക്രമഃ||൫൬||
View original
हृद्विदाहे प्रसेके च विरेकवमने भृशम्|
विषदोषहरे योज्ये शुद्धे संसर्जनक्रमः||५६||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അലര്കദഷ്ടേ ച യദി ഹൃദ്വിദാഹഃ പ്രസേകശ്ച ഭവതി| തത്ര വിഷദോഷഹരേ വിരേകവമനേ ഭൃശം യോജ്യേ| തസ്യ ച ശുദ്ധേ ഹൃദി സംസര്ജനക്രമഃ|| ൫൬||
Adhikarana സംശോധനം തീക്ഷ്ണമേവ ദേയമ് (൫൭) · Śloka ൫൭
ദദ്യാത് സംശോധനം തീക്ഷ്ണമവശ്യം വിഷനാശനമ്|
അശുദ്ധസ്യ നിരൂഢേऽപി വ്രണേ കുപ്യതി തദ്വിഷമ്||൫൭||
View original
दद्यात् संशोधनं तीक्ष्णमवश्यं विषनाशनम्|
अशुद्धस्य निरूढेऽपि व्रणे कुप्यति तद्विषम्||५७||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര യദാ സംശോധനം ദദ്യാത്തദാവശ്യമേവ തീക്ഷ്ണൈരേവ നാതിക്ഷ്ണൈര്യസ്മാദസമ്യക് ശുദ്ധസ്യ നിരൂഢേऽപി വ്രണേ തദ്വിഷം കുപ്യതി|| ൫൭||
Adhikarana സ്നപനമ് (൫൮) · Śloka ൫൮
സരത്നബീജൌഷധിഭിഃ കുമ്ഭൈഃ ശീതാമ്ബുപൂരിതൈഃ|
അഷ്തോത്തരശതം വാരാന് സിദ്ധമന്ത്രാഭിമിന്ത്രിതൈഃ|
അഷ്ടോത്തരശതോന്മാനൈഃ പുഷ്പമാലാവഗുണ്ഠിതൈഃ|
ഗോചര്മമാത്രകേ ലിപ്തേ ജ്വലിതാഗ്നൌ കുശാസ്തൃതേ|
സ്ഥണ്ഡിലേ സരിതസ്തീരേ സ്നാനം വാസ്യ ചതുഷ്പഥേ||൫൮||
View original
सरत्नबीजौषधिभिः कुम्भैः शीताम्बुपूरितैः|
अष्तोत्तरशतं वारान् सिद्धमन्त्राभिमिन्त्रितैः|
अष्टोत्तरशतोन्मानैः पुष्पमालावगुण्ठितैः|
गोचर्ममात्रके लिप्ते ज्वलिताग्नौ कुशास्तृते|
स्थण्डिले सरितस्तीरे स्नानं वास्य चतुष्पथे||५८||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്യ ചാലര്കദഷ്ടസ്യ് സരിതസ്തീരേ വാ ചതുഷ്പഥേ വാ സ്ഥണ്ഡിലേ ഭൂപ്രദേശേ ഗോചര്മമാത്രസ്ഥാനേ ലിപ്തേ ജ്വലിതാഗ്നൌ കുശൈശ്ചാസ്തൃതേ സരത്നബീജാദിഭിഃ കുമ്ഭൈര്ഘടൈഃ സ്നാനം സ്യാത്| രത്നൈര്ബീജൈര്ദ്ധാന്യൈശ്ചൌഷധൈശ്ച സഹ യേ വര്തന്തേ തേ തഥോക്തഃ| യേ ച കുമ്ഭാഃ സിദ്ധമന്ത്രേണാഷ്ടത്തരം ശതം വാരാനഭിമന്ത്രിതാസ്തൈഃ| യേ ജലേന പൂര്ണാഃ സന്തസ്തേ| യേ അഷ്ടോത്തരം ശതമുന്മാനേന ഭവന്തി, തൈഃ കലശൈഃ|| ൫൮||
Adhikarana അലര്കവിഷേ മന്ത്രഃ (൫൯) · Śloka ൫൯
അലര്കാധിപതേ യക്ഷ സാരമേയഗണാധിപ|
അലര്കജുഷ്ടമേതം മേ നിര്വിഷം കുരു മാചിരാത്|
സ്വാഹേതി മന്ത്രോऽലര്കാര്ത്തേ സര്വകര്മസു ശസ്യതേ||൫൯||
View original
अलर्काधिपते यक्ष सारमेयगणाधिप|
अलर्कजुष्टमेतं मे निर्विषं कुरु माचिरात्|
स्वाहेति मन्त्रोऽलर्कार्त्ते सर्वकर्मसु शस्यते||५९||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അലര്കാധിപത ഇത്യാദി സ്വാഹാന്തോ മന്ത്രോലര്കാര്ത്തേ പുരുഷേ സര്വകര്മസു ശസ്യതേ| ഹേ അലര്കാഭിധാന, അധിപതേ സ്വാമിന്, ഹേ യക്ഷഗണാനാം സാരമേയഗണാനാം ചാധിപ| ഏനമലര്കജുഷ്ടം മേ നിര്വിഷം കുരു മാചിശത് ശീഘ്രം സ്വാഹേതി മന്ത്രപദമ്|| ൫൯||
Adhikarana നഖദന്തക്ഷതമ് (൬൦) · Śloka ൬൦
ചതുഷ്പാദ്ഭിര്ദ്വിപാര്ദ്ഭിര്വാ നഖദന്തപരിക്ഷതമ്|
ശൂയതേ പച്യതേ രാഗജ്വരസ്ത്രാവരുജാന്വിതമ്||൬൦||
View original
चतुष्पाद्भिर्द्विपार्द्भिर्वा नखदन्तपरिक्षतम्|
शूयते पच्यते रागज्वरस्त्रावरुजान्वितम्||६०||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ചതുഷ്പാദ്ഭിഃ പ്രാണിഭിഃ ദ്വിപാദ്ഭിശ്ച മനുഷ്യാദിഭിര്നഖപരിക്ഷതം ദന്തപരിക്ഷതഞ്ച രാഗാദ്യന്വിതം സച്ഛൂയതേ പച്യതേ ച|| ൬൦||
Adhikarana നഖദന്തവിഷേ യോഗഃ (൬൧-൪൬) · Śloka ൪൬
സോമവല്കോऽശ്വകര്ണശ്ച ഗോജിഹ്വാ ഹംസപാദികാ|
രജന്യൌ ഗൈരികം ലേപോ നഖദന്തവിഷാപഹഃ||൬൧||
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ മൂഷികാലര്ക പ്രതിഷേധോ നാമ ഷട്ചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ||൪൬||
View original
सोमवल्कोऽश्वकर्णश्च गोजिह्वा हंसपादिका|
रजन्यौ गैरिकं लेपो नखदन्तविषापहः||६१||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे मूषिकालर्क प्रतिषेधो नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः||४६||
Show commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സോമവല്കാദിനാ ലേപോ നഖദന്തവിഷാപഹഃ| സോമവല്കഃ കട്ഫലത്വക്| ഹംസപദീ പ്രസിദ്ധൈവ| അശ്വകര്ണോ മധുസ്രവാ പൂര്വദേശേ പ്രസിദ്ധഃ| ('നഖദന്തവിഷാപഹ ഇത്യത്ര മനുഷ്യാണാം ദന്തനഖക്ഷതം വിഷമന്യത്ര മൈഥുനാദിത്യാസ്തികാഃ, ഇതി ജേജ്ജടഃ)|| ൬൧|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാ മുത്തരതന്ത്രേ ഷട്ചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ