Adhikarana અધ્યાયોપક્રમઃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
૩૧. ક્ષુદ્રરોગવિજ્ઞાનીયાધ્યાયઃ
Adhikarana ક્ષુદ્રરોગવિજ્ઞાનીયાધ્યાયઃ ૧ અજગલ્લિકાયાઃ લક્ષણમ્ (૨-૧) · Śloka ૧
ક્ષુદ્રરોગવિજ્ઞાનં ક્રમપ્રાપ્તમાચિખ્યાસુરાહ અથાતઃ ક્ષુદ્રરોગવિજ્ઞાનીયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે)|૨| સ્નિગ્ધા સવર્ણા ગ્રથિતા નીરુજા મુદ્ગસન્નિભા| પિટિકા કફવાતાભ્યાં બાલાનામજગલ્લિકા||૧||
View original
क्षुद्ररोगविज्ञानं क्रमप्राप्तमाचिख्यासुराह अथातः क्षुद्ररोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२| स्निग्धा सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसन्निभा| पिटिका कफवाताभ्यां बालानामजगल्लिका||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦ - બાલાનાં કફવાતાભ્યાં સ્નિગ્ધાદિગુણયુક્તા પિટિકાઽજગલ્લિકાખ્યા સ્યાત્|
Adhikarana ૨ . યવપ્રખ્યાયાઃ લક્ષણમ્ (૨) · Śloka ૨
યવપ્રખ્યા યવપ્રખ્યા તાભ્યાં માંસાશ્રિતા ઘના| |૨|
View original
यवप्रख्या यवप्रख्या ताभ्यां मांसाश्रिता घना| |२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- તાભ્યાં-વાતકફાભ્યાં, યવપ્રખ્યા-યવસંજ્ઞા| સા યવપ્રખ્યા-યવાકારા, મંસાશ્રિતા ઘના કઠિના ચ|
Adhikarana ૩ . અલજ્યાઃ લક્ષણમ્ ૪ . કચ્છપ્યાઃ લક્ષણમ્ (૨-૩) · Śloka ૩
| અવક્ત્રા ચાલજી વૃત્તા સ્તોકપૂયા ઘનોન્નતા||૨|| ગ્રન્થયઃ પઞ્ચ વા ષડ્વા કચ્છપી કચ્છપોન્નતાઃ| |૩|
View original
| अवक्त्रा चालजी वृत्ता स्तोकपूया घनोन्नता||२|| ग्रन्थयः पञ्च वा षड्वा कच्छपी कच्छपोन्नताः| |३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦ - ગ્રન્થયઃ પઞ્ચ વા ષડ્વા, કિમ્ભૂતાઃ ? અમુખાસ્તથાઽલજીવ વૃત્તાઃ-વર્તુલાઃ, સ્તોકપૂયા ઘના ઉન્નતાશ્ચ કચ્છપીત્યુચ્યતે| સા ચ કચ્છપોન્નતા સ્યાત્|
Adhikarana ૫ . પનસિકાયાઃ લક્ષણમ્ (૩-૪) · Śloka ૪
| કર્ણસ્યોર્ધ્વં સમન્તાદ્વા પિટિકા કઠિનોગ્રરુક્||૩|| શાલૂકાભા પનસિકા| |૪|
View original
| कर्णस्योर्ध्वं समन्ताद्वा पिटिका कठिनोग्ररुक्||३|| शालूकाभा पनसिका| |४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કર્ણસ્યોપરિષ્ટાત્ પરિતો વા પિટિકા કઠિના તીવ્રરુજા શાલૂકનિભા પનસિકાસંજ્ઞા|
Adhikarana ૬ . પાષાણગર્દભસ્ય લક્ષણમ્ (૪) · Śloka ૪
શોફસ્ત્વલ્પરુજઃ સ્થિરઃ| હનુસન્ધિસમુદ્ભૂતસ્તાભ્યાં પાષાણગર્દભઃ||૪||
View original
शोफस्त्वल्परुजः स्थिरः| हनुसन्धिसमुद्भूतस्ताभ्यां पाषाणगर्दभः||४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શોફોઽલ્પરુજઃ સ્થિરો હનુસન્ધિસમાશ્રિતો વાતકફાભ્યાં પાષાણગર્દભઃ|
Adhikarana ૭ . મુખદૂષિકાનાં લક્ષણમ્ (૫) · Śloka ૫
શાલ્મલીકણ્ટકાકારાઃ પિટિકાઃ સરુજો ઘનાઃ| મેદોગર્ભા મુખે યૂનાં તાભ્યાં ચ મુખદૂષિકાઃ||૫||
View original
शाल्मलीकण्टकाकाराः पिटिकाः सरुजो घनाः| मेदोगर्भा मुखे यूनां ताभ्यां च मुखदूषिकाः||५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વાતકફાભ્યાં શાલ્મલીકણ્ટકસદૃશાઃ પિટિકા રુજાન્વિતા ઘના મેદોગર્ભાસ્તરુણાનાં મુખે સ્યુઃ| તાશ્ચ મુખદૂષિકાઃ|
Adhikarana ૮ . પદ્મકણ્ટકાનાં લક્ષણમ્ (૬) · Śloka ૬
તે પદ્મકણ્ટકા જ્ઞેયા યૈઃ પદ્મમિવ કણ્ટકૈઃ| ચીયતે નીરુજૈઃ શ્વેતૈઃ શરીરં કફવાતજૈઃ||૬||
View original
ते पद्मकण्टका ज्ञेया यैः पद्ममिव कण्टकैः| चीयते नीरुजैः श्वेतैः शरीरं कफवातजैः||६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પદ્મકણ્ટકસંજ્ઞાસ્તે વેદ્યાઃ, યૈઃ કણ્ટકૈર્નીરુજૈઃ શ્વેતવર્ણૈર્વાતકફજૈઃ પદ્મમિવ શરીરં ચીયતે|
Adhikarana ૯ . વિવૃતાયાઃ લક્ષણમ્ (૭) · Śloka ૭
પિત્તેન પિટિકા વૃત્તા પક્વોદુમ્બરસન્નિભા| મહાદાહજ્વરકરી વિવૃતા વિવૃતાનના||૭||
View original
पित्तेन पिटिका वृत्ता पक्वोदुम्बरसन्निभा| महादाहज्वरकरी विवृता विवृतानना||७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પિત્તેન યા પિટિકા વર્તુલા પક્વોદુમ્બરફલનિભામહાદાહજ્વરકૃચ્ચ, સા વિવૃતાખ્યા વિવૃતમુખા સ્યાત્|
Adhikarana ૧૦ . મસૂરિકાનાં લક્ષણમ્ (૮) · Śloka ૮
ગાત્રેષ્વન્તશ્ચ વક્ત્રસ્ય દાહજ્વરરુજાન્વિતાઃ| મસૂરમાત્રાસ્તદ્વર્ણાસ્તત્સંજ્ઞાઃ પિટિકા ઘનાઃ||૮||
View original
गात्रेष्वन्तश्च वक्त्रस्य दाहज्वररुजान्विताः| मसूरमात्रास्तद्वर्णास्तत्संज्ञाः पिटिका घनाः||८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ગાત્રેષુ-અવયવેષુ, વક્ત્રસ્ય ચાન્તરે દાહાદિયુતા મસૂરપ્રમાણાસ્તદ્વર્ણાસ્તત્સંજ્ઞા મસૂરિકા ઘનાઃ પિટિકાઃ|
Adhikarana ૧૧ . વિસ્ફોટાનાં લક્ષણમ્ (૯) · Śloka ૯
તતઃ કષ્ટતરાઃ સ્ફોટા વિસ્ફોટાખ્યા મહારુજાઃ| |૯|
View original
ततः कष्टतराः स्फोटा विस्फोटाख्या महारुजाः| |९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તાભ્યો મસૂરિકાભ્યો દારુણતમાઃ સ્ફોટા મહારુજા વિસ્ફોટાસંજ્ઞાઃ|
Adhikarana ૧૨ વિદ્ધાયાઃ લક્ષણમ્ (૯-૧૦) · Śloka ૧૦
| યા પદ્મકર્ણિકાકારા પિટિકા પિટિકાચિતા||૯|| સા વિદ્ધા વાતપિત્તાભ્યાં| |૧૦|
View original
| या पद्मकर्णिकाकारा पिटिका पिटिकाचिता||९|| सा विद्धा वातपित्ताभ्यां| |१०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પદ્મકર્ણિકાનિભા યા પિટિકા પિટકૈરાચિતા, સા વાતપિત્તાભ્યાં વિદ્ધાખ્યા સ્યાત્|
Adhikarana ૧૩ ગર્દભ્યાઃ લક્ષણમ્ (૧૦) · Śloka ૧૦
તાભ્યામેવ ચ ગર્દભી| મણ્ડલા વિપુલોત્સન્ના સરાગપિટિકાચિતા||૧૦||
View original
ताभ्यामेव च गर्दभी| मण्डला विपुलोत्सन्ना सरागपिटिकाचिता||१०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તાભ્યામેવ-વાતપિત્તાભ્યાં, ગર્દભીસંજ્ઞા મણ્ડલાકારા વિસ્તીર્ણા તથોત્સન્ના સરાગપિટકૈરાચિતા|
Adhikarana ૧૪ કક્ષાયાઃ લક્ષણમ્ (૧૧) · Śloka ૧૧
કક્ષેતિ કક્ષાસન્નેષુ પ્રાયો દેશેષુ સાઽનિલાત્| પિત્તાદ્ભવન્તિ પિટિકાઃ સૂક્ષ્મા લાજોપમા ઘનાઃ||૧૧||
View original
कक्षेति कक्षासन्नेषु प्रायो देशेषु साऽनिलात्| पित्ताद्भवन्ति पिटिकाः सूक्ष्मा लाजोपमा घनाः||११||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કક્ષાનિકટેષુ પ્રદેશેષુ સા ગર્દભી કક્ષેત્યુચ્યતે| સા ચ વાતાત્ સ્યાત્| તસ્યામેવ પિત્તેન સૂક્ષ્માઃ પિટિકા લાજાકારા ઘનાઃ કક્ષાસંજ્ઞા એવ સ્યુઃ|
Adhikarana ૧૫ ગન્ધનામાયાઃ લક્ષણમ્ (૧૨) · Śloka ૧૨
તાદૃશી મહતી ત્વેકા ગન્ધનામેતિ કીર્તિતા| |૧૨|
View original
तादृशी महती त्वेका गन्धनामेति कीर्तिता| |१२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તાદૃશી-લાજસદૃશી, મહતી પિટિકૈકા ગન્ધનામેતિ સ્મૃતા|
Adhikarana ૧૬ રાજિકાનાં લક્ષણમ્ (૧૨-૧૩) · Śloka ૧૩
| ઘર્મસ્વેદપરીતેઽઙ્ગે પિટિકાઃ સરુજો ઘનાઃ||૧૨|| રાજિકાવર્ણસંસ્થાનપ્રમાણા રાજિકાહ્વયાઃ| |૧૩|
View original
| घर्मस्वेदपरीतेऽङ्गे पिटिकाः सरुजो घनाः||१२|| राजिकावर्णसंस्थानप्रमाणा राजिकाह्वयाः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- ઘર્મસ્વેદયુક્તે શરીરે પિટિકા રુજાયુતા ઘના રાજિકાવર્ણા રાજિકાકારા રાજિકાપ્રમાણા રાજિકાસંજ્ઞાઃ|
Adhikarana ૧૭ જાલગર્દભસ્ય લક્ષણમ્ (૧૩-૧૪) · Śloka ૧૪
| દોષૈઃ પિત્તોલ્બણૈર્મન્દૈર્વિસર્પિતિ વિસર્પવત્||૧૩|| શોફોઽપાકસ્તનુસ્તામ્રો જ્વરકૃજ્જાલગર્દભઃ| |૧૪|
View original
| दोषैः पित्तोल्बणैर्मन्दैर्विसर्पिति विसर्पवत्||१३|| शोफोऽपाकस्तनुस्ताम्रो ज्वरकृज्जालगर्दभः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- પિત્તાધિકૈર્દોષૈર્મન્દૈર્યઃ શોફો વિસર્પ ઇવ વિસર્પતિ, તથાઽપાકસ્તનુસ્તામ્રવર્ણો જ્વરકારી ચ, સ જાલગર્દભઃ સ્યાત્|
Adhikarana ૧૮ અગ્નિરોહિણ્યા લક્ષણમ્ (૧૪-૧૫) · Śloka ૧૫
| મલૈઃ પિત્તોલ્બણૈઃ સ્ફોટા જ્વરિણો માંસદારણાઃ||૧૪|| કક્ષાભાગેષુ જાયન્તે યેઽગ્ન્યાભાઃ સાઽગ્નિરોહિણી| પઞ્ચાહાત્સપ્તરાત્રાદ્વા પક્ષાદ્વા હન્તિજીવિતમ્||૧૫||
View original
| मलैः पित्तोल्बणैः स्फोटा ज्वरिणो मांसदारणाः||१४|| कक्षाभागेषु जायन्ते येऽग्न्याभाः साऽग्निरोहिणी| पञ्चाहात्सप्तरात्राद्वा पक्षाद्वा हन्तिजीवितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પિત્તોલ્બણૈર્મલૈર્જ્વરવતો માંસદારણાઃ સ્ફોટાઃ કક્ષાપ્રદેશેષુ યેઽગ્નિસદૃશા જાયન્તે, સાઽગ્નિરોહિણીત્યુચ્યતે| પઞ્ચાહેન સપ્તરાત્રેણ પક્ષેણ વા જીવિતં હન્તિ|
Adhikarana ૧૯ ઇરિવેલ્લિકાયાઃ લક્ષણમ્ (૧૬) · Śloka ૧૬
ત્રિલિઙ્ગા પિટિકા વૃત્તા જત્રૂર્ધ્વમિરિવેલ્લિકા| |૧૬|
View original
त्रिलिङ्गा पिटिका वृत्ता जत्रूर्ध्वमिरिवेल्लिका| |१६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ત્રિદોષલક્ષણા પિટિકા વર્તુલા જત્રુણ ઊર્ધ્વમિરિવેલ્લિકાખ્યા|
Adhikarana ૨૦ વિદાર્યાઃ લક્ષણમ્ (૧૬) · Śloka ૧૬
| વિદારીકન્દકઠિના વિદારી કક્ષવઙ્ક્ષણે||૧૬||
View original
| विदारीकन्दकठिना विदारी कक्षवङ्क्षणे||१६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- વિદારીકન્દવત્ કઠિના કક્ષાયાં વઙ્ક્ષણે ચ વિદારી સ્યાત્| કક્ષા ચ વઙ્ક્ષણં ચ કક્ષાવઙ્ક્ષણં તસ્મિન્| "પાણ્યોઃ"(?) ઇત્યાદિના હ્રસ્વઃ|
Adhikarana ૨૧ શર્કરાર્બુદસ્ય લક્ષણમ્ (૧૭-૧૯) · Śloka ૧૯
મેદોનિલકફૈર્ગ્રન્થિઃ સ્નાયુમાંસસિરાશ્રયૈઃ| ભિન્નો વસાજ્યમધ્વાભં સ્રવેત્તત્રોલ્બણોઽનિલઃ||૧૭|| માંસં વિશોષ્ય ગ્રથિતાં શર્કરામુપપાદયેત્| દુર્ગન્ધં રુધિરં ક્લિન્નં નાનાવર્ણં તતો મલાઃ||૧૮|| તાં સ્રાવયન્તિ નિચિતાં વિદ્યાત્તચ્છર્કરાર્બુદમ્| |૧૯|
View original
मेदोनिलकफैर्ग्रन्थिः स्नायुमांससिराश्रयैः| भिन्नो वसाज्यमध्वाभं स्रवेत्तत्रोल्बणोऽनिलः||१७|| मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करामुपपादयेत्| दुर्गन्धं रुधिरं क्लिन्नं नानावर्णं ततो मलाः||१८|| तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात्तच्छर्करार्बुदम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મેદઃપવનકફૈઃ સ્નાયુમાંસસિરાશ્રયૈર્ગ્રન્થિઃ સ્યાત્| સ ચ ભિન્નો વસાઘૃતમધુનિભં સ્રવેત્| તસ્મિન્ પવનોઽધિકો માંસં વિશોષ્ય ગ્રથિતાં શર્કરાં કુર્યાત્| તતો દોષાસ્તાં-શર્કરાં, નિચિતાં દુર્ગન્ધં લોહિતં ક્લિન્નં વિવિધવર્ણં સ્રાવયન્તિ| તત્ એવંવિધં, શર્કરાર્બુદં વિદ્યાત્|
Adhikarana ૨૨ વલ્મીકસ્ય લક્ષણમ્ (૧૯-૨૦) · Śloka ૨૦
| પાણિપાદતલે સન્ધૌ જત્રૂર્ધ્વં વોપચીયતે||૧૯|| વલ્મીકવચ્છનૈર્ગ્રન્થિસ્તદ્વદ્બહ્વણુભિર્મુખૈઃ| રુગ્દાહકણ્ડૂક્લેદાઢ્યૈર્વલ્મીકોઽસૌ સમસ્તજઃ||૨૦||
View original
| पाणिपादतले सन्धौ जत्रूर्ध्वं वोपचीयते||१९|| वल्मीकवच्छनैर्ग्रन्थिस्तद्वद्बह्वणुभिर्मुखैः| रुग्दाहकण्डूक्लेदाढ्यैर्वल्मीकोऽसौ समस्तजः||२०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- પાણિતલે પાદતલે સન્ધૌ જત્રૂર્ધ્વં વા ગ્રન્થિર્વલ્મીક ઇવ શનૈરુપચીયતે| તદ્વત્વલ્મીકવત્, બહૂનિ ચ તાન્યણૂનિ ચ, તૈર્ભૂરિસૂક્ષ્મૈર્વદનૈરુપલક્ષિતો રુગ્દાહકણ્ડૂક્લેદબહુલો વલ્મીકાખ્યોઽસૌ ત્રિદોષજઃ|
Adhikarana ૨૩ કદરસ્ય લક્ષણમ્ (૨૧) · Śloka ૨૧
શર્કરોન્મથિતે પાદે ક્ષતે વા કણ્ટકાદિભિઃ| ગ્રન્થિઃ કીલવદુત્સન્નો જાયતે કદરં તુ તત્||૨૧||
View original
शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः| ग्रन्थिः कीलवदुत्सन्नो जायते कदरं तु तत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શર્કરાદિભિરુન્મથિતે પાદે કણ્ટકાદિભિર્વા ક્ષતે કીલસદૃશો ગ્રન્થિરુત્સન્નો જાયતે, તત્કદરં નામ|
Adhikarana ૨૪ રુદ્ધગુદસ્ય લક્ષણમ્ (૨૨-૨૩) · Śloka ૨૩
વેગસન્ધારણાદ્વાયુરપાનોઽપાનસંશ્રયમ્| અણૂકરોતિ બાહ્યાન્તર્માર્ગસ્ય તતઃ શકૃત્||૨૨|| કૃચ્છ્રાન્નિર્ગચ્છતિ વ્યાધિરયં રુદ્ધગુદો મતઃ| |૨૩|
View original
वेगसन्धारणाद्वायुरपानोऽपानसंश्रयम्| अणूकरोति बाह्यान्तर्मार्गस्य ततः शकृत्||२२|| कृच्छ्रान्निर्गच्छति व्याधिरयं रुद्धगुदो मतः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- અપાનાખ્યો વાયુર્વેગસન્ધારણાદપાનાશ્રયં માર્ગં બાહ્યાન્તરણૂકરોતિ| તતોઽસ્ય-આતુરસ્ય, કૃચ્છ્રેણ શકૃન્નિર્યાતિ| અયં રોગો રુદ્ધગુદો મતઃ|
Adhikarana ૨૫ ચિપ્પસ્ય લક્ષણમ્ (૨૩-૨૪) · Śloka ૨૪
| કુર્યાત્પિત્તાનિલં પાકં નખમાંસે સરુગ્જ્વરમ્||૨૩|| ચિપ્યમક્ષતરોગં ચ વિદ્યાદુપનખં ચ તમ્| |૨૪|
View original
| कुर्यात्पित्तानिलं पाकं नखमांसे सरुग्ज्वरम्||२३|| चिप्यमक्षतरोगं च विद्यादुपनखं च तम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પિત્તાનિલં કર્તૃ નખમાંસે સરુગ્જ્વરં પાકં કુર્યાત્| તં ચિપ્યં તથાઽક્ષતરોગમુપનખં ચ વિદ્યાત્|
Adhikarana ૨૬ કુનખસ્ય લક્ષણમ્ (૨૪) · Śloka ૨૪
| કૃષ્ણોઽભિઘાતાદ્રૂક્ષશ્ચ ખરશ્ચ કુનખો નખઃ||૨૪||
View original
| कृष्णोऽभिघाताद्रूक्षश्च खरश्च कुनखो नखः||२४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અભિઘાતાત્ કૃષ્ણવર્ણો રૂક્ષશ્ચ ખરશ્ચ નખઃ કુનખાખ્યઃ|
Adhikarana ૨૭ અલસસ્ય લક્ષણમ્ (૨૫) · Śloka ૨૫
દુષ્ટકર્દમસંસ્પર્શાત્ કણ્ડૂક્લેદાન્વિતાન્તરાઃ| અઙ્ગુલ્યોઽલસમિત્યાહુઃ|૨૫|
View original
दुष्टकर्दमसंस्पर्शात् कण्डूक्लेदान्वितान्तराः| अङ्गुल्योऽलसमित्याहुः|२५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- દુષ્ટકર્દમસંસ્પર્શાત્ કણ્ડૂક્લેદયુતાન્તરા અઙ્ગુલ્યોઽલસમિતિ વદન્તિ|
Adhikarana ૨૮ તિલકાલકાનાં લક્ષણમ્ (૨૫-૨૬) · Śloka ૨૬
| તિલાભાંસ્તિલકાલકાન્||૨૫|| કૃષ્ણાનવેદનાંસ્ત્વક્સ્થાન્| |૨૬|
View original
| तिलाभांस्तिलकालकान्||२५|| कृष्णानवेदनांस्त्वक्स्थान्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તિલસદૃશાન્ કૃષ્ણવર્ણાનરુજાંસ્ત્વક્સ્થાંસ્તિલકાલકાનાહુઃ|
Adhikarana ૨૯ મષાણાં લક્ષણમ્ (૨૬) · Śloka ૨૬
મષાંસ્તાનેવ ચોન્નતાન્| |૨૬|
View original
मषांस्तानेव चोन्नतान्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તાનેવ તિલકાલકાનુન્નતાન્ મષાનાહુઃ|
Adhikarana ૩૦ ચર્મકીલાનાં લક્ષણમ્ (૨૬) · Śloka ૨૬
| મષેભ્યસ્તૂન્નતતરાંશ્ચર્મકીલાન્ સિતાસિતાન્||૨૬||
View original
| मषेभ्यस्तून्नततरांश्चर्मकीलान् सितासितान्||२६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મષેભ્યઃ સકાશાદુન્નતતરાન્ વર્ણતઃ સિતાસિતાન્ ચર્મકીલાંસ્તાનાહુઃ|
Adhikarana ૩૧ જતુમણેઃ લક્ષણમ્ (૨૭) · Śloka ૨૭
તથાવિધો જતુમણિઃ સહજો લોહિતસ્તુ સઃ| |૨૭|
View original
तथाविधो जतुमणिः सहजो लोहितस्तु सः| |२७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- તત્પ્રમાણો જતુમણિઃ સહજો લોહિતવર્ણશ્ચાસૌ સ્યાત્|
Adhikarana ૩૨ લાઞ્છનસ્ય લક્ષણમ્ (૨૭) · Śloka ૨૭
| કૃષ્ણં સિતં વા સહજં મણ્ડલં લાઞ્છનં સમમ્||૨૭||
View original
| कृष्णं सितं वा सहजं मण्डलं लाञ्छनं समम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શુક્લં કૃષ્ણં વા સહજં મણ્ડલાકારં શરીરસમં લાઞ્છનમાહુઃ|
Adhikarana ૩૩ વ્યઙ્ગસ્ય લક્ષણમ્ (૨૮-૩૦) · Śloka ૩૦
શોકક્રોધાદિકુપિતાદ્વાતપિત્તાન્મુખે તનુ| શ્યામલં મણ્ડલં વ્યઙ્ગં, વક્ત્રાદન્યત્ર નીલિકા||૨૮|| પરુષં પરુષસ્પર્શં વ્યઙ્ગં શ્યાવં ચ મારુતાત્| પિત્તાત્તામ્રાન્તમાનીલં, શ્વેતાન્તં કણ્ડુમત્કફાત્||૨૯|| રક્તાદ્રક્તાન્તમાતામ્ર સૌષં ચિમિચિમાયતે| |૩૦|
View original
शोकक्रोधादिकुपिताद्वातपित्तान्मुखे तनु| श्यामलं मण्डलं व्यङ्गं, वक्त्रादन्यत्र नीलिका||२८|| परुषं परुषस्पर्शं व्यङ्गं श्यावं च मारुतात्| पित्तात्ताम्रान्तमानीलं, श्वेतान्तं कण्डुमत्कफात्||२९|| रक्ताद्रक्तान्तमाताम्र सौषं चिमिचिमायते| |३०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- વાતપિત્તાચ્છોકાદિક્રુદ્ધાત્ તનુ શ્યામવર્ણં મણ્ડલાકારં મુખે વ્યઙ્ગં વદન્તિ| મુકાદન્યત્ર નીલિકા| પરુષચ્છવિસ્તથા પરુષસ્પર્શં શ્યામવર્ણં ચ વ્યઙ્ગં વાતાત્ સ્યાત્| પિત્તેન તામ્રાન્તં કિઞ્ચિન્નીલમ્| કફેન શ્વેતાન્તં સકણ્ડુ ચ સ્યાત્| રક્તાદ્રક્તાન્તં કિઞ્ચિત્તામ્રમોષયુતં ચિમિચિમાયતે ચ|
Adhikarana ૩૪ પ્રસુપ્તેઃ લક્ષણમ્ (૩૦-૩૧) · Śloka ૩૧
| વાયુનોદીરિતઃ શ્લેષ્મા ત્વચં પ્રાપ્ય વિશુષ્યતિ||૩૦|| તતસ્ત્વગ્જાયતે પાણ્ડુઃ ક્રમેણ ચ વિચેતના| અલ્પકણ્ડૂરવિક્લેદા સા પ્રસુપ્તિઃ પ્રસુપ્તિતઃ||૩૧||
View original
| वायुनोदीरितः श्लेष्मा त्वचं प्राप्य विशुष्यति||३०|| ततस्त्वग्जायते पाण्डुः क्रमेण च विचेतना| अल्पकण्डूरविक्लेदा सा प्रसुप्तिः प्रसुप्तितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પવનેન કફઃ પ્રેરિતસ્ત્વચં પ્રાપ્ય વિશુષ્યતિ| અનન્તરં ત્વક્ પાણ્ડુઃ ક્રમેણ ચ વિચેતના અલ્પકણ્ડૂર્વિક્લેદરહિતા ચ જાયતે| સા પ્રસુપ્તિતઃ પ્રસુપ્તિઃ સ્યાત્|
Adhikarana ૩૫ ઉક્તોઠસ્ય લક્ષણમ્ (૩૨-૩૩) · Śloka ૩૩
અસમ્યગ્વમનોદીર્ણપિત્તશ્લેષ્માન્નનિગ્રહૈઃ| મણ્ડલાન્યતિકણ્ડૂનિ રાગવન્તિ બહૂનિ ચ||૩૨|| ઉત્કોઠઃ| |૩૩|
View original
असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः| मण्डलान्यतिकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च||३२|| उत्कोठः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અસમ્યગ્વમનેન પ્રેરિતપિત્તશ્લેષ્માન્નનિગ્રહૈર્મણ્ડલાન્યતિશયકણ્ડૂનિ લોહિતાનિ બહૂનિ ચ ઉત્કોઠઃ સ્યાત્|
Adhikarana ૩૬ કોઠસ્ય લક્ષણમ્ (૩૩) · Śloka ૩૩
સોઽનુબદ્ધસ્તુ કોઠ ઇત્યભિધીયતે| |૩૩|
View original
सोऽनुबद्धस्तु कोठ इत्यभिधीयते| |३३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સ એવાનુબદ્ધઃ કોઠ ઇત્યુચ્યતે|
Adhikarana એતે ષટત્રિંશત્ ક્ષુદ્રરોગાઃ (૩૧) · Śloka ૩૧
| પ્રોક્તાઃ ષટ્ત્રિંશદિત્યેતે ક્ષુદ્રરોગા વિભાગશઃ||૩૩|| |યાનવિજ્ઞાય મુહ્યેત ચિકિત્સાયાં ચિકિત્સકઃ| ] ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ષષ્ઠે ઉત્તરસ્થાને ક્ષુદ્રરોગવિજ્ઞાનીયં નામૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ||૩૧||
View original
| प्रोक्ताः षट्त्रिंशदित्येते क्षुद्ररोगा विभागशः||३३|| |यानविज्ञाय मुह्येत चिकित्सायां चिकित्सकः| ] इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने क्षुद्ररोगविज्ञानीयं नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- ઇતિ-અનેન પ્રકારેણ, ષટ્ત્રિંશત્ ક્ષુદ્રરોગા વિભાગેનોક્તા ઇતિ| ઇતિ શ્રીમૃગાઙ્કદત્તપુત્રશ્રીમદરુણદત્તવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદય ટીકાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરાખ્યાયાં ષષ્ઠે ઉત્તરસ્થાને ક્ષુદ્રરોગ વિજ્ઞાનીયં નામૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ|| ૩૧||