Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
വാതശോണിതനിദാനം വാതവ്യാധിനിദാനാത് പൃഥഗാരഭ്യതേ, ബഹുവക്തവ്യത്വാത്| അന്യഥാ വാതവ്യാധിവിശേഷ ഏവ വാതശോണിതാഖ്യോ വ്യാധിരിതി തത്രൈവ വക്തും യുക്തം സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതശോണിതനിദാനാധ്യായഃ, വാതശോണിതസ്യ നിദാനമ്, വാതശോണിതസ്യ സംപ്രാപ്തിഃ, വാതശോണിതസ്യ നാമാനി (൨-൪) · Śloka ൪
തസ്മാദ്വാതശോണിതനിദാനം പ്രക്രമ്യത ഇത്യാഹ - - - - അഥാതോ വാതശോണിതനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)||൨|| വിദാഹ്യന്നം വിരുദ്ധം ച തത്തച്ചാസൃക്പ്രദൂഷണമ്| ഭജതാം വിധിഹീനം ച സ്വപ്നജാഗരമൈഥുനമ്||൧|| പ്രായേണ സുകുമാരാണാമചങ്ക്രമണശീലിനാമ്| അഭിഘാതാദശുദ്ധേശ്ച നൃണാമസൃജി ദൂഷിതേ||൨|| വാതലൈഃ ശീതലൈര്വായുര്വൃദ്ധഃ കൃദ്ധോ വിമാര്ഗഗഃ| താദൃശൈവാസൃജാ രുദ്ധഃ പ്രാക്തദേവ പ്രദൂഷയേത്||൩|| ആഢ്യരോഗം ഖുഡം വാതബലാസം വാതശോണിതമ്| തദാഹുര്നാമഭിഃ|൪|
तस्माद्वातशोणितनिदानं प्रक्रम्यत इत्याह - - - - अथातो वातशोणितनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२|| विदाह्यन्नं विरुद्धं च तत्तच्चासृक्प्रदूषणम्| भजतां विधिहीनं च स्वप्नजागरमैथुनम्||१|| प्रायेण सुकुमाराणामचङ्क्रमणशीलिनाम्| अभिघातादशुद्धेश्च नृणामसृजि दूषिते||२|| वातलैः शीतलैर्वायुर्वृद्धः कृद्धो विमार्गगः| तादृशैवासृजा रुद्धः प्राक्तदेव प्रदूषयेत्||३|| आढ्यरोगं खुडं वातबलासं वातशोणितम्| तदाहुर्नामभिः|४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മദ്യാമ്ലതക്രദധിനിഷ്പാവവ്രീഹിവാരിചരമാംസകുലത്ഥകുഠേരാദികം-വിദാഹ്യന്നം, തഥാ വിരുദ്ധമന്നം-സംയോഗമാത്രാദിവശാത് യഥാ "ആനൂപമാമിഷം മാഷക്ഷൌദ്രക്ഷീര" (ഹൃ. സൂ. അ. ൭|൨൯) ഇത്യാദികം പ്രാഗുക്തമ്, തത്തച്ചാസൃക്പ്രദൂഷണം-അന്യദപ്യാഹാരവിഹാരജാതം യത്തത്രതത്രോക്തമ്, തദ്ഭജതാം-ശീലയതാം, നൃണാം-പുരുഷാണാം, തഥാ വിധിഹീനം-അയഥാശാസ്ത്രം, സ്വപ്നജാഗരമൈഥുനം ഭജതാം പ്രായേണ സുകുമാരാണാമ്, പ്രായോഗ്രഹണമ(ണേനാ)ന്യേഷാമപി രക്തോപചയഹേത്വാഹാരസേവിനാമ്, തഥാ അചങ്ക്രമണശീലിനാം-അത്യന്തമാസ്യാദിസുഖസേവിനാമ്, അഭിഘാതാത്-അനേകവിധാത്പ്രഹാരവിശേഷാത്, തഥാ അശുദ്ധേഃ-അശോധനാന്മലാനിര്ഹരണാത്, തേഷാമസൃജി ദൂഷിതേ-തദ്ദൂഷണഹേതുഭിര്യഥോക്തൈര്ദുഷ്ടേ സമ്പന്നേ, തതോ വാതലൈഃ-തിക്തോഷണാദിഭിഃ സര്വരോഗനിദാനോക്തൈഃ, തഥാऽതിശയേന ശീതലൈര്വായുര്വൃദ്ധഃ-അത്യന്തമുപചയം പ്രാപ്യ, പശ്ചാത്കുദ്ധഃ-കുപിതഃ, അത ഏവ ച വിമാര്ഗഗോ-വിശേഷേണോന്മാര്ഗഗാമീ, താദൃശൈവ-തഥാഭൂതേനൈവ, അസൃജാ ദുഷ്ടേന ക്രുദ്ധേന രുദ്ധോ-വിഹതഗതിഃ കൃതാത്യന്തസംശ്ലേഷഃ, തദേവ-ശോണിതം, പ്രാക്-പൂര്വം, പ്രദൂഷയേത്| പ്രാഗ്ഗ്രഹണാദനന്തരം സര്വാന് ധാതൂന് മാംസാദീന് പ്രദൂഷയേത്| തച്ച തഥാവിധം രക്തമത്യുപചിതം പ്രദുഷ്ടമാഢ്യരോഗം ഖുഡം വാതബലാസം വാതശോണിതമിതി നാമഭിരാചാര്യാ ആഹുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതശോണിതസ്യ പൂര്വരൂപമ് (൪-൫) · Śloka ൫
| തച്ച പൂര്വം പാദൌ പ്രധാവതി||൪|| വിശേഷാദ്യാനയാനാദ്യൈഃ പ്രലമ്ബൌ| |൫|
| तच्च पूर्वं पादौ प्रधावति||४|| विशेषाद्यानयानाद्यैः प्रलम्बौ| |५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തച്ച രോഗസ്വഭാവാത് പൂര്വം പാദൌ പ്രധാവതി-സമുത്പദ്യതേ| തൌ ച പാദൌ വിശേഷാത്-അതിശയേന, യാനയാനാദ്യൈഃ പ്രലമ്ബൌ-ഉച്ഛൂനൌ സന്തൌ, പ്രധാവതി| യാനേന-ഹസ്ത്യശ്വാദിനാ, യാനം-ഗമനമ്| ആദിഗ്രഹണാദന്യൈരപി പാദപ്രലമ്ബനോത്പാദകൈര്ഗജതുരഗാദിസദൃശൈഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതശോണിതസ്യ സര്വദേഹപ്രസരത്വമ് (൫-൮) · Śloka ൮
തസ്യ ലക്ഷണമ്| ഭവിഷ്യതഃ കുഷ്ഠസമം തഥാ സാദഃ ശ്ലഥാങ്ഗതാ||൫|| ജാനുജങ്ഘോരുകട്യംസഹസ്തപാദാങ്ഗസന്ധിഷു| കണ്ഡൂസ്ഫുരണനിസ്തോദഭേദഗൌരവസുപ്തതാഃ||൬|| ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ പ്രണശ്യന്തി മുഹുരാവിര്ഭവന്തി ച| പാദയോര്മൂലമാസ്ഥായ കദാചിദ്ധസ്തയോരപി||൭|| ആഖോരിവ വിഷം ക്രുദ്ധം കൃത്സ്നം ദേഹം വിധാവതി| |൮|
तस्य लक्षणम्| भविष्यतः कुष्ठसमं तथा सादः श्लथाङ्गता||५|| जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु| कण्डूस्फुरणनिस्तोदभेदगौरवसुप्तताः||६|| भूत्वा भूत्वा प्रणश्यन्ति मुहुराविर्भवन्ति च| पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि||७|| आखोरिव विषं क्रुद्धं कृत्स्नं देहं विधावति| |८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തസ്യ-വാതശോണിതസ്യ, ഭവിഷ്യതോ-ഭാവിനോ, ലക്ഷണം-പ്രാഗ്രൂപം, കുഷ്ഠസമം-കുഷ്ഠേന തുല്യമ്, കുഷ്ഠസ്യ യത് പ്രാഗ്രൂപം-"അതിശ്ലക്ഷ്ണഖരസ്പര്ശ (ഹൃ, നി. അ. ൧൪|൧൧) ഇത്യാദി കുഷ്ഠനിദാനോക്തം, തദസ്യാപി| ന കേവലമേതദേവ യാവത്തഥാ സാദഃ ശ്ലഥാങ്ഗതേത്യാദി ച, യാവന്മുഹുരാവിര്ഭവന്തി ചേത്യേതദപി ഭവിഷ്യതോ ലക്ഷണമ്| സ൦-തച്ച വാതശോണിതം പാദയോര്മൂലമാസ്ഥായ-തത്ര പൂര്വം സ്ഥിതിം കൃത്വാ, കദാചിദ്ധസ്തയോരപി പ്രതിഷ്ഠാം കൃത്വാ, ആഖോഃ-മൂഷകസ്യ സമ്ബന്ധി, യഥാ വിഷം ക്രുദ്ധം ദേഹൈകദേശേ പൂര്വം സ്ഥിതിം കൃത്വാऽനന്തരം കൃത്സ്നം ദേഹം വിധാവതി-വിശേഷേണ പ്രസരതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതശോണിതസ്യ ദ്വൈവിധ്യമ് (൮-൯) · Śloka ൯
തച്ച വാതശോണിതമുത്താനഗമ്ഭീരഭേദേന ദ്വിധാ സ്യാദിത്യാഹ - - - - | ത്വങ്മാംസാശ്രയമുത്താനം തത്പൂര്വം ജായതേ തതഃ||൮|| കാലാന്തരേണ ഗമ്ഭീരം സര്വാന് ധാതൂനഭിദ്രവത്| |൯|
तच्च वातशोणितमुत्तानगम्भीरभेदेन द्विधा स्यादित्याह - - - - | त्वङ्मांसाश्रयमुत्तानं तत्पूर्वं जायते ततः||८|| कालान्तरेण गम्भीरं सर्वान् धातूनभिद्रवत्| |९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ത്വക് ച മാംസം ച, തേ ആശ്രയോ യസ്യ വാതരക്തസ്യ തദേവംഭൂതം തത്-വാതശോണിതം, ഉത്താനം പൂര്വം-പ്രാക്, ജായതേ| തതഃ-പശ്ചാത്, കാലാന്തരേണ പുനഃ സര്വാന് ധാതൂന്-അപരാനപി മേദഃപ്രഭൃതീന്, അഭിദ്രവദ്ഗമ്ഭീരം ജായതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഉത്താനസ്യ ലക്ഷണമ് (൯-൧൦) · Śloka ൧൦
| കണ്ഡ്വാദിസംയുതോത്താനേ ത്വക്താമ്രാ ശ്യാവലോഹിതാ||൯|| സായാമാ ഭൃശദാഹോഷാ| |൧൦|
| कण्ड्वादिसंयुतोत्ताने त्वक्ताम्रा श्यावलोहिता||९|| सायामा भृशदाहोषा| |१०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉത്താനേ വാതശോണിതേ ത്വക് കണ്ഡ്വാദിസംയുതാ-കണ്ഡൂസ്ഫുരണനിസ്തോദാദിയുക്താ (ശ്ലോ. ൬) , തഥാ താമ്രാ ശ്യാവലോഹിതാ-വ്യാമിശ്രവര്ണാ, ഭവതി| തഥാ സഹായാമേന വര്തത ഇതി സായാമാ, തഥാ ഭൃശദാഹോഷാ-അത്യര്ഥം ദാഹരുഗ്യുക്താ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഗമ്ഭീരസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൦-൧൧) · Śloka ൧൧
ഗമ്ഭീരേऽധികപൂര്വരുക്| ശ്വയഥുര്ഗ്രഥിതഃ പാകീ വായുഃ സന്ധ്യസ്ഥിമജ്ജസു||൧൦|| ഛിന്ദന്നിവ ചരത്യന്തര്വക്രീകുര്വംശ്ച വേഗവാന്| കരോതി ഖഞ്ജം പങ്ഗും വാ ശരീരേ സര്വതശ്ചരന്||൧൧||
गम्भीरेऽधिकपूर्वरुक्| श्वयथुर्ग्रथितः पाकी वायुः सन्ध्यस्थिमज्जसु||१०|| छिन्दन्निव चरत्यन्तर्वक्रीकुर्वंश्च वेगवान्| करोति खञ्जं पङ्गुं वा शरीरे सर्वतश्चरन्||११||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗമ്ഭീരേ വാതശോണിതേऽധികപൂര്വരുക് ശ്വയഥുഃ സ്യാത്| അധികം കൃത്വാ പൂര്വാ രുക് യസ്യ ശ്വയഥോരസാവധികപൂര്വരുക് ശ്വയഥുഃ| കുതോऽധികപൂര്വരുക് ? പ്രകൃതത്വാദുത്താനവാതശോണിതാത്| തഥാ ശ്വയഥുര്ഗ്രഥിതഃ, തഥാ പാകീ-പാകയുക്തഃ, സ്യാത്| തഥാऽസ്മിന് ഗമ്ഭീരേ വായുര്വേഗവാന്-ബലവാന്, ശരീരേ സര്വതശ്ചരന്-ഗച്ഛന്, വക്രീകുര്വംശ്ച സാമര്ഥ്യാത്തദേവ ശരീരം ഖഞ്ജം പങ്ഗും വാ കരോതി| തഥാ അസൌ സന്ധ്യസ്ഥിമജ്ജസു ഛിന്ദന്നിവാന്തശ്ചരതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതാധികസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൨-൧൩) · Śloka ൧൩
വാതേऽധികേऽധികം തത്ര ശൂലസ്ഫുരണതോദനമ്| ശോഫസ്യ രൌക്ഷ്യകൃഷ്ണത്വശ്യാവതാവൃദ്ധിഹാനയഃ||൧൨|| ധമന്യങ്ഗുലിസന്ധീനാം സങ്കോചോऽങ്ഗഗ്രഹോऽതിരുക്| ശീതദ്വേഷാനുപശയൌ സ്തമ്ഭവേപഥുസുപ്തയഃ||൧൩||
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणतोदनम्| शोफस्य रौक्ष्यकृष्णत्वश्यावतावृद्धिहानयः||१२|| धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक्| शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः||१३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തത്ര-വാതശോണിതേ, വാതാധികേऽധികം ശൂലസ്ഫുരണതോദനം ഭവതി| ശൂലം-സന്തതാ രുക്| തോദനം തു-വിച്ഛിന്നാ രുക് പ്രതോദേനേവ| തഥാ, ശോഫസ്യ രൌക്ഷ്യകൃഷ്ണത്വശ്യാവതാവൃദ്ധിഹാനയഃ സ്യുഃ, വാതസ്യ ചലസ്വഭാവത്വാത്| തഥാ, ധമനീനാം-സിരാവിശേഷാണാം, അങ്ഗുലിസന്ധീനാം ച സങ്കോചഃ സ്യാത്| തഥാ, അങ്ഗഗ്രഹഃ-അങ്ഗാന്യവബദ്ധാനീവ സ്യുഃ| തഥാ, അതിരുക് ശീതദ്വേഷാനുപശയൌ ച ഭവതഃ| ശീതദ്വേഷഃ-ശീതാസഹിഷ്ണുത്വമ്| തഥാ, അനുപശയഃ-അസുഖാനുബന്ധഃ| കേനാനുപശയഃ ? പ്രകൃതത്വാച്ഛീതദ്വേഷേണോഷ്ണകാമിതയോഷ്ണസേവനേന ഭവതി| തഥാ, സ്തമ്ഭവേപഥുസുപ്തയഃ സ്യുഃ| സ്തമ്ഭ ഇവ സ്തമ്ഭോ-ദേഹസ്തബ്ധതാ| വേപഥുഃ-കമ്പനമ്| ദേഹസ്യ സുപ്തിഃ-അങ്ഗാനാമചൈതന്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana രക്താധികസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൪) · Śloka ൧൪
വാതോത്തരസ്യ ലക്ഷണമുക്ത്വാ രക്തോത്തരം വക്തുമാഹ - - - - രക്തേ ശോഫോऽതിരുകതോദസ്താമ്രശ്ചിമിചിമായതേ| സ്നിഗ്ധരൂക്ഷൈഃ ശമം നൈതി കണ്ഡൂക്ലേദസമന്വിതഃ||൧൪||
वातोत्तरस्य लक्षणमुक्त्वा रक्तोत्तरं वक्तुमाह - - - - रक्ते शोफोऽतिरुकतोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते| स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः||१४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അധിക ഇത്യത്രാനുവര്തതേ| രക്തേऽധികേ ശോഫോऽതിരുക്തോദ ഇതി| വാതേऽപ്യധികേ ശോഫഃ സരുഗ്ഭവതി കിന്തു രക്തേऽധികേऽതിരുക്തോദഃ ശോഫഃ സ്യാദിതി വിശേഷഃ| തഥാ, താമ്രോ-വര്ണേന, ഭവതി| ചിമിചിമാമിവാചരതി-ചിമിചിമായതേ| തഥാ, സ്നിഗ്ധരൂക്ഷൈരസൌ ശോഫഃ ശമം നൈതി-ന യാതി, കണ്ഡൂക്ലേദയുക്തഃ സന്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്താധികസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൫) · Śloka ൧൫
പിത്തേ വിദാഹഃ സമ്മോഹഃ സ്വേദോ മൂര്ച്ഛാ മദഃ സതൃട്| സ്പര്ശാക്ഷമത്വം രുഗ്രാഗഃ ശോഫഃ പാകോ ഭൃശോഷ്മതാ||൧൫||
पित्ते विदाहः सम्मोहः स्वेदो मूर्च्छा मदः सतृट्| स्पर्शाक्षमत्वं रुग्रागः शोफः पाको भृशोष्मता||१५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്തേ-പിത്താനുവിദ്ധേ വാതശോണിതേ, വിദാഹാദയഃ സ്യുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കഫാധികസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൬) · Śloka ൧൬
കഫേ സ്തൈമിത്യുഗുരുതാസുപ്തിസ്നിഗ്ധത്വശീതതാഃ| കണ്ഡൂര്മന്ദാ ച രുക്|൧൬|
कफे स्तैमित्युगुरुतासुप्तिस्निग्धत्वशीतताः| कण्डूर्मन्दा च रुक्|१६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫാനുവിദ്ധേ വാതശോണിതേ സ്തൈമിത്യാദയഃ സ്യുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ദ്വിദോഷാധികസ്യ ലക്ഷണമ്, സന്നിപാതജസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൬) · Śloka ൧൬
| ദ്വന്ദ്വസര്വലിങ്ഗം ച സങ്കരേ||൧൬||
| द्वन्द्वसर्वलिङ्गं च सङ्करे||१६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദ്വന്ദ്വശബ്ദേന ച വാതപിത്തകഫരക്താനാം ദ്വന്ദ്വാനീതി പ്രായേണേഹ ഗൃഹ്യന്തേ, സര്വശബ്ദേന ച വാതപിത്തരക്തകഫാ ഗൃഹ്യന്തേ| ദ്വന്ദ്വം ച സര്വം ച ദ്വന്ദ്വസര്വേ, തയോര്ലിങ്ഗം-ലക്ഷണം, ദ്വന്ദ്വസര്വലിങ്ഗമ്| സങ്കരേ-വ്യാമിശ്രത്വേ സതി, ദ്വന്ദ്വസര്വലിങ്ഗം വാതശോണിതം ഭവതി| കസ്യ സങ്കരേ ? പ്രകൃതത്വാദ്വാതപിത്തരക്തകഫാനാം ദ്വന്ദ്വസങ്കരേ ദ്വന്ദ്വലിങ്ഗം വാതശോണിതം ഭവതി| സര്വസങ്കരേ-സര്വേഷാം വാതാദീനാം സങ്കരേ, സര്വലിങ്ഗം വാതശോണിതം ഭവതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതശോണിതസ്യ സാധ്യാസാധ്യത്വമ് (൧൭) · Śloka ൧൭
ഏകദോഷാനുഗം സാധ്യം നവം, യാപ്യം ദ്വിദോഷജമ്| ത്രിദോഷജം ത്യജേത്സ്രാവി സ്തബ്ധമര്ബുദകാരി ച||൧൭||
एकदोषानुगं साध्यं नवं, याप्यं द्विदोषजम्| त्रिदोषजं त्यजेत्स्रावि स्तब्धमर्बुदकारि च||१७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഏകദോഷാനുഗം വാതശോണിതം നവം സാധ്യം-സാധയിതും ശക്യമ്| ദ്വിദോഷോദ്ഭവം യാപ്യം-യാപനാര്ഹമ്| ത്രിദോഷജം വാതശോണിതം ത്യജേത്-അസാധ്യത്വാന്നോപക്രമേത്| തഥാ, സ്രാവി യദ്വാതരക്തമര്ബുദകാരി ച, തച്ചാസാധ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതശോണിതസ്യ ഉപദ്രവാഃ (൧൮) · Śloka ൧൮
രക്തമാര്ഗം നിഹത്യാശു ശാഖാസന്ധിഷു മാരുതഃ| നിവിശ്യാന്യോന്യമാവാര്യ വേദനാഭിര്ഹരത്യസൂന്||൧൮||
रक्तमार्गं निहत्याशु शाखासन्धिषु मारुतः| निविश्यान्योन्यमावार्य वेदनाभिर्हरत्यसून्||१८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശാഖാസന്ധിഷു മാരുതോ നിവിശ്യ-തത്ര സ്ഥിതിം കൃത്വാ, തഥാ രക്തമാര്ഗമാശു-ശീഘ്രം നിഹത്യ, അനന്തരമന്യോന്യമാവാര്യ-പ്രകൃതത്വാദ്രക്തം കര്തൃ വാതമാവാര്യ വാതോऽപി രക്തമ്, തതോ വേദനാഭിഃ വാതരക്തോചിതാഭിഃ പീഡാഭിഃ, അസൂന്-പ്രാണാന്, ഹരതി |
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കുപിതസ്യ പ്രാണസ്യ നിദാനലക്ഷണേ (൧൯-൨൦) · Śloka ൨൦
വായൌ പഞ്ചാത്മകേ പ്രാണോ രൌക്ഷ്യവ്യായാമലങ്ഘനൈഃ| അത്യാഹാരാഭിഘാതാധ്വവേഗോദീരണധാരണൈഃ||൧൯|| കുപിതശ്ചക്ഷുരാദീനാമുപഘാതം പ്രവര്തയേത്| പീനസാര്ദിതതൃട്കാസശ്വാസാദീംശ്ചാമയാന്ബഹൂന്||൨൦||
वायौ पञ्चात्मके प्राणो रौक्ष्यव्यायामलङ्घनैः| अत्याहाराभिघाताध्ववेगोदीरणधारणैः||१९|| कुपितश्चक्षुरादीनामुपघातं प्रवर्तयेत्| पीनसार्दिततृट्कासश्वासादींश्चामयान्बहून्||२०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പഞ്ചാത്മകേ-പ്രാണാദിഭേദാത് പഞ്ചസ്വഭാവേ വാതേ സതി, പ്രാണോ നാമ വാതോ രൌക്ഷ്യാദിഭിഃ കുപിതശ്ചക്ഷുരാദീനാമുപഘാതം പ്രവര്തയേത്-വിദധാതി| തഥാ, പീനസദീംശ്ച ബഹൂന് രോഗാന് കുര്യാത്| ആദിശബ്ദേന ഹിധ്മാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കുപിതസ്യ ഉദാനസ്യ നിദാനലക്ഷണേ (൨൧-൨൨) · Śloka ൨൨
ഉദാനഃ ക്ഷവഥൂദ്ഗാരച്ഛര്ദിനിദ്രാവിധാരണൈഃ| ഗുരുഭാരാതിരുദിതഹാസ്യാദ്യൈര്വികൃതോ ഗദാന്||൨൧|| കണ്ഠരോധമനോഭ്രംശച്ഛര്ദ്യരോചകപീനസാന്| കുര്യാച്ച ഗലഗണ്ഡാദീംസ്താംസ്താന് ജത്രൂര്ധ്വസംശ്രയാന്||൨൨||
उदानः क्षवथूद्गारच्छर्दिनिद्राविधारणैः| गुरुभारातिरुदितहास्याद्यैर्विकृतो गदान्||२१|| कण्ठरोधमनोभ्रंशच्छर्द्यरोचकपीनसान्| कुर्याच्च गलगण्डादींस्तांस्तान् जत्रूर्ध्वसंश्रयान्||२२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉദാനഃ ക്ഷവഥുവിധാരണാദിഭിര്വികൃതഃ-കുപിതഃ, കണ്ഠരോധാദീന് ഗദാന് കുര്യാത്| ചശബ്ദോऽത്ര ഭിന്നക്രമഃ| ഗലഗണ്ഡാദീംശ്ച ഗദാന്, താംസ്താന്-അനേകവിധാന്, ജത്രൂര്ധ്വസംശ്രയാന് കുര്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കുപിതസ്യ വ്യാനസ്യ നിദാനലക്ഷണേ (൨൩-൨൫) · Śloka ൨൫
വ്യാനോऽതിഗമനധ്യാനക്രീഡാവിഷമചേഷ്ടിതൈഃ| വിരോധിരൂക്ഷഭീഹര്ഷവിഷാദാദ്യൈശ്ച ദൂഷിതഃ||൨൩|| പുംസ്ത്വോത്സാഹബലഭ്രംശശോഫചിത്തോപ്ലവജ്വരാന്| സര്വാങ്ഗരോഗനിസ്തോദരോമഹര്ഷാങ്ഗസുപ്തതാഃ||൨൪|| കുഷ്ഠം വിസര്പമന്യാംശ്ച കുര്യാത്സര്വാങ്ഗഗാന് ഗദാന്| |൨൫|
व्यानोऽतिगमनध्यानक्रीडाविषमचेष्टितैः| विरोधिरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः||२३|| पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोफचित्तोप्लवज्वरान्| सर्वाङ्गरोगनिस्तोदरोमहर्षाङ्गसुप्तताः||२४|| कुष्ठं विसर्पमन्यांश्च कुर्यात्सर्वाङ्गगान् गदान्| |२५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വ്യാനോऽതിഗമനാദിഭിര്വിരോധ്യാദിഭിശ്ച ദൂഷിതോ-ദുഷ്ടിം പ്രാപ്തഃ, പുംസ്ത്വോത്സാഹാദിഭ്രംശാദീന് അപരാനപി സര്വാങ്ഗഗാന് ഗദാന് കുര്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കുപിതസ്യ സമാനസ്യ നിദാനലക്ഷണേ (൨൫-൨൬) · Śloka ൨൬
| സമാനോ വിഷമാജീര്നശീതസങ്കീര്ണഭോജനൈഃ||൨൫|| കരോത്യകാലശയനജാഗരാദ്യൈശ്ച ദൂഷിതഃ| ശൂലഗുല്മഗ്രഹണ്യാദീന് പക്വാമാശയജാന് ഗദാന്||൨൬||
| समानो विषमाजीर्नशीतसङ्कीर्णभोजनैः||२५|| करोत्यकालशयनजागराद्यैश्च दूषितः| शूलगुल्मग्रहण्यादीन् पक्वामाशयजान् गदान्||२६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സമാനോ വിഷമാദിഭോജനാദിഭിരകാലശയനാദിഭിശ്ച ദൂഷിതഃ ശൂലാദീന് പക്വാമാശയജാന് ഗദാന് കരോതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കുപിതസ്യ അപാനസ്യ നിദാനലക്ഷണേ (൨൭-൨൮) · Śloka ൨൮
അപാനോ രൂക്ഷഗുര്വന്നവേഗാഘാതാതിവാഹനൈഃ| യാനയാനാസനസ്ഥാനചങ്ക്രമൈശ്ചാതിസേവിതൈഃ||൨൭|| കുപിതഃ കുരുതേ രോഗാന് കൃച്ഛ്രാന് പക്വാശയാശ്രയാന്| മൂത്രശുക്രപ്രദോഷാര്ശോഗുദഭ്രംശാദികാന് ബഹൂന്||൨൮||
अपानो रूक्षगुर्वन्नवेगाघातातिवाहनैः| यानयानासनस्थानचङ्क्रमैश्चातिसेवितैः||२७|| कुपितः कुरुते रोगान् कृच्छ्रान् पक्वाशयाश्रयान्| मूत्रशुक्रप्रदोषार्शोगुदभ्रंशादिकान् बहून्||२८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അപാനോ രൂക്ഷാന്നാദിഭിരതിസേവിതൈര്വേഗാഘാതാദിഭിശ്ചാതിസേവിതൈഃ കുപിതഃ കൃച്ഛ്രാന്-ദാരുണാന്, പക്വാശയാശ്രയാന് മൂത്രശുക്രപ്രദോഷാദീന് ബഹൂന് ഗദാന് കുര്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കുപിതസ്യ സാമസ്യവായോഃ നിദാനലക്ഷണേ, നിരാമസ്യ വായോഃ നിദാനലക്ഷണേ (൨൯-൩൦) · Śloka ൩൦
സര്വം ച മാരുതം സാമം തന്ദ്രാസ്തൈമിത്യഗൌരവൈഃ| സ്നിഗ്ധത്വാരോചകാലസ്യശൈത്യശോഫാഗ്നിഹാനിഭിഃ||൨൯|| കടുരൂക്ഷാഭിലാഷേണ തദ്വിധോപശയേന ച| യുക്തം വിദ്യാന്നിരാമം തു തന്ദ്രാദീനാം വിപര്യയാത്||൩൦||
सर्वं च मारुतं सामं तन्द्रास्तैमित्यगौरवैः| स्निग्धत्वारोचकालस्यशैत्यशोफाग्निहानिभिः||२९|| कटुरूक्षाभिलाषेण तद्विधोपशयेन च| युक्तं विद्यान्निरामं तु तन्द्रादीनां विपर्ययात्||३०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സര്വമപി മാരുതം തന്ദ്രാദിഭിര്ലക്ഷണൈര്യുതം സാമം വിദ്യാത്| തന്ദ്രാദിലക്ഷണവിപര്യയേണ തു നിരാമം ജാനീയാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വായ്വാവരണസ്യ ബഹുഭേദത്വമ് (൩൧) · Śloka ൩൧
വായോരാവരണം ചാതോ ബഹുഭേദം പ്രവക്ഷ്യതേ| |൩൧|
वायोरावरणं चातो बहुभेदं प्रवक्ष्यते| |३१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അതഃ-സാമാദിലക്ഷണാദനന്തരം, വാതസ്യാവരണം ബഹുഭേദം-അനേകപ്രകാരം, പ്രകര്ഷേണ വക്ഷ്യതേ| കില നാസ്യാമ ഏവാവരണമ്, അപി ത്വന്യദപ്യസ്തീതി ദ്യോതയതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്താവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൧-൩൨) · Śloka ൩൨
| ലിങ്ഗം പിത്താവൃതേ ദാഹസ്തൃഷ്ണാ ശൂലം ഭ്രമസ്തമഃ||൩൧|| കടുകോഷ്ണാമ്ലലവണൈര്വിദാഹഃ ശീതകാമതാ| |൩൨|
| लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णा शूलं भ्रमस्तमः||३१|| कटुकोष्णाम्ललवणैर्विदाहः शीतकामता| |३२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്തേനാവൃതേ മരുതി ദാഹാദികം ലിങ്ഗമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കഫാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൨-൩൩) · Śloka ൩൩
| ശൈത്യഗൌരവശൂലാനി കട്വാദ്യുപശയോऽധികമ്||൩൨|| ലങ്ഘനായാസരൂക്ഷോഷ്ണകാമതാ ച കഫാവൃതേ| |൩൩|
| शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्युपशयोऽधिकम्||३२|| लङ्घनायासरूक्षोष्णकामता च कफावृते| |३३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫാവൃതേ വായൌ ശൈത്യാദികം ലിങ്ഗം ലങ്ഘനാദികാമതാ ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana രക്താവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൩-൩൪) · Śloka ൩൪
| രക്താവൃതേ സദാഹാऽര്തിസ്ത്വങ്മാംസാന്തരജാ ഭൃശമ്||൩൩|| ഭവേച്ച രാഗീ ശ്വയഥുര്ജായന്തേ മണ്ഡലാനി ച| |൩൪|
| रक्तावृते सदाहाऽर्तिस्त्वङ्मांसान्तरजा भृशम्||३३|| भवेच्च रागी श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च| |३४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രക്താവൃതേ പവനേऽര്തിഃ-പീഡാ, ഭൃശം ത്വങ്മാംസാന്തരജാ ദാഹയുക്താ സ്യാത്| രാഗവാശ്ച ശ്വയഥുഃ സ്യാത്| തഥാ, മണ്ഡലാനി ച ജായന്തേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana മാംസാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൪-൩൫) · Śloka ൩൫
| മാംസേന കഠിനഃ ശോഫോ വിവര്ണഃ പിടികാസ്തഥാ||൩൪|| ഹര്ഷഃ പിപീലികാനാം ച സഞ്ചാര ഇവ ജായതേ| |൩൫|
| मांसेन कठिनः शोफो विवर्णः पिटिकास्तथा||३४|| हर्षः पिपीलिकानां च सञ्चार इव जायते| |३५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മാംസേനാവൃതേ വായൌ കഠിനോ വിവര്ണശ്ച ശോഫസ്തഥാ പിടികാഃ സ്യുഃ, ഹര്ഷേശ്ച| തഥാ, പിപീലികാനാം ഗാത്രേഷു സഞ്ചാര ഇവ ജായതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana മേദസാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൫-൩൬) · Śloka ൩൬
| ചലഃ സ്നിഗ്ധോ മൃദുഃ ശീതഃ ശോഫോ ഗാത്രേഷ്വരോചകഃ||൩൫|| ആഢ്യവാത ഇതി ജ്ഞേയഃ സ കൃച്ഛ്രോ മേദസാऽऽവൃതേ| |൩൬|
| चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफो गात्रेष्वरोचकः||३५|| आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसाऽऽवृते| |३६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മേദസാ ആവൃതേ വായാവങ്ഗേഷു ശോഫശ്ചലസ്തഥാ സ്നിഗ്ധസ്തഥാ ശീതോ മൃദുശ്ച സ്യാത് തഥാऽരോചകഃ| സഃ-ഏവംവിധഃ, ആഢ്യവാത ഇതി വേദ്യഃ| സ ച കൃച്ഛ്രഃ-കൃച്ഛ്രസാധ്യഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അസ്ഥ്യാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൬-൩൭) · Śloka ൩൭
| സ്പര്ശമസ്ഥ്യാവൃതേऽത്യുഷ്ണം പീഡനം ചാഭിനന്ദതി||൩൬|| സൂച്യേവ തുദ്യതേऽത്യര്ഥമങ്ഗം സീദതി ശൂല്യതേ| |൩൭|
| स्पर्शमस्थ्यावृतेऽत्युष्णं पीडनं चाभिनन्दति||३६|| सूच्येव तुद्यतेऽत्यर्थमङ्गं सीदति शूल्यते| |३७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അസ്ഥ്യാവൃതേ സമീരണേ സ്പര്ശമത്യുഷ്ണം പീഡനം ചാഭിനന്ദതി-അഭിലഷതി| തഥാ, അങ്ഗമതിശയേന സൂച്യേവ തുദ്യതേ| തഥാ, സീദതി ശൂല്യതേ ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana മജ്ജാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൭-൩൮) · Śloka ൩൮
| മജ്ജാവൃതേ വിനമനം ജൃമ്ഭണം പരിവേഷ്ടനമ്||൩൭|| ശൂലം ച പീഡ്യമാനേന പാണിഭ്യാം ലഭതേ സുഖമ്| |൩൮|
| मज्जावृते विनमनं जृम्भणं परिवेष्टनम्||३७|| शूलं च पीड्यमानेन पाणिभ्यां लभते सुखम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മജ്ജാവൃതേ സമീരേ വിനമനാദികം സ്യാത്| വിനമനം-അങ്ഗാനാമ്| തഥാ, പാണിഭ്യാം പീഡ്യമാനേന ച-പ്രകൃതത്വാദങ്ഗേന, സുഖം ലഭതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ശുക്രാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൮) · Śloka ൩൮
| ശുക്രാവൃതേऽതിവേഗോ വാ ന വാ നിഷ്ഫലതാऽപി വാ||൩൮||
| शुक्रावृतेऽतिवेगो वा न वा निष्फलताऽपि वा||३८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശുക്രാവൃതേ പ്രഭഞ്ജനേऽതിവേഗോ വാ-പ്രകൃതത്വാച്ഛുക്രസ്യ, ന വാ വേഗോ നിഷ്ഫലതാ വാ സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അന്നാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൯) · Śloka ൩൯
ഭുക്തേ കുക്ഷൌ രുജാ ജീര്ണേ ശാമ്യത്യന്നാവൃതേऽനിലേ| |൩൯|
भुक्ते कुक्षौ रुजा जीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले| |३९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
അന്നാവൃതേ വാതേ ഭുക്തേ സതി രുജാ കുക്ഷൌ ഭവതി| ജീര്ണേऽന്നേ സതി രുജാ ശാമ്യതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana മൂത്രാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൩൯) · Śloka ൩൯
| മൂത്രാപ്രവൃത്തിരാധ്മാനം ബസ്തേര്മൂത്രാവൃതേ ഭവേത്||൩൯||
| मूत्राप्रवृत्तिराध्मानं बस्तेर्मूत्रावृते भवेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മൂത്രാവൃതേ വായൌ മൂത്രസ്യാപ്രവൃത്തിരാധ്മാനം ച ബസ്തേഃ സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വിഡാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൦-൪൧) · Śloka ൪൧
വിഡാവൃതേ വിബന്ധോऽധഃ സ്വസ്ഥാനേ പരികൃന്തതി| വ്രജത്യാശു ജരാം സ്നേഹോ ഭുക്തേ ചാനഹ്യതേ നരഃ||൪൦|| ശകൃത്പീഡിതമന്നേന ദുഃഖം ശുഷ്കം ചിരാത്സൃജേത്| |൪൧|
विडावृते विबन्धोऽधः स्वस्थाने परिकृन्तति| व्रजत्याशु जरां स्नेहो भुक्ते चानह्यते नरः||४०|| शकृत्पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं चिरात्सृजेत्| |४१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വിഡാവൃതേ മാതരിശ്വനി സ്വസ്ഥാനേ-അപാനാഖ്യേ, അധോവിബന്ധോ ജാതവിബന്ധത്വാത് പരികൃന്തതി| സ്നേഹശ്ര്ചാശു ജരാം യാതി| ഭുക്തേ ച സതി നര ആനഹ്യതേ-ആധ്മാപ്യതേ| ശകൃദന്നേന പീഡിതം ചിരേണ ശുഷ്കം ദുഃഖം കൃച്ഛ്രേണ സൃജേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana സര്വധാത്വാവൃതസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൧-൪൨) · Śloka ൪൨
| സര്വധാത്വാവൃതേ വായൌ ശ്രോണിവങ്ക്ഷണപൃഷ്ഠരുക്||൪൧|| വിലോമോ മാരുതോऽസ്വസ്ഥം ഹൃദയം പീഡ്യതേऽതി ച| |൪൨|
| सर्वधात्वावृते वायौ श्रोणिवङ्क्षणपृष्ठरुक्||४१|| विलोमो मारुतोऽस्वस्थं हृदयं पीड्यतेऽति च| |४२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സര്വധാത്വാവൃതേऽനിലേ ശ്രോണ്യാദിരുക് സ്യാത്| തഥാ, പവനോ വിഗുണോ ഭവതി| ഹൃദയം ച വ്യാകുലം [അതി] പീഡ്യതേ ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്താവൃതസ്യ പ്രാണസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൨-൪൩) · Śloka ൪൩
| ഭ്രമോ മൂര്ച്ഛാ രുജാ ദാഹഃ പിത്തേന പ്രാണ ആവൃതേ||൪൨|| വിദഗ്ധേऽന്നേ ച വമനമ്| |൪൩|
| भ्रमो मूर्च्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते||४२|| विदग्धेऽन्ने च वमनम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രാണേ പിത്തേനാവൃതേ ഭ്രമാദ്യാഃ സ്യുഃ| അന്നേ ച വിദാഹാവസ്ഥാം പ്രാപ്തേ സതി വമനം സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്താവൃതസ്യോദാനസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൩) · Śloka ൪൩
ഉദാനേऽപി ഭ്രമാദയഃ| ദാഹോऽന്തരൂര്ജാഭ്രംശശ്ച|൪൩|
उदानेऽपि भ्रमादयः| दाहोऽन्तरूर्जाभ्रंशश्च|४३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉദാനേ ച പിത്തേനാവൃതേ സതി ഭ്രമാദ്യാഃ-പൂര്വോക്താഃ, സ്യുഃ| തഥാ, അന്തര്ദാഹ ഊര്ജായാഃ-ബലസ്യ ച, വിനാശഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്താവൃതസ്യ വ്യാനസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൩-൪൪) · Śloka ൪൪
| ദാഹോ വ്യാനേ ച സര്വഗഃ||൪൩|| ക്ലമോऽങ്ഗചേഷ്ടാസങ്ഗശ്ച സസന്താപഃ സവേദനഃ| |൪൪|
| दाहो व्याने च सर्वगः||४३|| क्लमोऽङ्गचेष्टासङ्गश्च ससन्तापः सवेदनः| |४४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വ്യാനേ ച പിത്തേനാവൃതേ സര്വശഃ(ഗഃ)-അന്തര്ബഹിശ്ച ദാഹഃ, ക്ലമാദയശ്ച സ്യുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്താവൃതസ്യ സമാനസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൪-൪൫) · Śloka ൪൫
| സമാന ഊഷ്മോപഹതിരതിസ്വേദോऽരതിഃ സതൃട്||൪൪|| ദാഹശ്ച സ്യാത്| |൪൫|
| समान ऊष्मोपहतिरतिस्वेदोऽरतिः सतृट्||४४|| दाहश्च स्यात्| |४५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സമാനേ പിത്തേനാവൃതേ ഊഷ്മണഃ-അഗ്നേഃ, ഉപഹതിഃ-ഉപഘാതഃ, അതിസ്വേദാദയശ്ച സ്യുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്താവൃതസ്യാപാനസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൫) · Śloka ൪൫
അപാനേ തു മലേ ഹാരിദ്രവര്നതാ| രജോതിവൃത്തിസ്താപശ്ച യോനിമേഹനപായുഷു||൪൫||
अपाने तु मले हारिद्रवर्नता| रजोतिवृत्तिस्तापश्च योनिमेहनपायुषु||४५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അപാനേ പുനഃ പിത്തേനാവൃതേ സതി മലേ-പുരീഷാദൌ, ഹാരിദ്രവര്ണതാ സ്യാത്| യോന്യാദിഷു രുജഃ-പീഡയാഃ, അതിവൃത്തിസ്താപശ്ച സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കഫാവൃതസ്യ പ്രാണസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൬) · Śloka ൪൬
ശ്ലേഷ്മണാ ത്വാവൃതേ പ്രാണേ സാദസ്തന്ദ്രാऽരുചിര്വമിഃ| ഷ്ഠീവനം ക്ഷവഥൂദ്ഗാരനിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസസങ്ഗ്രഹഃ||൪൬||
श्लेष्मणा त्वावृते प्राणे सादस्तन्द्राऽरुचिर्वमिः| ष्ठीवनं क्षवथूद्गारनिःश्वासोच्छ्वाससङ्ग्रहः||४६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രാണേ ച ശ്ലേഷ്മാവൃതേ സാദാദയഃ സ്യുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കഫാവൃതസ്യോദാനസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൭) · Śloka ൪൭
ഉദാനേ ഗുരുഗാത്രത്വമരുചിര്വാക്സ്വരഗ്രഹഃ| ബലവര്ണപ്രണാശശ്ച|൪൭|
उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वाक्स्वरग्रहः| बलवर्णप्रणाशश्च|४७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉദാനേ ച ശ്ലേഷ്മാവൃതേ ഗുരുഗാത്രത്വാദയഃ സ്യുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കഫാവൃതസ്യ വ്യാനസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൭-൪൮) · Śloka ൪൮
| വ്യാനേ പര്വാസ്ഥിവാഗ്ഗ്രഹഃ||൪൭|| ഗുരുതാऽങ്ഗേഷു സര്വേഷു സ്ഖലിതം ച ഗതൌ ഭൃശമ്| |൪൮|
| व्याने पर्वास्थिवाग्ग्रहः||४७|| गुरुताऽङ्गेषु सर्वेषु स्खलितं च गतौ भृशम्| |४८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വ്യാനേ കഫാവൃതേ പര്വാസ്ഥിവാഗ്ഗ്രഹസ്തഥാऽങ്ഗേഷു ഗൌരവം ഗതൌ ച സ്ഖലനം സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കഫാവൃതസ്യ സമാനസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൮) · Śloka ൪൮
| സമാനേऽതിഹിമാങ്ഗത്വമസ്വേദോ മന്ദവഹ്നിതാ||൪൮||
| समानेऽतिहिमाङ्गत्वमस्वेदो मन्दवह्निता||४८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സമാനേ കഫാവൃതേऽതിശീതാങ്ഗത്വമസ്വേദോ മന്ദാഗ്നിത്വം ച സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കഫാവൃതസ്യാപാനസ്യ വായോര്ലക്ഷണമ് (൪൯) · Śloka ൪൯
അപാനേ സകഫം മൂത്രശകൃതഃ സ്യാത്പ്രവര്തനമ്| |൪൯|
अपाने सकफं मूत्रशकृतः स्यात्प्रवर्तनम्| |४९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അപാനേ കഫാവൃതേ മൂത്രശകൃതഃ പ്രവര്തനം സകഫം സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഇതി ദ്വാവിംശതിവിധമാവരണമ് (൪൯) · Śloka ൪൯
| ഇതി ദ്വവിംശതിവിധം വായോരാവരണം വിദുഃ||൪൯||
| इति द्वविंशतिविधं वायोरावरणं विदुः||४९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഇതി-അനേന പ്രകാരേണ, വായോരാവരണം ദ്വാവിംശതിപ്രകാരം [വിദുഃ-] ജാനന്തി, തന്ത്രകൃത ഇതി ശേഷഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പ്രാണാദീനാമന്യോന്യമാവരണം വിംശതിവിധമ് (൫൦) · Śloka ൫൦
പ്രാണാദയസ്തഥാऽന്യോന്യമാവൃണ്വന്തി യഥാക്രമമ്| സര്വേऽപി വിംശതിവിധം വിദ്യാദാവരണം ച തത്||൫൦||
प्राणादयस्तथाऽन्योन्यमावृण्वन्ति यथाक्रमम्| सर्वेऽपि विंशतिविधं विद्यादावरणं च तत्||५०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രാണാദയഃ-പഞ്ച വായവഃ, അന്യോന്യം-പരസ്പരം, ആവൃണ്വന്തി യഥാക്രമം-യഥാസങ്ഖ്യം, തഥാ-തേനോക്തേന പ്രകാരേണ, യഥാ പിത്തകഫാഭ്യം പ്രാണാദയ ആവൃതാസ്തഥാ പ്രാണാദയോऽന്യോന്യമാവൃണ്വന്തീതി തഥാശബ്ദസ്യാര്ഥഃ| തത്ര യഥാ,-പ്രാണേനോദാനാദയശ്ചത്വാര ആവ്രിയന്തേ, തഥൈവോദാനാദിഭിരപി പ്രാണ ആവ്രിയതേ| ഏവമുദാനേന വ്യാനാദയസ്ത്രയ ആവ്രിയന്തേ, വ്യാനാദിഭിശ്ച ത്രിഭിരുദാനഃ| തഥാ വ്യാനേന സമാനാപാനൌ, തഥാ സമാനാപാനാഭ്യാം വ്യാനഃ| സമാനേനാപാനഃ, അപാനേനാऽപി സമാന ആവ്രിയതേ| ഇത്യേകദ്വിത്രാദിക്രമേണാപ്യേവമാവരണം നിരൂപ്യമ്| ഏവം ച സര്വേऽപി പരസ്പരമാവൃണ്വന്തി| തച്ചാവരണം വിംശതിഭേദം വിദ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പ്രാണാവൃതസ്യോദാനസ്യ ലക്ഷണമ്, ഉദാനാവൃതസ്യ ലക്ഷണമ് (൫൧-൫൨) · Śloka ൫൨
അഥാസ്യാവരണസ്യ ലിങ്ഗമാഹ - - - - നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസസംരോധഃ പ്രതിശ്യായഃ ശിരോഗ്രഹഃ| ഹൃദ്രോഗോ മുഖശോഷശ്ച പ്രാണേനോദാന ആവൃതേ||൫൧|| ഉദാനേനാവൃതേ പ്രാണേ വര്ണൌജോബലസങ്ക്ഷയഃ| |൫൨|
अथास्यावरणस्य लिङ्गमाह - - - - निःश्वासोच्छ्वाससंरोधः प्रतिश्यायः शिरोग्रहः| हृद्रोगो मुखशोषश्च प्राणेनोदान आवृते||५१|| उदानेनावृते प्राणे वर्णौजोबलसङ्क्षयः| |५२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രാണേനോദാന ആവൃതേ നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസസംരോധാദയഃ സ്യുഃ| ഉദാനേന പ്രാണ ആവൃതേ വര്ണൌജോബലസങ്ക്ഷയഃ സ്യാത്| നനു ച, പിത്താദിഭിഃ പ്രാണാദീനാമാവരണം യുക്തമ്| പരസ്പരം തു പ്രാണാദീനാം യദാവരണം തദമൂര്തത്വാദനുപപന്നമിവ മന്യാമഹേ| ബ്രൂമഃ| ദ്വയോര്വാതയോരന്യോന്യമുപസര്പതോര്ബലവതാ ദുര്ബലസ്യാഭിഘാതേന ഗതിഭങ്ഗാത്സ തേനാവൃതമാര്ഗ ഇത്യുച്യതേ| തസ്മാദ്വാതാനാമപി പരസ്പരമാവരണം യുക്തമേവ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അനയാ ദിശാ ശേഷാവരണസ്യ വിഭാഗഃ (൫൨-൫൩) · Śloka ൫൩
| ദിശാऽനയാ ച വിഭജേത്സര്വമാവരണം ഭിഷക്||൫൨|| സ്ഥാനാന്യവേക്ഷ്യ വാതാനാം വൃദ്ധിം ഹാനിം ച കര്മണാത്| |൫൩|
| दिशाऽनया च विभजेत्सर्वमावरणं भिषक्||५२|| स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिं हानिं च कर्मणात्| |५३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അനയാ ദിശാ-ദിങ്മാത്രപ്രദര്ശനേന, സര്വമാവരണം വിഭജേദ്ഭിഷക്| ഇയം ചാത്ര ദിക്,-ഉദാനേനാവൃതേऽപാനേ ഛര്ദിശ്വാസകാസാദയഃ സ്യുസ്തഥാऽല്പോऽഗ്നിരതിസാരശ്ച| ഉദാനേऽപാനേനാവൃതേ ബസ്ത്യാധ്മാനോദാവര്തഗുല്മാല്പാഗ്നിപരികര്തികാഃ സ്യുഃ| അപാനേ വ്യാനേനാവൃതേ വിണ്മൂത്രരേതസാമതിപ്രവൃത്തിഃ| വ്യാനേ സമാനേനാവൃതേ മൂര്ച്ഛാതന്ദ്രാപ്രലാപാങ്ഗസാദവഹ്നയോജോബലക്ഷയഃ| വ്യാന ഉദാനേനാവൃതേ ച ശ്യാവാസ്യതാ സ്തബ്ധതാऽല്പാഗ്നിതാ സ്വേദശ്ചേഷ്ടാഹാനിര്നിമീലനമിതി| ഏവമന്യദപ്യാവരണം ഭിഷക് സ്വമനീഷയാ യഥാശാസ്ത്രസംസ്കാരവത്യാ വിഭജേത്| ഗ്രന്ഥകൃതാ തു ഗ്രന്ഥഗൌരവഭയാന്നോക്തമ്| കഥം വിഭജേത് ? ഇത്യത്ര യുക്തിം ദര്ശയതി-സ്ഥാനാനീത്യാദി| സ്ഥാനാനി-പക്വാശയാദീനി ദോഷഭേദീയോക്താനി, വാതാനാം-പ്രാണാദീനാം, അവേക്ഷ്യ| തഥാ, വൃദ്ധിം-ആവരകവായുസമ്ബന്ധിനാം വൈകൃതകര്മണാം, അവേക്ഷ്യ-ജ്ഞാത്വാ| തഥാ, ആവാര്യമരുതാം ഹാനിമവേക്ഷ്യ, സര്വമാവരണം-അനുക്തമപി, വിഭജേത്| യഥാ-ഉത്സാഹോച്ഛ്വാസചേഷ്ടാദീനി കര്മാണി പ്രാണാദിസമ്ബന്ധീനി യദാ ഹീനാനി ദൃശ്യന്തേ ഉദാനാദീനാം കര്മാണി വാക്പ്രവൃത്ത്യാദീനി വൃദ്ധാനി തദൈവം ജ്ഞാതവ്യമ്, യഥാ-പ്രാണ ഉദാനാദീനാമേകേന ദ്വാഭ്യാം ത്രിഭിശ്ചതുര്ഭിര്വാ ആവൃത ഇതി| ഏവമുദാനാദിഷ്വപി പ്രാണാദിഭിരാവരണം വിഭാഗീകാര്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ആവരണസ്യാസങ്ഖ്യേയത്വമ് (൫൩-൫൪) · Śloka ൫൪
| പ്രാണാദീനാം ച പഞ്ചാനാം മിശ്രമാവരണം മിഥഃ||൫൩|| പിത്താദിഭിര്ദ്വാദശഭിര്മിശ്രാണാം മിശ്രിതൈശ്ച തൈഃ| |൫൪|
| प्राणादीनां च पञ्चानां मिश्रमावरणं मिथः||५३|| पित्तादिभिर्द्वादशभिर्मिश्राणां मिश्रितैश्च तैः| |५४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രാണാദീനാം പഞ്ചാനാം വായൂനാം പരസ്പരമാവാര്യാവരകത്വേന സ്ഥിതാനാം മിശ്രം-ദ്വയേന ത്രയേണ ചതുഷ്ടയേന ച, മിഥഃ-പരസ്പരം, ആവരണമവേക്ഷ്യ യാത്യാവൃതിരസങ്ഖ്യതാമിതി സമ്ബന്ധഃ| തഥാ, പിത്താദിഭിര്ദ്വാദശഭിഃ-ധാത്വവസാനൈഃ, മിശ്രാണാം പ്രാണാദീനാം മിശ്രം മിഥ ആവരണമവേക്ഷ്യ യാത്യാവൃതിരസങ്ഖ്യതാമിതി യോജ്യമ്| അത്ര ചൈഷാ ഉദാഹരണദിഗ്ദ്രഷ്ടവ്യാ,-പ്രാണേന ദ്വാദശവിധേന പിത്താദിഭിര്മിശ്രിതത്വാത് ചതുര്ണാമുദാനാദീനാമാവരണം വിഭജേത്| തഥാ, ചതുര്ഭിരുദാനാദിഭിഃ പിത്ത്സ്യാവരണം പ്രത്യേകം ദ്വാദശവിധൈര്ദ്വാദശവിധസ്യൈകസ്യ പ്രാണസ്യാവരണമിതി| തൈരിത്യനേന പ്രാണാദയഃ പരാമൃശ്യന്തേ| തൈഃ-പിത്താദ്യാവരണമിശ്രിതൈഃ പ്രാണാദിഭിഃ, പരസ്പരമാവാര്യാവരകത്വേന സ്ഥിതൈര്മിശ്രമാവരണമവേക്ഷ്യ യാത്യാവൃതിരസസങ്ഖ്യതാമിതി യോऽജ്യമ്| ചഃ സമുച്ചയേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana തദവഹിതത്വേന ലക്ഷയേത് (൫൪-൫൬) · Śloka ൫൬
| മിശ്രൈഃ പിത്താദിഭിസ്തദ്വന്മിശ്രണാഭിരനേകധാ||൫൪|| താരതമ്യവികല്പാച്ച യാത്യാവൃതിരസങ്ഖ്യതാമ്| താം ലക്ഷയേദവഹിതോ യഥാസ്വം ലക്ഷണോദയാത്||൫൫|| ശനൈഃശനൈശ്ചോപശയാദ്ഗൂഢാമപി മഹുര്മുഹുഃ| |൫൬|
| मिश्रैः पित्तादिभिस्तद्वन्मिश्रणाभिरनेकधा||५४|| तारतम्यविकल्पाच्च यात्यावृतिरसङ्ख्यताम्| तां लक्षयेदवहितो यथास्वं लक्षणोदयात्||५५|| शनैःशनैश्चोपशयाद्गूढामपि महुर्मुहुः| |५६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തൈസ്തുല്യം തദ്വത്| യഥാ പ്രാണാദീനാം പിത്താദിഭിര്ദ്വാദശഭിര്മിശ്രാണാം മിശ്രമാവരണം മിഥസ്തഥാ മിശ്രൈശ്ച തൈഃ-പ്രാണാദിഭിഃ, യഥാ മിശ്രമാവരണം മിഥസ്തഥൈവ മിശ്രൈഃ-സംയുക്തൈരേതൈഃ പിത്താദിഭിര്ന കേവലൈഃ, പ്രാണാദീനാം മിശ്രമാവരണം മിഥസ്തഥാ മിശ്രൈഃ പിത്താദിഭിര്യേ പ്രാണാദയോ മിശ്രിതാസ്തൈസ്തഥാഭൂതൈഃ പ്രാണാദീനാമാവരണമ്| ഏവമനേകധാ മിശ്രണാഭിഃ-ബഹുഭിഃ സംയോജനൈഃ, ആവൃതിരസങ്ഖ്യതാം യാതി| തഥാ താരതമ്യവികല്പാച്ച പ്രാണദീനാമാവൃതിരസങ്ഖ്യതാം യാതി-സങ്ഖ്യാമതിക്രമ്യ ഗച്ഛതി| താം-ആവൃതിം, തേഷാം പ്രാണാദീനാം ഗൂഢാം-ദുര്ലക്ഷ്യാമപി, അവഹിതഃ-തജ്ജ്ഞാനായ തത്പരഃ സന്, ലക്ഷയേത്-ജാനീയാത്| കഥമ് ? യഥാസ്വം ലക്ഷണോദയാത്| തേഷാം പ്രാണാദീനാം യഥായഥം ലക്ഷണോദയാത്-ആത്മീയാല്ലിങ്ഗോദ്ഭവാത്, ശനൈഃശനൈഃ-ന ഝടിത്യേവ, തഥാ മുഹുര്മുഹുഃ-ക്ഷണേ ക്ഷണേ ലക്ഷയേത്, ന തു സകൃദേവ, പ്രാണാദീനാം യഥാസ്വം ലക്ഷണോദയാജ്ജാനീയാദിതി| ന കേവലം കേവലാ-ദ്യഥാസ്വം ലക്ഷണോദയാത് പ്രാണാദീനാമാവൃതിം ലക്ഷയേത്, യാവദുപശയാദപ്യേഷാം ഗൂഢാമപ്യാവൃതിമവഗച്ഛേത്| തത്ര പ്രാണാദീനാമേകൈകേനാന്യോന്യാവരണേ വിംശതിര്ഭേദാഃ| ഏവമേകേന ദ്വയോര്ദ്വാഭ്യാം ചൈകസ്യാവരണേ നിരൂപ്യമാണേ ത്വമീ ഭേദാഃ-പ്രാണസ്യോദാനവ്യാനാഭ്യാമന്യോന്യാവരണേ ദ്വൌ ഭേദൌ| ഏവമുദാനസമാനാഭ്യാമുദാനാപാനാഭ്യാം [വ്യാനസമാനാഭ്യാം വ്യാനാപാനാഭ്യാം സമാനാപാനാഭ്യാം ] ച സഹാന്യോന്യാവരണേ പരാണി പഞ്ച ദ്വികാനി, ഇതി പ്രാണസ്യ ദ്വാദശ ഭേദാ ഭവന്തി| ഉദാനസ്യ ഷട്| വ്യാനസ്യ ദ്വൌ| ഏവം വ്യാനസ്യോദാനാദിഭിസ്ത്രിഭിരന്യോന്യാവരണേ ഷട്| ഉദാനസ്യ ദ്വൌ| പ്രാണസ്യോദാനാദിഭിശ്ചതുര്ഭിദ്വൌ ചാന്യോന്യാവരണാദ്ഭേദൌ ഭവതഃ| തഥാ, പ്രാണാദീനാം പിത്താദിഭിര്ദ്വാദശഭിരാവൃതത്വാത് ദ്വാദശപ്രകാരാണാമന്യോന്യാനാം മിശ്രണാത് ചത്വാരിശതാനി വിംശത്യുത്തരാണി ഭവന്തി| ഏവമന്യദപ്യാവരണം നിരൂപ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പ്രാണോദാനയോര്ജീവിതബലത്വമ്, തയോഃ പീഡനാദായുര്ബലയോര്ഹാനിഃ (൫൬-൫൭) · Śloka ൫൭
| വിശേഷാജ്ജീവിതം പ്രാണ ഉദാനോ ബലമുച്യതേ||൫൬|| സ്യാത്തയോഃ പീഡനാദ്ധാനിരായുഷശ്ച ബലസ്യ ച| |൫൭|
| विशेषाज्जीवितं प्राण उदानो बलमुच्यते||५६|| स्यात्तयोः पीडनाद्धानिरायुषश्च बलस्य च| |५७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രാണാദയഃ സര്വ ഏവ വാതാ ജീവിതമ്, വിശേഷേണ തു പ്രാണാഖ്യോ വായുര്ജീവിതമുച്യതേ| തഥാ, ഉദാനാഖ്യോ വായുര്വിശേഷേണ ബലമുച്യതേ| യതശ്ചൈവമതസ്തയോഃ-പ്രാണോദാനയോഃ, പീഡനാത്-ക്ഷോഭണാത്, യഥാസ്വമായുഷോ ബലസ്യ ച ഹാനിര്ഭവേത്| തസ്മാദ്ധേതോഃ പ്രാണോദാനാഖ്യൌ പവനാവാഹാരാദിനാ യത്നേന ഭിഷജാ രക്ഷ്യൌ| തഥാ ച വക്ഷ്യതി (ഹൃ. ചി. അ. ൨൨|൬൯) - "പ്രാണോ രക്ഷ്യശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി തത്സ്ഥിതൌ ദേഹസംസ്ഥിതഃ|" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ആവൃതവാതാനാം ദുഃസാധ്യാസാധ്യത്വമ് (൫൭-൫൮) · Śloka ൫൮
| ആവൃതാ വായവോऽജ്ഞാതാ ജ്ഞാതാ വാ വത്സരം സ്ഥിതാഃ||൫൭|| പ്രയത്നേനാപി ദുഃസാധ്യാ ഭവേയുര്വാऽനുപക്രമാഃ| |൫൮|
| आवृता वायवोऽज्ञाता ज्ञाता वा वत्सरं स्थिताः||५७|| प्रयत्नेनापि दुःसाध्या भवेयुर्वाऽनुपक्रमाः| |५८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതാദീനാമന്യമേനാവൃതാ ഇത്യേവമജ്ഞാതാഃ-സമ്യഗനിശ്ചിതാഃ, വര്ഷോഷിതാഃ പ്രയത്നേനാപി ദുഃസാധ്യാഃ-കൃച്ഛ്രസാധ്യാ ഭവേയുഃ| ജ്ഞാതാ വാ-പിത്താദിനാ ആവൃതാ യഥാവത്സമ്യങ്നിശ്ചയം ഗതാഃ, വത്സരം സ്ഥിതാഃ| വാശബ്ദ ഏവാര്ഥേ, അനുപക്രമാ ഏവ ഭവേയുഃ| തതോ വാതാ ആവൃതേഃ പ്രയത്നേന രക്ഷണീയാഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ആവൃതവാതാനാമുപദ്രവാഃ (൧൬) · Śloka ൧൬
| വിദ്രധിപ്ലീഹഹൃദ്രോഗഗുല്മാഗ്നിസദനാദയഃ||൫൮|| ഭവന്ത്യുപദ്രവാസ്തേഷാമാവൃതാനാമുപേക്ഷണാത്| ൫൮ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ വാതശോണിതനിദാനം നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൧൬||
| विद्रधिप्लीहहृद्रोगगुल्माग्निसदनादयः||५८|| भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्| ५८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने वातशोणितनिदानं नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തേഷാം-വായൂനാം, ആവൃതാനാമുപേക്ഷണാത്-അചികിത്സനാത്, വിദ്രധ്യാദയ ഉപദ്രവാ ജായന്തേ| തസ്മാത്തദുപക്രമേ യതിതവ്യമിതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ വാതശോണിതനിദാനം നാമ ശോഡശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൬||