Adhikarana ౧ (౧-౨) · Śloka ౨
అథాతః శుక్లగతరోగవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातः शुक्लगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
వర్త్మగతరోగవిజ్ఞానీయానంతరం వర్త్మమండలాచ్ఛుక్లమండలస్యానంతర్యాత్తద్గతరోగవిజ్ఞానీయారంభో యుక్త ఇత్యత ఆహ- అథాత ఇత్యాది||1-2||
Adhikarana ౨ (౩) · Śloka ౪
ప్రస్తారిశుక్లక్షతజాధిమాంసస్నాయ్వర్మసంజ్ఞాః ఖలు పంచ రోగాః | స్యుః శుక్తికా చార్జునపిష్టకౌ చ జాలం సిరాణాం పిడకాశ్చ యాః స్యుః ||3|| రోగా బలాసగ్రథితేన సార్ధమేకాదశాక్ష్ణోః ఖలు శుక్లభాగే |4|
प्रस्तारिशुक्लक्षतजाधिमांसस्नाय्वर्मसञ्ज्ञाः खलु पञ्च रोगाः | स्युः शुक्तिका चार्जुनपिष्टकौ च जालं सिराणां पिडकाश्च याः स्युः ||३|| रोगा बलासग्रथितेन सार्धमेकादशाक्ष्णोः खलु शुक्लभागे |४|
🔊 Audio coming soon
తానేవ రోగాన్నామభిరాహ- ప్రస్తారీత్యాది| అర్మశబ్దః ప్రస్తార్యాదిభిః పంచభిః సహ సంబధ్యతే| జాలం సిరాణామితి సిరాశబ్దో జాలపిడకాభ్యాం సంబధ్యతే; తేన సిరాజాలం, సిరాపిడకాశ్చేత్యర్థః||3||-
Adhikarana ౩ (౪) · Śloka ౪
ప్రస్తారి ప్రథితమిహార్మ శుక్లభాగే విస్తీర్ణం తను రుధిరప్రభం సనీలం ||4||
प्रस्तारि प्रथितमिहार्म शुक्लभागे विस्तीर्णं तनु रुधिरप्रभं सनीलम् ||४||
🔊 Audio coming soon
ప్రస్తారీత్యాది| ప్రథితం ప్రఖ్యాతం, విస్తీర్ణం వితతం, తను విరలం, రుధిరప్రభం రక్తనిభం, సనీలం ఈషన్నీలం, ఏతేనేషన్నీలలోహితమిత్యర్థః| జేజ్జటాచార్యస్తు విదేహోక్తం ప్రస్తార్యర్మలక్షణం దృష్ట్వా సనీలమిత్యత్ర వాశబ్దో లుప్తో ద్రష్టవ్యః, తేన రక్తమీషన్నీలం వేత్యర్థ ఇతి ప్రతిపాదయతి| తథా చ విదేహవాక్యం- “సమంతాద్విస్తృతః శ్యావో రక్తో వా మాంససంచయః| సన్నిపాతేన దోషాణాం ప్రస్తార్యర్మ తదుచ్యతే”- ఇతి| త్రిదోషజమిదం సాధ్యం చ||4||
Adhikarana ౪ (౫) · Śloka ౫
శుక్లాఖ్యం మృదు కథయంతి శుక్లభాగే సశ్వేతం సమమిహ వర్ధతే చిరేణ |5|
शुक्लाख्यं मृदु कथयन्ति शुक्लभागे सश्वेतं सममिह वर्धते चिरेण |५|
🔊 Audio coming soon
శుక్లాఖ్యమిత్యాది| శుక్లాఖ్యం శుక్లనామార్మ| మృదు కోమలం, సశ్వేతం కించిచ్ఛ్వేతం; శ్లేష్మజమిదం సాధ్యం చ|5|-
Adhikarana ౫ (౫) · Śloka ౫
యన్మాంసం ప్రచయముపైతి శుక్లభాగే పద్మాభం తదుపదిశంతి లోహితార్మ ||5||
यन्मांसं प्रचयमुपैति शुक्लभागे पद्माभं तदुपदिशन्ति लोहितार्म ||५||
🔊 Audio coming soon
యదిత్యాది| ప్రచయం వృద్ధిం, ఉపైతి గచ్ఛతి, పద్మాభం అరుణపద్మప్రభం, లోహితార్మ శోణితార్మేత్యార్థః| ఏతద్రక్తజం సాధ్యం చ||5||
Adhikarana ౬ (౬) · Śloka ౬
విస్తీర్ణం మృదు బహలం యకృత్ప్రకాశం శ్యావం వా తదధికమాంసజార్మ విద్యాత్ |6|
विस्तीर्णं मृदु बहलं यकृत्प्रकाशं श्यावं वा तदधिकमांसजार्म विद्यात् |६|
🔊 Audio coming soon
విస్తీర్ణమితి| బహలం స్థూలం| ఏతత్ సన్నిపాతజం సాధ్యం చ|6|-
Adhikarana ౭ (౬) · Śloka ౬
శుక్లే యత్ పిశితముపైతి వృద్ధిమేతత్ స్నాయ్వర్మేత్యభిపఠితం ఖరం ప్రపాండు ||6||
शुक्ले यत् पिशितमुपैति वृद्धिमेतत् स्नाय्वर्मेत्यभिपठितं खरं प्रपाण्डु ||६||
🔊 Audio coming soon
శుక్లే ఇత్యాది| ఏతత్త్రిదోషజమపి సాధ్యం| ఖరం ఖరస్పర్శం| ‘స్నాయ్వాభం పిశితాంశముపైతి యత్తు స్నాయ్వర్మ’ ఇత్యపి పాఠః| ‘ఖరం చ శుక్లం’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి||6||
Adhikarana ౮ (౭) · Śloka ౭
శ్యావాః స్యుః పిశితనిభాశ్చ బిందవో యే శుక్త్యాభాః సితనయనే స శుక్తిసంజ్ఞః |7|
श्यावाः स्युः पिशितनिभाश्च बिन्दवो ये शुक्त्याभाः सितनयने स शुक्तिसञ्ज्ञः |७|
🔊 Audio coming soon
శ్యావా ఇత్యాది| శుక్త్యాభా ఇతి జలశుక్తిరివ కింజిద్దీర్ఘాః శుక్లమండలే యే బిందవః స శుక్తికావికార ఇతి సంబంధః| సాధ్యోఽయం పిత్తజశ్చ|7|-
Adhikarana ౯ (౭) · Śloka ౭
ఏకో యః శశరుధిరోపమస్తు బిందుః శుక్లస్థో భవతి తమర్జునం వదంతి ||7||
एको यः शशरुधिरोपमस्तु बिन्दुः शुक्लस्थो भवति तमर्जुनं वदन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
ఏక ఇత్యాది| రక్తజోఽయం సాధ్యశ్చ||7||
Adhikarana ౧౦ (౮) · Śloka ౮
ఉత్సన్నః సలిలనిభోఽథ పిష్టశుక్లో బిందుర్యో భవతి స పిష్టకః సువృత్తః |8|
उत्सन्नः सलिलनिभोऽथ पिष्टशुक्लो बिन्दुर्यो भवति स पिष्टकः सुवृत्तः |८|
🔊 Audio coming soon
ఉత్సన్న ఇత్యాది| పిష్టశుక్లః తండులపిష్టవచ్ఛుక్లః, శుక్లత్వేఽప్యచ్ఛత్వాత్ సలిలనిభః, పిష్టకః పిష్టకనామా| అయం శ్లైష్మికః సాధ్యశ్చ|8|-
Adhikarana ౧౧ (౮) · Śloka ౮
జాలాభః కఠినసిరో మహాన్ సరక్తః సంతానః స్మృత ఇహ జాలసంజ్ఞితస్తు ||8||
जालाभः कठिनसिरो महान् सरक्तः सन्तानः स्मृत इह जालसञ्ज्ञितस्तु ||८||
🔊 Audio coming soon
జాలాభ ఇత్యాది| అనులోమవిలోమవిస్తృతసిరానిచయవిరచితత్వాజ్జాలస్యేవ ఆభా యస్య స తథా| రక్తో లోహితో లోహితజనితశ్చ, సంతానః సిరాసంతానః| ఏష సిరాజాలసంజ్ఞితో రక్తజః సాధ్యశ్చ||8||
Adhikarana ౧౨ (౯) · Śloka ౯
శుక్లస్థాః సితపిడకాః సిరావృతా యాస్తా విద్యాదసితసమీపజాః సిరాజాః |9|
शुक्लस्थाः सितपिडकाः सिरावृता यास्ता विद्यादसितसमीपजाः सिराजाः |९|
🔊 Audio coming soon
శుక్లస్థా ఇత్యాది| సిరాజాః ‘పిడకా’ ఇతి శేషః| వాస్తుస్థితసిరావృత్తత్వాత్ సిరాజాః, న తు సాక్షాత్ సిరాజాః| ఏష సన్నిపాతజః సాధ్యశ్చ|9|-
Adhikarana ౧౩ (౯) · Śloka ౯
కాంస్యాభో భవతి సితేఽంబుబిందుతుల్యః స జ్ఞేయోఽమృదురరుజో బలాసకాఖ్యః ||9||
कांस्याभो भवति सितेऽम्बुबिन्दुतुल्यः स ज्ञेयोऽमृदुररुजो बलासकाख्यः ||९||
🔊 Audio coming soon
కాంస్యాభ ఇత్యాది| కాంస్యస్యేవ ఆభా యస్య స తథా, సిత ఇత్యర్థః| అంబుబిందుతుల్యః వారిబిందురివోద్గత్వాత్| అమృదుః కఠినః| అరుజః అవ్యథః| ఏతద్ద్వయమపి కఫజనితత్వాత్ నామాన్వయేన బలాసనామా వికారో బలాసజ ఏవ| అత్రైవ విదేహః,- “మారుతోత్పీడితః శ్లేష్మా శుక్లభాగే వ్యవస్థితః| జలబిందురివోచ్ఛూనో మృదుః కఫసముద్భవః”- ఇతి| పుస్తకాంతరే చాన్యథా పాఠః, యథా- ‘సంతానో భవతి సిరావృతః సితే యో బిందుర్వా స తు నిరుజో బలాసకాఖ్యః’- ఇతి| ఈదృశస్య పాఠస్య టీకాకారా వ్యాఖ్యాం న కుర్వంతి| సాధ్యోఽయం శ్లేష్మజశ్చ||9||
Adhikarana పుష్పికా · Śloka ౪
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రే శుక్లగతరోగవిజ్ఞానీయో నామ చతుర్థోఽధ్యాయః ||4||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे शुक्लगतरोगविज्ञानीयो नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే చతుర్థోఽధ్యాయః||4||