Adhikarana ൧ (൧-൨) · Śloka ൨
അഥാതോ നാസാഗതരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो नासागतरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩
പൂര്വോദ്ദിഷ്ടേ പൂതിനസ്യേ ച ജന്തോഃ സ്നേഹസ്വേദൌ ഛര്ദനം സ്രംസനം ച | യുക്തം ഭക്തം തീക്ഷ്ണമല്പം ലഘു സ്യാദുഷ്ണം തോയം ധൂമപാനം ച കാലേ ||൩||
पूर्वोद्दिष्टे पूतिनस्ये च जन्तोः स्नेहस्वेदौ छर्दनं स्रंसनं च | युक्तं भक्तं तीक्ष्णमल्पं लघु स्यादुष्णं तोयं धूमपानं च काले ||३||
🔊 Audio coming soon
അപീനസപൂതിനസ്യയോശ്ചികിത്സാമാഹ- പൂര്വോദ്ദിഷ്ടേ ഇത്യാദി| പൂര്വോദ്ദിഷ്ടേ അപീനസേ ഇത്യര്ഥഃ| ഛര്ദനം വമനം, സ്രംസനം വിരേകഃ| കൃതശുദ്ധേരന്തഃസംസര്ഗം നിയമയന്നാഹ- യുക്തമിത്യാദി| തോയസ്യ പാനം നിയമയന്നാഹ- ഉഷ്ണം തോയമിത്യാദി| കാലേ ധൂമപാനകാലേ||൩||
Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪
ഹിങ്ഗു വ്യോഷം വത്സകാഖ്യം ശിവാടീ ലാക്ഷാ ബീജം സൌരഭം കട്ഫലം ച | ഉഗ്രാ കുഷ്ഠം തീക്ഷ്ണഗന്ധാ വിഡങ്ഗം ശ്രേഷ്ഠം നിത്യം ചാവപീഡേ കരഞ്ജമ് ||൪||
हिङ्गु व्योषं वत्सकाख्यं शिवाटी लाक्षा बीजं सौरभं कट्फलं च | उग्रा कुष्ठं तीक्ष्णगन्धा विडङ्गं श्रेष्ठं नित्यं चावपीडे करञ्जम् ||४||
🔊 Audio coming soon
തയോരേവാവപീഡമുദ്ദിശന്നാഹ- ഹിങ്ഗു വ്യോഷമിത്യാദി| വ്യോഷം ത്രികടുകമ്| ശിവാടീ ശ്വേതപുനര്നവാ, ശേഫാലികേത്യന്യേ| ഉഗ്രാ വചാ, തീക്ഷ്ണഗന്ധാ ശോഭാഞ്ജനകഃ| അവപീഡ്യ ദീയത ഇത്യാവപീഡഃ| കേചിദമുമേവ പാഠമന്യഥാ പഠന്തി, സ ചാദര്ശനാന്ന ലിഖിതഃ||൪||
Adhikarana ൪ (൫) · Śloka ൫
ഏതൈര്ദ്രവ്യൈഃ സാര്ഷപം മൂത്രയുക്തം തൈലം ധീമാന്നസ്യഹേതോഃ പചേത |൫|
एतैर्द्रव्यैः सार्षपं मूत्रयुक्तं तैलं धीमान्नस्यहेतोः पचेत |५|
🔊 Audio coming soon
അപീനസപൂതിനസ്യയോരേതൈരേവാവപീഡനദ്രവ്യൈര്നസ്യാര്ഥം തൈലസാധനമാഹ- ഏതൈര്ദ്രവ്യൈരിത്യാദി| കേചിത് ‘അസ്മിന് തൈലേ യുക്തിതഃ സമ്പചേത മഞ്ജിഷ്ഠാം വൈ സ്രോതസി മ്രക്ഷണാര്ഥം, ഇതി പഠന്തി, സ ചാചാര്യൈരനാര്ഷീകൃതഃ|൫|-
Adhikarana ൫ (൫) · Śloka ൬
നാസാപാകേ പിത്തഹൃത്സംവിധാനം കാര്യം സര്വം ബാഹ്മമാഭ്യന്തരം ച ||൫|| ഹൃത്വാ രക്തം ക്ഷീരവൃക്ഷത്വചശ്ച സാജ്യാഃ സേകാ യോജനീയാശ്ച ലേപാഃ |൬|
नासापाके पित्तहृत्संविधानं कार्यं सर्वं बाह्ममाभ्यन्तरं च ||५|| हृत्वा रक्तं क्षीरवृक्षत्वचश्च साज्याः सेका योजनीयाश्च लेपाः |६|
🔊 Audio coming soon
നാസാപാകേ ഭേഷജമാഹ- നാസാപാകേ ഇത്യാദി| ബാഹ്മം ലേപാഭ്യങ്ഗപരിഷേകാദി, ആഭ്യന്തരം പുനരാഹാരസ്നേഹപാനവിരേചനാദി| സാജ്യാഃ സഘൃതാഃ||൫||-
Adhikarana ൬ (൬) · Śloka ൬
വക്ഷ്യാമ്യൂര്ധ്വം രക്തപിത്തോപശാന്തിം... |൬|
वक्ष्याम्यूर्ध्वं रक्तपित्तोपशान्तिं... |६|
🔊 Audio coming soon
രക്തപിത്തസ്യാനാഗതാവേക്ഷണേന സങ്ക്ഷേപാര്ഥം ചികിത്സിതമാഹ- വക്ഷ്യാമ്യൂര്ധ്വമിത്യാദി| ഊര്ധ്വം രക്തപിത്തപ്രതിഷേധേ| ഉപശാന്തിം ചികിത്സിതം ‘നാസാപ്രവൃത്തേ ജലമാശു ദേയം സശര്കരം നാസികയാ പയോ വാ’ ഇത്യാദികമ്|൬|-
Adhikarana ൭ (൬) · Śloka ൬
... നാഡീവത്സ്യാത് പൂയരക്തേ ചികിത്സാ ||൬||
... नाडीवत्स्यात् पूयरक्ते चिकित्सा ||६||
🔊 Audio coming soon
പൂയരക്തസ്യ വിധാനമാഹ- നാഡീവദിത്യാദി| പൂയരക്തേ നാഡീവത് നാഡീതുല്യാ ചികിത്സാ, യാ വിസര്പനാഡീസ്തനരോഗചികിത്സിതേ വ്യാഖ്യാതാ||൬||
Adhikarana ൮ (൭) · Śloka ൭
വാന്തേ സമ്യക് ചാവപീഡം വദന്തി തീക്ഷ്ണം ഘൂമം ശോധനം ചാത്ര നസ്യമ് |൭|
वान्ते सम्यक् चावपीडं वदन्ति तीक्ष्णं घूमं शोधनं चात्र नस्यम् |७|
🔊 Audio coming soon
പൂയരക്തേ സാമാന്യാം ചികിത്സാമഭിധായ വിശേഷചികിത്സാമാഹ- വാന്തേ ഇത്യാദി| അത്ര പൂയരക്തേ; അന്യേ തു ‘അത്രേതി നാസാപാകേ’ ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| കേചിത് ‘വാന്തേ സമ്യക്’ ഇത്യാദികം ക്ഷവഥൌ ഭ്രംശഥൌ ച യോജയന്തി|൭|-
Adhikarana ൯ (൭) · Śloka ൮
ക്ഷേപ്യം നസ്യം മൂര്ധവൈരേചനീയൈര്നാഡ്യാ ചൂര്ണം ക്ഷവഥൌ ഭ്രംശഥൌ ച ||൭|| കുര്യാത് സ്വേദാന് മൂര്ധ്നി വാതാമയഘ്നാന് സ്നിഗ്ധാന് ധൂമാന് യദ്യദന്യദ്വിതം ച |൮|
क्षेप्यं नस्यं मूर्धवैरेचनीयैर्नाड्या चूर्णं क्षवथौ भ्रंशथौ च ||७|| कुर्यात् स्वेदान् मूर्ध्नि वातामयघ्नान् स्निग्धान् धूमान् यद्यदन्यद्वितं च |८|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷവഥൌ ഭ്രംശഥൌ ച ചികിത്സാമാഹ- ക്ഷേപ്യമിത്യാദി| നസ്യമിതി പ്രധമനമിത്യര്ഥഃ, പഞ്ചവിധത്വാന്നസ്യസ്യ| മൂര്ധവൈരേചനീയൈഃ ശിരോവിരേചനദ്രവ്യൈഃ| പ്രധമനേന ക്ഷീണേ കഫേ വാതേ ച വൃദ്ധേ സതി അനിലഘ്നാന് സ്നിഗ്ധാനിത്യര്ഥഃ| അന്യദിതി ശിരോബസ്തിമസ്തിഷ്കാദികമ്||൭||-
Adhikarana ൧൦ (൮) · Śloka ൮
ദീപ്തേ രോഗേ പൈത്തികം സംവിധാനം കുര്യാത് സര്വം സ്വാദു യച്ഛീതലം ച ||൮||
दीप्ते रोगे पैत्तिकं संविधानं कुर्यात् सर्वं स्वादु यच्छीतलं च ||८||
🔊 Audio coming soon
ദീപ്തരോഗസ്യ ചികിത്സാമാഹ- ദീപ്തേ ഇത്യാദി| സംവിധാനം കര്മേത്യര്ഥഃ, സര്വം ബാഹ്മാഭ്യന്തരമ്||൮||
Adhikarana ൧൧ (൯) · Śloka ൯
നാസാനാഹേ സ്നേഹപാനം പ്രധാനം സ്നിഗ്ധാ ധൂമാ മൂര്ധബസ്തിശ്ച നിത്യമ് | ബലാതൈലം സര്വഥൈവോപയോജ്യം വാതവ്യാധാവന്യദുക്തം ച യദ്യത് ||൯||
नासानाहे स्नेहपानं प्रधानं स्निग्धा धूमा मूर्धबस्तिश्च नित्यम् | बलातैलं सर्वथैवोपयोज्यं वातव्याधावन्यदुक्तं च यद्यत् ||९||
🔊 Audio coming soon
നാസാനാഹചികിത്സാമാഹ- നാസാനാഹേ സ്നേഹപാനമിത്യാദി| സ്നേഹപാനമ് ഉത്തരഭക്തകമ്| മൂര്ധബസ്തിശ്ചേതി ചകാരാത് സാല്വണോപനാഹാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ| സര്വഥൈവേതി പാനാഭ്യങ്ഗാനുവാസനശിരോബസ്തിമസ്തിഷ്കാദിഭിഃ സര്വൈരേവ പ്രകാരൈഃ| അന്യത് അണുതൈലാദികമ്||൯||
Adhikarana ൧൨ (൧൦) · Śloka ൧൦
നാസാസ്രാവേ ഘ്രാണതശ്ചൂര്ണമുക്തം നാഡ്യാ ദേയം യോऽവപീഡശ്ച തീക്ഷ്ണഃ | തീക്ഷ്ണം ധൂമം ദേവദാര്വഗ്നികാഭ്യാം മാംസം വാऽऽജം യുക്തമത്രാദിശന്തി ||൧൦||
नासास्रावे घ्राणतश्चूर्णमुक्तं नाड्या देयं योऽवपीडश्च तीक्ष्णः | तीक्ष्णं धूमं देवदार्वग्निकाभ्यां मांसं वाऽऽजं युक्तमत्रादिशन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
നാസാസ്രാവചികിത്സാമാഹ- നാസസ്രാവേ ഇത്യാദി| ഉക്തം ചൂര്ണം ശിരോവിരേചനദ്രവ്യകൃതമ്| തീക്ഷ്ണോऽവപീഡോ ‘ഹിങ്ഗു വ്യോഷം വത്സകാഖ്യം’ ഇത്യാദിനാ ഇഹൈവാധ്യായേ പ്രോക്തഃ| അഗ്നികഃ ചിത്രകഃ, അജമോദാമന്യേ| ആജം മാംസം ‘ഭോജനേ’ ഇതി ശേഷഃ||൧൦||
Adhikarana ൧൩ (൧൧) · Śloka ൧൧
നാസാശോഷേ ക്ഷീരസര്പിഃ പ്രധാനം സിദ്ധം തൈലം ചാണുകല്പേന നസ്യമ് | സര്പിഃപാനം ഭോജനം ജാങ്ഗലൈശ്ച സ്നേഹഃ സ്വേദഃ സ്നൈഹികശ്ചാപി ധൂമഃ ||൧൧||
नासाशोषे क्षीरसर्पिः प्रधानं सिद्धं तैलं चाणुकल्पेन नस्यम् | सर्पिःपानं भोजनं जाङ्गलैश्च स्नेहः स्वेदः स्नैहिकश्चापि धूमः ||११||
🔊 Audio coming soon
നാസാശോഷേ ചികിത്സാമാഹ- നാസാശോഷേ ക്ഷീരസര്പിരിത്യാദി| ക്ഷീരസര്പിഃ ആദിത ഉക്തമ്| പ്രധാനം ശ്രേഷ്ഠമ്| നസ്യേ നസ്യവിഷയേ| അണുകല്പേന അണുതൈലവിധാനേന വാതവ്യാധ്യുക്തേന| സര്പിഃപാനമ് അന്തര്ഭക്തകമ്| ജാങ്ഗലൈഃ ഏണാദിമാംസൈഃ, സ്നേഹഃ സ്വേദ ഇത്യര്ഥഃ| സ്നൈഹികോ ധൂമോ മധൂച്ഛിഷ്ടാദിഭിഃ||൧൧||
Adhikarana ൧൪ (൧൨) · Śloka ൧൨
ശേഷാന് രോഗാന് ഘ്രാണജാന് സന്നിയച്ഛേദുക്തം തേഷാം യദ്യഥാ സംവിധാനമ് ||൧൨||
शेषान् रोगान् घ्राणजान् सन्नियच्छेदुक्तं तेषां यद्यथा संविधानम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
അര്ശഃപ്രഭൃതീനാം ചികിത്സാമാഹ- ശേഷാനിത്യാദി| ശേഷാന് രോഗാനര്ശഃശോഫാദീന്, സന്നിയച്ഛേത് ചികിത്സേത്| ഉക്തം സംവിധാനം സ്വേ സ്വേ ചികിത്സിതേ||൧൨||
Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൨൩
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ നാസാഗതരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൩||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे नासागतरोगप्रतिषेधो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ||൨൩||