Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः प्रनष्टशल्यविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
‘ਸ਼ਲ’ ‘ਸ਼੍ਵਲ’ ਆਸ਼ੁਗਮਨੇ ਧਾਤੂਃ; ਤਯੋਰਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਲ੍ਯਮਿਤਿ ਰੂਪਮ੍ ||੩||
‘शल’ ‘श्वल’ आशुगमने धातूः; तयोराद्यस्य शल्यमिति रूपम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਕੀਯਲਕ੍ਸਣਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਸ਼ਲ’ ‘ਸ਼੍ਵਲ’ ਆਸ਼ੁਗਮਨ ਇਤਿ ‘ਸ਼ਲ’ ‘ਸ਼੍ਵਲ’ ਆਸ਼ੁਗਤੌ ਧਾਤੂਅਨਯੋਰਾਸ਼ੁਗਮਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤਯੋਰਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਲਧਾਤੋਃ ਸ਼ਲ੍ਯਮਿਤਿ ਰੂਪਂ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ‘ਸ਼ਲ’ ਹਿਂਸਾਯਾਂ ਧਾਤੁਃ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਲ੍ਯਮਿਤਿ ਰੂਪਮ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਅਪਰੇ ‘ਸ਼ਲ’ ‘ਰੁਜਾਯਾਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩||
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੪
ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਗਨ੍ਤੁਕਂ ਚ ||੪||
तद्द्विविधं शारीरमागन्तुकं च ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਪਯੋਗਿਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਦਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੪||
Adhikarana ੪ (੫) · Śloka ੫
ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਬਾਧਕਰਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਤਦਿਹੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ||੫||
सर्वशरीराबाधकरं शल्यं, तदिहोपदिश्यत इत्यतः शल्यशास्त्रम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਕਥਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ਲ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮੇਤਦੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇ ਯੇਨ ਅਬਾਧਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਸ਼ਲ੍ਯਂ; ਤਦਿਹੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਕਥ੍ਯਤੇਤਃ, ਸ਼ਲ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮੇਤਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana ੫ (੬) · Śloka ੬
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਦਨ੍ਤਰੋਮਨਖਾਦਿ ਧਾਤਵੋਨ੍ਨਮਲਾ ਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਦੁਸ੍ਟਾਃ; ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਪਿ ਸ਼ਾਰੀਰਸ਼ਲ੍ਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਭਾਵਾ ਦੁਃਖਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤਿ ||੬||
तत्र शारीरं दन्तरोमनखादि धातवोऽन्नमला दोषाश्च दुष्टाः; आगन्त्वपि शारीरशल्यव्यतिरेकेण यावन्तो भावा दुःखमुत्पादयन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਰੀਰਾਗਨ੍ਤੁਕਯੋਰ੍ਭੇਦਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਪੂਯਪਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਧਾਤਵੋ ਰਸਾਦਯਃ; ਮਲਾ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਕਰ੍ਣਮਲਸ੍ਵੇਦਨੇਤ੍ਰਵਿਟ੍ਪ੍ਰਭਤਯਃ, ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ| ਪਰਮੇਤੇ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਨਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯਭੂਤਾਃ; ਅਮੁਮੇਵਾਰ੍ਥਂ ਕੇਚਿਦ੍ਦੁਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਧਾਤਵੋਨ੍ਨਮਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਂ ਯਤ੍ ਕਤਂ ਤਦੁਪਧਾਤੁਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਆਗਨ੍ਤੁਸ਼ਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਾਵਾ ਇਤਿ ਪਦਾਰ੍ਥਾਤਣਕਾਸ੍ਠਪਾਸਾਣਲੋਹਲੋਸ੍ਟ੍ਰਪ੍ਰਭਤਯਃ||੬||
Adhikarana ੬ (੭) · Śloka ੭
ਅਧਿਕਾਰੋ ਹਿ ਲੋਹਵੇਣੁਵਕ੍ਸਤਣਸ਼ਙ੍ਗਾਸ੍ਥਿਮਯੇਸੁ; ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਲੋਹੇਸ੍ਵੇਵ , ਵਿਸ਼ਸਨਾਰ੍ਥੋਪਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਲ੍ਲੋਹਸ੍ਯ; ਲੋਹਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਵਾਰਤ੍ਵਾਦਣੁਮੁਖਤ੍ਵਾਦ੍ਦੂਰਪ੍ਰਯੋਜਨਕਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰ ਏਵਾਧਿਕਤਃ | ਸ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਕਰ੍ਣੀ , ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼੍ਚ; ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਿਵਿਧਵਕ੍ਸਪਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਫਲਤੁਲ੍ਯਾਕਤਯੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ, ਵ੍ਯਾਲਮਗਪਕ੍ਸਿਵਕ੍ਰਸਦਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ||੭||
अधिकारो हि लोहवेणुवृक्षतृणशृङ्गास्थिमयेषु; तत्रापि विशेषतो लोहेष्वेव , विशसनार्थोपपन्नत्वाल्लोहस्य; लोहानामपि दुर्वारत्वादणुमुखत्वाद्दूरप्रयोजनकरत्वाच्च शर एवाधिकृतः | स च द्विविधः कर्णी , श्लक्ष्णश्च; प्रायेण विविधवृक्षपत्रपुष्पफलतुल्याकृतयो व्याख्याताः, व्यालमृगपक्षिवक्रसदृशाश्च ||७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਸ਼ਲ੍ਯਭੇਦਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਅਧਿਕਾਰੋ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਿਕਾਰੋ ਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ਼ਲ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਲੋਹਾਦਿਸੁ| ਲੋਹਾਦਿਭਿਰ੍ਮਯਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਲੌਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਪੀਤਿ; ਤੇਸਾਮਪਿ ਮਧ੍ਯੇ| ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ| ਲੋਹੇਸ੍ਵੇਵੇਤਿ ‘ਅਧਿਕਾਰਃ’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਥਂ ਪੁਨਰ੍ਲੋਹੇਸ੍ਵੇਵਾਧਿਕਾਰ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਵਿਸ਼ਸਨਾਰ੍ਥੋਪਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਲ੍ਲੋਹਸ੍ਯੇਤਿ; ਮਾਰਣਾਰ੍ਥੁਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਲ੍ਲੋਹਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਲੋਹੇਸ੍ਵਪਿ ਕੁਨ੍ਤਾਦਿਭੇਦੇਨਾਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰੇਸੁ ਸ਼ਰਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਲੋਹਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਲੋਹਾਦੀਨਾਮਪਿ ਕੁਨ੍ਤਾਦੀਨਾਮਪਿ ਮਧ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਰਃ ਕਾਣ੍ਡਃ, ਅਧਿਕਤ ਇਤਿ ਯੋਗ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਦੁਰ੍ਵਾਰਤ੍ਵਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਨਿਰ੍ਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪਣਸ਼ੀਲਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਨਿਰ੍ਵਾਸਿਤ੍ਵਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਸ੍ਯਾਪਹਰਣੋਪਯੋਗਿਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਰ੍ਣੀਤ੍ਯਾਦਿ|- ਕਰ੍ਣੀਤਿ ਕਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਃ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਃ ਅਕਰ੍ਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਕਰ੍ਣਵਾਨ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਤਦਾਕਤੀਨਾਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਸਦਸ਼ਨਾਨਾਵਿਧਵਸ੍ਤ੍ਵਾਕਤਿਸਾਰੂਪ੍ਯੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਵਿਧਵਕ੍ਸਪਤ੍ਰਾਕਤਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲਪਤ੍ਰਕਰਵੀਰਪਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਕਾਰਾਃ, ਪੁਸ੍ਪਾਕਤਯੋ ਮਾਲਤੀਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਕਾਰਾਃ, ਫਲਾਕਤਯ ਏਲਾਦ੍ਯਾਕਾਰਾਃ| ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਿਮੁਖਸਦਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਪਫਣਾਕਾਰਾ ਵਾ; ਮਗਵਕ੍ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਾਃ ਸ਼੍ਰੁਗਾਲਮਾਰ੍ਜਾਰਾਦਿਮੁਖਸਮਾਨਾਃ; ਪਕ੍ਸਿਵਕ੍ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਾਃ ਕਾਕਕਙ੍ਕਾਦਿਵਕ੍ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਾਃ ||੭||
Adhikarana ੭ (੮) · Śloka ੮
ਸਰ੍ਵਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ ਤੁ ਮਹਤਾਮਣੂਨਾਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਗਤਿਵਿਸ਼ੇਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋਰ੍ਵਾਚੀਨਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗਜੁਰਿਤਿ ||੮||
सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा पञ्चविधो गतिविशेष ऊर्ध्वमधोऽर्वाचीनस्तिर्यगृजुरिति ||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰਾਣਾਮਾਹਰਣੋਪਯੋਗਿਗਤਿਭੇਦਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਤਿਵਿਸ਼ੇਸੋਧਸ੍ਤਾਦਾਗਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਸ੍ਯ, ਅਧੋਗਤਿਵਿਸ਼ੇਸ ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦਾਗਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਸ੍ਯ, ਅਰ੍ਵਾਚੀਨਗਤਿਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਗਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਸ੍ਯ, ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਿਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਾਗਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਸ੍ਯ, ਜੁਗਤਿਵਿਸ਼ੇਸੋਗ੍ਰਦੇਸ਼ਾਦਾਗਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਸ੍ਯ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵ੍ਯਤ੍ਯਯੇਨ ਪਞ੍ਚਗਤਿਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ||੮||
Adhikarana ੮ (੯) · Śloka ੯
ਤਾਨਿ ਵੇਗਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਾਦ੍ਵਾ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ ਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ, ਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤੋਸ੍ਥਿਵਿਵਰਪੇਸ਼ੀਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ||੯||
तानि वेगक्षयात् प्रतिघाताद्वा त्वगादिषु व्रणवस्तुष्वतिष्ठन्ते, धमनीस्रोतोऽस्थिविवरपेशीप्रभृतिषु वा शरीरप्रदेशेषु ||९||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਨਿ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਮਰ੍ਮਾਵਰਣੇਸੁ ਸਨ੍ਨਾਹਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਾਦ੍ਵੇਗਨਿਵਤ੍ਤੇਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧਿਕੋਸ੍ਠਾਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਾਣਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤ ਇਤਿ ‘ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਲ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਵਗਾਦਿਭ੍ਯੋਧਿਕਮਪਿ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਧਮਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਮਨ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਹ ਵਿਵਰਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਵਿਵਰਂ ਛਿਦ੍ਰਂ, ਪੇਸ਼ੀ ਮਾਂਸਖਣ੍ਡਃ, ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਿਤਿ ਧਮਨ੍ਯਾਦਯ ਏਵ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨੀਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੯||
Adhikarana ੯ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਮਾਨਮੁਪਧਾਰਯ | ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਧਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਚ | ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਪਿਡਕਾਚਿਤਂ ਸ਼ੋਫਵੇਦਨਾਵਨ੍ਤਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਰਾਵਿਣਂ ਬੁਦ੍ਬੁਦਵਦੁਨ੍ਨਤਂ ਮਦੁਮਾਂਸਂ ਚ ਵ੍ਰਣਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸਸ਼ਲ੍ਯੋਯਮਿਤਿ; ਸਾਮਾਨ੍ਯਮੇਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍ | ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਤੁ- ਤ੍ਵਗ੍ਗਤੇ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਸ਼ੋਫੋ ਭਵਤ੍ਯਾਯਤਃ ਕਠਿਨਸ਼੍ਚ; ਮਾਂਸਗਤੇ ਸ਼ੋਫਾਭਿ(ਤਿ)ਵਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਰ੍ਗਾਨੁਪਸਂਰੋਹਃ ਪੀਡਨਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ ਚੋਸਪਾਕੌ ਚ; ਪੇਸ਼੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥੇਪ੍ਯੇਤਦੇਵ ਚੋਸਸ਼ੋਫਵਰ੍ਜਂ; ਸਿਰਾਗਤੇ ਸਿਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਸਿਰਾਸ਼ੂਲਂ ਸਿਰਾਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ; ਸ੍ਨਾਯੁਗਤੇ ਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਣਂ ਸਂਰਮ੍ਭਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਾ ਰੁਕ੍ ਚ; ਸ੍ਰੋਤੋਗਤੇ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਗੁਣਹਾਨਿਃ; ਧਮਨੀਸ੍ਥੇ ਸਫੇਨਂ ਰਕ੍ਤਮੀਰਯਨ੍ਨਨਿਲਃ ਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਙ੍ਗਮਰ੍ਦਃ ਪਿਪਾਸਾ ਹਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਚ; ਅਸ੍ਥਿਗਤੇ ਵਿਵਿਧਵੇਦਨਾਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ ਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ; ਅਸ੍ਥਿਵਿਵਰਗਤੇਸ੍ਥਿਪੂਰ੍ਣਤਾਸ੍ਥਿਤੋਦਃ ਸਂਹਰ੍ਸੋ ਬਲਵਾਂਸ਼੍ਚ; ਸਨ੍ਧਿਗਤੇਸ੍ਥਿਵਚ੍ਚੇਸ੍ਟੋਪਰਮਸ਼੍ਚ; ਕੋਸ੍ਠਗਤ ਆਟੋਪਾਨਾਹੌ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਹਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਵ੍ਰਣਮੁਖਾਤ੍; ਮਰ੍ਮਗਤੇ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਵਚ੍ਚੇਸ੍ਟਤੇ | ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਗਤਿਸੁ ਸ਼ਲ੍ਯੇਸ੍ਵੇਤਾਨ੍ਯੇਵ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਸ੍ਪਸ੍ਟਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੧੦||
तत्र शल्यलक्षणमुच्यमानमुपधारय | तद्द्विधं सामान्यं वैशेषिकं च | श्यावं पिडकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्राविणं बुद्बुदवदुन्नतं मृदुमांसं च व्रणं जानीयात् सशल्योऽयमिति; सामान्यमेतल्लक्षणमुक्तम् | वैशेषिकं तु- त्वग्गते विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश्च; मांसगते शोफाभि(ति)वृद्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषपाकौ च; पेश्यन्तरस्थेऽप्येतदेव चोषशोफवर्जं; सिरागते सिराध्मानं सिराशूलं सिराशोफश्च; स्नायुगते स्नायुजालोत्क्षेपणं संरम्भश्चोग्रा रुक् च; स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्मगुणहानिः; धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छत्यङ्गमर्दः पिपासा हृल्लासश्च; अस्थिगते विविधवेदनाप्रादुर्भावः शोफश्च; अस्थिविवरगतेऽस्थिपूर्णताऽस्थितोदः संहर्षो बलवांश्च; सन्धिगतेऽस्थिवच्चेष्टोपरमश्च; कोष्ठगत आटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनं च व्रणमुखात्; मर्मगते मर्मविद्धवच्चेष्टते | सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यस्पष्टानि भवन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸੁ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਹ੍ਨਮ੍| ਉਪਧਾਰਯ ਸ਼ਣੁ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼੍ਯਾਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਡਕਾਚਿਤਮਿਤਿ ਪਿਡਕਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਭਿਧਾਯ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੋਸਃ ਚੂਸ੍ਯਤ ਇਵ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਪਿਪਾਸੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਚੋਸਸ਼ੋਫਵਰ੍ਜਂ ਪਾਕਾਭਾਵਾਤ੍| ਸ੍ਨਾਯੁਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਣਂ ਸ੍ਨਾਯੁਸਮੂਹਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਯਨਂ, ਸਂਰਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਗੁਣਹਾਨਿਰਿਤਿ ਰਸਾਦਿਵਹਾਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਰਸਾਦਿਵਹਨਾਦਿਕਰ੍ਮ, ਗੁਣਾਃ ਪੁਨਰੇਸਾਂ ਵਾਤਾਦਿਵਹਾਨਾਮਰੁਣਪੀਤਸਿਤਰਕ੍ਤਾਦਯੋ ਵਰ੍ਣਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਹਾਨਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਧਮਨੀਸ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦਃ ਸ੍ਫੁਟਨਿਕਾ, ਹਲ੍ਲਾਸਃ ਅਸਕਤ੍ਸ੍ਠੀਵਨਮ੍| ਸਂਹਰ੍ਸ ਇਤਿ ਮਾਰੁਤੋਪਦ੍ਰਵੋ ਰੋਮਾਞ੍ਚਪ੍ਰਾਯੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ ‘ਸਂਹਰ੍ਸਃ ਸਙ੍ਘਟਨਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਚੇਸ੍ਟੋਪਰਮ ਇਤਿ ਆਕੁਞ੍ਚਨਪ੍ਰਸਾਰਣਾਦਿਹਾਨਿਃ| ਕੋਸ੍ਠਗਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਟੋਪਃ ਸਤੋਦੋ ਵਾਤਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਃ, ਆਨਾਹੋ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦਿਨਿਰੋਧਃ| ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਵਤ੍ ਚੇਸ੍ਟਤੇ ਇਤਿ ਸਿਰਾਦਿਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧੇ ਯਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਚੇਸ੍ਟਤੇ ਚੇਸ੍ਟਾਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਸ੍ਥੂਲਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਭਿਧਾਯ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਲ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਗਤਿਸੁ ਸ਼ਲ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਅਸ੍ਪਸ੍ਟਾਨਿ ਇਤਿ ਅਸ੍ਫੁਟਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੦||
Adhikarana ੧੦ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯਲ੍ਪਾਨਿ ਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਾਨਾਮਨੁਲੋਮਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਨਿ ਰੋਹਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤਃਸਿਰਾਤ੍ਵਕ੍ਪੇਸ਼੍ਯਸ੍ਥਿਵਿਵਰੇਸਃ | ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਵ੍ਯਾਯਾਮਾਭਿਘਾਤਾਜੀਰ੍ਣੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚਲਿਤਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਬਾਧਨ੍ਤੇ ||੧੧||
महान्त्यल्पानि वा शुद्धदेहानामनुलोमसन्निविष्टानि रोहन्ति विशेषतः कण्ठस्रोतःसिरात्वक्पेश्यस्थिविवरेषः | दोषप्रकोपव्यायामाभिघाताजीर्णेभ्यः प्रचलितानि पुनर्बाधन्ते ||११||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ਲ੍ਯਪ੍ਰਨਸ੍ਟਸ੍ਯ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਹਾਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਾਨਾਮਿਤਿ ਵਾਤਾਦ੍ਯਦੂਸਿਤਦੇਹਾਨਾਂ ਪਾਕਾਭਾਵਾਦ੍ਰੋਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨੁਲੋਮਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਨੀਤਿ ਰੋਮਮਾਨੁਕੂਲ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਇਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਕਣ੍ਠਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ‘ਰੋਹਨ੍ਤਿ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਮਹਾਨ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਮਦੂਨ੍ਯਲ੍ਪਾਨਿ’ ਇਤਿ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਯਦਿ ਰੂਢਾਨ੍ਯਪ੍ਯਦੋਸਕਰਾਣਿ ਤਤ੍ ਕਿਂ ਤੇਸਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨਾਹਰਣੇਨ ਚੇਤ੍ਯਾਹ- ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧||
Adhikarana ੧੧ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਤਤ੍ਰ, ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਨਸ੍ਟੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਮਨ੍ਮਾਸਯਵਗੋਧੂਮਗੋਮਯਮਦਿਤਾਯਾਂ ਤ੍ਵਚਿ ਯਤ੍ਰ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵੇਦਨਾ ਵਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍, ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਘਤਮਚ੍ਚਨ੍ਦਨਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਯਾਂ ਸ਼ਲ੍ਯੋਸ੍ਮਣਾਸ਼ੁ ਵਿਸਰਤਿ ਘਤਮੁਪਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਚਾਲੇਪੋ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍; ਮਾਂਸਪ੍ਰਨਸ੍ਟੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸੈਰਵਿਰੁਦ੍ਧੈਰਾਤੁਰਮੁਪਪਾਦਯੇਤ੍, ਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਿਥਿਲੀਭੂਤਮਨਵਬਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੁਭ੍ਯਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਸਂਰਮ੍ਭਂ ਵੇਦਨਾਂ ਵਾ ਜਨਯਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍; ਕੋਸ੍ਠਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਪੇਸ਼ੀਵਿਵਰੇਸ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਮੇਵਮੇਵ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ; ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਨਸ੍ਟੇ ਖਣ੍ਡਚਕ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਯਾਨੇ ਵ੍ਯਾਧਿਤਮਾਰੋਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਸਮੇਧ੍ਵਨਿ ਯਾਯਾਤ੍ ਯਤ੍ਰ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵੇਦਨਾ ਵਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍; ਅਸ੍ਥਿਪ੍ਰਨਸ੍ਟੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਬਨ੍ਧਨਪੀਡਨਾਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਮੁਪਾਚਰੇਤ੍, ਯਤ੍ਰ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵੇਦਨਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍; ਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਨਸ੍ਟੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਸਨ੍ਧੀਨ੍ ਪ੍ਰਸਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਬਨ੍ਧਨਪੀਡਨੈਃ ਭਸ਼ਮੁਪਾਚਰੇਤ੍, ਯਤ੍ਰ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵੇਦਨਾ ਵਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍, ਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਨਸ੍ਟੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਸਨ੍ਧੀਨ੍ ਪ੍ਰਸਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਬਨ੍ਧਨਪੀਡਨੈਰ੍ਭਸ਼ਮੁਪਾਚਰੇਤ੍; ਯਤ੍ਰ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵੇਦਨਾ ਵਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍, ਮਰ੍ਮਪ੍ਰਨਸ੍ਟੇ ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਭਾਵਾਨ੍ਮਰ੍ਮਣਾਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰੀਕ੍ਸਣਂ ਭਵਤਿ ||੧੨||
तत्र, त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगोधूमगोमयमृदितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, स्त्यानघृतमृच्चन्दनकल्कैर्वा प्रदिग्धायां शल्योष्मणाऽऽशु विसरति घृतमुपशुष्यति चालेपो यत्र तत्र शल्यं विजानीयात्; मांसप्रनष्टे स्नेहस्वेदादिभिः क्रियाविशेषैरविरुद्धैरातुरमुपपादयेत्, कर्शितस्य तु शिथिलीभूतमनवबद्धं क्षुभ्यमाणं यत्र संरम्भं वेदनां वा जनयति तत्र शल्यं विजानीयात्; कोष्ठास्थिसन्धिपेशीविवरेष्ववस्थितमेवमेव परीक्षेत; सिराधमनीस्रोतःस्नायुप्रनष्टे खण्डचक्रसंयुक्ते याने व्याधितमारोप्याशु विषमेऽध्वनि यायात् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्; अस्थिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशमुपाचरेत्, यत्र संरम्भो वेदना भवति तत्र शल्यं विजानीयात्; सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैः भृशमुपाचरेत्, यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैर्भृशमुपाचरेत्; यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, मर्मप्रनष्टे त्वनन्यभावान्मर्मणामुक्तं परीक्षणं भवति ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਵਗਾਦਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਰਾਗਸ਼ੋਥਾਭਿਸਮ੍ਭਵਃ| ਆਸ਼ੁ ਵਿਸਰਤੀਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਮਾਂਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸੈਃ ਸਹਾਤੁਰਮੁਪਪਾਦਯੇਤ੍ ਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਆਤੁਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਿਥਿਲੀਭੂਤਮਨਵਬਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੁਭ੍ਯਮਾਣਂ ‘ਸ਼ਲ੍ਯਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ, ਕ੍ਸੁਭ੍ਯਮਾਣਮਿਤਿ ਚਲਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮੇਵੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਨ੍ਯਾਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਖਣ੍ਡਚਕ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਯਾਨ ਇਤਿ ਖਣ੍ਡਿਤਚਕ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤੇ ਰਥ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਰੋਪ੍ਯੇਤਿ ਆਰੋਹ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਵਿਸਮੇਧ੍ਵਨਿ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਮਾਰ੍ਗੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਯੁਕ੍ਤਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਰ੍ਮਪ੍ਰਨਸ੍ਟੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਵਸ੍ਟਸੁ ਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਿਤ੍ਯਨਨ੍ਯਭਾਵਾਨ੍ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯੇ ਤ੍ਵਗਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ ਪਰੀਕ੍ਸਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨||
Adhikarana ੧੨ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਮਪਿ ਚ ਹਸ੍ਤਿਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਪਰ੍ਵਤਦ੍ਰੁਮਾਰੋਹਣਧਨੁਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਦ੍ਰੁਤਯਾਨਨਿਯੁਦ੍ਧਾਧ੍ਵਗਮਨਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਪ੍ਰਤਰਣ- ਵ੍ਯਾਯਾਮੈਰ੍ਜਮ੍ਭੋਦ੍ਗਾਰਕਾਸਕ੍ਸਵਥੁਸ੍ਠੀਵਨਹਸਨਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੈਰ੍ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼ੁਕ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗੈਰ੍ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵੇਦਨਾ ਵਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ||੧੩||
सामान्यलक्षमपि च हस्तिस्कन्धाश्वपृष्ठपर्वतद्रुमारोहणधनुर्व्यायामद्रुतयाननियुद्धाध्वगमनलङ्घनप्लवनप्रतरण- व्यायामैर्जृम्भोद्गारकासक्षवथुष्ठीवनहसनप्राणायामैर्वातमूत्रपुरीषशुक्रोत्सर्गैर्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯਮਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਟਸ੍ਵਪਿ ਤ੍ਵਗਾਦਿਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਹਸ੍ਤਿਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਸਹਾਰੋਹਣਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਧਨੁਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ ਇਤਿ ਧਨੁਰਾਕਰ੍ਸਣਜਨਿਤਸ਼੍ਰਮਃ, ਦ੍ਰੁਤਯਾਨਮਿਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਮਨਂ, ਨਿਯੁਦ੍ਧਂ ਬਾਹੁਯੁਦ੍ਧਂ, ਲਙ੍ਘਨਮਿਤਿ ਕੁਡ੍ਯਾਦੀਨਾਮੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯਾਤਿਕ੍ਰਮਣਂ, ਪ੍ਲਵਨਂ ਉਤ੍ਪਤਨਂ, ਪ੍ਰਤਰਣਂ ਨਦ੍ਯਾਦੌ, ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ ਸ਼ਰੀਰਾਯਾਸਜਨਕਂ ਕਰ੍ਮ| ਜਮ੍ਭੇਤਿ ਪੀਤੈਕਮਾਰੁਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮੁਖੇਨ ਪਰਿਮੋਕ੍ਸਣਂ, ਉਦ੍ਗਾਰੇਤਿ ਉਦ੍ਗਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰੁਦ੍ਗਿਰਣਮੁਦ੍ਗਾਰਃ, ਕਾਸੇਤਿ ਦੋਸਦੁਸ੍ਟੋਦਾਨਾਨੁਗਤਪ੍ਰਾਣਵਾਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਗਮਨਂ ਭਿਨ੍ਨਕਾਂਸ੍ਯਧ੍ਵਨਿਕਂ ਕਾਸਃ, ਕ੍ਸਵਥੁਰਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤੋਵਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨਯੋਰਾਕੁਲਿਤਯੋਰ੍ਨਾਸਾਵਿਵਰਤੋ ਨਿਰ੍ਗਮਨਂ ਕ੍ਸਵਥੁਃ, ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਕਫਾਦੇਸ੍ਥੂਤ੍ਕਰਣਂ, ਹਸਨਂ ਹਾਸੋ ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਵਚਃਕਤ੍ਯਜਾਤਸ੍ਯ ਹਾਸ੍ਯਰਸਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਯੀਭਾਵੋਙ੍ਗਕਪੋਲਨਾਸੌਸ੍ਠਸ੍ਪਨ੍ਦਨਲਕ੍ਸਣਃ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੇਤਿ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੋਰਾਯਮਨਮਵਰੋਧਨਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਃ, ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਮੋਚਨਮ੍| ਕੇਚਿਦ੍ ‘ਯਤ੍ਰ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵੇਦਨਾ ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ’ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਉਤ੍ਸਰ੍ਗੇਰ੍ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਤੋਦਾਦਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪਾਕਰਾਗਸ਼ੋਥਾਦਯਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਪਿਡਕਾਚਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਾਨਿ; ਏਤਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਹਸ੍ਤਿਸ੍ਕਨ੍ਧਾਰੋਹਣਾਦੀਨਿ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਨਿ; ਯਤ ਏਤੈਰੇਵ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਪਿਡਕਾਚਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਲਕ੍ਸਯਿਤਵ੍ਯਮ੍; ਇਤ੍ਯਨਯੋਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਪਾਠਯੋਰ੍ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍||੧੩||
Adhikarana ੧੩ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੋਦਾਦਯੋ ਦੇਸ਼ੇ ਸੁਪ੍ਤਤਾ ਗੁਰੁਤਾਪਿ ਚ | ਘਟ੍ਟਤੇ ਬਹੁਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੂਯਤੇ ਰੁਜ੍ਯਤੇਪਿ ਚ ||੧੪|| ਆਤੁਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਂ ਦੇਸ਼ਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਤਿ | ਸਂਵਾਹ੍ਯਮਾਨੋ ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੫||
भवन्ति चात्र- यस्मिंस्तोदादयो देशे सुप्तता गुरुताऽपि च | घट्टते बहुशो यत्र शूयते रुज्यतेऽपि च ||१४|| आतुरश्चापि यं देशमभीक्ष्णं परिरक्षति | संवाह्यमानो बहुशस्तत्र शल्यं विनिर्दिशेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਰਾਜਾਰ੍ਸਿਃ ਪੁਨਰ੍ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵੇ| ਤੋਦਾਦਯੋ ‘ਭਵਨ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ ਰਾਗਪਾਕਾਦਯਃ| ਸੁਪ੍ਤਤਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਨਭਿਜ੍ਞਤ੍ਵਮ੍| ਘਟ੍ਟਤੇ ਬਹੁਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰੇਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਾਰਂਵਾਰਂ ਪੁਰੁਸਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਘਟ੍ਟਤੇ ਚਾਲਯਤਿ| ਤੁਦ੍ਯਤੇਪਿ ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪੀਡਾਯਾ ਅਤਿਸ਼ਯਖ੍ਯਾਪਨਂ ਨ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਿਃ| ਆਤੁਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਂ ਦੇਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤੁਰੋ ਯਂ ਦੇਸ਼ਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਨਵਰਤਂ ਰਕ੍ਸਤਿ, ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਃ? ਸਂਵਾਹ੍ਯਮਾਨੋ ਮਦ੍ਯਮਾਨਃ, ਕਥਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਾਰਂਵਾਰਂ; ਏਤੇਨ ਯਦਾ ਯਦਾਤੁਰੋ ਮਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਤਦਾ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੪-੧੫||
Adhikarana ੧੪ (੧੬-੧੭) · Śloka ੧੭
ਅਲ੍ਪਾਬਾਧਮਸ਼ੂਨਂ ਚ ਨੀਰੁਜਂ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਮ੍ | ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਮਦੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਰਾਘਟ੍ਟਮਨੁਨ੍ਨਤਮ੍ ||੧੬|| ਏਸਣ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਯਥਾਮਾਰ੍ਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ | ਪ੍ਰਸਾਰਾਕੁਞ੍ਚਨਾਨ੍ਨੂਨਂ ਨਿਃਸ਼ਲ੍ਯਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੭||
अल्पाबाधमशूनं च नीरुजं निरुपद्रवम् | प्रसन्नं मृदुपर्यन्तं निराघट्टमनुन्नतम् ||१६|| एषण्या सर्वतो दृष्ट्वा यथामार्गं चिकित्सकः | प्रसाराकुञ्चनान्नूनं निःशल्यमिति निर्दिशेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਃਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਲ੍ਪਾਬਾਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲ੍ਪਾਬਾਧਮ੍ ਅਲ੍ਪਦੁਃਖਮ੍| ਨੀਰੁਜਂ ਨਿਰ੍ਗਤਸ਼ੂਲਾਦਿਵੇਦਨਮ੍| ਮਦੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਦ੍ਵਨ੍ਤਮ੍, ਨਿਰਾਘਟ੍ਟਂ ਨਿਸ਼੍ਚਲਮ੍| ਏਸਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਕੋ ਵੈਧਃ, ਨਿਃਸ਼ਲ੍ਯਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ਕਥਯੇਤ੍; ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ? ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ, ਕਯਾ ਏਸਣ੍ਯਾ ਲੋਹਾਦਿਸ਼ਲਾਕਯਾ, ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ, ਕਥਂ? ਯਥਾਮਾਰ੍ਗਂ ਮਾਰ੍ਗਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ; ਕਥਂ ਕਥਯੇਤ੍ ਨੂਨਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ, ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਦਾਕੁਞ੍ਚਨਾਚ੍ਚ ਅਲ੍ਪਾਪਿ ਯਦਿ ਬਾਧਾ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਅਲ੍ਪਬਾਧਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਲ੍ਪਤਾਪਂ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ,| ਕੇਚਿਤ ‘ਅਨੁਨ੍ਨਤਮ੍’ ਇਤਿ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਸ਼ੂਨਮਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਗਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍||੧੬-੧੭||
Adhikarana ੧੫ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਅਸ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਭਜ੍ਯਤੇ ਤੁ ਸ਼ਲ੍ਯਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ | ਪ੍ਰਾਯੋ ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਮਾਯਸਂ ਚੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ||੧੮||
अस्थ्यात्मकं भज्यते तु शल्यमन्तश्च शीर्यते | प्रायो निर्भुज्यते शार्ङ्गमायसं चेति निश्चयः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਆਹਰਣੋਪਯੋਗਿਨੀਂ ਹੇਤੁਭੇਦੇਨਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਸ਼ਲ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ਮਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਜਂ; ਭਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨੈਵਾਸ੍ਯਾਹਰਣੇਵਯਵਾਨ੍ਤਰਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਹਰਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯਃ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਸ਼ਟਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ‘ਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਵੇਣੁਦਾਰੁਪਲਾਨਿ ਤੁ ਨ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ’ ਇਤ੍ਯਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਅਤ੍ਰ ਤੁ ‘ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਕਥਯਤਿ, ਤਤ੍ਕਥਂ ਨ ਵਿਰੋਧਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤ ਇਤਿ ਚਕਾਰੋ ਵਿਸਯਭੇਦਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ; ਤੇਨ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦੇਵਾਸ੍ਥਨਾਂ ਸ਼ੀਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਨ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਿਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਕੁਟਿਲੀਭਵਤਿ| ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਮਿਤਿ ਸ਼ਙ੍ਗਮਯਮ੍| ਆਯਸਂ ਚੇਤਿ ਲੋਹਮਯਮਪਿ ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮||
Adhikarana ੧੬ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਵਾਰ੍ਕ੍ਸਵੈਣਵਤਾਰ੍ਣਾਨਿ ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤੁ ਨੋ ਯਦਿ | ਪਚਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਤਾਨਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ||੧੯||
वार्क्षवैणवतार्णानि निर्ह्रियन्ते तु नो यदि | पचन्ति रक्तं मांसं च क्षिप्रमेतानि देहिनाम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਰ੍ਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਘ੍ਨੇ ਮਰ੍ਮਣਿ ਪਾਕਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਪਤਿਤਾਨਾਮਵਸ਼੍ਯਮਨਿਰ੍ਹਰਣੀਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਾਰ੍ਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਂ ਵਕ੍ਸਮਯਂ, ਵੈਣਵਂ ਵੇਣੁਮਯਂ, ਤਾਰ੍ਣਂ ਤਣਮਯਮ੍| ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤੁ ਨੋ ਯਦੀਤਿ ਅਨਿਰ੍ਹਰਣਂ ਚ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਪ੍ਰਾਣਹਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਪਚਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਰ੍ਕ੍ਸਾਦੀਨਿ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਪਾਕਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਪਤਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ||੧੯||
Adhikarana ੧੭ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਕਾਨਕਂ ਰਾਜਤਂ ਤਾਮ੍ਰਂ ਰੈਤਿਕਂ ਤ੍ਰਪੁ ਸੀਸਕਮ੍ | ਚਿਰਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਵਿਲੀਯਨ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਤੇਜਃਪ੍ਰਤਾਪਨਾਤ੍ ||੨੦||
कानकं राजतं ताम्रं रैतिकं त्रपु सीसकम् | चिरस्थानाद्विलीयन्ते पित्ततेजःप्रतापनात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਪ੍ਰਾਣਹਰਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਕਾਨਕਾਦੀਨਾਮਨਾਹਰਣੇਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਾਨਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੈਤਿਕਮਿਤਿ ਰੀਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਲਭੇਦਃ, ਤਨ੍ਮਯਂ ਰੈਤਿਕਮ੍| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਰੈਤਿਕਮਿਤਿ ਪਦਂ ਵਿਹਾਯ ਕਸ੍ਣਾਯਸ੍ਤ੍ਰਪੁਸੀਸਕਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੨੦||
Adhikarana ੧੮ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼ੀਤਾ ਮਦਵੋ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇਪੀਦਸ਼ਾ ਮਤਾਃ | ਦ੍ਰਵੀਭੂਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਕਤ੍ਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਧਾਤੁਭਿਃ ||੨੧||
स्वभावशीता मृदवो ये चान्येऽपीदृशा मताः | द्रवीभूताः शरीरेऽस्मिन्नेकत्वं यान्ति धातुभिः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਕਾਂਸ੍ਯਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਕਾਨਕਾਦਿਧਰ੍ਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਵਭਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੧||
Adhikarana ੧੯ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਵਿਸਾਣਦਨ੍ਤਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਵੇਣੁਦਾਰੁਪਲਾਨਿ ਤੁ | ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਨ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮਨ੍ਮਯਾਨਿ ਚ ||੨੨||
विषाणदन्तकेशास्थिवेणुदारुपलानि तु | शल्यानि न विशीर्यन्ते शरीरे मृन्मयानि च ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰੇਸਾਂ ਚਿਰਕਾਲਸਂਸ੍ਥਿਤਾਵਪਿ ਨ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਭਿਰੇਕਤ੍ਵਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸਾਣੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵਿਸਾਣਂ ਸ਼ਙ੍ਗਂ, ਦਾਰੁ ਕਾਸ੍ਠਂ, ਉਪਲਃ ਪਾਸਾਣਃ, ਨ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਨ ਸ਼ਟਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਨ੍ਮਯਾਨਿ ਮਤ੍ਤਿਕਾਮਯਾਨਿ||੨੨||
Adhikarana ੨੦ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪਞ੍ਚਗਤਿਮਤ੍ਤ੍ਵਗਾਦਿਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਸੁ | ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਟਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ||੨੩||
द्विविधं पञ्चगतिमत्त्वगादिव्रणवस्तुषु | यो वेत्ति विष्टितं शल्यं स राज्ञः कर्तुमर्हति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਅਧ੍ਯਾਯਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਕਰ੍ਣੀ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼੍ਚੇਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਰੀਰਾਗਨ੍ਤੁਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪਞ੍ਚਗਤਿਮਦਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਰ੍ਵਾਚੀਨਤਿਰ੍ਯਗਜੁਗਤਿਕਮ੍| ਤ੍ਵਗਾਦਿਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਿਤਿ ਤ੍ਵਗਾਦਿਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਸ੍ਟਾਸੁ ਵਿਸ੍ਟਿਤਂ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਰਾਜਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਧਾਨਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਰ੍ਤੁਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਕਰ੍ਤੁਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਰ੍ਹਤਿ ਯੋਗ੍ਯੋ ਭਵਤਿ| ‘ਯੋ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯਧਿਸ੍ਠਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੨੩||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੨੬
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੬||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने प्रनष्टशल्यविज्ञानीयो नाम षड्विंशतितमोऽध्यायः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੬||