Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
nānauṣadhisamavāyāttridōṣaghnaḥ , śuklatvāt saumyaḥ; tasya saumyasyāpi satō dahanapacanadāraṇādiśaktiraviruddhā, āgnēyauṣadhiguṇabhūyiṣṭhatvāt kaṭuka uṣṇastīkṣṇaḥ pācanō vilayanaḥ śōdhanō rōpaṇaḥ śōṣaṇaḥ stambhanō lēkhanaḥ kr̥myāmakaphakuṣṭhaviṣamēdasāmupahantā puṁstvasya cātisēvitaḥ ||5||
View original
नानौषधिसमवायात्त्रिदोषघ्नः , शुक्लत्वात् सौम्यः; तस्य सौम्यस्यापि सतो दहनपचनदारणादिशक्तिरविरुद्धा, आग्नेयौषधिगुणभूयिष्ठत्वात् कटुक उष्णस्तीक्ष्णः पाचनो विलयनः शोधनो रोपणः शोषणः स्तम्भनो लेखनः कृम्यामकफकुष्ठविषमेदसामुपहन्ता पुंस्त्वस्य चातिसेवितः ||५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
kṣāraguṇakarmāha- nānauṣadhisamavāyādityādi| samavāyaḥ saṁyōgaḥ; yatō'yaṁ kṣārō'nēkauṣadhisamavāyāttridōṣaghnaḥ, ataḥ pittārśaḥsvapi yaugikatvamasya| śuklatvāt saumya ityasyāgrē kēcidapiśabdaṁ luptanirdiṣṭaṁ varṇayanti, vyākhyānayanti ca- na kēvalamuṣṇaḥ saumyō'pīti, tēnāsya vakṣyamāṇamuṣṇatvamapi na virudhyatē| dahanapacanadāraṇaśaktiraviruddhā himānīvat| pācana iti dvividhō'pi kṣāraḥ; atra vraṇaśōthasya pratisāraṇīyaḥ pācanaḥ, annājīrṇasya pānīyaḥ| vilayanaḥ śōphasya vātakaphabhūyiṣṭasya| śōdhanō duṣṭavraṇasya, rōpaṇaḥ śuddhavraṇasya, atra yōgaśaktiprabhāvāttilayavakalkavat kṣārasya śōdhanarōpaṇatvaṁ na virudhyatē; śōdhana ēvāyaṁ kṣāraḥ, śuddhastu vraṇaḥ svayamēva rōhatītyanyē; na hi śuddhē vraṇē rōpaṇārthaṁ kṣārō'vacāryatē sirādikṣaṇanabhayāt, tasmāt pāramparyēṇa rōpaṇa iti; kēcidasya rōpaṇatvaṁ na paṭhantyēva| śōṣaṇō vraṇaklēdasya| stambhanaḥ śōṇitātipravr̥ttēḥ| upahantr̥śabdaḥ kr̥myādibhiḥ saha pratyēkaṁ sambadhyatē; kr̥mayō bāhyābhyantarāḥ, tēṣāṁ dvividhaḥ kṣāra upahantā; āmaḥ apakvarasaḥ, mēdasaḥ pānīya ēvōpahantā; puṁstvasya śukrasya||5||