Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತಃ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः सिराव्यधविधिं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಸಿರಾವರ್ಣವಿಭಕ್ತ್ಯನನ್ತರಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಧ್ಯಾವ್ಯಧ್ಯಸಿರಸ್ಯ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿರ್ಯುಜ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana ೨ (೩) · Śloka ೩
ಬಾಲಸ್ಥವಿರರೂಕ್ಷಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಭೀರುಪರಿಶ್ರಾನ್ತಮದ್ಯಪಾಧ್ವಸ್ತ್ರೀಕರ್ಶಿತವಮಿತವಿರಿಕ್ತಾಸ್ಥಾಪಿತಾನುವಾಸಿತಜಾಗರಿತಕ್ಲೀಬಕೃಶಗರ್ಭಿಣೀನಾಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಶೋಷಪ್ರವೃದ್ಧಜ್ವರಾಕ್ಷೇಪಕಪಕ್ಷಾಘಾತೋಪವಾಸಪಿಪಾಸಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಪ್ರಪೀಡಿತಾನಾಂ ಚ ಸಿರಾಂ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್ , ಯಾಶ್ಚಾವ್ಯಧ್ಯಾಃ, ವ್ಯಧ್ಯಾಶ್ಚಾದೃಷ್ಟಾಃ, ದೃಷ್ಟಾಶ್ಚಾಯನ್ತ್ರಿತಾಃ, ಯನ್ತ್ರಿತಾಶ್ಚಾನುತ್ಥಿತಾ ಇತಿ ||೩||
बालस्थविररूक्षक्षतक्षीणभीरुपरिश्रान्तमद्यपाध्वस्त्रीकर्शितवमितविरिक्तास्थापितानुवासितजागरितक्लीबकृशगर्भिणीनां कासश्वासशोषप्रवृद्धज्वराक्षेपकपक्षाघातोपवासपिपासामूर्च्छाप्रपीडितानां च सिरां न विध्येत् , याश्चाव्यध्याः, व्यध्याश्चादृष्टाः, दृष्टाश्चायन्त्रिताः, यन्त्रिताश्चानुत्थिता इति ||३||
🔊 Audio coming soon
ಬಾಲೇತ್ಯಾದಿ|- ಬಾಲಸ್ಥವಿರಯೋರಸಮ್ಪೂರ್ಣಕ್ಷೀಣಧಾತುತ್ವಾತ್ ಸಿರಾಂ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ರೂಕ್ಷಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ವಾತಪ್ರಕೋಪಭಯಾತ್ ಸಿರಾಂ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್; ಕ್ಷತ ಇತಿ ಉರಃಕ್ಷತಯುಕ್ತಃ ಖಡ್ಗಾದ್ಯಭಿಹತೋ ವಾ, ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷೀಣಧಾತುಃ; ಗಯೀ ತು “ಕ್ಷತೇನ ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಸ್ತಸ್ಯಾನಿಲವ್ಯಾಧಿಭಯಾನ್ನ ವಿಧ್ಯೇತ್” ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ| ಭೀರೋಶ್ಚ ತಮೋಬಹುಲತ್ವಾಲ್ಲೋಹಿತದರ್ಶನೇನ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಯಾನ್ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಶ್ರಮಕುಪಿತೋ ವಾತಃ ಶೋಣಿತಾವಸೇಚನೇನಾತಿಪ್ರಾಬಲ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶರೀರವ್ಯಾಪಾದಕಃ ಸ್ಯಾತ್| ಮದ್ಯಪಸ್ಯ ಮದವಿಕ್ಷಿಪ್ತಚಿತ್ತಸ್ಯಾತಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಕರತ್ವಾತ್| ಅಧ್ವಸ್ತ್ರೀಕರ್ಶಿತಸ್ಯ ವಾತಪ್ರಕೋಪಭಯಾನ್ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ವಾನ್ತವಿರಿಕ್ತಯೋರಕೃತಸಂಸರ್ಜನಯೋರಪೀತಸ್ನೇಹಯೋರ್ವಮನವಿರೇಕಾನನ್ತರಮೇವ ವಾತಪ್ರಕೋಪಭಯಾತ್ ಸಿರಾಂ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಆಸ್ಥಾಪಿತಜಾಗರಿತಯೋರ್ಮರುತ್ಪ್ರಕೋಪಭಯಾನ್ನ ವಿಧ್ಯೇತ್, ಅನುವಾಸಿತಸ್ಯ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಭೂಯೋಽಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಭಯಾತ್, ಕ್ಲೀಬಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನಧಾತುಕ್ಷಯೇಣಾಲ್ಪಸತ್ತ್ವತ್ವೇನ ಚ ನಿಶ್ಚಿತವಿನಾಶಾತ್, ಕೃಶಸ್ಯ ಗರ್ಭಿಣೀನಾಂ ಚೋಪಕ್ಷೀಣಧಾತುತ್ವಾದ್ದೇಹಸನ್ದೇಹಭಯಾತ್, ಕಾಸಶ್ವಾಸಶೋಷಿಣಾಮಪ್ಯಪಚೀಯಮಾನಧಾತುತ್ವೇನ ದೇಹಸನ್ದೇಹಭಯಾನ್ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಪ್ರವೃದ್ಧಜ್ವರಸ್ಯಾಸೃಕ್ಸ್ರಾವೇಣ ಪ್ರಲಾಪಾದಿಭಯಾತ್ ಸಿರಾಂ ನ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಯಾಶ್ಚಾವ್ಯಧ್ಯಾ ಇತಿ ಅಶೇಷಾವ್ಯಧ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗೇನೋಕ್ತಮಿತಿ ನ ಪುನರುಕ್ತಮ್||೩||
Adhikarana ೩ (೪) · Śloka ೪
ಶೋಣಿತಾವಸೇಕಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ವಿಕಾರಾಃ ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಾಸ್ತೇಷು ಚಾಪಕ್ವೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚಾನುಕ್ತೇಷು ಯಥಾಭ್ಯಾಸಂ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಚ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ ||೪||
शोणितावसेकसाध्याश्च ये विकाराः प्रागभिहितास्तेषु चापक्वेष्वन्येषु चानुक्तेषु यथाभ्यासं यथान्यायं च सिरां विध्येत् ||४||
🔊 Audio coming soon
ಶೋಣಿತಾವಸೇಕಸಾಧ್ಯಾ ಇತಿ “ತ್ವಗ್ದೋಷಾ ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಶೋಫಾ” (ಸೂ.೧೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಶೋಣಿತವರ್ಣನೀಯೇ ಉಕ್ತಾಃ| ತೇಷು ಚಾಪಕ್ವೇಷ್ವಿತಿ ಯದ್ಯಪಿ ರಕ್ತಾಭಾವಾತ್ ಪಕ್ವಾನಾಂ ರಕ್ತಸ್ರುತಿರ್ನ ಕ್ರಿಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಾದೇವಾಪಕ್ವಗ್ರಹಣಂ ಲಭ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಬಾಹ್ಯೋಪಕ್ರಮೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಶೋಣಿತಾವಸೇಕಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಖ್ಯಾಪನಾಯಾಪಕ್ವಗ್ರಹಣಂ ಕೃತಮ್| ಅನ್ಯೇಷು ಚಾನುಕ್ತೇಷ್ವಿತಿ ಯೇ ವಿಪಾಕಾಭಿಮುಖಾಃ ಶೋಣಿತಾವಸೇಕಸಾಧ್ಯೇಷ್ವನಭಿಹಿತಾಸ್ತೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥಾಭ್ಯಾಸಮಿತಿ ಯಥಾಸಮೀಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥಾನ್ಯಾಯಮಿತಿ ನ್ಯಾಯಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿಕಸ್ಯಾನತಿಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಯಥಾನ್ಯಾಯಮ್||೪||
Adhikarana ೪ (೫) · Śloka ೫
ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾನಾಮಪಿ ಚ ವಿಷೋಪಸರ್ಗೇ ಆತ್ಯಯಿಕೇ ಚ ಸಿರಾವ್ಯಧನಮಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮ್ ||೫||
प्रतिषिद्धानामपि च विषोपसर्गे आत्ययिके च सिराव्यधनमप्रतिषिद्धम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಕಾರಣವಶಾನ್ನಿಷಿದ್ಧಾನಾಮಪಿ ಶೋಣಿತಾವಸೇಕಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾನಾಮಪೀತಿ ಬಾಲಸ್ಥವಿರಾದೀನಾಮ್| ಆತ್ಯಯಿಕೇ ಇತಿ ಅತ್ಯಯೋ ವಿನಾಶೋ ಭವತ್ಯಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾತ್ಯಯಿಕೋ ವಿದ್ರಧ್ಯಾದಿರನನ್ಯಸಾಧ್ಯಃ||೫||
Adhikarana ೫ (೬) · Śloka ೬
ತತ್ರ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಮಾತುರಂ ಯಥಾದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ ದ್ರವಪ್ರಾಯಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಂ ಯವಾಗೂಂ ಪೀತವನ್ತಂ ವಾ ಯಥಾಕಾಲಮುಪಸ್ಥಾಪ್ಯಾಸೀನಂ ಸ್ಥಿತಂ ವಾ ಪ್ರಾಣಾನಬಾಧಮಾನೋ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟಚರ್ಮಾನ್ತರ್ವಲ್ಕಲಲತಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಯನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ ನಾತಿಗಾಢಂ ನಾತಿಶಿಥಿಲಂ ಶರೀರಪ್ರದೇಶಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಶಸ್ತ್ರಮಾದಾಯ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ ||೬||
तत्र स्निग्धस्विन्नमातुरं यथादोषप्रत्यनीकं द्रवप्रायमन्नं भुक्तवन्तं यवागूं पीतवन्तं वा यथाकालमुपस्थाप्यासीनं स्थितं वा प्राणानबाधमानो वस्त्रपट्टचर्मान्तर्वल्कललतानामन्यतमेन यन्त्रयित्वा नातिगाढं नातिशिथिलं शरीरप्रदेशमासाद्य प्राप्तं शस्त्रमादाय सिरां विध्येत् ||६||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ಯ ಪೂರ್ವಕರ್ಮವಿಧಿಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯ ಪ್ರಧಾನಕರ್ಮವಿಧಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೇತಿ ವಾಕ್ಯೋಪಕ್ರಮೇ| ಆತುರಮಿತಿ ಅತ್ರಾತುರಗ್ರಹಣಂ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ರಕ್ತಂ ನ ಸ್ರಾವಯೇದಿತಿ ಬೋಧನಾರ್ಥಮ್| ದ್ರವಪ್ರಾಯಮಿತಿ ರಕ್ತೋತ್ಕ್ಲೇಶನಾರ್ಥಂ ದ್ರವಾಧಿಕಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಮ್| ಯವಾಗೂಂ ಪೀತವನ್ತಂ ವೇತಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಯಥಾಕಾಲಮಿತಿ ವರ್ಷಾದಿಷು ವ್ಯಭ್ರಾದಿಕಾಲಾನತಿಕ್ರಮೇಣ| ಉಪಸ್ಥಾಪ್ಯ ಸನ್ನಿಧಾನೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ| ಆಸೀನಮ್ ಉಪವಿಷ್ಟಂ, ಸ್ಥಿತಮ್ ಊರ್ಧ್ವೀಭೂತಮ್| ನಾತಿಗಾಢಂ ನಾತಿಶಿಥಿಲಮಿತಿ ನಾತಿಗಾಢಮುತ್ತಮಾಙ್ಗೇ, ನಾತಿಶಿಥಿಲಂ ಶಾಖಾಸು| ಶರೀರಪ್ರದೇಶಮಾಸಾದ್ಯೇತಿ ಮರ್ಮರಹಿತಂ ಶರೀರಪ್ರದೇಶಂ ಗೃಹೀತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಶಸ್ತ್ರಮಿತಿ ಉಪಯುಕ್ತಂ ಶಸ್ತ್ರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೬||
Adhikarana ೬ (೭) · Śloka ೭
ನೈವಾತಿಶೀತೇ ನಾತ್ಯುಷ್ಣೇ ನ ಪ್ರವಾತೇ ನ ಚಾಭ್ರಿತೇ | ಸಿರಾಣಾಂ ವ್ಯಧನಂ ಕಾರ್ಯಮರೋಗೇ ವಾ ಕದಾಚನ ||೭||
नैवातिशीते नात्युष्णे न प्रवाते न चाभ्रिते | सिराणां व्यधनं कार्यमरोगे वा कदाचन ||७||
🔊 Audio coming soon
ನೈವೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭ್ರಿತ ಇತಿ ಅಭ್ರಾಣಿ ಸಞ್ಜಾತಾನಿ ಯತ್ರ ದಿನೇ ತದಭ್ರಿತಂ ದಿನಂ, ತಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ||೭||
Adhikarana ೭ (೮) · Śloka ೮
ತತ್ರ ವ್ಯಧ್ಯಸಿರಂ ಪುರುಷಂ ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಮುಖಮರತ್ನಿಮಾತ್ರೋಚ್ಛ್ರಿತೇ ಉಪವೇಶ್ಯಾಸನೇ ಸಕ್ಥ್ನೋರಾಕುಞ್ಚಿತಯೋರ್ನಿವೇಶ್ಯ ಕೂರ್ಪರೇ ಸನ್ಧಿದ್ವಯಸ್ಯೋಪರಿ ಹಸ್ತಾವನ್ತರ್ಗೂಢಾಙ್ಗುಷ್ಠಕೃತಮುಷ್ಟೀ ಮನ್ಯಯೋಃ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಯನ್ತ್ರಣಶಾಟಕಂ ಗ್ರೀವಾಮುಷ್ಟ್ಯೋರುಪರಿ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯಾನ್ಯೇನ ಪುರುಷೇಣ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ಥಿತೇನ ವಾಮಹಸ್ತೇನೋತ್ತಾನೇನ ಶಾಟಕಾನ್ತದ್ವಯಂ ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ತತೋ ಬ್ರೂಯಾತ್- ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೇನ ಸಿರೋತ್ಥಾಪನಾರ್ಥಂ ನಾತ್ಯಾಯತಶಿಥಿಲಂ ಯನ್ತ್ರಮಾವೇಷ್ಟಯೇತಿ, ಅಸೃಕ್ಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಂ ಚ ಯನ್ತ್ರಂ ಪೃಷ್ಠಮಧ್ಯೇ ಪೀಡಯೇತಿ, ಕರ್ಮಪುರುಷಂ ಚ ವಾಯುಪೂರ್ಣಮುಖಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ; ಏಷ ಉತ್ತಮಾಙ್ಗಗತಾನಾಮನ್ತರ್ಮುಖವರ್ಜಾನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ವ್ಯಧನೇ ಯನ್ತ್ರಣವಿಧಿಃ | ಪಾದವ್ಯಧ್ಯಸಿರಸ್ಯ ಪಾದಂ ಸಮೇ ಸ್ಥಾನೇ ಸುಸ್ಥಿತಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾಽನ್ಯಂ ಪಾದಮೀಷತ್ಸಙ್ಕುಚಿತಮುಚ್ಚೈಃ ಕೃತ್ವಾ ವ್ಯಧ್ಯಸಿರಂ ಪಾದಂ ಜಾನುಸನ್ಧೇರಧಃ ಶಾಟಕೇನಾವೇಷ್ಟ್ಯ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಗುಲ್ಫಂ ವ್ಯಧ್ಯಪ್ರದೇಶಸ್ಯೋಪರಿ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಪ್ಲೋತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಬದ್ಧ್ವಾ ವಾ ಪಾದಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ | ಅಥೋಪರಿಷ್ಠಾದ್ಧಸ್ತೌ ಗೂಢಾಙ್ಗುಷ್ಠಕೃತಮುಷ್ಟೀ ಸಮ್ಯಗಾಸನೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ಯನ್ತ್ರಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಹಸ್ತಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ | ಗೃಧ್ರಸೀವಿಶ್ವಾಚ್ಯೋಃ ಸಙ್ಕುಚಿತಜಾನುಕೂರ್ಪರಸ್ಯ | ಶ್ರೋಣೀಪೃಷ್ಠಸ್ಕನ್ಧೇಷೂನ್ನಾಮಿತಪೃಷ್ಠಸ್ಯಾವಾಕ್ಶಿರಸ್ಕಸ್ಯೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ | ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಪೃಷ್ಠಸ್ಯ ವಿಧ್ಯೇತ್ | ಉದರೋರಸೋಃ ಪ್ರಸಾರಿತೋರಸ್ಕಸ್ಯೋನ್ನಾಮಿತಶಿರಸ್ಕಸ್ಯ ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತದೇಹಸ್ಯ | ಬಾಹುಭ್ಯಾಮವಲಮ್ಬಮಾನದೇಹಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ | ಅನಾಮಿತಮೇಢ್ರಸ್ಯ ಮೇಢ್ರೇ | ಉನ್ನಮಿತವಿದಷ್ಟಜಿಹ್ವಾಗ್ರಸ್ಯಾಧೋಜಿಹ್ವಾಯಾಮ್ | ಅತಿವ್ಯಾತ್ತಾನನಸ್ಯ ತಾಲುನಿ ದನ್ತಮೂಲೇಷು ಚ | ಏವಂ ಯನ್ತ್ರೋಪಾಯಾನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸಿರೋತ್ಥಾಪನಹೇತೂನ್ ಬುದ್ಧ್ಯಾಽವೇಕ್ಷ್ಯ ಶರೀರವಶೇನ ವ್ಯಾಧಿವಶೇನ ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೮||
तत्र व्यध्यसिरं पुरुषं प्रत्यादित्यमुखमरत्निमात्रोच्छ्रिते उपवेश्यासने सक्थ्नोराकुञ्चितयोर्निवेश्य कूर्परे सन्धिद्वयस्योपरि हस्तावन्तर्गूढाङ्गुष्ठकृतमुष्टी मन्ययोः स्थापयित्वा यन्त्रणशाटकं ग्रीवामुष्ट्योरुपरि परिक्षिप्यान्येन पुरुषेण पश्चात्स्थितेन वामहस्तेनोत्तानेन शाटकान्तद्वयं ग्राहयित्वा ततो ब्रूयात्- दक्षिणहस्तेन सिरोत्थापनार्थं नात्यायतशिथिलं यन्त्रमावेष्टयेति, असृक्स्रावणार्थं च यन्त्रं पृष्ठमध्ये पीडयेति, कर्मपुरुषं च वायुपूर्णमुखं स्थापयेत् ; एष उत्तमाङ्गगतानामन्तर्मुखवर्जानां सिराणां व्यधने यन्त्रणविधिः | पादव्यध्यसिरस्य पादं समे स्थाने सुस्थितं स्थापयित्वाऽन्यं पादमीषत्सङ्कुचितमुच्चैः कृत्वा व्यध्यसिरं पादं जानुसन्धेरधः शाटकेनावेष्ट्य हस्ताभ्यां प्रपीड्य गुल्फं व्यध्यप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोतादीनामन्यतमेन बद्ध्वा वा पादसिरां विध्येत् | अथोपरिष्ठाद्धस्तौ गूढाङ्गुष्ठकृतमुष्टी सम्यगासने स्थापयित्वा सुखोपविष्टस्य पूर्ववद्यन्त्रं बद्ध्वा हस्तसिरां विध्येत् | गृध्रसीविश्वाच्योः सङ्कुचितजानुकूर्परस्य | श्रोणीपृष्ठस्कन्धेषून्नामितपृष्ठस्यावाक्शिरस्कस्योपविष्टस्य | विस्फूर्जितपृष्ठस्य विध्येत् | उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नामितशिरस्कस्य विस्फूर्जितदेहस्य | बाहुभ्यामवलम्बमानदेहस्य पार्श्वयोः | अनामितमेढ्रस्य मेढ्रे | उन्नमितविदष्टजिह्वाग्रस्याधोजिह्वायाम् | अतिव्यात्ताननस्य तालुनि दन्तमूलेषु च | एवं यन्त्रोपायानन्यांश्च सिरोत्थापनहेतून् बुद्ध्याऽवेक्ष्य शरीरवशेन व्याधिवशेन च विदध्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಮುತ್ತಮಾಙ್ಗಸಕ್ಥಿಪಾಣಿದ್ವಯಪೃಷ್ಠೋದರವಕ್ಷೋಮೇಢ್ರಜಿಹ್ವಾದಿಷು ಸಿರಾಣಾಂ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣೋತ್ಥಾಪನಂ ತಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅರತ್ನಿಮಾತ್ರೋಚ್ಛ್ರಿತೇ ಇತಿ ಕನಿಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಪ್ರಮಿತಹಸ್ತಮಾತ್ರೋಚ್ಛ್ರಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸನ್ಧಿದ್ವಯಸ್ಯೋಪರೀತಿ ಜಾನುಸನ್ಧಿದ್ವಯಸ್ಯೋಪರಿ ಕೂರ್ಪರೇ ನಿವೇಶ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕರ್ಮಪುರುಷಮಿತಿ ಯಸ್ಯ ಸಿರಾವ್ಯಧನಂ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಕರ್ಮಪುರುಷಃ| ಅನ್ತರ್ಮುಖವರ್ಜಾನಾಮಿತಿ ಮುಖಾನ್ತರ್ಗತವರ್ಜಿತಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಪಾದವ್ಯಧ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ಲೋತಾದೀನಾಮಿತಿ ಪ್ಲೋತಂ ವಸ್ತ್ರಮ್, ಆದಿಶಬ್ದಾದ್ವಲ್ಕಲಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಅಥೋಪರಿಷ್ಠಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ವ್ಯಧ್ಯಪ್ರದೇಶಸ್ಯೋಪರಿ ಚತುರಙ್ಗುಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಗೃಧ್ರಸೀತ್ಯಾದಿ ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಂ ಸಙ್ಕುಚಿತಜಾನೋಃ, ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ ಸಙ್ಕುಚಿತಕೂರ್ಪರಸ್ಯ, ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇದಿತಿ ಪೂರ್ವವಾಕ್ಯಾತ್ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಶ್ರೋಣೀಪೃಷ್ಠಸ್ಕನ್ಧೇಷ್ವಿತಿ ಸಿರಾಮಿತಿ ಪೂರ್ವತರವಾಕ್ಯಾತ್ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಕೀದೃಶಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯೇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯ ವಿಶೇಷಣತ್ರಯಮಾಹ - ಉನ್ನಾಮಿತಪೃಷ್ಠಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಮಾಯಾಮಿತಂ ಪೃಷ್ಠಂ ಯೇನ ಸಃ, ತಥಾ| ಉದರೋರಸೋಃ ಪ್ರಸಾರಿತೋರಸ್ಕಸ್ಯೋನ್ನಮಿತಶಿರಸ್ಕಸ್ಯ ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತದೇಹಸ್ಯ ‘ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತದೇಹಸ್ಯೇತಿ ಆಯಾಮಿತಮಧ್ಯಶರೀರಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವನಾಮಿತಮೇಢ್ರಸ್ಯೇತಿ ಸ್ತಬ್ಧಮೇವಾವನಾಮಿತಂ ಮೇಢ್ರಂ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ, ತಸ್ಯ ಮೇಢ್ರೇ ‘ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅನುಕ್ತಾನಾಮಪಿ ಯನ್ತ್ರಣಪ್ರಕಾರಾಣಾಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವೀಕ್ಷಣೇನ ಕರಣೀಯತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ||೮||
Adhikarana ೮ (೯) · Śloka ೯
ಮಾಂಸಲೇಷ್ವವಕಾಶೇಷು ಯವಮಾತ್ರಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ಅತೋಽನ್ಯಥಾಽರ್ಧಯವಮಾತ್ರಂ ವ್ರೀಹಿಮಾತ್ರಂ ವಾ ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನ, ಅಸ್ಥ್ನಾಮುಪರಿ ಕುಠಾರಿಕಯಾ ವಿಧ್ಯೇದರ್ಧಯವಮಾತ್ರಮ್ ||೯||
मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं शस्त्रं निदध्यात्, अतोऽन्यथाऽर्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा व्रीहिमुखेन, अस्थ्नामुपरि कुठारिकया विध्येदर्धयवमात्रम् ||९||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಪ್ರದೇಶವಿಶೇಷೇಣ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನಪ್ರಮಾಣಂ ಶಸ್ತ್ರವಿಶೇಷಂ ಚ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮಾಂಸಲೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಮಾಂಸಲೇಷು ಜಠರಸ್ಫಿಗಾದಿಷು, ಯವಮಾತ್ರಂ ಯವಪ್ರಮಾಣಮ್| ವ್ರೀಹಿರತ್ರ ಪ್ರಧಾನಕಲ್ಪನಯಾ ಶೂಕಧಾನ್ಯಂ, ತತ್ರಾಪಿ ರಕ್ತಶಾಲಿರೇವ||೯||
Adhikarana ೯ (೧೦) · Śloka ೧೦
ವ್ಯಭ್ರೇ ವರ್ಷಾಸು ವಿಧ್ಯೇತ್ತು ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ ತು ಶೀತಲೇ | ಹೇಮನ್ತಕಾಲೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಶಸ್ತ್ರಕಾಲಾಸ್ತ್ರಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೧೦||
व्यभ्रे वर्षासु विध्येत्तु ग्रीष्मकाले तु शीतले | हेमन्तकाले मध्याह्ने शस्त्रकालास्त्रयः स्मृताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ನಿತ್ಯಗಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ಯ ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಾಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧತ್ವಾನ್ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಕಾಲೇಷು ವಿಶೇಷಮಾಹ- ವ್ಯಭ್ರೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಗತಾನಿ ಅಭ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ದಿನೇ ತದ್ ವ್ಯಭ್ರಂ ದಿನಂ ತಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಭ್ರೇ ದಿನೇ, ವರ್ಷಾಸು ವರ್ಷಾಕಾಲೇ, ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ ತು ಶೀತಲೇ ಇತಿ ತೃತೀಯಪ್ರಹರಾನನ್ತರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಹೇಮನ್ತಕಾಲ ಇತಿ ಹೇಮನ್ತಗ್ರಹಣಂ ಶೀತಕಾಲೋಪಲಕ್ಷಣಮ್| ಏತಚ್ಚಾತ್ಯನ್ತಿಕವ್ಯಾಧಿವಶೇನ, ನ ಪುನಃ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ; ತಸ್ಯ ಹಿ ಶರದಾದಿಸಾಧಾರಣ ಏವೈಕಃ ಕಾಲ ಇತಿ||೧೦||
Adhikarana ೧೦ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಸಮ್ಯಕ್ಶಸ್ತ್ರನಿಪಾತೇನ ಧಾರಯಾ ಯಾ ಸ್ರವೇದಸೃಕ್ | ಮುಹೂರ್ತಂ ರುದ್ಧಾ ತಿಷ್ಠೇಚ್ಚ ಸುವಿದ್ಧಾಂ ತಾಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೧೧||
सम्यक्शस्त्रनिपातेन धारया या स्रवेदसृक् | मुहूर्तं रुद्धा तिष्ठेच्च सुविद्धां तां विनिर्दिशेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
ಸುವಿದ್ಧಸಿರಾಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸಮ್ಯಗಿತ್ಯಾದಿ| ಮುಹೂರ್ತಮಿತಿ ಮುಹೂರ್ತಶಬ್ದಃ ಸ್ರವೇದಸೃಗಿತ್ಯತ್ರ ಚ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೧೧||
Adhikarana ೧೧ (೧೨) · Śloka ೧೨
ಯಥಾ ಕುಸುಮ್ಭಪುಷ್ಪೇಭ್ಯಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ರವತಿ ಪೀತಿಕಾ | ತಥಾ ಸಿರಾಸು ವಿದ್ಧಾಸು ದುಷ್ಟಮಗ್ರೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೧೨||
यथा कुसुम्भपुष्पेभ्यः पूर्वं स्रवति पीतिका | तथा सिरासु विद्धासु दुष्टमग्रे प्रवर्तते ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಿರಾಯಾಂ ವಿದ್ಧಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ಪೂರ್ವಂ ದುಷ್ಟಮೇವ ರಕ್ತಂ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ||೧೨||
Adhikarana ೧೨ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಸ್ಯಾತಿಭೀತಸ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ತೃಷಿತಸ್ಯ ಚ | ನ ವಹನ್ತಿ ಸಿರಾ ವಿದ್ಧಾಸ್ತಥಾಽನುತ್ಥಿತಯನ್ತ್ರಿತಾಃ ||೧೩||
मूर्च्छितस्यातिभीतस्य श्रान्तस्य तृषितस्य च | न वहन्ति सिरा विद्धास्तथाऽनुत्थितयन्त्रिताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಸಿರಾಣಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾನಾಮಪ್ಯಸ್ರವಣೇ ಕಾರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಭೀತಾದಿಷ್ವತಿಭಯಾದಿಜನಿತವಾತೇನ ಸಿರಾಮುಖನಿರೋಧಾತ್, ಅನುತ್ಥಿತಯನ್ತ್ರಿತಾನಾಂ ಶೋಣಿತಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಾವಭಿಮುಖೀಭಾವಾಭಾವಾನ್ನ ವಹನ್ತೀತಿ| ಯದ್ಯಪಿ “ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಶ್ರಮಾರ್ತಾನಾಂ” (ಸೂ.೧೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋದಿತೇನಾಯಮರ್ಥ ಉಕ್ತಸ್ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರಕರಣಾನ್ತರತ್ವಾನ್ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್||೧೩||
Adhikarana ೧೩ (೧೪) · Śloka ೧೪
ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛಯಾಽಭಿಹತಸ್ಯ ಚ | ಭೂಯೋಽಪರಾಹ್ಣೇ ವಿಸ್ರಾವ್ಯಾ ಸಾಽಪರೇದ್ಯುಸ್ತ್ರ್ಯಹೇಽಪಿ ವಾ ||೧೪||
क्षीणस्य बहुदोषस्य मूर्च्छयाऽभिहतस्य च | भूयोऽपराह्णे विस्राव्या साऽपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा ||१४||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾವಶ್ಯಸ್ರಾವಣೀಯೇ ಶೋಣಿತೇ ಕ್ರಮಸ್ರಾವಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕ್ಷೀಣಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ಚ್ಛಯಾಽಭಿಹಿತಸ್ಯೇತಿ ಅಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾಪೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೪||
Adhikarana ೧೪ (೧೫) · Śloka ೧೫
ರಕ್ತಂ ಸಶೇಷದೋಷಂ ತು ಕುರ್ಯಾದಪಿ ವಿಚಕ್ಷಣಃ | ನ ಚಾತಿನಿಃಸ್ರುತಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೇಷಂ ಸಂಶಮನೈರ್ಜಯೇತ್ ||೧೫||
रक्तं सशेषदोषं तु कुर्यादपि विचक्षणः | न चातिनिःस्रुतं कुर्याच्छेषं संशमनैर्जयेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷೀಣೇಽತಿಸ್ರಾವಣಸ್ಯ ಬಹುದೋಷಕರತ್ವಾನ್ನಿಷೇಧಂ ಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ರಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೫||
Adhikarana ೧೫ (೧೬) · Śloka ೧೬
ಬಲಿನೋ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ವಯಃಸ್ಥಸ್ಯ ಶರೀರಿಣಃ | ಪರಂ ಪ್ರಮಾಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣೇ ||೧೬||
बलिनो बहुदोषस्य वयःस्थस्य शरीरिणः | परं प्रमाणमिच्छन्ति प्रस्थं शोणितमोक्षणे ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಾರ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಾನಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- “ವಮನೇ ಚ ವಿರೇಕೇ ಚ ತಥಾ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣೇ| ಸಾರ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ”- ಇತಿ||೧೬||
Adhikarana ೧೬ (೧೭) · Śloka ೧೭
ತತ್ರ ಪಾದದಾಹಪಾದಹರ್ಷಚಿಪ್ಪವಿಸರ್ಪವಾತಶೋಣಿತವಾತಕಣ್ಟಕವಿಚರ್ಚಿಕಾಪಾದದಾರೀಪ್ರಭೃತಿಷು ಕ್ಷಿಪ್ರಮರ್ಮಣ ಉಪರಿಷ್ಠಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್, ಶ್ಲೀಪದೇ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಯಥಾ ವಕ್ಷ್ಯತೇ, ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶಿರಃ- ಖಞ್ಜಪಙ್ಗುಲವಾತವೇದನಾಸು ಜಙ್ಘಾಯಾಂ ಗುಲ್ಫಸ್ಯೋಪರಿ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ, ಅಪಚ್ಯಾಮಿನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಧಸ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ, ಜಾನುಸನ್ಧೇರುಪರ್ಯಧೋ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಂ, ಊರುಮೂಲಸಂಶ್ರಿತಾಂ ಗಲಗಣ್ಡೇ, ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ; ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಾಮಬಾಹೌ ಕೂರ್ಪರಸನ್ಧೇರಭ್ಯನ್ತರತೋ ಬಾಹುಮಧ್ಯೇ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾನಾಮಿಕಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಾ, ಏವಂ ದಕ್ಷಿಣಬಾಹೌ ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯೇ (ಕಫೋದರೇ ಚ,) ಏತಾಮೇವ ಚ ಕಾಸಶ್ವಾಸಯೋರಪ್ಯಾದಿಶನ್ತಿ, ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಮಿವ ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ, ಶ್ರೋಣಿಂ ಪ್ರತಿ ಸಮನ್ತಾದ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಂ ಶೂಲಿನ್ಯಾಂ, ಪರಿವರ್ತಿಕೋಪದಂಶಶೂಕದೋಷಶುಕ್ರವ್ಯಾಪತ್ಸು ಮೇಢ್ರಮಧ್ಯೇ, (ವೃಷಣಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧ್ಯಾಂ, ನಾಭೇರಧಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಸೇವನ್ಯಾ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ದಕೋದರೇ ,) ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕಕ್ಷಾಸ್ತನಯೋರನ್ತರೇಽನ್ತರ್ವಿದ್ರಧೌ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೇ ಚ, ಬಾಹುಶೋಷಾವಬಾಹುಕಯೋರಪ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತ್ಯಂಸಯೋರನ್ತರೇ, ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗತಾಂ ತೃತೀಯಕೇ, ಅಧಃಸ್ಕನ್ಧಸನ್ಧಿಗತಾಮನ್ಯತರಪಾರ್ಶ್ವಸಂಸ್ಥಿತಾಂ ಚತುರ್ಥಕೇ, ಹನುಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗತಾಮಪಸ್ಮಾರೇ, ಶಙ್ಖಕೇಶಾನ್ತಸನ್ಧಿಗತಾಮುರೋಽಪಾಙ್ಗಲಲಾಟೇಷು ಚೋನ್ಮಾದೇ, ಜಿಹ್ವಾರೋಗೇಷ್ವಧೋಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ದನ್ತವ್ಯಾಧಿಷು ಚ, ತಾಲುನಿ ತಾಲವ್ಯೇಷು, ಕರ್ಣಯೋರುಪರಿ ಸಮನ್ತಾತ್ ಕರ್ಣಶೂಲೇ ತದ್ರೋಗೇಷು ಚ, ಗನ್ಧಾಗ್ರಹಣೇ ನಾಸಾರೋಗೇಷು ಚ ನಾಸಾಗ್ರೇ, ತಿಮಿರಾಕ್ಷಿಪಾಕಪ್ರಭೃತಿಷ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಯೇಷೂಪನಾಸಿಕೇ ಲಾಲಾಟ್ಯಾಮಪಾಙ್ಗ್ಯಾಂ ವಾ, ಏತಾ ಏವ ಶಿರೋರೋಗಾಧಿಮನ್ಥಪ್ರಭೃತಿಷು ರೋಗೇಷ್ವಿತಿ ||೧೭||
तत्र पाददाहपादहर्षचिप्पविसर्पवातशोणितवातकण्टकविचर्चिकापाददारीप्रभृतिषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्ठाद् द्व्यङ्गुले व्रीहिमुखेन सिरां विध्येत्, श्लीपदे तच्चिकित्सिते यथा वक्ष्यते, क्रोष्टुकशिरः- खञ्जपङ्गुलवातवेदनासु जङ्घायां गुल्फस्योपरि चतुरङ्गुले, अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले, जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले गृध्रस्यां, ऊरुमूलसंश्रितां गलगण्डे, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ; विशेषतस्तु वामबाहौ कूर्परसन्धेरभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीह्नि कनिष्ठिकानामिकयोर्मध्ये वा, एवं दक्षिणबाहौ यकृद्दाल्ये (कफोदरे च,) एतामेव च कासश्वासयोरप्यादिशन्ति, गृध्रस्यामिव विश्वाच्यां, श्रोणिं प्रति समन्ताद् द्व्यङ्गुले प्रवाहिकायां शूलिन्यां, परिवर्तिकोपदंशशूकदोषशुक्रव्यापत्सु मेढ्रमध्ये, (वृषणयोः पार्श्वे मूत्रवृद्ध्यां, नाभेरधश्चतुरङ्गुले सेवन्या वामपार्श्वे दकोदरे ,) वामपार्श्वे कक्षास्तनयोरन्तरेऽन्तर्विद्रधौ पार्श्वशूले च, बाहुशोषावबाहुकयोरप्येके वदन्त्यंसयोरन्तरे, त्रिकसन्धिमध्यगतां तृतीयके, अधःस्कन्धसन्धिगतामन्यतरपार्श्वसंस्थितां चतुर्थके, हनुसन्धिमध्यगतामपस्मारे, शङ्खकेशान्तसन्धिगतामुरोऽपाङ्गललाटेषु चोन्मादे, जिह्वारोगेष्वधोजिह्वायां दन्तव्याधिषु च, तालुनि तालव्येषु, कर्णयोरुपरि समन्तात् कर्णशूले तद्रोगेषु च, गन्धाग्रहणे नासारोगेषु च नासाग्रे, तिमिराक्षिपाकप्रभृतिष्वक्ष्यामयेषूपनासिके लालाट्यामपाङ्ग्यां वा, एता एव शिरोरोगाधिमन्थप्रभृतिषु रोगेष्विति ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ನಿಯತದೇಹದೇಶಗತರೋಗವಿಶೇಷೇಣ ವ್ಯಧ್ಯಾನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ದೇಹದೇಶವಿಶೇಷಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾದನ್ಯೇಽಪಿ ಪಾದರೋಗಾ ರಕ್ತಾನುಬನ್ಧಿದೋಷಜಾತಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಯಥಾ ವಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ ಶ್ಲೀಪದಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ವಕ್ಷ್ಯತೇ, ತಥಾ ಶ್ಲೀಪದೇ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶಿರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷಾದಿಷು ವಾತವೇದನಾಸು ಜಙ್ಘಾಯಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ತತ್ರಾಪಿ ಪ್ರದೇಶವಿಶೇಷಜ್ಞಾನಾಯಾಹ- ಗುಲ್ಫಸ್ಯೋಪರೀತ್ಯಾದಿ| ಅಪಚ್ಯಾಮಿತಿ ಉತ್ಪನ್ನಮಾತ್ರಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ನ ತು ರೂಢಾಯಾಂ, ತಸ್ಯಾಂ “ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತಿ ದ್ವೇ ದಶ ಚಾಙ್ಗುಲಾನಿ” (ಚಿ.೧೮) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಏತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾದ್ಧಸ್ತಯೋರಪಿ ದಾಹಾದಯೋ ರೋಗಾ ಭವನ್ತ್ಯತೋ ಬಾಹುಗ್ರಹಣಂ ಕೃತಮ್| ಕಿಂ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಸಕ್ಥಿಬಾಹ್ವೋಃ ಸಮಾನಃ ಸಿರಾವ್ಯಧ ಆಹೋಸ್ವಿತ್ ಕುತ್ರಚಿದ್ಭಿನ್ನ ಇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿಶೇಷತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೂರ್ಪರಸನ್ಧೇರಿತ್ಯತ್ರ ಸನ್ಧಿಶಬ್ದೇನ ಸನ್ಧಿಸಮೀಪ ಉಚ್ಯತೇ, ಸನ್ಧೌ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನಸ್ಯ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್| ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯೇ ಇತಿ ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯುದರಸ್ಯ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತಾಮೇವ ದಕ್ಷಿಣಬಾಹುಮಧ್ಯಾಶ್ರಿತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಾಸಶ್ವಾಸಯೋರಿತಿ ಕಫೋತ್ಯಯೋಃ ಕಫಾವೃತಮಾರುತಜನ್ಯಯೋರ್ವಾ| ಗಯೀ ತು “ಕಾಸಶ್ವಾಸಯೋರಲ್ಪಯೋರ್ಮಾರ್ಗವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ, ನತೂದ್ರಿಕ್ತಯೋಃ, ತತ್ರ ಸಿರಾವ್ಯಧಪ್ರತಿಷೇಧಸ್ಯ ಪ್ರಾಗೇವ ಪ್ರತಿಪಾದಿತತ್ವಾತ್” ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ| ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಮಿವ- ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ ಯಥಾ ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಂ ಜಾನುಸನ್ಧೇರುಪರ್ಯಧೋ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ, ಏವಂ ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ ಕೂರ್ಪರಸನ್ಧೇರುಪರ್ಯಧೋ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶ್ರೋಣಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶೂಲಿನ್ಯಾಮಿತಿ ಕಾಲೇನಾನುಬನ್ಧಭೂತರಕ್ತಾವೃತವಾತಕೃತಶೂಲಯುಕ್ತಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪರಿವರ್ತಿಕಾ “ಮರ್ದನಾತ್ ಪೀಡನಾದ್ವಾಯುಃ” (ನಿ.೧೩) ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರೋಕ್ತಲಿಙ್ಗಾ| ವೃಷಣಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರವೃದ್ಧ್ಯಾಮಿತಿ ಪರಿಪಕ್ವಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸೇವನ್ಯಾ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವ ಇತಿ ಸೇವನೀಪ್ರದೇಶಾದ್ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟೇ ತು “ವಿದ್ರಧೌ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೇ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಕಕ್ಷಾಸ್ತನಾನ್ತರಸ್ಥಾಂ” (ಅ.ಸಂ.ಸೂ.೩೬) ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೈವ ಪಾರ್ಶ್ವಶಬ್ದೋಪಾದಾನಂ ಕೃತಂ, ತಸ್ಮಾದತ್ರಾಪಿ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಗ್ರಹಣಂ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೋಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ಯದಾ ಶೂಲವಿದ್ರಧೀ ಭವತಸ್ತದಾ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕಕ್ಷಾಸ್ತನಾನ್ತರಸ್ಥಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ‘ಏತಾಮೇವ ಕಫೋದರೇ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಪಾಠೋ ನ ಸಙ್ಗಚ್ಛತೇ, ಯತೋ ‘ದಕ್ಷಿಣಬಾಹೌ ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯೇ ಕಫೋದರೇ ಚ’ ಇತಿ ಪ್ರಾಗೇವ ಕಫೋದರೇ ಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಿತತ್ವಾತ್| ಬಾಹುಶೋಷೇತ್ಯಾದಿ| ಶೋಣಿತಾವೃತವಾತಜನಿತಯೋರ್ಬಾಹುಶೋಷಾವಬಾಹುಕಯೋರಪ್ಯಂಸಯೋಃ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ, ನತು ಕೇವಲವಾತಕೃತಯೋರಿತ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತಿ, ಪರಮತಂ ಚಾಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮನುಮತಮೇವೇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಃ| ಗಯೀ ತು “ಬಾಹುಮಧ್ಯೇ ಬಾಹುಶೋಷಾವಬಾಹುಕಯೋರಪ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತ್ಯಂಸಯೋರನ್ತರೇ” ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ- ಬಾಹುಶೋಷಾಽವಬಾಹುಕಯೋರ್ಬಾಹುಮಧ್ಯೇ ಕೂರ್ಪರಾಂಸಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಮತಾನ್ತರಮಾಹ- ಏಕೇ ವದನ್ತ್ಯಂಸಯೋರನ್ತರ ಇತಿ| ನನು ಚಾನ್ಯತ್ರಾವಬಾಹುಕಾದಿತಿ ಸಿರಾವ್ಯಧಪ್ರತಿಷೇಧಾತ್ ಕಥಮತ್ರ ಸಿರಾವ್ಯಧೋ ವಿಹಿತಃ? ನೈವಮ್, ಅನ್ಯತ್ರಾವಬಾಹುಕಾದಿತ್ಯನೇನ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಾವೇಕ್ಷಣಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧೋ, ನ ತು ಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ಯತಿ ತತ್ರೈವ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ವರ್ಣಯಿಷ್ಯಾಮಃ| ಬಾಹುಶೋಷೇ ಚ ಕೇವಲಾನಿಲಜೇಽಪ್ಯವಸ್ಥಾವಶಾತ್ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ; ತಥಾ ಹ್ಯುಷ್ಣಾಮ್ಬುಲವಣಾದೇರ್ವಾತಹರಸ್ಯೋಪಯೋಗಾತ್ ಕುಪಿತೇನ ಶೋಣಿತೇನಾವೃತೋ ವಾತೋ ಯದಾ ವೇದನಾಕಾರೀ ತದಾ ಸಿರಾವ್ಯಧ ಇತಿ| ತ್ರಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅಂಸಯೋರನ್ತರ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇನಾಂಸಯೋರನ್ತರೇ ಯಸ್ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಸ್ತತ್ಸಮೀಪಗತಾಂ, ನ ಪುನಸ್ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗತಾಂ, ತ್ರಿಕಸನ್ಧೇರ್ಮರ್ಮತ್ವಾತ್| ಅಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಕನ್ಧಸನ್ಧೇರಧೋಗತಾಂ ವಾಮದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಯೋರೇಕತರಪಾರ್ಶ್ವಸಂಶ್ರಿತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇದಿತಿ ಸಮುದಾಯಾರ್ಥಃ| ಹನ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಹನುಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗತಾಂ ಹನುಸಮೀಪಸನ್ಧಿಮಧ್ಯಗತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಙ್ಖೇತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದತ್ರ ‘ಉನ್ಮಾದೇಽಪಸ್ಮಾರೇ ಚ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಸ್ಮಾರಸ್ಯ ಪಾಠೋ ನ ಸಙ್ಗಚ್ಛತೇ, ತಥಾಚ ವಾಗ್ಭಟಃ- “ಉರೋಽಪಾಙ್ಗಲಲಾಟಸ್ಥಾಮುನ್ಮಾದೇಽಪಸ್ಮೃತೌ ಪುನಃ| ಹನುಸನ್ಧೌ ಸಮುದ್ಭೂತಾಂ ಸಿರಾಂ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಗಾಮಿನೀಮ್”- (ವಾ.ಸೂ.೨೭) ಇತಿ| ಜಿಹ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಜಿಹ್ವಾರೋಗೇಷು ಕಣ್ಟಕಾದಿಷು, ದನ್ತವ್ಯಾಧಿಷು ಕೃಮಿದನ್ತಾದಿಷು| ತಾಲು ನೀತ್ಯಾದಿ| ತಾಲವ್ಯೇಷ್ವಿತಿ ತಾಲುಭವೇಷು ವಿಕಾರೇಷು| ಕರ್ಣಯೋರಿತ್ಯಾದಿ ಅತ್ರೋಪರಿಗ್ರಹಣಮಧೋನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ, ವಿಧುರಮರ್ಮಾಶ್ರಿತತ್ವಾದಧೋಭಾಗಸ್ಯ| ಕರ್ಣಶೂಲ ಇತಿ ರಕ್ತಾವೃತಾನಿಲಜೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕರ್ಣರೋಗದ್ವಾರೇಣೈವ ಕರ್ಣಶೂಲೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ತದುಪಾದಾನಂ ವಿಶೇಷಾರ್ಥಮ್| ತದ್ರೋಗೇಷು ಕರ್ಣರೋಗೇಷು| ಗನ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ನಾಸಾರೋಗದ್ವಾರೇಣೈವ ಗನ್ಧಾಗ್ರಹಣೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ವಿಶೇಷಾರ್ಥಮುಪಾದಾನಮ್| ತಿಮಿರೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾಕೋಽಕ್ಷಿಪಾಕಃ| ಉಪನಾಸಿಕೇ ನಾಸಾಸಮೀಪಸ್ಥೇ ಸಿರೇ| ಅಪಾಙ್ಗ್ಯಾ ಭ್ರೂಪುಚ್ಛಾನ್ತಸ್ಥಾ| ಶಿರೋರೋಗಾಧಿಮನ್ಥಪ್ರಭೃತಿಷು ರೋಗೇಷ್ವಿತಿ ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗೇ ಪಠಿತಾರೂಂಷಿಕಾದೇರಪಿ ಗ್ರಹಣಮ್| ಸರ್ವೇಷು ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷು ರಕ್ತಾನುಬನ್ಧಜೇಷು ರಕ್ತಜೇಷು ವಾ ಸಿರಾವ್ಯಧೋ ನಾನ್ಯಾದೃಶೇಷು||೧೭||
Adhikarana ೧೭ (೧೮) · Śloka ೧೮
ದುಷ್ಟವ್ಯಧಾ ವಿಂಶತಿಃ- ದುರ್ವಿದ್ಧಾಽತಿವಿದ್ವಾ ಕುಞ್ಚಿತಾ ಪಿಚ್ಚಿತಾ ಕುಟ್ಟಿತಾಽಪ್ರಸ್ರುತಾಽತ್ಯುದೀರ್ಣಾಽನ್ತೇ ವಿದ್ಧಾ ಪರಿಶುಷ್ಕಾ ಕೂಣಿತಾ ವೇಪಿತಾಽನುತ್ಥಿತವಿದ್ಧಾ ಶಸ್ತ್ರಹತಾ ತಿರ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾವಿದ್ಧಾಽವ್ಯಧ್ಯಾ ವಿದ್ರುತಾ ಧೇನುಕಾ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಿದ್ಧಾ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಮರ್ಮಸು ಚೇತಿ ||೧೮||
दुष्टव्यधा विंशतिः- दुर्विद्धाऽतिविद्वा कुञ्चिता पिच्चिता कुट्टिताऽप्रस्रुताऽत्युदीर्णाऽन्ते विद्धा परिशुष्का कूणिता वेपिताऽनुत्थितविद्धा शस्त्रहता तिर्यग्विद्धाविद्धाऽव्यध्या विद्रुता धेनुका पुनः पुनर्विद्धा सिरास्नाय्वस्थिसन्धिमर्मसु चेति ||१८||
🔊 Audio coming soon
ದುಷ್ಟೋ ವ್ಯಧೋ ಯಾಸಾಂ ತಾ ದುಷ್ಟವ್ಯಧಾಃ| ಕತಿಸಙ್ಖ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ವಿಂಶತಿಃ| ಕಥಂ ವಿಂಶತಿರಿತ್ಯಾಹ- ದುರ್ವಿದ್ಧೇತ್ಯಾದಿ||೧೮||
Adhikarana ೧೮ (೧೯) · Śloka ೧೯
ತತ್ರ ಯಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಧಾಽವ್ಯಕ್ತಮಸೃಕ್ ಸ್ರವತಿ ರುಜಾಶೋಫವತೀ ಚ ಸಾ ದುರ್ವಿದ್ಧಾ, ಪ್ರಮಾಣಾತಿರಿಕ್ತವಿದ್ಧಾಯಾಮನ್ತಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಶೋಣಿತಂ ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಾ ಸಾಽತಿವಿದ್ಧಾ, ಕುಞ್ಚಿತಾಯಾಮಪ್ಯೇವಂ, ಕುಣ್ಠಶಸ್ತ್ರಪ್ರಮಥಿತಾ ಪೃಥುಲೀಭಾವಮಾಪನ್ನಾ ಪಿಚ್ಚಿತಾ, ಅನಾಸಾದಿತಾ ಪುನಃ ಪುನರನ್ತಯೋಶ್ಚ ಬಹುಶಃ ಶಸ್ತ್ರಾಭಿಹತಾ ಕುಟ್ಟಿತಾ, ಶೀತಭಯಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಿರಪ್ರವೃತ್ತಶೋಣಿತಾ ಅಪ್ರಸ್ರುತಾ, ತೀಕ್ಷ್ಣಮಹಾಮುಖಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಧಾಽತ್ಯುದೀರ್ಣಾ, ಅಲ್ಪರಕ್ತಸ್ರಾವಿಣ್ಯನ್ತೇವಿದ್ಧಾ, ಕ್ಷೀಣಶೋಣಿತಸ್ಯಾನಿಲಪೂರ್ಣಾ ಪರಿಶುಷ್ಕಾ, ಚತುರ್ಭಾಗಾಸಾದಿತಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪ್ರವೃತ್ತಶೋಣಿತಾ ಕೂಣಿತಾ, ದುಃಸ್ಥಾನಬನ್ಧನಾದ್ವೇಪಮಾನಾಯಾಃ ಶೋಣಿತಸಮ್ಮೋಹೋ ಭವತಿ ಸಾ ವೇಪಿತಾ, ಅನುತ್ಥಿತವಿದ್ಧಾಯಾಮಪ್ಯೇವಂ, ಛಿನ್ನಾಽತಿಪ್ರವೃತ್ತಶೋಣಿತಾ ಕ್ರಿಯಾಸಙ್ಗಕರೀ ಶಸ್ತ್ರಹತಾ, ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಹಿತಶಸ್ತ್ರಾ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೇಷಾ ತಿರ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾ, ಬಹುಶಃ ಕ್ಷತಾ ಹೀನಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನೇನಾವಿದ್ಧಾ, ಅಶಸ್ತ್ರಕೃತ್ಯಾ ಅವ್ಯಧ್ಯಾ, ಅನವಸ್ಥಿತವಿದ್ಧಾ ವಿದ್ರುತಾ, ಪ್ರದೇಶಸ್ಯ ಬಹುಶೋಽವಘಟ್ಟನಾದಾರೋಹದ್ವ್ಯಧಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಶೋಣಿತಸ್ರಾವಾ ಧೇನುಕಾ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಸ್ತ್ರವ್ಯಧನಾದ್ಬಹುಶೋ ಭಿನ್ನಾ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಿದ್ಧಾ, ಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸಿರಾಸನ್ಧಿಮರ್ಮಸು ವಿದ್ಧಾ ರುಜಾಂ ಶೋಫಂ ವೈಕಲ್ಯಂ ಮರಣಂ ಚಾಪಾದಯತಿ ||೧೯||
तत्र या सूक्ष्मशस्त्रविद्धाऽव्यक्तमसृक् स्रवति रुजाशोफवती च सा दुर्विद्धा, प्रमाणातिरिक्तविद्धायामन्तः प्रविशति शोणितं शोणितातिप्रवृत्तिर्वा साऽतिविद्धा, कुञ्चितायामप्येवं, कुण्ठशस्त्रप्रमथिता पृथुलीभावमापन्ना पिच्चिता, अनासादिता पुनः पुनरन्तयोश्च बहुशः शस्त्राभिहता कुट्टिता, शीतभयमूर्च्छाभिरप्रवृत्तशोणिता अप्रस्रुता, तीक्ष्णमहामुखशस्त्रविद्धाऽत्युदीर्णा, अल्परक्तस्राविण्यन्तेविद्धा, क्षीणशोणितस्यानिलपूर्णा परिशुष्का, चतुर्भागासादिता किञ्चित्प्रवृत्तशोणिता कूणिता, दुःस्थानबन्धनाद्वेपमानायाः शोणितसम्मोहो भवति सा वेपिता, अनुत्थितविद्धायामप्येवं, छिन्नाऽतिप्रवृत्तशोणिता क्रियासङ्गकरी शस्त्रहता, तिर्यक्प्रणिहितशस्त्रा किञ्चिच्छेषा तिर्यग्विद्धा, बहुशः क्षता हीनशस्त्रप्रणिधानेनाविद्धा, अशस्त्रकृत्या अव्यध्या, अनवस्थितविद्धा विद्रुता, प्रदेशस्य बहुशोऽवघट्टनादारोहद्व्यधा मुहुर्मुहुः शोणितस्रावा धेनुका, सूक्ष्मशस्त्रव्यधनाद्बहुशो भिन्ना पुनः पुनर्विद्धा, स्नाय्वस्थिसिरासन्धिमर्मसु विद्धा रुजां शोफं वैकल्यं मरणं चापादयति ||१९||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ದುಷ್ಟವ್ಯಧಾನಾಂ ವಿವರಣಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅವ್ಯಕ್ತಮಿತಿ ಅಲ್ಪತಯಾ ಅಸ್ಪಷ್ಟಮ್| ಅನ್ತಃ ಪ್ರವಿಶತೀತಿ ಶರೀರಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಪ್ರವಿಶತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುಞ್ಚಿತಾಯಾಮಿತಿ ಕುಟಿಲೀಭೂತಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪೃಥುಲೀಭಾವಮಾಪನ್ನೇತಿ ಕುಣ್ಠಶಸ್ತ್ರಾಭಿಪಾತೇನ ಚಿಪ್ಪಟತಯಾ ಪ್ರಸರಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ| ಅನಾಸಾದಿತಾ ಅಪ್ರಾಪ್ತಾ| ಚತುರ್ಭಾಗಾಸಾದಿತೇತಿ ಚತುರ್ಭಾಗೇನ ಪ್ರಾಪ್ತಾ| ವೇಪಮಾನಾಯಾ ಇತಿ ಕಮ್ಪಮಾನಾಯಾಃ| ಶೋಣಿತಸಮ್ಮೋಹಃ ಶೋಣಿತಾಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಛಿನ್ನೇತಿ ದ್ವಿಧಾಭೂತಾ| ಕ್ರಿಯಾಸಙ್ಗಕರೀತಿ ಗಮನಾದಿಕ್ರಿಯಾವಿನಾಶಕರೀ| ಪ್ರದೇಶಸ್ಯೇತಿ ಸಿರಾವ್ಯಧನಪ್ರದೇಶಸ್ಯ, ಬಹುಶೋ ಘಟ್ಟನಾದಿತಿ ಬಹೂನ್ ವಾರಾನ್ ತಾಡನಾತ್| ಆರೋಹದ್ವ್ಯಧಾ ಉಪರ್ಯುಪರ್ಯಾರೋಪಿತಶಸ್ತ್ರಪದಾ, ಅತ ಏವ ತೈಃ ಶಸ್ತ್ರಪದೈರ್ಧೇನುಸ್ತನೇರಿವ ಸ್ರವಣಾದ್ ಧೇನುಕಾ| ಬಹುಶೋ ಭಿನ್ನೇತಿ ‘ಏಕಸ್ಥಾನೇ ಏವ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಆಸು ವ್ಯಾಪತ್ಸು ಪ್ರಾಗೇವ ವ್ಯಾಪತ್ಕಾರಣಪ್ರತಿಷೇಧಃ, ಜಾತಾಸು ತತ್ಕಾರಣವಿಪರೀತಗುಣಾಚರಣಂ, ತತ್ಕಾರಣಜೇಷು ವಿಕಾರೇಷು ಯಥಾಸ್ವಂ ಶಮನೇನ ಪ್ರಶಮನಮಿತಿ||೧೯||
Adhikarana ೧೯ (೨೦) · Śloka ೨೦
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಿರಾಸು ಶಿಕ್ಷಿತೋ ನಾಸ್ತಿ ಚಲಾ ಹ್ಯೇತಾಃ ಸ್ವಭಾವತಃ | ಮತ್ಸ್ಯವತ್ ಪರಿವರ್ತನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನೇನ ತಾಡಯೇತ್ ||೨೦||
भवन्ति चात्र- सिरासु शिक्षितो नास्ति चला ह्येताः स्वभावतः | मत्स्यवत् परिवर्तन्ते तस्माद्यत्नेन ताडयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಿರಾವ್ಯಧನೇ ಯತ್ನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಿರಾಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಶಿಕ್ಷಿತೋಽಭ್ಯಾಸೇನ ನಿಪುಣಃ ಸಿರಾಸು ನಾಸ್ತಿ, ಮತ್ಸ್ಯವಚ್ಚಲನಾತ್; ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ವ್ಯಧೇ ಯತ್ನೋ ವಿಧೇಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೦||
Adhikarana ೨೦ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಅಜಾನತಾ ಗೃಹೀತೇ ತು ಶಸ್ತ್ರೇ ಕಾಯನಿಪಾತಿತೇ | ಭವನ್ತಿ ವ್ಯಾಪದಶ್ಚೈತಾ ಬಹವಶ್ಚಾಪ್ಯುಪದ್ರವಾಃ ||೨೧||
अजानता गृहीते तु शस्त्रे कायनिपातिते | भवन्ति व्यापदश्चैता बहवश्चाप्युपद्रवाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಾನಿಪುಣವೈದ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಪತ್ಸಮ್ಭವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಜಾನತಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೨೧||
Adhikarana ೨೧ (೨೨) · Śloka ೨೨
ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೈರ್ನ ತಥಾ ಲೇಪನೈರಪಿ | ಯಾನ್ತ್ಯಾಶು ವ್ಯಾಧಯಃ ಶಾನ್ತಿಂ ಯಥಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಿರಾವ್ಯಧಾತ್ ||೨೨||
स्नेहादिभिः क्रियायोगैर्न तथा लेपनैरपि | यान्त्याशु व्याधयः शान्तिं यथा सम्यक् सिराव्यधात् ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸ್ನೇಹಾದಿಕರ್ಮಣಃ ಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ಯ ಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರಿತ್ಯಾದಿ||೨೨||
Adhikarana ೨೨ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಸಿರಾವ್ಯಧಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಧಂ ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ | ಯಥಾ ಪ್ರಣಿಹಿತಃ ಸಮ್ಯಗ್ಬಸ್ತಿಃ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ||೨೩||
सिराव्यधश्चिकित्सार्धं शल्यतन्त्रे प्रकीर्तितः | यथा प्रणिहितः सम्यग्बस्तिः कायचिकित्सिते ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಅಧುನಾ ಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಧತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಿರೇತ್ಯಾದಿ| ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಧಮಿತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಧಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಅಪರೇಽರ್ಧಶಬ್ದಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಾಚಕಮಾಹುಃ| (“ಮಾಂಸಮೇದೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾನಃ ಶೋಣಿತಸ್ಯಾವಸೇಚನಾತ್| ಧಮನ್ಯಶ್ಚ ವಿಶುದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ದುಷ್ಟರಕ್ತಾಸ್ತ್ವಚಶ್ಚ ಯಾಃ|| ರಸಸ್ವೇದಾದಿನಿಷ್ಯನ್ದಾದ್ವಿಶುದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ನ ಪುಷ್ಕಲಮ್ ” - ಇತಿ)||೨೩||
Adhikarana ೨೩ (೨೪) · Śloka ೨೪
ತತ್ರ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನವಾನ್ತವಿರಿಕ್ತಾಸ್ಥಾಪಿತಾನುವಸಿತಸಿರಾವಿದ್ಧೈಃ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾನಿ- ಕ್ರೋಧಾಯಾಸಮೈಥುನದಿವಾಸ್ವಪ್ನವಾಗ್ವ್ಯಾಯಾಮಯಾನಾಧ್ಯಯನಸ್ಥಾನಾಸನಚಙ್ಕ್ರಮಣಶೀತವಾತಾತಪವಿರುದ್ಧಾಸಾತ್ಮ್ಯಾಜೀರ್ಣಾನ್ಯಾಬಲಲಾಭಾತ್ , ಮಾಸಮೇಕೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ | ಏತೇಷಾಂ ವಿಸ್ತರಮುಪರಿಷ್ಠಾದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೨೪||
तत्र स्निग्धस्विन्नवान्तविरिक्तास्थापितानुवसितसिराविद्धैः परिहर्तव्यानि- क्रोधायासमैथुनदिवास्वप्नवाग्व्यायामयानाध्ययनस्थानासनचङ्क्रमणशीतवातातपविरुद्धासात्म्याजीर्णान्याबललाभात् , मासमेके मन्यन्ते | एतेषां विस्तरमुपरिष्ठाद्वक्ष्यामः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭಿಃ ಪುರುಷೈಃ ಕ್ರೋಧಾದೀನಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾನೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಾನಮ್ ಊರ್ಧ್ವೀಭವನಮ್, ಆಸನಮ್ ಉಪವೇಶನಮ್| ಏತೇಷಾಂ ಕ್ರೋಧಾಯಾಸಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚದಶಾನಾಮ್| ಉಪರಿಷ್ಠಾತ್ ಆತುರೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ||೨೪||
Adhikarana ೨೪ (೨೫) · Śloka ೨೫
ಸಿರಾವಿಷಾಣತುಮ್ಬೈಸ್ತು ಜಲೌಕಾಭಿಃ ಪದೈಸ್ತಥಾ | ಅವಗಾಢಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ನಿರ್ಹರೇದ್ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಮ್ ||೨೫||
सिराविषाणतुम्बैस्तु जलौकाभिः पदैस्तथा | अवगाढं यथापूर्वं निर्हरेद्दुष्टशोणितम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಿರಾವಿಷಾಣಾದೀನಾಂ ರಕ್ತಾವಸೇಚನೋಪಾಯಾನಾಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಗುರುತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಿರಾವಿಷಾಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪದೈಃ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನೈಃ | ಅವಗಾಢಮ್ ಅಭ್ಯನ್ತರಾಶ್ರಯಮ್| ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವಾನತಿಕ್ರಮೇಣ; ಏತೇನೋತ್ತಾನಂ ಪದೈಃ, ಅವಗಾಢಂ ಜಲೌಕೋಭಿಃ, ಅವಗಾಢತರಂ ತುಮ್ಬೈಃ, ಅವಗಾಢತಮಂ ವಿಷಾಣೇನ; ಸಾರ್ವಾಙ್ಗಿಕಮವಗಾಢತಮಂ ಚ ಸಿರಾಭಿರಿತಿ||೨೫||
Adhikarana ೨೫ (೨೬) · Śloka ೨೬
ಅವಗಾಢೇ ಜಲೌಕಾ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಿತೇ ಹಿತಮ್ | ಸಿರಾಽಙ್ಗವ್ಯಾಪಕೇ ರಕ್ತೇ ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬೂ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇ ||೨೬||
अवगाढे जलौका स्यात् प्रच्छन्नं पिण्डिते हितम् | सिराऽङ्गव्यापके रक्ते शृङ्गालाबू त्वचि स्थिते ||२६||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸಿರಾವಿಷಾಣತುಮ್ಬಜಲೌಕಃಪ್ರಚ್ಛನ್ನಾನಾಂ ವಿಷಯಂ ಕಶ್ಚಿದಾಹ- ಅವಗಾಢೇ ಇತ್ಯಾದಿ||೨೬||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೮
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿಶಾರೀರಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೮||
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने सिराव्यधविधिशारीरं नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇಽಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||