Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਨਿਰੂਹਕ੍ਰਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो निरूहक्रमचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੋ ਨਿਰੂਹਕ੍ਰਮਃ ਅਨੁਕ੍ਰਮਵਿਧਾਨਂ , ਸ ਏਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ| ਨਿਰੂਹੋਪਕ੍ਰਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਮਤੇਪਿ ਨਿਰੂਹੋਪਕ੍ਰਮੋ ਨਿਰੂਹਾਰਮ੍ਭਃ, ਸ ਏਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮ੍||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩-੬) · Śloka ੬
ਅਥਾਨੁਵਾਸਿਤਮਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍; ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਮੁਤ੍ਸਸ੍ਟਬਹਿਰ੍ਵੇਗਮਵਾਤੇ ਸ਼ੁਚੌ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਪ੍ਰਤਤਾਯਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਮਧਃਸੁਪਰਿਗ੍ਰਹਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰੋਣਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਪ੍ਰਤਿਵ੍ਯੂਢਾਯਾਮਨੁਪਧਾਨਾਯਾਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਾਯਿਨਮਾਕੁਞ੍ਚਿਤਦਕ੍ਸਿਣਸਕ੍ਥਿਮਿਤਰਪ੍ਰਸਾਰਿਤਸਕ੍ਥਿਂ ਸੁਮਨਸਂ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਂ ਵਾਗ੍ਯਤਂ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਦੇਹਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ, ਤਤੋ ਵਾਮਪਾਦਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨੇਤ੍ਰਂ ਕਤ੍ਵੇਤਰਪਾਦਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਭ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾਮੁਪਰਿ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ, ਸਵ੍ਯਪਾਣਿਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਨਾਮਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੁਖਾਰ੍ਧਂ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ, ਮਧ੍ਯਮਾਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਙ੍ਗੁਸ੍ਠੈਰਰ੍ਧਂ ਤੁ ਵਿਵਤਾਸ੍ਯਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਬਸ੍ਤਾਵੌਸਧਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ, ਦਕ੍ਸਿਣਹਸ੍ਤਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਮਧ੍ਯਮਾਭ੍ਯਾਂ ਚਾਨੁਸਿਕ੍ਤਮਨਾਯਤਮਬੁਦ੍ਬੁਦਮਸਙ੍ਕੁਚਿਤਮਵਾਤਮੌਸਧਾਸਨ੍ਨਮੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ , ਪੁਨਰੁਪਰਿ ਤਦਿਤਰੇਣ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨਾਵਸਿਞ੍ਚੇਤ੍, ਤਤਃ ਸੂਤ੍ਰੇਣੈਵੌਸਧਾਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਅਥ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨੋਤ੍ਤਾਨੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਬਸ੍ਤਿਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਵਾਮਹਸ੍ਤਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਭ੍ਯਾਂ ਨੇਤ੍ਰਮੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਨੇਤ੍ਰਦ੍ਵਾਰਂ ਪਿਧਾਯ, ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਗ੍ਰਨੇਤ੍ਰਂ ਘਤਾਕ੍ਤਮੁਪਾਦਾਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਦਨੁਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਂ ਸਮਮੁਨ੍ਮੁਖਮਾਕਰ੍ਣਿਕਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਿਧਤ੍ਸ੍ਵੇਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ||੩|| ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਵ੍ਯੇ ਕਰੇ ਕਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨਾਵਪੀਡਯੇਤ੍ | ਏਕੇਨੈਵਾਵਪੀਡੇਨ ਨ ਦ੍ਰੁਤਂ ਨ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮ੍ ||੪|| ਤਤੋ ਨੇਤ੍ਰਮਪਨੀਯ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪੀਡਨਕਾਲਾਦੁਪੇਕ੍ਸ੍ਯੋਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਯਾਤੁਰਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ | ਅਥਾਤੁਰਮੁਪਵੇਸ਼ਯੇਦੁਤ੍ਕੁਟੁਕਂ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਗਮਨਾਰ੍ਥਮ੍ | ਨਿਰੂਹਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਕਾਲਸ੍ਤੁ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ||੫|| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ਾਰਦਃ | ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਾ ਤਤੀਯਂ ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਾ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ ||੬||
अथानुवासितमास्थापयेत्; स्वभ्यक्तस्विन्नशरीरमुत्सृष्टबहिर्वेगमवाते शुचौ वेश्मनि मध्याह्ने प्रततायां शय्यायामधःसुपरिग्रहायां श्रोणिप्रदेशप्रतिव्यूढायामनुपधानायां वामपार्श्वशायिनमाकुञ्चितदक्षिणसक्थिमितरप्रसारितसक्थिं सुमनसं जीर्णान्नं वाग्यतं सुनिषण्णदेहं विदित्वा, ततो वामपादस्योपरि नेत्रं कृत्वेतरपादाङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां कर्णिकामुपरि निष्पीड्य, सव्यपाणिकनिष्ठिकानामिकाभ्यां बस्तेर्मुखार्धं सङ्कोच्य, मध्यमाप्रदेशिन्यङ्गुष्ठैरर्धं तु विवृतास्यं कृत्वा, बस्तावौषधं प्रक्षिप्य, दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठेन प्रदेशिनीमध्यमाभ्यां चानुसिक्तमनायतमबुद्बुदमसङ्कुचितमवातमौषधासन्नमुपसङ्गृह्य , पुनरुपरि तदितरेण गृहीत्वा दक्षिणेनावसिञ्चेत्, ततः सूत्रेणैवौषधान्ते द्विस्त्रिर्वाऽऽवेष्ट्य बध्नीयात्, अथ दक्षिणेनोत्तानेन पाणिना बस्तिं गृहीत्वा वामहस्तमध्यमाङ्गुलिप्रदेशिनीभ्यां नेत्रमुपसङ्गृह्याङ्गुष्ठेन नेत्रद्वारं पिधाय, घृताभ्यक्ताग्रनेत्रं घृताक्तमुपादाय प्रयच्छेदनुपृष्ठवंशं सममुन्मुखमाकर्णिकं नेत्रं प्रणिधत्स्वेति ब्रूयात् ||३|| बस्तिं सव्ये करे कृत्वा दक्षिणेनावपीडयेत् | एकेनैवावपीडेन न द्रुतं न विलम्बितम् ||४|| ततो नेत्रमपनीय त्रिंशन्मात्राः पीडनकालादुपेक्ष्योत्तिष्ठेत्यातुरं ब्रूयात् | अथातुरमुपवेशयेदुत्कुटुकं बस्त्यागमनार्थम् | निरूहप्रत्यागमनकालस्तु मुहूर्तो भवति ||५|| अनेन विधिना बस्तिं दद्याद्बस्तिविशारदः | द्वितीयं वा तृतीयं वा चतुर्थं वा यथार्थतः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਕ੍ਰਮਪ੍ਰਣਯਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਥਾਨੁਵਾਸਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਵਾਸਿਤਂ ਦਤ੍ਤਾਨੁਵਾਸਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਰੋਤੋਮਾਰ੍ਗਤਯਾ ਸੁਖਮੇਵ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਾਰ੍ਥਮਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਸਸ੍ਟਬਹਿਰ੍ਵੇਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਕਮ੍| ਪ੍ਰਤਤਾਯਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਯਾਂ, ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਯਾਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਅਧਃਸੁਪਰਿਗਹੀਤਾਯਾਂ ਪਾਦਤਲਯੋਃ ਸ਼ੋਭਨਪ੍ਰਤਿਵਾਹਕਾਯਾਮ੍| ਸ਼੍ਰੋਣਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵ੍ਯੂਢਾਯਾਂ ਕਟਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ਾਲਾਯਾਂ, ਵ੍ਯੂਢਾਯਾਂ ਸ਼ੋਭਨੋਨ੍ਨਤਾਯਾਮਿਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਅਨੁਪਧਾਨਾਯਾਮ੍ ਅਨੁਪਸ਼ੀਰ੍ਸਕਾਯਾਮ੍ | ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਦੇਹਂ ਸ਼ੋਭਨਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਸਵ੍ਯਪਾਣਿਃ ਵਾਮਕਰਃ| ਔਸਧਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਉਪਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਅਨੁਤ੍ਸਿਕ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਕ੍ਸਰਣਰਹਿਤਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਸਿਕ੍ਤਮ੍| ਅਨਾਯਤਮ੍ ਅਨਤਿਦੀਰ੍ਘਂ (ਅਚਿਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮ੍)| ਅਬੁਦ੍ਬੁਦਂ ਬੁਦ੍ਬੁਦਰਹਿਤਮ| ਅਸਙ੍ਕੁਚਿਤਂ ਵਸ੍ਤੁਸਞ੍ਚਰਣਕ੍ਸਮਮ੍| ਅਵਾਤਮ੍ ਔਸਧਦਾਨੇਨ ਨਿਸ੍ਸਾਰਿਤਵਾਤਮ੍| ਏਵਂ ਦਕ੍ਸਿਣਹਸ੍ਤਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਮਧ੍ਯਮਾਭ੍ਯਾਂ ਚੌਸਧਾਨ੍ਤਮੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਦਕ੍ਸਿਣਹਸ੍ਤੋਪਗਹੀਤੋਪਰਿ ਤਦਿਤਰੇਣ ਵਾਮਕਰੇਣ ਗਹੀਤ੍ਵਾ, ਦਕ੍ਸਿਣਕਰੇਣੈਵੌਸਧਾਨ੍ਤੇ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਆਕਰ੍ਣਿਕਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾਂ ਮਰ੍ਯਾਦੀਕਤ੍ਯ| ਨੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਿਧਤ੍ਸ੍ਵ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤਿ ਆਤੁਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ਭਿਸਗ੍ ਬ੍ਰੂਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮਭਿਧਾਯ ਬਸ੍ਤਿਪੀਡਨਵਿਧਿਮਾਹ- ਬਸ੍ਤਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਇਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਨਂ ਹਿ ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍- “ਯਾਵਤ੍ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਹਸ੍ਤਾਗ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਜਾਨੁਮਣ੍ਡਲਮ੍| ਨਿਮੇਸੋਨ੍ਮੇਸਕਾਲੋ ਵਾ ਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ”- ਇਤਿ| ਪਰਾਸ਼ਰਸ੍ਤੁ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਣਿ ਮਾਤ੍ਰਾਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- “ਜਾਨੁਮਣ੍ਡਲਮਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਦਤ੍ਤੇ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਣਿਨਾ| ਕਸ੍ਟਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਛਟਾਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਤਂ ਤਿਸ੍ਠੇਦਵੇਗਵਾਨ੍”- ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਪਰਾਸ਼ਰੇਣ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਪੁਰੁਸਮਙ੍ਗੀਕਤ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਮਭਿਹਿਤਂ, ਸ਼ੇਸਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਮਦੁਕੋਸ੍ਠਯੋਃ ਸਪ੍ਤਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਿਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯੂਹਨੀਯਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੇਕੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਯਤਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਚਾਰ੍ਯੇਣਾਪਿ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਪੁਰੁਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਪੀਡਨਕਾਲਃ; ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੈਦ੍ਯੇਨੋਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਆਤੁਰਸ੍ਯੋਤ੍ਥਾਨੋਪਵੇਸ਼ਨੋਤ੍ਕੁਟੁਕਭਵਨਾਦਿਕਾਲਵਿਲਮ੍ਬੇਨੈਵ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਰਵਿਰੋਧਃ| ਮੁਹੂਰ੍ਤਃ ਘਟਿਕਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਦਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਸ਼ੋਧਨਨਿਰੂਹੈਰੇਵ ਵ੍ਯਕ੍ਤਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਹਰੇਤ੍ | ਏਕਤ੍ਰ ਵਿਹਿਤਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਨੇਨੈਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਾ ਯਥਾਰ੍ਥਤ ਇਤਿ ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨਸ੍ਯਾਨਤਿਕ੍ਰਮਤੋ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਯਦਾ ਸੁਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਹਰਣੀਯਾਭਾਵਾਨ੍ਨਿਰੂਹਣਮਪ੍ਰਯੋਜਨਮਿਤਿ ਨ ਦੇਯਮ੍, ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਦਾਨੇਨ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਤਯਾ ਪ੍ਰਭੂਤਦੇਯਤ੍ਵੇਨ ਵਾ ਸੁਨਿਰੂਢਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰਣੀਯੋ ਦੋਸੋਸ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਮਪਿ ਨਿਰੂਹਂ ਸੁਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ‘ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਾ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਨਿਰੂਹਸਾਧ੍ਯਪ੍ਰਯੋਜਨਾਨੁਰੋਧਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਮਪਿ ਪੁਟਕਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩-੬||
Adhikarana ੩ (੭) · Śloka ੭
ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਵਾਰਯੇਤ੍ |੭|
सम्यङ्निरूढलिङ्गे तु प्राप्ते बस्तिं निवारयेत् |७|
🔊 Audio coming soon
ਅਮੁਮੇਵਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਕਟਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਮ੍ਯਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਦ੍ਰਕ੍ਤਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸ਼ਮਨੀਯਮਸ੍ਤੀਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਾਹੁਃ; ਅਪਰੇ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਾਹਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਰ੍ਥਂ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋਪਿ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਯ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ|੭|-
Adhikarana ੪ (੭) · Śloka ੮
ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਹੀਨ ਏਵ ਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ ||੭|| ਅਪਿ ਹੀਨਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤਿਕ੍ਰਮਮ੍ |੮|
विशेषात् सुकुमाराणां हीन एव क्रमो हितः ||७|| अपि हीनक्रमं कुर्यान्न तु कुर्यादतिक्रमम् |८|
🔊 Audio coming soon
ਹੀਨਯੋਗਜਾਤਿਯੋਗਜਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਦੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਅਤਿਯੋਗਜਾ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਮਹਾਤ੍ਯਯਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਤਤੋ ਬਿਭ੍ਯਦਾਹ- ਅਪਿ ਹੀਨੇਤ੍ਯਾਦਿ||੭||-
Adhikarana ੫ (੮) · Śloka ੯
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਰਲ੍ਪੋਲ੍ਪਵੇਗੋ ਹੀਨਮਲਾਨਿਲਃ ||੮|| ਦੁਰ੍ਨਿਰੂਢਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮੂਤ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਯਰੁਚਿਜਾਡ੍ਯਵਾਨ੍ |੯|
यस्य स्याद्बस्तिरल्पोऽल्पवेगो हीनमलानिलः ||८|| दुर्निरूढः स विज्ञेयो मूत्रार्त्यरुचिजाड्यवान् |९|
🔊 Audio coming soon
ਹੀਨਨਿਰੂਢਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲ੍ਪਃ ਅਲ੍ਪਗੁਣਮਾਤ੍ਰਃ| ਅਲ੍ਪਵੇਗਃ ਸ੍ਤੋਕਵੇਗਃ| ਮੂਤ੍ਰਾਰ੍ਤਿਃ ਮੂਤ੍ਰਪੀਡਾ| ਅਲ੍ਪਗੁਣਮਾਤ੍ਰਬਸ੍ਤ੍ਯੁਪਯੋਗੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਮਲਾਵਰੋਧੇਨ ਜਾਡ੍ਯਮਪਟੁਤਾ||੮||-
Adhikarana ੬ (੯) · Śloka ੧੦
ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਤਿਵਿਰੇਚਿਤੇ ||੯|| ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਤਿਨਿਰੂਢੇਪਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ |੧੦|
यान्येव प्राङ्मयोक्तानि लिङ्गान्यतिविरेचिते ||९|| तान्येवातिनिरूढेऽपि विज्ञेयानि विपश्चिता |१०|
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗਮਾਹ- ਯਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ੂਲਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਕਫਾਤਿਯੋਗਾਦੀਨਿ ||੯||-
Adhikarana ੭ (੧੦) · Śloka ੧੧
ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਾਯਵਃ ||੧੦|| ਲਾਘਵਂ ਚੋਪਜਾਯੇਤ ਸੁਨਿਰੂਢਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੧੧|
यस्य क्रमेण गच्छन्ति विट्पित्तकफवायवः ||१०|| लाघवं चोपजायेत सुनिरूढं तमादिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗਮਾਹ- ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਟ੍ ਮਲਃ||੧੦||-
Adhikarana ੮ (੧੧-੧੩) · Śloka ੧੪
ਸੁਨਿਰੂਢਂ ਤਤੋ ਜਨ੍ਤੁਂ ਸ੍ਨਾਤਵਨ੍ਤਂ ਤੁ ਭੋਜਯੇਤ੍ ||੧੧|| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲਾਵਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਯੂਸਰਸੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ | ਸਰ੍ਵਂ ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੈਰ੍ਭੋਜਯੇਦਵਿਕਾਰਿਭਿਃ ||੧੨|| ਤ੍ਰਿਭਾਗਹੀਨਮਰ੍ਧਂ ਵਾ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਥਾਪਿ ਵਾ | ਯਥਾਗ੍ਨਿਦੋਸਂ ਮਾਤ੍ਰੇਯਂ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੩|| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤਤੋ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਾ |੧੪|
सुनिरूढं ततो जन्तुं स्नातवन्तं तु भोजयेत् ||११|| पित्तश्लेष्मानिलाविष्टं क्षीरयूषरसैः क्रमात् | सर्वं वा जाङ्गलरसैर्भोजयेदविकारिभिः ||१२|| त्रिभागहीनमर्धं वा हीनमात्रमथापि वा | यथाग्निदोषं मात्रेयं भोजनस्य विधीयते ||१३|| अनन्तरं ततो युञ्ज्याद्यथास्वं स्नेहबस्तिना |१४|
🔊 Audio coming soon
ਸੁਨਿਰੂਢਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸੁਨਿਰੂਢਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗੋਤ੍ਪਾਦਪੁਟਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੀਤਨਾਗਰਕਰ੍ਸਤੋਯਸ੍ਯੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਦੁਕ੍ਤਂ- “ਤਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਬਸ੍ਤੌ ਵਾਰ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਨਾਗਰੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਪਾਯਯੇਤ੍ ਕਤਸ਼ੌਚਂ ਚ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦੁਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ- ” ਇਤਿ| ਕਿਯਦ੍ਭੋਜਨਂ ਤਦਾਹ- ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਥਾਪਿ ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ; ਤੇਨ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਲ੍ਪਹੀਨਮ੍| ਤਤਃ ਮਾਤ੍ਰਾਵਦ੍ਭੋਜਨਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯੋ ਯ ਆਤ੍ਮੀਯਦੋਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤੇਨ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਾ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਂ ਸੁਨਿਰੂਢਮੇਵ ਪੁਰੁਸਂ ਨਤੁ ਦੁਰ੍ਨਿਰੂਢਂ, ਤਤ੍ਰ ਸਦੋਸਤਯਾ ਯਥਾਦੋਸਂ ਨਿਰੂਹਣਮੇਵ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਨ ਚਾਤਿਰੂਢਂ, ਤਤ੍ਰਾਤਿਵਿਰਿਕ੍ਤਵਦ੍ਭੇਸਜਂ ਸ਼ੀਤਪਰਿਸੇਕਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨਤੁ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ; ਤਥਾ ਚ ਵਿਦੇਹਃ- “ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਨਿਰੂਢਸ੍ਯ ਹਤਦੋਸਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ| ਕਞ੍ਚਿਦੇਵਾਨਭਿਪ੍ਰੇਤਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਸ੍ਨੇਹੋਨੁਗਚ੍ਛਤਿ”- ਇਤਿ| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤ ਪਰਿਭਾਸਿਤਂ ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਮਤ੍ਰ ਦੇਯਂ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਾਨੁਵਾਸਨਾਖ੍ਯਂ ਪਲਤ੍ਰਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਦੇਯਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ, ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਃ||੧੧-੧੩||-
Adhikarana ੯ (੧੪) · Śloka ੧੫
ਵਿਵਿਕ੍ਤਤਾ ਮਨਸ੍ਤੁਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਗ੍ਰਹਃ ||੧੪|| ਆਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤ੍ਯੋਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਾਨੇ ਤੁ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ |੧੫|
विविक्तता मनस्तुष्टिः स्निग्धता व्याधिनिग्रहः ||१४|| आस्थापनस्नेहबस्त्योः सम्यग्दाने तु लक्षणम् |१५|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਨ੍ਵਾਸਨਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਿਵਿਕ੍ਤਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਵਿਕ੍ਤਤਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਥਗਵਧਾਰਣਂ, ਮਨਸ ਏਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਸੁ ਸਮ੍ਯਗਵਧਾਰਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ, ਰਸਾਦਿਧਾਤੁਵਹਸ੍ਰੋਤਸਾਮਨਾਵਤਤ੍ਵਂ ਵਾ ਵਿਵਿਕ੍ਤਤਾ||੧੪||-
Adhikarana ੧੦ (੧੫) · Śloka ੧੬
ਤਦਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਵਨਾਦ੍ਭਯਂ ਬਲਵਦਿਸ੍ਯਤੇ ||੧੫|| ਰਸੌਦਨਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਤਦਹਸ਼੍ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍ |੧੬|
तदहस्तस्य पवनाद्भयं बलवदिष्यते ||१५|| रसौदनस्तेन शस्तस्तदहश्चानुवासनम् |१६|
🔊 Audio coming soon
ਕੁਤਃ ਪੁਨਰ੍ਨਿਰੂਹਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤਦਹਰੇਵ ਮਾਂਸਰਸਭੋਜਨਮਨੁਵਾਸਨਯੋਜਨਂ ਚੇਤ੍ਯਾਹ- ਤਦਹਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰੂਹਣਾਦ੍ਵਿਡ੍ਵਾਤਾਦਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣੇਨ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੇਣ ਕੁਪਿਤਾਨਿਲਸ੍ਯ ਬਲਵਦੇਵ ਭਯਮਤਸ੍ਤਦਹਰੇਵ ਰਸੌਦਨਭੋਜਨਂ, ਤਚ੍ਚ ਨਿਰੂਹਣਮਨ੍ਦੀਕਤਾਨਲਵਧਭਯਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍; ਤਥਾ ਪਵਨਭਯਾਤ੍ਤਦਹਰੇਵ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਨਿਰੂਹਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨਾਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਗਯਦਾਸਸ੍ਤੁ ਸੁਨਿਰੂਢਸ੍ਯ ਤਦਹਃ ਪਲਤ੍ਰਯਮੇਵਾਨੁਵਾਸਨਂ; ਤਥਾ ਤਦਹਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ, ਤੇਨਾਨੁਵਾਸਨਂ ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦਨੁਕ੍ਤੋਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ; ਨ ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ, ਭੋਜਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਤਿ||੧੫||-
Adhikarana ੧੧ (੧੬) · Śloka ੧੭
ਪਸ਼੍ਚਾਦਗ੍ਨਿਬਲਂ ਮਤ੍ਵਾ ਪਵਨਸ੍ਯ ਚ ਚੇਸ੍ਟਿਤਮ੍ ||੧੬|| ਅਨ੍ਨੋਪਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ |੧੭|
पश्चादग्निबलं मत्वा पवनस्य च चेष्टितम् ||१६|| अन्नोपस्तम्भिते कोष्ठे स्नेहबस्तिर्विधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰੂਹਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਤੀਯਚਤੁਰ੍ਥਾਦਾਵਪਿ ਦਿਨੇ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਾਹ- ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਾਨ੍ਵਾਸਨਾਨ੍ਨਿਰੂਹਣਾਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਬਲਂ ਦੀਪ੍ਤਂ ਬਲਂ ਵਯਃਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਨੁਰੂਪਮੁਪਲਭ੍ਯ, ਪਵਨਸ੍ਯ ਚ ਚੇਸ੍ਟਿਤਂ ਮਤ੍ਵੇਤਿ ਸਞ੍ਚਲਨਸ਼ਬ੍ਦਕਰਸ੍ਫੁਰਣਾਦਿਕਮਵਧਾਰ੍ਯ, ਅਨ੍ਨਪਾਨੇਨਾਵਸ੍ਟਬ੍ਧੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਮਮਾਤ੍ਰਾਰੂਪਃ ਸਟ੍ਪਲਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਤਥਾਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ- ‘ਦ੍ਵ੍ਯਹਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਹਾਦਨੁਵਾਸਨਮ੍’ ਇਤਿ||੧੬||-
Adhikarana ੧੨ (੧੭) · Śloka ੧੮
ਅਨਾਯਾਨ੍ਤਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਨਿਰੂਹਂ ਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਹਰੇਤ੍ ||੧੭|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਰ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤੈਃ |੧੮|
अनायान्तं मुहूर्तात्तु निरूहं शोधनैर्हरेत् ||१७|| तीक्ष्णैर्निरूहैर्मतिमान् क्षारमूत्राम्लसंयुतैः |१८|
🔊 Audio coming soon
ਤਤਃ ਪਰਂ ਘਟਿਕਾਦ੍ਵਯਾਦਨਾਗਚ੍ਛਤੋ ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰਣੋਪਾਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਅਨਾਯਾਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰੂਹੈਰ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਹਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਥਮ੍ਭੂਤੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਰਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ੋਧਨੈਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ| ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤੈਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ, ਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਮ੍, ਅਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍||੧੭||-
Adhikarana ੧੩ (੧੮) · Śloka ੧੯
ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ ਚਿਰਂ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਿਰੂਹਣਮ੍ ||੧੮|| ਸ਼ੂਲਾਰਤਿਜ੍ਵਰਾਨਾਹਾਨ੍ਮਰਣਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ |੧੯|
विगुणानिलविष्टब्धं चिरं तिष्ठन्निरूहणम् ||१८|| शूलारतिज्वरानाहान्मरणं वा प्रवर्तयेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਗੁਣੋ ਵਿਪਰੀਤਃ| ਅਰਤਿਰ੍ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦਵਸ੍ਥਿਤਿਸ਼੍ਚੇਤਸਃ||੧੮||-
Adhikarana ੧੪ (੧੯-੨੦) · Śloka ੨੦
ਨ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ ਦੇਯਮਾਸ੍ਥਾਪਨਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ||੧੯|| ਵਿਸੂਚਿਕਾਂ ਵਾ ਜਨਯੇਚ੍ਛਰ੍ਦਿਂ ਵਾਪਿ ਸੁਦਾਰੁਣਾਮ੍ | ਕੋਪਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਨ੍ ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਦ੍ਯਾਦਭੋਜਿਨੇ ||੨੦||
न तु भुक्तवतो देयमास्थापनमिति स्थितिः ||१९|| विसूचिकां वा जनयेच्छर्दिं वाऽपि सुदारुणाम् | कोपयेत् सर्वदोषान् वा तस्माद्दद्यादभोजिने ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਭੁਕ੍ਤਵਤਃ ਕਸ੍ਮਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ ਤਦਾਹ- ਨ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਵਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯ ਆਸ੍ਥਾਪਨਨਿਸੇਧੋਭਿਹਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਢੀਕਰਣਾਰ੍ਥਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ ਵਿਸੂਚਿਕਾਦਿਦੋਸੋਦ੍ਭਾਵਨਯਾਭੋਜਿਨੇ ਦਾਨਮਾਹ- ਵਿਸੂਚਿਕਾਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੯-੨੦||
Adhikarana ੧੫ (੨੧-੨੨) · Śloka ੨੨
ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਸ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਦੋਸਾਃ ਪੁਂਸਃ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਿਮਾਗਤਾਃ | ਨਿਃਸ਼ੇਸਾਃ ਸੁਖਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਭੋਜਨੇਨਾਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਃ ||੨੧|| ਨਵਾਸ੍ਥਾਪਨਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਨ੍ਨਮਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ | ਤਸ੍ਮਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਦੇਯਂ ਨਿਰਾਹਾਰਾਯ ਜਾਨਤਾ ||੨੨||
जीर्णान्नस्याशये दोषाः पुंसः प्रव्यक्तिमागताः | निःशेषाः सुखमायान्ति भोजनेनाप्रपीडिताः ||२१|| नवाऽऽस्थापनविक्षिप्तमन्नमग्निः प्रधावति | तस्मादास्थापनं देयं निराहाराय जानता ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸੂਚਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿਦੂਸਣੋਦ੍ਭਾਵਨਦ੍ਵਾਰੇਣਾਭੋਜਿਨੇ ਦਾਨਮਭਿਧਾਯ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਗੁਣਦ੍ਵਾਰੇਣਾਪ੍ਯਭੋਜਿਨ ਏਵ ਦਾਨਮਾਹ- ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਿਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਤਾਂ ਨਿਰਾਵਰਣਤਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੧-੨੨||
Adhikarana ੧੬ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਆਵਸ੍ਥਿਕਂ ਕ੍ਰਮਂ ਚਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਰੂਹਣਮ੍ | ਮਲੇਪਕਸ੍ਟੇ ਦੋਸਾਣਾਂ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ||੨੩||
आवस्थिकं क्रमं चापि बुद्ध्वा कार्यं निरूहणम् | मलेऽपकृष्टे दोषाणां बलवत्त्वं न विद्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੂਲਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਰੋਗਾਵਸ੍ਥਸ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮੇਣਾਪਿ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਃ ਫਲਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਣਿਧਾਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋਪਿ ਨਿਰੂਹਦਾਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਤ ਆਹ- ਆਵਸ੍ਥਿਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੩||
Adhikarana ੧੭ (੨੪-੨੮) · Śloka ੨੮
ਕ੍ਸੀਰਾਣ੍ਯਮ੍ਲਾਨਿ ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਕ੍ਵਾਥਾ ਰਸਾਸ੍ਤਥਾ | ਲਵਣਾਨਿ ਫਲਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਸਰ੍ਸਪਂ ਵਚਾ ||੨੪|| ਏਲਾ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਰਾਸ੍ਨਾ ਸਰਲੋ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ | ਰਜਨੀ ਮਧੁਕਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਚ ||੨੫|| ਕਟੁਕਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਮੁਸ੍ਤਮੁਸ਼ੀਰਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼ਟੀ | ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਮਦਨਂ ਚਣ੍ਡਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ ||੨੬|| ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਂ ਯਵਾਨੀ ਚ ਫਲਿਨੀ ਸ਼ਕ੍ਰਜਾ ਯਵਾਃ | ਕਾਕੋਲੀ ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀ ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਾਵੁਭੌ ||੨੭|| ਤਥਾ ਮੇਦਾ ਮਹਾਮੇਦਾ ਦ੍ਧਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਮਧੂਲਿਕਾ | ਨਿਰੂਹੇਸੁ ਯਥਾਲਾਭਮੇਸ ਵਰ੍ਗੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੨੮||
क्षीराण्यम्लानि मूत्राणि स्नेहाः क्वाथा रसास्तथा | लवणानि फलं क्षौद्रं शताह्वा सर्षपं वचा ||२४|| एला त्रिकटुकं रास्ना सरलो देवदारु च | रजनी मधुकं हिङ्गु कुष्ठं संशोधनानि च ||२५|| कटुका शर्करा मुस्तमुशीरं चन्दनं शटी | मञ्जिष्ठा मदनं चण्डा त्रायमाणा रसाञ्जनम् ||२६|| बिल्वमध्यं यवानी च फलिनी शक्रजा यवाः | काकोली क्षीरकाकोली जीवकर्षभकावुभौ ||२७|| तथा मेदा महामेदा ऋद्धिर्वृद्धिर्मधूलिका | निरूहेषु यथालाभमेष वर्गो विधीयते ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਬਸ੍ਤਿਯੌਗਿਕਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕ੍ਸੀਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ| ਸਰਲੋ ਵਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਿ| ਮਦਨਂ ਮਦਨਫਲਮ੍| ਸ਼ਕ੍ਰਜਾ ਯਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ| ਮਧੂਲਿਕਾ ਤਣਵਿਸ਼ੇਸਃ ‘ਮਰ੍ਕਟਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੨੪-੨੮||
Adhikarana ੧੮ (੨੯) · Śloka ੩੧
ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭਾਗਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮਃ | ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨਿਲੇ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਸਸ੍ਠਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫੇਸ੍ਟਮਃ ||੨੯|| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚਾਸ੍ਟਮੋ ਭਾਗਃ ਕਲ੍ਕਾਨਾਂ ਲਵਣਂ ਪੁਨਃ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਫਲਂ ਕ੍ਸੀਰਮਮ੍ਲਂ ਮਾਂਸਰਸਂ ਤਥਾ ||੩੦|| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ ਨਿਰੂਹੇ ... |੩੧|
स्वस्थे क्वाथस्य चत्वारो भागाः स्नेहस्य पञ्चमः | क्रुद्धेऽनिले चतुर्थस्तु षष्ठः पित्ते कफेऽष्टमः ||२९|| सर्वेषु चाष्टमो भागः कल्कानां लवणं पुनः | क्षौद्रं मूत्रं फलं क्षीरमम्लं मांसरसं तथा ||३०|| युक्त्या प्रकल्पयेद्धीमान् निरूहे ... |३१|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਰੂਹਣੇਸੁ ਕ੍ਵਾਥਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਤਿਦੋਸਂ ਕਿਯਤੀ ਕਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਹ- ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਸਮਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਪੁਰੁਸੇ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਸ੍ਯ ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭਾਗਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਅਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮ ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਨਿਰੂਹਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪਾਦੋਨਪਞ੍ਚਪਲਾਨਿ| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨਿਲੇ ਚਤੁਰ੍ਥ ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਭਾਗਃ ਸਟ੍ਪਲਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਸਸ੍ਠਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਇਤਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਸ੍ਠੋ ਭਾਗਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਫੇਸ੍ਟਮ ਇਤਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇ ਕਫੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਸ੍ਟਮੋ ਭਾਗਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸਾਯਸ੍ਨੇਹੌ ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਲ੍ਕਭਾਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸੁ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯਾਸ੍ਟਮੋ ਭਾਗਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਸ੍ਥੇਸੁ’ ਇਤਿ ਗਯੀ| ਲਵਣਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਲਵਣਾਦੀਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਮਾਣੇਨਾਨੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਾਪਯੇਤ੍, ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੋਗੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾ ਯੋਗਾਤਿਯੋਗੌ ਨ ਭਵਤਃ| ਨਨੁ ਕਸਾਯਾਦਿਵਲ੍ਲਵਣਾਦਿਸੁ ਕੁਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਨੋਕ੍ਤਾ? ਸਤ੍ਯਂ, ਲਵਣਾਦੀਨਾਂ ਦੋਸਭੇਸਜਯੋਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗੁਣਮਵਲੋਕ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਸਾਧਨਮੇਵ ਮਾਨਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਿਤਂ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਨਾਤਿਬਹੁ, ਬਹੁ ਪੁਨਃ ਕਫੇ ਇਤਿ| ਏਵਮਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨਿਯਤੇ ਪੁਨਰ੍ਮਾਨੇ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਯੋਗਃ ਕ੍ਵਚਿਦਯੋਗ ਇਤਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਕਸਾਯਾਦਿਨਾ ਨਿਯਤਮਾਨੇਨ ਸਹਾਨਿਯਤਮਾਨੈਰ੍ਲਵਣਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਪੂਰਣੀਯਾ ਇਤਿ| ਤਤੋ ਲਵਣਾਦੀਨਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦੋਸਭੇਸਜਯੋਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਨ੍ਯਾਯੇਨ ਗੁਣਮਵਲੋਕ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਾਤਾਦਿਵਿਸਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠ੍ਯਤੇ| ਤਥਾਹਿ- “ਮਧੁਸ੍ਨੇਹਨਕਲ੍ਕਾਖ੍ਯਕਸਾਯਾਵਾਪਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਡ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨ੍ਯਨਿਲਰੋਗਿਣਾਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚ ਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍| ਸਟ੍ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦ੍ਵੇ ਦਸ਼ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕਫੇ ਚਾਪਿ ਨਿਰੂਹਣਮ੍”- ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਭਣਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਮਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍||੨੯||
Adhikarana ੧੯ (੩੦-੩੨) · Śloka ੩੨
... ਕਲ੍ਪਨਾ ਤ੍ਵਿਯਮ੍ ||੩੧|| ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਕਸਾਯਾਣਾਮਵਿਵੇਕਾਦ੍ਭਿਸਗ੍ਵਰੈਃ | ਬਸ੍ਤੇਃ ਸੁਕਲ੍ਪਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਸ੍ਯ ਦਾਨਂ ਯਥਾਰ੍ਥਕਤ੍ ||੩੨||
... कल्पना त्वियम् ||३१|| कल्कस्नेहकषायाणामविवेकाद्भिषग्वरैः | बस्तेः सुकल्पना प्रोक्ता तस्य दानं यथार्थकृत् ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰੂਹਾਵਯਵਯੋਗਿਸੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਹੇਤੁਕਮਾਤ੍ਰਾਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਸਮੁਦਾਯਕਲ੍ਪਨਾਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕਲ੍ਪਨਾ ਤ੍ਵਿਯਮਿਤਿ| ਕਾ ਪੁਨਰਿਯਮਿਤ੍ਯਾਹ ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਕਸਾਯਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਿਵੇਕਾਦਿਤਿ ਲ੍ਯਬ੍ਲੋਪੇ ਪਞ੍ਚਮੀ; ਤੇਨ ਕਲ੍ਕਾਦੀਨਾਂ ਵਿਵੇਕਾਭਾਵਮਪਥਗ੍ਭਾਵਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸੁਕਲ੍ਪਨਾ ਭਿਸਗ੍ਵਰੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ| ਏਤੇਨ ਹਸ੍ਤਪ੍ਰਧਾਵਨਸੀਮਨ੍ਤਾਦਿਕਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਨ ਧਾਵਤ੍ਯੌਸਧਂ ਪਾਣਿਂ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯਵਲਿਪ੍ਯ ਚ| ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ ਸੀਮਨ੍ਤਂ ਸ ਨਿਰੂਹਃ ਸੁਯੋਜਿਤਃ”- ਇਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਦਾਨਂ ਯਥਾਰ੍ਥਕਦਿਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਹਰਣਸ਼ੋਧਨਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਲੇਖਨਬਂਹਣਵਾਜੀਕਰਣਰਸਾਯਨਾਦਿਯੋਗਕਤ੍||੩੦-੩੨||
Adhikarana ੨੦ (੩੩-੩੬) · Śloka ੩੬
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਦੌ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯਾਕ੍ਸਂ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਸਤਦ੍ਵਯਮ੍ | ਪਾਤ੍ਰੇ ਤਲੇਨ ਮਥ੍ਨੀਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ||੩੩|| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੁਮਥਿਤੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਫਲਕਲ੍ਕਮਤਃ ਪਰਮ੍ | ਤਤੋ ਯਥੋਚਿਤਾਨ੍ ਕਲ੍ਕਾਨ੍ ਭਾਗੈਃ ਸ੍ਵੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪੇਸਿਤਾਨ੍ ||੩੪|| ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਭਾਜਨੇਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਥ੍ਨੀਯਾਤ੍ਤਂ ਖਜੇਨ ਚ | ਯਥਾ ਵਾ ਸਾਧੁ ਮਨ੍ਯੇਤ ਨ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨ ਤਨੁਃ ਸਮਃ ||੩੫|| ਰਸਕ੍ਸੀਰਾਮ੍ਲਮੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦੋਸਾਵਸ੍ਥਾਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਤੁ | ਕਸਾਯਪ੍ਰਸਤਾਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਸੁਪੂਤਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਾਪਯੇਤ੍ ||੩੬||
दत्त्वाऽऽदौ सैन्धवस्याक्षं मधुनः प्रसृतद्वयम् | पात्रे तलेन मथ्नीयात्तद्वत् स्नेहं शनैः शनैः ||३३|| सम्यक् सुमथिते दद्यात् फलकल्कमतः परम् | ततो यथोचितान् कल्कान् भागैः स्वैः श्लक्ष्णपेषितान् ||३४|| गम्भीरे भाजनेऽन्यस्मिन्मथ्नीयात्तं खजेन च | यथा वा साधु मन्येत न सान्द्रो न तनुः समः ||३५|| रसक्षीराम्लमूत्राणां दोषावस्थामवेक्ष्य तु | कषायप्रसृतान् पञ्च सुपूतांस्तत्र दापयेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯੋਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਮਾਹ- ਦਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕ੍ਸਃ ਕਰ੍ਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਸਤਦ੍ਵਯਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ| ਤਲੇਨ ਹਸ੍ਤਤਲੇਨ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਮਧੁਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰਿਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਫਲਕਲ੍ਕਮਤਃ ਪਰਂ ਅਤਃ ਪਰਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਮਥਿਤੇ ਫਲਕਲ੍ਕਂ ਮਦਨਫਲਕਲ੍ਕਮ੍| ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਤਤਃ ਫਲਕਲ੍ਕਾਦਿਦਾਨੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਕਲ੍ਕਾਦੀਨ੍ ਯਥੋਚਿਤਾਨ੍ ਵਾਤਾਦਿਸੂਚਿਤਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਭਾਗੈਃ ਸ੍ਵੈਰਿਤਿ ਅਂਸ਼ੈਰਾਤ੍ਮੀਯੈਃ, ਯਥਾ ਮਦਨਫਲੇਨ ਸਹ ਸਰ੍ਵਕਲ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਲਤ੍ਰਯਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵਂ ਕਲ੍ਪਿਤੈਃ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪੇਸਿਤਾਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਪੇਸਿਤਾਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਪੇਸਿਤਾਨ੍ ਕਲ੍ਕਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਪਾਤ੍ਰਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਜਨੇ ਖਜੇਨ ਮਥ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਖਜੋਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੋ ਹਸ੍ਤੋ ਮਨ੍ਥਾਨਸ਼੍ਚ| ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਥ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਏਤੇਨ ਕਰੇਣਾਪਿ ਮਥ੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਸੇਤ੍ਯਾਦਿ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਦੋਸਾਵਸ੍ਥਾਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ‘ਮਾਤ੍ਰਾਮਰ੍ਪਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਨਿਰੂਹਯੋਜਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ- “ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਲਵਣਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਕਲ੍ਕਂ ਕ੍ਵਾਥਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਆਵਾਪ੍ਯਾਵਾਪ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰੇ ਤਨ੍ਮਥ੍ਨੀਯਾਦਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਾਣਿਤਲੇਨੈਵ ਨਿਰੂਹੇ ਯੋਜਨਾਵਿਧਿਃ”- ਇਤਿ||੩੩-੩੬||
Adhikarana ੨੧ (੩੭-੪੧) · Śloka ੪੧
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਦੌ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯਾਕ੍ਸਂ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਸਤਿਦ੍ਵਯਮ੍ | ਵਿਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਤਿਤ੍ਰਯਮ੍ ||੩੭|| ਏਕੀਭੂਤੇ ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਤਿਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ | ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ ਕਸਾਯਂ ਤੁ ਚਤੁਃਪ੍ਰਸਤਿਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ ||੩੮|| ਵਿਤਰੇਚ੍ਚ ਤਦਾਵਾਪਮਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤੋਨ੍ਮਿਤਮ੍ | ਏਵਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤੋ ਭਵੇਤ੍ ||੩੯|| ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਾਯਾਃ ਖਲੁ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਦਮੀਰਿਤਮ੍ | ਅਪਹ੍ਰਾਸੇ ਭਿਸਕ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਸਤਿਹਾਪਨਮ੍ ||੪੦|| ਯਥਾਵਯੋ ਨਿਰੂਹਾਣਾਂ ਕਲ੍ਪਨੇਯਮੁਦਾਹਤਾ | ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਦ੍ਰਵਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਕਾਮੈਰ੍ਭਿਸਗ੍ਵਰੈਃ ||੪੧||
अत ऊर्ध्वं द्वादशप्रसृतान् वक्ष्यामः | दत्त्वाऽऽदौ सैन्धवस्याक्षं मधुनः प्रसृतिद्वयम् | विनिर्मथ्य ततो दद्यात् स्नेहस्य प्रसृतित्रयम् ||३७|| एकीभूते ततः स्नेहे कल्कस्य प्रसृतिं क्षिपेत् | सम्मूर्च्छिते कषायं तु चतुःप्रसृतिसम्मितम् ||३८|| वितरेच्च तदावापमन्ते द्विप्रसृतोन्मितम् | एवं प्रकल्पितो बस्तिर्द्वादशप्रसृतो भवेत् ||३९|| ज्येष्ठायाः खलु मात्रायाः प्रमाणमिदमीरितम् | अपह्रासे भिषक्कुर्यात्तद्वत् प्रसृतिहापनम् ||४०|| यथावयो निरूहाणां कल्पनेयमुदाहृता | सैन्धवादिद्रवान्तानां सिद्धिकामैर्भिषग्वरैः ||४१||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਿਪ੍ਰਮਾਣਸਾਧਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ ਸਮ੍ਮਿਲਿਤੇ| ਵਿਤਰੇਤ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਆਵਾਪਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਕ੍ਸੇਪ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤੋਨ੍ਮਿਤਂ ਚਤੁਃਪਲਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਸੈਨ੍ਧਵਕਰ੍ਸਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤੋਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲੇਸ੍ਵੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਦੋਸੋ ਨ ਵਾਚ੍ਯਃ| ਅਪਹ੍ਰਾਸੇ ਅਪਹ੍ਰਾਸਵਿਸਯੇ ਸ੍ਤੋਕਕਰਣਾਭਿਲਾਸੇ ਪ੍ਰਸਤਹਾਪਨਂ ਪਲਦ੍ਵਯਾਦਿਤ੍ਯਾਗਂ ਭਿਸਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੩੭-੪੧||
Adhikarana ੨੨ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬਸ੍ਤਯੋਤ੍ਰ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ | ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ||੪੨||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यन्ते बस्तयोऽत्र विभागशः | यथादोषं प्रयुक्ता ये हन्युर्नानाविधान् गदान् ||४२||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ ਵਿਭਾਗੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾਦੋਸਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਾਤਾਦਿਸੁ ਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੪੨||
Adhikarana ੨੩ (੪੩-੪੬) · Śloka ੪੬
ਸ਼ਮ੍ਪਾਕੋਰੁਬੁਵਰ੍ਸਾਭੂਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਨਿਸ਼ਾਚ੍ਛਦੈਃ | ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਗੁਡੂਚੀਸੁਰਦਾਰੁਭਿਃ ||੪੩|| ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਪਾਲਿਕੈਰੇਭਿਰ੍ਮਦਨਾਸ੍ਟਕਸਂਯੁਤੈਃ | ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮਾਗਧਿਕਾਮ੍ਭੋਦਹਪੁਸਾਮਿਸਿਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ||੪੪|| ਵਤ੍ਸਾਹ੍ਵਯਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੂਗ੍ਰਾਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਯਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ | ਦਦ੍ਯਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰਭਿਸਂਸ੍ਕਤਮ੍ ||੪੫|| ਪਸ੍ਠੋਰੁਤ੍ਰਿਕਸ਼ੂਲਾਸ਼੍ਮਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਸਙ੍ਗਿਨਾਮ੍ | ਗ੍ਰਹਣੀਮਾਰੁਤਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਬਲਪ੍ਰਦਮ੍ ||੪੬||
शम्पाकोरुबुवर्षाभूवाजिगन्धानिशाच्छदैः | पञ्चमूलीबलारास्नागुडूचीसुरदारुभिः ||४३|| क्वथितैः पालिकैरेभिर्मदनाष्टकसंयुतैः | कल्कैर्मागधिकाम्भोदहपुषामिसिसैन्धवैः ||४४|| वत्साह्वयप्रियङ्गूग्रायष्ट्याह्वयरसाञ्जनैः | दद्यादास्थापनं कोष्णं क्षौद्राद्यैरभिसंस्कृतम् ||४५|| पृष्ठोरुत्रिकशूलाश्मविण्मूत्रानिलसङ्गिनाम् | ग्रहणीमारुतार्शोघ्नं रक्तमांसबलप्रदम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕੁਪਿਤਾਨਿਲਮਧਿਕਤ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਾਹ, ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਬਸ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਕ੍ਸੇਪਕ੍ਰਮਂ ਚ| ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਃ ਕਿਰਮਾਲਕਃ| ਨਿਸ਼ਾਚ੍ਛਦਃ ਸ਼ਟੀ| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀ ਅਤ੍ਰ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ| ਅਮ੍ਭੋਦਃ ਮੁਸ੍ਤਾ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਮ੍ਪਾਕਾਦੀਨਿ ਸੁਰਦਾਰੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਿ, ਮਦਨਾਸ੍ਟਕਸਂਯੁਤਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਮਦਨਫਲੈਃ ਪਲਂ ਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯਾਸ੍ਟਗੁਣਮਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਦ੍ ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਕਤ੍ਵਾਸ੍ਟਪਲਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍; ਚਤੁਰ੍ਵਾਰਪ੍ਰਯੋਜਨੋਯਂ ਕ੍ਵਾਥਃ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਾ ਤਤੀਯਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨਮਾਨੀਯ, ਟਙ੍ਕਤ੍ਰਯਪਰਿਮਿਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ , ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਲਤ੍ਰਯਪਰਿਮਿਤਂ ਮਧੁ ਚ ਕਰਤਲੇਨ ਮਥ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਤਤਃ ਸੈਨ੍ਧਵਮਧੁਨੀ ਏਕੀਕਤ੍ਯ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰਭਿਸਂਸ੍ਕਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸੀਰਕਾਞ੍ਜਿਕਮੂਤ੍ਰਮਾਂਸਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਗਹੀਤਤ੍ਵਾਤ ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮਥ੍ਨੀਯਾਤ੍; ਤਦਨੁ ਚੈਕੀਭੂਤ ਸ੍ਨੇਹੇ ਮਾਗਧਿਕਾਦਿਰਸਾਞ੍ਜਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਨਵਦ੍ਰਵ੍ਯਚੂਰ੍ਣਂ ਸੈਨ੍ਧਵਟਙ੍ਕਤ੍ਰਯੇਣ ਪਲਤ੍ਰਯਪ੍ਰਮਿਤਂ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮਥ੍ਨੀਯਾਤ੍; ਸੈਨ੍ਧਵਟਙ੍ਕਤ੍ਰਯਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਯਾਦਾਵੇਵ ਚ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਲ੍ਕਃ ਪਲਤ੍ਰਯਪਰਿਮਿਤੋ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਭਵਤਿ; ਤਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਪਰਿਮਿਤਕ੍ਵਾਥਮਧ੍ਯਾਦਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍; ਤਦਨੁ ਚ ਮਾਂਸਰਸਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਪਲਂ, ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪਲਂ, ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਪਲਂ, ਤਥਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਤਤ੍ਰ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਤੀਯਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਾ ਪੁਟਕਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਯਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤਰੋਗੇ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ||੪੩-੪੬||
Adhikarana ੨੪ (੪੭-੫੦) · Śloka ੫੦
ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਰਿਫਲਾਰਾਸ੍ਨਾਦਸ਼ਮੂਲਬਲਾਪਲੈਃ | ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਘਨਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ||੪੭|| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਚਾਕਸ੍ਣਾਯਵਾਨੀਕੁਸ੍ਠਬਿਲ੍ਵਜੈਃ | ਸਗੁਡੈਰਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਮਦਨਾਰ੍ਧਪਲਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ||੪੮|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲਘਤਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਤਕਾਞ੍ਜਿਕਮਸ੍ਤੁਭਿਃ | ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਚ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਦਦ੍ਯਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਪਰਮ੍ ||੪੯|| ਤੇਜੋਵਰ੍ਣਬਲੋਤ੍ਸਾਹਵੀਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਸਰ੍ਵਮਾਰੁਤਰੋਗਘ੍ਨਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੫੦||
गुडूचीत्रिफलारास्नादशमूलबलापलैः | क्वथितैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तु प्रियङ्गुघनसैन्धवैः ||४७|| शतपुष्पावचाकृष्णायवानीकुष्ठबिल्वजैः | सगुडैरक्षमात्रैस्तु मदनार्धपलान्वितैः ||४८|| क्षौद्रतैलघृतक्षीरशुक्तकाञ्जिकमस्तुभिः | समालोड्य च मूत्रेण दद्यादास्थापनं परम् ||४९|| तेजोवर्णबलोत्साहवीर्याग्निप्राणवर्धनम् | सर्वमारुतरोगघ्नं वयःस्थापनमुत्तमम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਲਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨਿ ਬਲਾਨ੍ਤਾਨਿ ਸੋਡਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਲਮਿਤਾਨਿ, ਤਥਾ ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਪਿ ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ, ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਪਰਿਮਿਤਾਨਿ, ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਬਹੁਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਿ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਕੋ ਯਥੋਕ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣੇਨ| ਬਿਲ੍ਵਜਂ ਬਿਲ੍ਵਫਲਮ੍| ਮਧੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਤੈਲਘਤੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪਲਂ; ਸ਼ੁਕ੍ਤਕਾਞ੍ਜਿਕਮਸ੍ਤੁਗੋਮੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਰ੍ਧਪਲਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਕ੍ਸੇਪਕ੍ਰਮਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਤੇਜੋਵਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਂ ਭ੍ਰਾਜਕਾਗ੍ਨਿਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਵਰ੍ਣੋ ਗੌਰਾਦਿਃ| ਬਲਂ ਮਾਂਸੋਪਚਯਃ| ਉਤ੍ਸਾਹਃ ਚੈਤਸਿਕੋ ਧਰ੍ਮਃ| ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਪ੍ਰਾਣਾ ਅਗ੍ਨੀਸੋਮਾਦਯਃ| ਅਯਮਪਿ ਵਾਤੇ ਵਾਤਰੋਗੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਃ||੪੭-੫੦||
Adhikarana ੨੫ (੫੧-੫੪) · Śloka ੫੪
ਕੁਸ਼ਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਬ੍ਦਤ੍ਰਿਫਲੋਤ੍ਪਲਵਾਸਕੈਃ | ਸਾਰਿਵੋਸ਼ੀਰਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਰਾਸ੍ਨਾਰੇਣੁਪਰੂਸਕੈਃ ||੫੧|| ਪਾਲਿਕੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੇਭਿਸ਼੍ਚ ਪੇਸਿਤੈਃ | ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤੇਭਕੇਸਰਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ ||੫੨|| ਵਿਦਾਰੀਮਿਸਿਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ਼੍ਯਾਮੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਸਿਨ੍ਧੁਜੈਃ | ਫਲਪਦ੍ਮਕਯਸ੍ਠ੍ਯਾਹ੍ਵੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕ੍ਸੀਰਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ ||੫੩|| ਦਤ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ੀਤਮਮ੍ਲਹੀਨੈਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਰਵੈਃ | ਦਾਹਾਸਗ੍ਦਰਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਜ੍ਵਰਾਞ੍ਜਯੇਤ੍ ||੫੪||
कुशादिपञ्चमूलाब्दत्रिफलोत्पलवासकैः | सारिवोशीरमञ्जिष्ठारास्नारेणुपरूषकैः ||५१|| पालिकैः क्वथितैः सम्यग् द्रव्यैरेभिश्च पेषितैः | शृङ्गाटकात्मगुप्तेभकेसरागुरुचन्दनैः ||५२|| विदारीमिसिमञ्जिष्ठाश्यामेन्द्रयवसिन्धुजैः | फलपद्मकयष्ठ्याह्वैः क्षौद्रक्षीरघृताप्लुतैः ||५३|| दत्तमास्थापनं शीतमम्लहीनैस्तथा द्रवैः | दाहासृग्दरपित्तासृक्पित्तगुल्मज्वराञ्जयेत् ||५४||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕੁਪਿਤਪਿਤ੍ਤਮਧਿਕਤ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਾਹ- ਕੁਸ਼ਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਨਲਦਰ੍ਭਕਾਣ੍ਡੇਕ੍ਸਵ ਇਤਿ ਕੁਸ਼ਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| ਅਬ੍ਦੋ ਮੁਸ੍ਤਾ, ਉਤ੍ਪਲਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮ੍, ਰੇਣੁਃ ਪਰ੍ਪਟਕਃ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਕਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਫਲਂ ਮਦਨਫਲਮ੍| ਪੇਸਿਤੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਕੁਸ਼ਾਦਿਸਪ੍ਤਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਿ, ਅਸ੍ਟਗੁਣਂ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਪਲਸ਼ਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਿ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਦਿਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਪਲਤ੍ਰਯਪ੍ਰਮਾਣਂ, ‘ਪਿਤ੍ਤੇ ਨਾਤਿਬਹੁ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਧੁਨਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇ ਪਿਤ੍ਤੇਸ੍ਟਮੋ ਭਾਗਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਘਤਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯਂ, ‘ਅਮ੍ਲਹੀਨੈਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਰਵੈਃ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸਸ੍ਯੈਕਂ ਪਲਂ, ਇਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯਂ, ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਨਿਕ੍ਸੇਪਕ੍ਰਮਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਅਯਂ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗੇ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ‘ਵਿਦਾਰੀਮਿਸਿਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਿਸਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਮ੍ ਅਤਿਵਿਸਾ; ਵਿਸਂ ਵਾ ਵਾਲਕਂ, ਤੋਯਨਾਮਤ੍ਵਾਤ੍||੫੧-੫੪||
Adhikarana ੨੬ (੫੫-੫੯) · Śloka ੫੯
ਰੋਧ੍ਰਚਨ੍ਦਨਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਰਾਸ੍ਨਾਨਨ੍ਤਾਬਲਰ੍ਧਿਭਿਃ | ਸਾਰਿਵਾਵਸਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮੇਦਾਮਧੁਕਪਦ੍ਮਕੈਃ ||੫੫|| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਤਣਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਰ੍ਸਤ੍ਰਯੋਨ੍ਮਿਤੈਃ | ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਜੀਵਕਕਾਕੋਲੀਯੁਗਰ੍ਧਿਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੈਃ ||੫੬|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਜੀਵਨ੍ਤੀਮੇਦਾਰੇਣੁਪਰੂਸਕੈਃ | ਅਭੀਰੁਮਿਸਿਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਵਤ੍ਸਕੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਕੈਃ ||੫੭|| ਕਸੇਰੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਪਯਃਪ੍ਲੁਤੈਃ | ਦ੍ਰਵੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਮ੍ਲਵਰ੍ਜ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦਤ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸੁਸ਼ੀਤਲਃ ||੫੮|| ਗੁਲ੍ਮਾਸਗ੍ਦਰਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਨ੍ ਸਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍ | ਅਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੌ ਚ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ||੫੯||
रोध्रचन्दनमञ्जिष्ठारास्नानन्ताबलर्धिभिः | सारिवावृषकाश्मर्यमेदामधुकपद्मकैः ||५५|| स्थिरादितृणमूलैश्च क्वाथः कर्षत्रयोन्मितैः | पिष्टैर्जीवककाकोलीयुगर्धिमधुकोत्पलैः ||५६|| प्रपौण्डरीकजीवन्तीमेदारेणुपरूषकैः | अभीरुमिसिसिन्धूत्थवत्सकोशीरपद्मकैः ||५७|| कसेरुशर्करायुक्तैः सर्पिर्मधुपयःप्लुतैः | द्रवैस्तीक्ष्णाम्लवर्ज्यैश्च दत्तो बस्तिः सुशीतलः ||५८|| गुल्मासृग्दरहृत्पाण्डुरोगान् सविषमज्वरान् | असृक्पित्तातिसारौ च हन्यात्पित्तकृतान् गदान् ||५९||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਧ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਨ੍ਤਾ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿ ਲਘੁਪਞ੍ਚਮੂਲੀ, ਤਣਮੂਲਂ ਕੁਸ਼ਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਂ, ਅਭੀਰੁਃ ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਤਣਮੂਲ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਰ੍ਸਤ੍ਰਯਪ੍ਰਮਿਤਤ੍ਵੇਨ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਪਲਾਨਿ ਕਰ੍ਸਾਧਿਕਾਨਿ, ਅਸ੍ਟਗੁਣਮਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਅਤਃ ਸਾਰ੍ਧਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਜੀਵਕਾਦਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਤੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਃ ਪਲਤ੍ਰਯਪ੍ਰਮਾਣਃ, ਮਧੁਘਤੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ‘ਦ੍ਰਵੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਮ੍ਲਵਰ੍ਜ੍ਯੈਃ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਰਸੇਕ੍ਸੁਰਸਾਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਃਕ੍ਸੇਪਕ੍ਰਮਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਅਯਮਪਿ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗੇ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ||੫੫-੫੯||
Adhikarana ੨੭ (੬੦-੬੩) · Śloka ੬੩
ਭਦ੍ਰਾਨਿਮ੍ਬਕੁਲਤ੍ਥਾਰ੍ਕਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਮਤਾਮਰੈਃ | ਸਾਰਿਵਾਬਹਤੀਪਾਠਾਮੂਰ੍ਵਾਰਗ੍ਵਧਵਤ੍ਸਕੈਃ ||੬੦|| ਕ੍ਵਾਥਃ, ਕਲ੍ਕਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਚਾਮਦਨਸਰ੍ਸਪੈਃ | ਸੈਨ੍ਧਵਾਮਰਕੁਸ੍ਠੈਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਬਿਲ੍ਵਨਾਗਰੈਃ ||੬੧|| ਕਟੁਤੈਲਮਧੁਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਤੈਲਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤੈਃ | ਕਾਰ੍ਯਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਤੂਰ੍ਣਂ ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹਿਨਾਮ੍ ||੬੨|| ਮੇਦਸ੍ਵਿਨਾਮਨਗ੍ਨੀਨਾਂ ਕਫਰੋਗਾਸ਼ਨਦ੍ਵਿਸਾਮ੍ | ਗਲਗਣ੍ਡਗਰਗ੍ਲਾਨਿਸ਼੍ਲੀਪਦੋਦਰਰੋਗਿਣਾਮ੍ ||੬੩||
भद्रानिम्बकुलत्थार्ककोशातक्यमृतामरैः | सारिवाबृहतीपाठामूर्वारग्वधवत्सकैः ||६०|| क्वाथः, कल्कस्तु कर्तव्यो वचामदनसर्षपैः | सैन्धवामरकुष्ठैलापिप्पलीबिल्वनागरैः ||६१|| कटुतैलमधुक्षारमूत्रतैलाम्लसंयुतैः | कार्यमास्थापनं तूर्णं कामलापाण्डुमेहिनाम् ||६२|| मेदस्विनामनग्नीनां कफरोगाशनद्विषाम् | गलगण्डगरग्लानिश्लीपदोदररोगिणाम् ||६३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕੁਪਿਤਕਫਮਧਿਕਤ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਾਹ- ਭਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਦ੍ਰਾ ਕਟ੍ਫਲਂ, ਭਦ੍ਰਾਦਿਵਤ੍ਸਕਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ ਅਸ੍ਟਗੁਣਮਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਅਤੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਪਲਾਸ੍ਟਕਂ, ਵਚਾਦਿਨਾਗਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਲਤ੍ਰਯਂ, ਕਟੁਤੈਲਤਿਲਤੈਲਯੋਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ ਕਫੇਸ੍ਟਮ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਮਧੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ, ਯਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯੈਕਪਲਂ, ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਪਲਂ ਤਥਾ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯ, ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਕ੍ਸੇਪਕ੍ਰਮਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਅਯਂ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਫੇ ਕਫਰੋਗੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਃ||੬੦-੬੩||
Adhikarana ੨੮ (੬੪-੬੬) · Śloka ੬੬
ਦਸ਼ਮੂਲੀਨਿਸ਼ਾਬਿਲ੍ਵਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਮਰੈਃ | ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਕਲ੍ਕਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੁ ਮੁਸ੍ਤਸੈਨ੍ਧਵਦਾਰੁਭਿਃ ||੬੪|| ਪਾਠਾਮਾਗਧਿਕੇਨ੍ਦ੍ਰਾਹ੍ਵੈਸ੍ਤੈਲਕ੍ਸਾਰਮਧੁਪ੍ਲੁਤੈਃ | ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਫਲਯੋਜਿਤੈਃ ||੬੫|| ਕਫਪਾਣ੍ਡੁਗਦਾਲਸ੍ਯਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਸਙ੍ਗਿਨਾਮ੍ | ਆਮਾਟੋਪਾਪਚੀਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮਕ੍ਰਿਮਿਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ ||੬੬||
दशमूलीनिशाबिल्वपटोलत्रिफलामरैः | क्वथितैः कल्कपिष्टैस्तु मुस्तसैन्धवदारुभिः ||६४|| पाठामागधिकेन्द्राह्वैस्तैलक्षारमधुप्लुतैः | कुर्यादास्थापनं सम्यङ्मूत्राम्लफलयोजितैः ||६५|| कफपाण्डुगदालस्यमूत्रमारुतसङ्गिनाम् | आमाटोपापचीश्लेष्मगुल्मक्रिमिविकारिणाम् ||६६||
🔊 Audio coming soon
ਦਸ਼ਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਹ੍ਵਃ ਕੁਟਜਃ| ਦਸ਼ਮੂਲਾਦ੍ਯਮਰਾਨ੍ਤਸਪ੍ਤਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਅਸ੍ਟਗੁਣਂ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਅਤਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਮੁਸ੍ਤਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਾਹ੍ਵਾਨ੍ਤਸਡ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਤਥਾ ਤੈਲਮਧੁਨੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਂ, ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਪਲਂ, ਤਥਾ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਪਲਂ, ਮਦਨਫਲਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਪਲਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਃਕ੍ਸੇਪਕ੍ਰਮਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਅਯਮਪਿ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਫੇ ਕਫਰੋਗੇ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ||੬੪-੬੬||
Adhikarana ੨੯ (੬੭-੭੦) · Śloka ੭੦
ਵਸਾਸ਼੍ਮਭੇਦਵਰ੍ਸਾਭੂਧਾਨ੍ਯਗਨ੍ਧਰ੍ਵਹਸ੍ਤਕੈਃ | ਦਸ਼ਮੂਲਬਲਾਮੂਰ੍ਵਾਯਵਕੋਲਨਿਸ਼ਾਚ੍ਛਦੈਃ ||੬੭|| ਕੁਲਤ੍ਥਬਿਲ੍ਵਭੂਨਿਮ੍ਬੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਪਲਸਮ੍ਮਿਤੈਃ | ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮਦਨਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਮਰਸਰ੍ਸਪੈਃ ||੬੮|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਯਵਾਨੀਮਿਸਿਵਤ੍ਸਕੈਃ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰਗੋਮੂਤ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਰਸਾਪ੍ਲੁਤੈਃ ||੬੯|| ਤੂਰ੍ਣਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਂਸਸ੍ਟਬਹੁਰੋਗਿਣਾਮ੍ | ਗਧ੍ਰਸੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਠੀਲਾਤੂਨੀਗੁਲ੍ਮਗਦਾਪਹਮ੍ ||੭੦||
वृषाश्मभेदवर्षाभूधान्यगन्धर्वहस्तकैः | दशमूलबलामूर्वायवकोलनिशाच्छदैः ||६७|| कुलत्थबिल्वभूनिम्बैः क्वथितैः पलसम्मितैः | कल्कैर्मदनयष्ट्याह्वषड्ग्रन्थामरसर्षपैः ||६८|| पिप्पलीमूलसिन्धूत्थयवानीमिसिवत्सकैः | क्षौद्रेक्षुक्षीरगोमूत्रसर्पिस्तैलरसाप्लुतैः ||६९|| तूर्णमास्थापनं कार्यं संसृष्टबहुरोगिणाम् | गृध्रसीशर्कराष्ठीलातूनीगुल्मगदापहम् ||७०||
🔊 Audio coming soon
ਵਸਾਸ਼੍ਮਭੇਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਸ਼ਾਚ੍ਛਦਃ ਸ਼ਟੀ ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਵਚਾ| ਵਸਾਦਿਭੂਨਿਮ੍ਬਾਨ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸੋਡਸ਼ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਿ ਅਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਪਲਮਿਤਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਅਤੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ, ਮਦਨਾਦਿਵਤ੍ਸਕਾਨ੍ਤਦਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ, ਇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰਗੋਮੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਾਰ੍ਧਪਲਂ ਘਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ, ਤੈਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ, ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਮ੍| ਸਂਸਸ੍ਟਬਹੁਰੋਗਿਣਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰੋਗਪ੍ਰਸ਼ਮਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਂਸਰ੍ਗੋ ਦੋਸਦ੍ਵਯਸਮੁਦਾਯਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਤੁ ਦੋਸਤ੍ਰਯਸਮੁਦਾਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਦ੍ਵਯੋਰੇਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਤਦਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯਾਵਾਪਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਨ੍ਯਾਯੇਨ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਸਂਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਕਰ੍ਸੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਦੋਸਾਨ੍ਨਿਪੁਣਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਤਯਾ ਮਿਸ਼੍ਰਮਾਨੇਨ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਪੂਰਣੀਯਾਨਿ| ਏਵਂ ਦੋਸਤ੍ਰਯਸਂਯੋਗੇਪਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨੀਯਃ||੬੭-੭੦||
Adhikarana ੩੦ (੭੧- ੭੬) · Śloka ੭੬
ਰਾਸ੍ਨਾਰਗ੍ਵਧਵਰ੍ਸਾਭੂਕਟੁਕੋਸ਼ੀਰਵਾਰਿਦੈਃ | ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਮਤਾਰਕ੍ਤਾਪਞ੍ਚਮੂਲੀਬਿਭੀਤਕੈਃ ||੭੧|| ਸਬਲੈਃ ਪਾਲਿਕੈਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਲ੍ਕਸ੍ਤੁ ਮਦਨਾਨ੍ਵਿਤੈਃ | ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮਿਸਿਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਫਲਿਨੀਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਹ੍ਵਯੈਃ ||੭੨|| ਰਸਾਞ੍ਜਨਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸੌਵੀਰਸਂਯੁਤੈਃ | ਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋਯਂ ਮਾਂਸਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲੌਜਸਾਮ੍ ||੭੩|| ਆਯੁਸੋਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਰ੍ਤਾ ਹਨ੍ਤਿ ਚਾਸ਼ੁ ਗਦਾਨਿਮਾਨ੍ | ਗੁਲ੍ਮਾਸਗ੍ਦਰਵੀਸਰ੍ਪਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਾਨ੍ ||੭੪|| ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲੀਮ੍ | ਜਾਨੁਜਙ੍ਘਾਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਗ੍ਰਹੋਦਾਵਰ੍ਤਮਾਰੁਤਾਨ੍ ||੭੫|| ਵਾਤਾਸਕ੍ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਠੀਲਾਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲੋਦਰਾਰੁਚੀਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਮੇਹਾਧ੍ਮਾਨਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਨ੍ ||੭੬||
रास्नारग्वधवर्षाभूकटुकोशीरवारिदैः | त्रायमाणामृतारक्तापञ्चमूलीबिभीतकैः ||७१|| सबलैः पालिकैः क्वाथः कल्कस्तु मदनान्वितैः | यष्ट्याह्वमिसिसिन्धूत्थफलिनीन्द्रयवाह्वयैः ||७२|| रसाञ्जनरसक्षौद्रद्राक्षासौवीरसंयुतैः | युक्तो बस्तिः सुखोष्णोऽयं मांसशुक्रबलौजसाम् ||७३|| आयुषोऽग्नेश्च संस्कर्ता हन्ति चाशु गदानिमान् | गुल्मासृग्दरवीसर्पमूत्रकृच्छ्रक्षतक्षयान् ||७४|| विषमज्वरमर्शांसि ग्रहणीं वातकुण्डलीम् | जानुजङ्घाशिरोबस्तिग्रहोदावर्तमारुतान् ||७५|| वातासृक्शर्कराष्ठीलाकुक्षिशूलोदरारुचीः | रक्तपित्तकफोन्मादप्रमेहाध्मानहृद्ग्रहान् ||७६||
🔊 Audio coming soon
ਰਾਸ੍ਨਾਰਗ੍ਵਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਬਲੈਃ ਬਲਾਸਹਿਤੈਃ| ਰਸੋ ਮਾਂਸਰਸਃ| ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਬਲਾਨ੍ਤਸੋਡਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਿ ਅਸ੍ਟਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਲਾਸ੍ਟਕਂ, ਮਦਨਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸਣ੍ਣਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਨਿਰੂਹਣਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਦਨੁਕ੍ਤੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸਟ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣੋ ਨਿਕ੍ਸੇਪਣੀਯਃ| ਤਥਾਚ ਹਾਰੀਤਃ- “ਸ੍ਨੇਹੋ ਗੁਡੋ ਮਾਂਸਰਸਃ ਪਯਾਂਸਿ ਸਾਮ੍ਲਾਨਿ ਮੂਤ੍ਰਂ ਮਧੁ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ| ਏਤੇ ਨਿਰੂਹੇ ਵਿਦੁਸਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕੋ ਮਦਨਾਤ੍ ਫਲਂ ਚ ”- ਇਤਿ| ਮਧੁਨਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ, ਰਸਾਞ੍ਜਨਮਾਂਸਰਸਕ੍ਸੀਰਸੌਵੀਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕਪਲਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਏਸ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤੁਰਵਿਸਯਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਹਰਸ਼੍ਚ||੭੧- ੭੬||
Adhikarana ੩੧ (੭੭) · Śloka ੭੭
ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾਃ ਸੈਨ੍ਧਵਤ੍ਰਿਵਤਾਯੁਤਾਃ | ਸਾਮ੍ਲਾਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾ ਯੋਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤਯਃ ਕੁਪਿਤੇਨਿਲੇ ||੭੭||
वातघ्नौषधनिष्क्वाथाः सैन्धवत्रिवृतायुताः | साम्लाः सुखोष्णा योज्याः स्युर्बस्तयः कुपितेऽनिले ||७७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਾਤੁਰਵਿਸਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਥਿਤਮੇਵ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪੁਨਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤੋ ਵਾਤਾਦਿਵਿਸਯਾਨ੍ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤਯ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮਤ ਏਵ ਬਹੁਵਚਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਾਨਾਂ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਾਮਸ੍ਟਗੁਣਜਲੇ ਕ੍ਵਥਿਤਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਪਲਾਸ੍ਟਕਂ, ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਟਙ੍ਕਤ੍ਰਯਂ, ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਾਵੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰੈਵਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ, ਕ੍ਸੀਰਾਣ੍ਯਮ੍ਲਾਨਿ ਮੂਤ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਯਾਨਿ ਵਾਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤੇਸਾਂ ਗੁਡਸਹਿਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਲਤ੍ਰਯਂ, ਨਿਰੂਹਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਨ੍ਮਧੁਨਃ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍, ਅਨੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪ੍ਯਾਵਾਪਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਵਾਤਹਰਾਣਿ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯਤੋ ਮਾਂਸਰਸਸ੍ਯੈਕਂ ਪਲਂ, ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯ ਸਟਙ੍ਕਾਧਿਕਂ ਪਲਮੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਬਸ੍ਤਯ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਪੁਟਚਤੁਃਪੁਟਾਪੇਕ੍ਸਂ ਬਹੁਵਚਨਮ੍| ਏਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਯੋਗੇਸ੍ਵਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍||੭੭||
Adhikarana ੩੨ (੭੮) · Śloka ੭੮
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਾਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸਮਾਯੁਤਾਃ | ਵਿਧੇਯਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ||੭੮||
न्यग्रोधादिगणक्वाथाः काकोल्यादिसमायुताः | विधेया बस्तयः पित्ते ससर्पिष्काः सशर्कराः ||७८||
🔊 Audio coming soon
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦੀਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਪਲਾਸ੍ਟਕਂ, ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੇਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯਂ, ਘਤਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਮ੍, ਏਤੇਨ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਪਲਦ੍ਵਯੇਨ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਸਹਿਤੇਨ ਕਲ੍ਕਪਲਤ੍ਰਯਂ, ਨਿਰੂਹਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਦਨੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯਾਕ੍ਸਂ, ਤਥਾ ਮਧੁਨੋਪਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ‘ਕ੍ਸੀਰਾਣ੍ਯਮ੍ਲਾਨਿ ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਯਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣੀਯਾਨਿ, ਤੇਨੇਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਯ ਪਲਂ, ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਪਾਦੋਨਂ ਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੭੮||
Adhikarana ੩੩ (੭੯) · Śloka ੭੯
ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਸਮਾਯੁਤਾਃ | ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾ ਦੇਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤਯਃ ਕੁਪਿਤੇ ਕਫੇ ||੭੯||
आरग्वधादिनिष्क्वाथाः पिप्पल्यादिसमायुताः | सक्षौद्रमूत्रा देयाः स्युर्बस्तयः कुपिते कफे ||७९||
🔊 Audio coming soon
ਆਰਗ੍ਵਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦੀਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਪਲਾਸ੍ਟਕਂ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਲਤ੍ਰਯਂ, ਮਧੁਨਃ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ, ਅਨੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਟਙ੍ਕਤ੍ਰਯਂ, ਤਥਾ ਕਟੁਤੈਲਸ੍ਯ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ, ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਟਙ੍ਕਾਧਿਕਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ, ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੭੯||
Adhikarana ੩੪ (੮੦) · Śloka ੮੦
ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਰਸਕ੍ਸੀਰਘਤਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸੁਸ਼ੀਤਲਾਃ | ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਕਸਾਯਾਢ੍ਯਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਹਿਤਾਃ ||੮੦||
शर्करेक्षुरसक्षीरघृतयुक्ताः सुशीतलाः | क्षीरवृक्षकषायाढ्या बस्तयः शोणिते हिताः ||८०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਰਸਕ੍ਸੀਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਕਸਾਯੇਣਾਢ੍ਯਾਃ ਸ੍ਫੀਤਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਣਾਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦੀਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਅਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਵਰ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਕਥਿਤਸ਼ੋਣਿਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯਮ੍, ਅਨੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮਧੁਨਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ ਤਥਾ ਚ ਘਤਸ੍ਯ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਂ ਤਥੇਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਯ, ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਟਙ੍ਕਸਪ੍ਤਾਧਿਕਂ ਪਲਤ੍ਰਿਤਯਮਾਨਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਦੇਵ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਰਕ੍ਤਮਿਤਿ ਮਨਸਿ ਪਰ੍ਯਾਲੋਚ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮਾਨੇਨਾਯਮਪਿ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਲ੍ਪਿਤਃ||੮੦||
Adhikarana ੩੫ (੮੧) · Śloka ੮੧
ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾਸ੍ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਸੈਨ੍ਧਵੈਃ | ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਖਜੇਨ ਮਥਿਤਬਸ੍ਤਯਃ ਸ਼ੋਧਨਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੮੧||
शोधनद्रव्यनिष्क्वाथास्तत्कल्कस्नेहसैन्धवैः | युक्ताः खजेन मथितबस्तयः शोधनाः स्मृताः ||८१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਪਠਿਤਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ, ਤੇਸਾਮੇਵ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯਂ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ, ਅਨੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮਧੁਨਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੈਕਂ ਪਲਂ, ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਪਲਂ, ਤਥਾ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯਾਪਿ, ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ‘ਬਸ੍ਤਯਃ ਸ਼ੋਧਨਾਃ ਸ੍ਮਤਾ’ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਾਕ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਬਸ੍ਤਿਪਰਿਭਾਸਾਮਾਨੇਨਾਯਂ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ, ਤਥਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਅਪਿ ਕਲ੍ਪਨੀਯਾਃ, ਵਾਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਂ ਚ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਨੇਨ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ||੮੧||
Adhikarana ੩੬ (੮੨) · Śloka ੮੨
ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਗੋਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕ੍ਸਾਰਸਮਾਯੁਤਾਃ | ਊਸਕਾਦਿਪ੍ਰਤੀਵਾਪਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਲੇਖਨਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੮੨||
त्रिफलाक्वाथगोमूत्रक्षौद्रक्षारसमायुताः | ऊषकादिप्रतीवापा बस्तयो लेखनाः स्मृताः ||८२||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਗੋਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪਲਤ੍ਰਯਂ, ਨਿਰੂਹਣਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਦਨੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯਾਕ੍ਸਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ, ਯਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਸਤ੍ਰਯਂ, ਤਥਾ ਨਿਰੂਹਣਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਲੇਖਨੀਯਸ੍ਯ ਕਟੁਤੈਲਸ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ, ਊਸਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਲਦ੍ਵਯਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੮੨||
Adhikarana ੩੭ (੮੩) · Śloka ੮੩
ਬਂਹਣਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾਃ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮਧੁਰਕੈਰ੍ਯੁਤਾਃ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਾਂਸਰਸੋਪੇਤਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਂਹਣਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੮੩||
बृंहणद्रव्यनिष्क्वाथाः कल्कैर्मधुरकैर्युताः | सर्पिर्मांसरसोपेता बस्तयो बृंहणाः स्मृताः ||८३||
🔊 Audio coming soon
ਬਂਹਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਂਹਣਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਦਾਰੀਗਨ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਕਲ੍ਕੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕਪਲਦ੍ਵਯਂ, ਮਧੁਨਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਘਤਸ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ, ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਮਾਂਸਰਸਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਟਙ੍ਕਾਧਿਕਂ ਪਲਤ੍ਰਯਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ||੮੩||
Adhikarana ੩੮ (੮੪) · Śloka ੮੪
ਚਟਕਾਣ੍ਡੋਚ੍ਚਟਾਕ੍ਵਾਥਾਃ ਸਕ੍ਸੀਰਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ | ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਫਲਾਵਾਪਾਃ ਸ੍ਮਤਾ ਵਾਜੀਕਰਾ ਨਣਾਮ੍ ||੮੪||
चटकाण्डोच्चटाक्वाथाः सक्षीरघृतशर्कराः | आत्मगुप्ताफलावापाः स्मृता वाजीकरा नृणाम् ||८४||
🔊 Audio coming soon
ਚਟਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਟਕਾ ਗ੍ਰਾਮਚਟਕਾਃ ਤੇਸਾਮਣ੍ਡਾਨਿ, ਉਚ੍ਚਟਾ ਘੁਰ੍ਘੁਰਾਖ੍ਯਃ ਸ਼ਣਘਣ੍ਟਕਾਰਫਲੋਲ੍ਪੋ ਵਿਟਪਃ ਸਰਯੂਪਕਣ੍ਠੇ ਹਿਮਵਤਿ ਵਾਰੇਨ੍ਦ੍ਯ੍ਰਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਚਟਕਾਣ੍ਡੋਚ੍ਚਟਾਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਪਲਾਸ੍ਟਕਂ, ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਂ, ਮਧੁਘਤੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾ ਏਕਂ ਪਲਂ ਤਥਾ ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਫਲਾਨਾਂ, ਮਧ੍ਯੇ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚਾਲ੍ਪਤਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਨੈਵ ਵਾ ‘ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਥੇਸੁ ਨ ਤੈਲਗੁਡਸੈਨ੍ਧਵਮ੍’ ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍; ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਚਟਕਾਣ੍ਡਦ੍ਰਵੋਚ੍ਚਟਾਕ੍ਵਾਥੌ ਯੇਸੁ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿ| ਤੇਨ ਉਚ੍ਚਟਾਯਾਂ ਏਵ ਕ੍ਵਾਥਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਚਟਕਾਣ੍ਡਦ੍ਰਵਂ ਤੁ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣੈਵ ਗਹ੍ਣਾਤਿ||੮੪||
Adhikarana ੩੯ (੮੫-੮੬) · Śloka ੮੬
ਬਦਰ੍ਯੈਰਾਵਤੀਸ਼ੇਲੁਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਧਨ੍ਵਨਾਙ੍ਕੁਰਾਃ | ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਃ ਸਾਸ੍ਰਾਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ ||੮੫|| ਵਾਰਾਹਮਾਹਿਸੌਰਭ੍ਰਬੈਡਾਲੈਣੇਯਕੌਕ੍ਕੁਟਮ੍ | ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਸਗਾਜਂ ਵਾ ਦੇਯਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਬਸ੍ਤਿਸੁ ||੮੬||
बदर्यैरावतीशेलुशाल्मलीधन्वनाङ्कुराः | क्षीरसिद्धाः क्षौद्रयुताः सास्राः पिच्छिलसञ्ज्ञिताः ||८५|| वाराहमाहिषौरभ्रबैडालैणेयकौक्कुटम् | सद्यस्कमसृगाजं वा देयं पिच्छिलबस्तिषु ||८६||
🔊 Audio coming soon
ਬਦਰ੍ਯੈਰਾਵਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਐਰਾਵਤੀ ਨਾਗਬਲਾ, ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ, ਧਨ੍ਵਨੋ ਧਨੁਰ੍ਵਕ੍ਸਃ ਯਸ੍ਯ ‘ਧਾਮਨ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਃ, ਅਙ੍ਕੁਰਾ ਅਗ੍ਰਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਸਾਸ੍ਰਾਃ ਸਰੁਧਿਰਾਃ| ਬਦਰ੍ਯਾਦ੍ਯਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ ਸਮੁਦਾਯੇਨ ਪਲਤ੍ਰਯਪ੍ਰਮਿਤਾਨ੍ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਪ੍ਰਮਿਤਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਤਤਃ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ; ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਧੁਨਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨ੍ਯਾਵਾਪ੍ਯ, ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦ੍ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨੀਤਿ; ਏਵਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤੇਰ੍ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- “ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤੇਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਪਾਦੋਨਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤੋਪਰਃ| ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਮੁਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰੂਹਃ ਸਮੁਦਾਹਤਃ”- ਇਤਿ| ਏਵਮਪਰੇਸ੍ਵਪਿ ਪੁਟਕੇਸੁ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਮਾਨਂ ਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍| ਸਾਸ੍ਰਾ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਯਾਸ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਵਾਰਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਰਭ੍ਰੋ ਮੇਸਃ, ਏਣਸ੍ਯੇਦਮ੍ ਐਣੇਯਮ੍, ਏਣਃ ਕਸ੍ਣਸਾਰ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਃ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਏਣ੍ਯਾ ਇਦਮੈਣੇਯਂ, ਨ ਪੁਨਰੇਣਸ੍ਯੇਦਂ ਐਣਮ੍| ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਤਤ੍ਕਾਲੀਨਂ ਜੀਵਵਤਾਮੇਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਜੀਵਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਮ੍||੮੫-੮੬||
Adhikarana ੪੦ (੮੭) · Śloka ੮੭
ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਾ ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦ੍ਯੇਨ ਸਂਯੁਤਾਃ | ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਃ ਸਘਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੮੭||
प्रियङ्ग्वादिगणक्वाथा अम्बष्ठाद्येन संयुताः | सक्षौद्राः सघृताश्चैव ग्राहिणो बस्तयः स्मृताः ||८७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਗਣਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਅਸ੍ਟਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍, ਅਤੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ, ਅਤ ਏਕਪੁਟਕਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ, ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦ੍ਯੇਮੇਤਿ ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦ੍ਯੋਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਰੂਪਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ, ਤਥਾ ਚ ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟਃ,- “ਗ੍ਰਾਹੀ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦਿਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੈਃ ਕ੍ਰਮੇਣ”- ਇਤਿ| ਅਤੋਮ੍ਬਸ੍ਠਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨਿ, ਮਧੁਨਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧਘਤਸ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ, ਅਨੁਕ੍ਤੋ ਯਦ੍ਯਪੀਹਾਵਾਪਸ੍ਤਥਾਪਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕਤ੍ਵਾਤ੍ਤਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਲਾਨ੍ਯੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੮੭||
Adhikarana ੪੧ (੮੮) · Śloka ੮੮
ਏਤੇਸ੍ਵੇਵ ਚ ਯੋਗੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ | ਸਮਸ੍ਤੇਸ੍ਵਥਵਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਧੇਯਾਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ ||੮੮||
एतेष्वेव च योगेषु स्नेहाः सिद्धाः पृथक् पृथक् | समस्तेष्वथवा सम्यग्विधेयाः स्नेहबस्तयः ||८८||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਯ ਏਤੇ ਨਿਰੂਹਯੋਗਾਸ੍ਤੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਕੇਨੌਸਧੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਿਧੇਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਏਤੇਸ੍ਵੇਵ ਯੋਗੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸੁ ਗਣੇਸੁ| ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਯਃ, ਅਥਵਾ ਰੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ||੮੮||
Adhikarana ੪੨ (੮੯) · Śloka ੮੯
ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਤਪਾਕੇਨ ਸ਼ੋਧਿਤਾਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ | ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਦੇਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤਯਸ੍ਤ੍ਰੈਵਤੇਨ ਚ ||੮੯||
वन्ध्यानां शतपाकेन शोधितानां यथाक्रमम् | बलातैलेन देयाः स्युर्बस्तयस्त्रैवृतेन च ||८९||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾਕ੍ਰਮਸ਼ੋਧਿਤਾਨਾਂ ਯੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯੋ ਦੇਯਾਸ੍ਤਾਨਾਹ- ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਤਪਾਕੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨੈਃ ਸ਼ੋਧਿਤਾਨਾਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਨਾਰੀਣਾਂ ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਸ਼ਤਪਾਕੇਨ ਤ੍ਰੈਵਤੇਨ ਵਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਦੇਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਭਵੇਯੁਃ| ਤਦੇਸੁ ਸ਼ਤਪਾਕਮੁਤ੍ਪਾਦਿਤਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧੌ, ਬਲਾਤੈਲਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ, ਤ੍ਰੈਵਤਂ ਮਹਾਵਾਤਵ੍ਯਾਧੌ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਘਤਤੈਲਵਸਾਖ੍ਯੈਃ ਵਤਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਤ੍ਰਿਵਤਂ, ਤ੍ਰਿਵਤਮੇਵ ਤ੍ਰੈਵਤਂ, ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਿਕੋਣ੍| ਤਚ੍ਚ ਵਰਣਂ ਘਤਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦ੍ਗਮ੍ਯਤੇ| ਜੇਜ੍ਜਟਾਦਯਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਭਿਰ੍ਵਤਂ ਤ੍ਰਿਵਤਂ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਾਖ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਤਿ||੮੯||
Adhikarana ੪੩ (੯੦) · Śloka ੯੦
ਨਰਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ | ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਧ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਵੈ ਮਦੁਮ੍ ||੯੦||
नरस्योत्तमसत्त्वस्य तीक्ष्णं बस्तिं निधापयेत् | मध्यमं मध्यसत्त्वस्य विपरीतस्य वै मृदुम् ||९०||
🔊 Audio coming soon
ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦੇਨ ਬਸ੍ਤਿਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਹੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੦||
Adhikarana ੪੪ (੯੧) · Śloka ੯੧
ਏਵਂ ਕਾਲਂ ਬਲਂ ਦੋਸਂ ਵਿਕਾਰਂ ਚ ਵਿਕਾਰਵਿਤ੍ | ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਬਲਂ ਚੈਵ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੯੧||
एवं कालं बलं दोषं विकारं च विकारवित् | बस्तिद्रव्यबलं चैव वीक्ष्य बस्तीन् प्रयोजयेत् ||९१||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਕਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਲੇ ਸ਼ੀਤੇਸੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ, ਉਸ੍ਣੇਸੁ ਮਦੁਃ, ਵਸਨ੍ਤਸ਼ਰਦੋਃ ਸਾਧਾਰਣਃ, ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਃ; ਏਵਂ ਬਲੇ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਪਚਯਲਕ੍ਸਾਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ, ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਃ, ਕਨਿਸ੍ਠੇ ਮਦੁਃ; ਕਫਵਾਤੇ ਦੋਸੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ, ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੇ ਮਦੁਃ, ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਃ; ਏਵਂ ਵਿਕਾਰੇਪਿ; ਚਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਰੂਰਮਧ੍ਯਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਸ੍ਵਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੯੧||
Adhikarana ੪੫ (੯੨) · Śloka ੯੨
ਦਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦੋਸਹਰਂ ਪੁਨਃ | ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਂਸ਼ਮਨੀਯਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੯੨||
दद्यादुत्क्लेशनं पूर्वं मध्ये दोषहरं पुनः | पश्चात् संशमनीयं च दद्याद्बस्तिं विचक्षणः ||९२||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਦਿਨਾ ਬਸ੍ਤਿਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ ਤੇਸਾਂ ਭੇਦਾਨਾਂ ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸੇ ਪ੍ਰਦਾਨਮਾਹ- ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਸ੍ਯ ਆਦਾਵੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਂ, ਮਧ੍ਯੇ ਦੋਸਹਰਂ, ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਮਨਾਯ ਸਂਸ਼ਮਨਮਿਤਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਸ੍ਯ ਦੋਸਹਰਣਸਂਸ਼ਮਨੇ ਏਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ| ਦੋਸਹਰਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਥਮਪੁਟਕਦਾਨੇਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੋਸਾਨਿਰ੍ਹਰਣੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਤੀਯਂ ਵਾ ਪੁਟਕਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਏਵਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਸਂਸ਼ਮਨਯੋਰਪਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਦਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤੁ ਦੋਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਕੋਪਾਦਿਲਕ੍ਸਣੇਨ ||੯੨||
Adhikarana ੪੬ (੯੩-੯੫) · Śloka ੯੫
ਏਰਣ੍ਡਬੀਜਂ ਮਧੁਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਚਾ | ਹਪੁਸਾਫਲਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੯੩|| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਮਧੁਕਂ ਬੀਜਂ ਕੌਟਜਂ ਫਲਮੇਵ ਚ | ਸਕਾਞ੍ਜਿਕਃ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੋਸਹਰਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੯੪|| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰ੍ਮਧੁਕਂ ਮੁਸ੍ਤਾ ਤਥੈਵ ਚ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ | ਸਕ੍ਸੀਰਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਮਨਃ ਪਰਃ ||੯੫||
एरण्डबीजं मधुकं पिप्पली सैन्धवं वचा | हपुषाफलकल्कश्च बस्तिरुत्क्लेशनः स्मृतः ||९३|| शताह्वा मधुकं बीजं कौटजं फलमेव च | सकाञ्जिकः सगोमूत्रो बस्तिर्दोषहरः स्मृतः ||९४|| प्रियङ्गुर्मधुकं मुस्ता तथैव च रसाञ्जनम् | सक्षीरः शस्यते बस्तिर्दोषाणां शमनः परः ||९५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਦ੍ਧਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਧ੍ਯਾਯਿਨ ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਦ੍ਯਰ੍ਥਮੌਸਧਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਏਰਣ੍ਡਬੀਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਨਿ ਏਰਣ੍ਡਬੀਜੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਤ੍ਰਯੇਣ ਪਠਿਤਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਦ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਲ੍ਕਾਵਾਪਰੂਪਤਯਾ, ਵਾਤਾਦਿਬਸ੍ਤ੍ਯੁਕ੍ਤਕਲ੍ਕਾਵਾਪੇਸੁ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰਬੁਦ੍ਧਿਨਾ ਦੋਸਂ ਮਾਨਂ ਚ ਵਿਮਸ਼੍ਯ ਅਨੁਚਿਤਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋਚਿਤਸ੍ਵੀਕਾਰੇਣ ਸਮਵੇਤਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯਥਾ ਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕੋ ਮਿਥ੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਾਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਯਾਪਨਬਸ੍ਤਿਵਿਸਯਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ- ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵਾਜੀਕਰਤ੍ਵਂ ਰਸਾਯਨਹੇਤੁਤ੍ਵਂ ਚੇਤ੍ਯੇਕਮ੍, ਅਪਰਂ ਚ ਧਾਤੁਗਤਦੋਸਹਰਣਂ; ਤਤ੍ਰ ਧਾਤੁਗਤਦੋਸਾਣਾਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਭਾਵਾਤ੍ ਤਦੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਦ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ਮਿਦਮੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇ ਚੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਦ੍ਯਰ੍ਥਮੇਰਣ੍ਡਬੀਜੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਤ੍ਰਯੇਣ ਕਲ੍ਕਾਵਾਪਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮੁਕ੍ਤਾਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਹੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਬਲਕਾਲਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਕਾਰੇਸੁ ਕੋਸ੍ਠਵਿਸ਼ੇਸੇ ਚ ਮਦਵੋ ਬਸ੍ਤਯੋ ਦੇਯਾਃ, ਤੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨੇ ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਰਣਂ, ਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਤੁ ਦੋਸਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਮਨਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ||੯੩-੯੫||
Adhikarana ੪੭ (੯੬-੯੯) · Śloka ੯੯
ਨਪਾਣਾਂ ਤਤ੍ਸਮਾਨਾਨਾਂ ਤਥਾ ਸੁਮਹਤਾਮਪਿ | ਨਾਰੀਣਾਂ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਸ੍ਥਵਿਰਯੋਰਪਿ ||੯੬|| ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਬਲਵਰ੍ਣੋਦਯਾਯ ਚ | ਸਮਾਸੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਧਾਨਂ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਮ੍ ||੯੭|| ਯਾਨਸ੍ਤ੍ਰੀਭੋਜ੍ਯਪਾਨੇਸੁ ਨਿਯਮਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਨੋਚ੍ਯਤੇ | ਫਲਂ ਚ ਵਿਪੁਲਂ ਦਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਚਾਪ੍ਯਸਮ੍ਭਵਃ ||੯੮|| ਯੋਜ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਤਃ ਸੁਖੇਨੈਵ ਨਿਰੂਹਕ੍ਰਮਮਿਚ੍ਛਤਾ | ਯਦੇਚ੍ਛਤਿ ਤਦੈਵੈਸ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ ||੯੯||
नृपाणां तत्समानानां तथा सुमहतामपि | नारीणां सुकुमाराणां शिशुस्थविरयोरपि ||९६|| दोषनिर्हरणार्थाय बलवर्णोदयाय च | समासेनोपदेक्ष्यामि विधानं माधुतैलिकम् ||९७|| यानस्त्रीभोज्यपानेषु नियमश्चात्र नोच्यते | फलं च विपुलं दृष्टं व्यापदां चाप्यसम्भवः ||९८|| योज्यस्त्वतः सुखेनैव निरूहक्रममिच्छता | यदेच्छति तदैवैष प्रयोक्तव्यो विपश्चिता ||९९||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕੇ ਤੇ ਮਦਵੋ ਬਸ੍ਤਯ ਇਤਿ ਪਸ੍ਟੋ ਵਿਸਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਾਨੇਵ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨਪਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਸਮਾਨਾਂ ਰਾਜਤੁਲ੍ਯਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਵਾਣਿਜ੍ਯਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਾਂ ਵਾਰ੍ਧੁਸਿਕਾਣਾਮ੍| ਸ਼ਿਸ਼ੁਸ੍ਥਵਿਰਯੋਃ ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਃ| ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਪਿ ਕਾਲੈਕਕਤਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਾਰ੍ਥਾਯ, ਬਲਵਰ੍ਣੋਦਯਾਯ ਚ ਅਪੇਤਸਕਲਦੋਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਯਮੋ ਨਿਸੇਧਃ| ਅਤ੍ਰ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਵਿਧਾਨੇ| ਯਦੇਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯਦਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਆਤੁਰ ਇਚ੍ਛਤਿ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਏਸ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਏਤੇਨ ਸਾਰ੍ਵਕਾਲਿਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ||੯੬-੯੯||
Adhikarana ੪੮ (੧੦੦-੧੦੧) · Śloka ੧੦੧
ਮਧੁਤੈਲੇ ਸਮੇ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚੈਰਣ੍ਡਮੂਲਜਃ | ਪਲਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਯਾਸ੍ਤਤੋਰ੍ਧਂ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਚ ||੧੦੦|| ਫਲੇਨੈਕੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਖਜੇਨ ਚ ਵਿਲੋਡਿਤਃ | ਦੇਯਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਭਿਸਜਾ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ ||੧੦੧||
मधुतैले समे स्यातां क्वाथश्चैरण्डमूलजः | पलार्धं शतपुष्पायास्ततोऽर्धं सैन्धवस्य च ||१००|| फलेनैकेन संयुक्तः खजेन च विलोडितः | देयः सुखोष्णो भिषजा माधुतैलिकसञ्ज्ञितः ||१०१||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਤੈਲੇ ਸਮੇ ਸ੍ਯਾਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਦਹੀਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਏਵ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਾਃ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕਲ੍ਪਨੀਯਾ ਯਥਾ ਨਵ ਪ੍ਰਸਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਮਧੁਤੈਲਯੋਃ ਪ੍ਰਸਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਾਧਿਕਾਃ, ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਕਸਾਯਸ੍ਯ ਤਾਵਨ੍ਤ ਏਵ, ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਰ੍ਧਪਲਂ, ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਕਰ੍ਸਂ, ਮਦਨਫਲਂ ਚੈਕਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਨਵਪ੍ਰਸਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਨਯਾ ਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਾਃ ਕਲ੍ਪਨੀਯਾ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਃ| ਗਯੀ ਤੁ ‘ਪਲੇਨੈਕੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਮਦੁਨਾਨੁਕ੍ਤੇਨਾ ਮਾਂਸਰਸਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਨਾ ਪੂਰਣਂ ਕਰੋਤਿ| ਏਵਮਪਰੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਨਵ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਪੂਰਣੀਯਾ ਇਤ੍ਯਾਹ||੧੦੦-੧੦੧||
Adhikarana ੪੯ (੧੦੨) · Śloka ੧੦੨
ਵਚਾਮਧੁਕਤੈਲਂ ਚ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਰਸਸੈਨ੍ਧਵਃ | ਪਿਪ੍ਪਲੀਫਲਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਰਥਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੦੨||
वचामधुकतैलं च क्वाथः सरससैन्धवः | पिप्पलीफलसंयुक्तो बस्तिर्युक्तरथः स्मृतः ||१०२||
🔊 Audio coming soon
ਵਚਾਮਧੁਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਚਾਸੈਨ੍ਧਵਪਿਪ੍ਪਲੀਮਦਨਫਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾ ਭਾਗਾਃ, ਮਧੁਤੈਲਯੋਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਕਰ੍ਸਦ੍ਵਯਾਧਿਕਾਃ, ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਏਵ; ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਰਥਾਭਿਧਾਨੋ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਃ||੧੦੨||
Adhikarana ੫੦ (੧੦੩) · Śloka ੧੦੩
ਸੁਰਦਾਰੁ ਵਰਾ ਰਾਸ੍ਨਾ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ ਵਚਾ ਮਧੁ | ਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੋਸਹਰਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੦੩||
सुरदारु वरा रास्ना शतपुष्पा वचा मधु | हिङ्गुसैन्धवसंयुक्तो बस्तिर्दोषहरः स्मृतः ||१०३||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਰਦਾਰ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਰਦਾਰੁਵਰਾਰਾਸ੍ਨਾਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਾਨਾਂ ਤੁਲ੍ਯਮਾਨੇਨੈਕਂ ਪਲਂ, ਮਧੁਤੈਲਯੋਃ ਕਰ੍ਸਦ੍ਵਯਾਧਿਕਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ, ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਏਵ| ਏਵਂ ਦੋਸਹਰਾਭਿਧਾਨੋ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਃ; ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਹਿਙ੍ਗੁਸ੍ਥਾਨੇ ਬਿਡਂ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੦੩||
Adhikarana ੫੧ (੧੦੪) · Śloka ੧੦੪
ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕਸਾਯਂ ਚ ਤੈਲਂ ਮਾਗਧਿਕਾ ਮਧੁ | ਬਸ੍ਤਿਰੇਸ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਃ ਸਸ਼ਤਾਹ੍ਵਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ ||੧੦੪||
पञ्चमूलीकषायं च तैलं मागधिका मधु | बस्तिरेष विधातव्यः सशताह्वः ससैन्धवः ||१०४||
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕਸਾਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕਸਾਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਸਦ੍ਵਯਾਧਿਕਾਨਿ ਅਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ, ਮਧੁਤੈਲੇ ਅਪਿ ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਏਵ, ਮਾਗਧਿਕਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਸੈਨ੍ਧਵਾਨਾਮੇਕਂ ਪਲਮ੍| ਅਯਂ ਚ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕੋ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਃ||੧੦੪||
Adhikarana ੫੨ (੧੦੫) · Śloka ੧੦੫
ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੋ ਮਾਗਧਿਕਾ ਮਧੁ | ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਃ ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੦੫||
यवकोलकुलत्थानां क्वाथो मागधिका मधु | ससैन्धवः सयष्ट्याह्वः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः ||१०५||
🔊 Audio coming soon
ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਃ, ਮਧੁਤੈਲੇਪਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍, ਮਾਗਧਿਕਾਸੈਨ੍ਧਵਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਾਨਾਮੇਕਂ ਪਲਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤ੍ਯਭਿਧਾਨੋਯਂ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਃ| ਪਞ੍ਚਾਪ੍ਯੇਤੇ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਾ ਉਕ੍ਤਾਃ||੧੦੫||
Adhikarana ੫੩ (੧੦੩-੧੧੧) · Śloka ੧੧੧
ਮੁਸ੍ਤਾਪਾਠਾਮਤਾਤਿਕ੍ਤਾਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਪੁਨਰ੍ਨਵਾਃ | ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਰਗ੍ਵਧੋਸ਼ੀਰਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਖ੍ਯਗੋਕ੍ਸੁਰਾਨ੍ ||੧੦੬|| ਪਾਲਿਕਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਲ੍ਪਸਹਿਤਾਨ੍ਮਦਨਾਸ੍ਟਕਮ੍ | ਜਲਾਢਕੇ ਪਚੇਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਪੁਨਃ ਪਚੇਤ੍ ||੧੦੭|| ਕ੍ਸੀਰਾਰ੍ਧਾਢਕਸਂਯੁਕ੍ਤਮਾਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ ਸੁਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮ੍ | ਪਾਦੇਨ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸਸ੍ਤਥਾ ਮਧੁਘਤਂ ਸਮਮ੍ ||੧੦੮|| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਫਲਿਨੀਯਸ੍ਟੀਵਤ੍ਸਕੈਃ ਸਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ | ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ ਸੈਨ੍ਧਵੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ ||੧੦੯|| ਵਾਤਾਸਙ੍ਮੇਹਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ੋਗੁਲ੍ਮਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍ | ਵਿਸਰ੍ਪਜ੍ਵਰਵਿਡ੍ਭਙ੍ਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ||੧੧੦|| ਬਲ੍ਯਃ ਸਞ੍ਜੀਵਨੋ ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਃ ਸ਼ੂਲਨਾਸ਼ਨਃ | ਯਾਪਨਾਨਾਮਯਂ ਰਾਜਾ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਕੋ ਮਤਃ ||੧੧੧||
मुस्तापाठामृतातिक्ताबलारास्नापुनर्नवाः | मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाख्यगोक्षुरान् ||१०६|| पालिकान् पञ्चमूलाल्पसहितान्मदनाष्टकम् | जलाढके पचेत् क्वाथं पादशेषं पुनः पचेत् ||१०७|| क्षीरार्धाढकसंयुक्तमाक्षीरात् सुपरिस्रुतम् | पादेन जाङ्गलरसस्तथा मधुघृतं समम् ||१०८|| शताह्वाफलिनीयष्टीवत्सकैः सरसाञ्जनैः | कार्षिकैः सैन्धवोन्मिश्रैः कल्कैर्बस्तिः प्रयोजितः ||१०९|| वातासृङ्मेहशोफार्शोगुल्ममूत्रविबन्धनुत् | विसर्पज्वरविड्भङ्गरक्तपित्तविनाशनः ||११०|| बल्यः सञ्जीवनो वृष्यश्चक्षुष्यः शूलनाशनः | यापनानामयं राजा बस्तिर्मुस्तादिको मतः ||१११||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਗਯਦਾਸਾਚਾਰ੍ਯਮਤੇ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਸ੍ਥਾਪਨਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ, ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਸ੍ਥਾਪਨਬਸ੍ਤਿਂ ਪਠਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ ਚ, ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਮਯਾਪ੍ਯਸੌ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ- ਮੁਸ੍ਤਾਪਾਠੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਸ੍ਤਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਲ੍ਪਸਹਿਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ਪਲਾਨਿ, ਤਤੋ ਮਦਨਸ੍ਯਾਸ੍ਟਾਭਿਃ ਫਲੈਰ੍ਦ੍ਵਿਪਲਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਪ੍ਰਮਿਤਾਨਿ ਜਲਾਢਕੇਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਪਲਪ੍ਰਮਿਤੇ ਪਚੇਤ੍, ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਃ ਕ੍ਵਾਥੋਵਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ, ਤਤਸ੍ਤਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਕ੍ਸੀਰਾਰ੍ਧਾਢਕਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦੁਗ੍ਧਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਪਲੋਪੇਤਂ ਪੁਨਃ ਪਚੇਤ੍ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ ਭਵਤਿ, ਪਾਦੇਨ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ ਮਾਂਸਰਸਸ੍ਯ, ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਸਪ੍ਤਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਤੋ ਮਧ੍ਯਾਦੇਕਸ੍ਯ ਪੁਟਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ; ਤਤ੍ਰ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਸਤਃ ਸਾਰ੍ਧਃ, ਘਤਸ੍ਯ ਤਾਵਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸਡ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਿਤਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪਲਂ, ਨਿਰੂਹਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਨ੍ਮਦਨਫਲਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਮੇਵਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਤੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਟਕੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਪ੍ਰਮਿਤਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਭਵਤਿ; ਏਵਮਪਰਮਪਿ ਪੁਟਕਦ੍ਵਯਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਏਵਂ ਪੁਟਕਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸਣ੍ਣਵਤਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਇਦਂ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਯਾਪਨਬਸ੍ਤਿਮਾਨਂ ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮਧ੍ਯਮਾਨੇਨ ਕਲ੍ਪਿਤਂ| ਤਥਾ ਚ ਪਰਾਸ਼ਰਃ- “ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਾਦੋਤ੍ਤਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਮਧ੍ਯਮਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਹੀਨਂ ਚ ਕੁਡਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ”- ਇਤਿ| ਗੂਢਪਦਭਙ੍ਗਟਿਪ੍ਪਣਕਾਰੇਣ ਪੁਨਰਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਤਥਾਹਿ- “ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਾਲਿਕਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਯਾ ਕਲ੍ਪਨਯਾ ਜਲਸ੍ਯਾਢਕੇ ਅਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕੇ ਪਲਸ਼ਤੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕ੍ਸੀਰਾਰ੍ਧਾਢਕਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਪਚੇਦ੍ਯਾਵਤ੍ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਪਾਦਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚ ਪਲਾਨਿ, ਮਧੁਘਤਂ ਪਥਕ੍ ਸਾਰ੍ਧਦ੍ਵਿਪਲਸਮ੍ਮਿਤਂ, ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦਿਕਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਮਦਨਫਲਾਸ੍ਟਕੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਲਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯੈਕਧ੍ਯਂ ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਤ੍ਯਾ ਪਲੈਃ ਪੁਟਕਤ੍ਰਯਂ ਦੇਯਮ੍||੧੦੩-੧੧੧||
Adhikarana ੫੪ (੧੧੨) · Śloka ੧੧੨
ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਭੇਸਜਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਕਾਰਂ ਚ ਵਿਕਾਰਵਿਤ੍ | ਬੀਜੇਨਾਨੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਤਾਨ੍ਯਪਿ ||੧੧੨||
अवेक्ष्य भेषजं बुद्ध्या विकारं च विकारवित् | बीजेनानेन शास्त्रज्ञः कुर्याद्बस्तिशतान्यपि ||११२||
🔊 Audio coming soon
ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਂ ਵ੍ਰਣਜ੍ਵਰਾਦਿਹਰਂ, ਵਿਕਾਰਂ ਚ ਵ੍ਰਣਜ੍ਵਰਾਦਿਕਂ ਵਾਤਾਪਿਤ੍ਤਕਫਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਂ ਸ਼ੋਣਿਤਜਂ ਚ| ਚਕਾਰੇਣਾਨੁਕ੍ਤਂ ਕਾਲਬਲਾਦਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ‘ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਬਸ੍ਤਿਸੂਕ੍ਤੇਨ ਬੀਜੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੧੨||
Adhikarana ੫੫ (੧੧੩) · Śloka ੧੧੩
ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਨ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯਤ੍ | ਆਹਾਰਾਚਾਰਿਕਂ ਸ਼ੇਸਮਨ੍ਯਤ੍ ਕਾਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੧੧੩||
अजीर्णे न प्रयुञ्जीत दिवास्वप्नं च वर्जयत् | आहाराचारिकं शेषमन्यत् कामं समाचरेत् ||११३||
🔊 Audio coming soon
ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯਚ੍ਛੇਸਮਾਹਾਰਾਚਾਰਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਮਂ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੧੧੩||
Adhikarana ੫੬ (੧੧੪-੧੧੭) · Śloka ੧੧੭
ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧੁ ਚ ਤੈਲਂ ਚ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ | ਮਾਧੁਤੈਲਿਕ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਭਿਸਗ੍ਭਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੧੪|| ਰਥੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਯੁਕ੍ਤੇਸੁ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵੇ ਚਾਪਿ ਕਲ੍ਪਿਤੇ | ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧੋਯਮਤੋ ਯੁਕ੍ਤਰਥਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੧੫|| ਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ਤਸ੍ਯ ਚ | ਭਵਤ੍ਯੇਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਰਤੋ ਮਤਃ ||੧੧੬|| ਸੁਖਿਨਾਮਲ੍ਪਦੋਸਾਣਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਨਰਾਃ | ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਵਿਧੇਯਾ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਾਃ ||੧੧੭||
यस्मान्मधु च तैलं च प्राधान्येन प्रदीयते | माधुतैलिक इत्येवं भिषग्भिर्बस्तिरुच्यते ||११४|| रथेष्वपि च युक्तेषु हस्त्यश्वे चापि कल्पिते | यस्मान्न प्रतिषिद्धोऽयमतो युक्तरथः स्मृतः ||११५|| बलोपचयवर्णानां यस्माद् व्याधिशतस्य च | भवत्येतेन सिद्धिस्तु सिद्धबस्तिरतो मतः ||११६|| सुखिनामल्पदोषाणां नित्यं स्निग्धाश्च ये नराः | मृदुकोष्ठाश्च ये तेषां विधेया माधुतैलिकाः ||११७||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੇਸਸਞ੍ਜ੍ਞਯਾ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਾਨਾਹ- ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧੁ ਚ ਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧੪-੧੧੭||
Adhikarana ੫੭ (੧੧੮) · Śloka ੧੧੮
ਮਦੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਾਦਹੀਨਤ੍ਵਾਦਕਤ੍ਸ੍ਨਵਿਧਿਸੇਵਨਾਤ੍ | ਏਕਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਾਚ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਸ੍ਵਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ||੧੧੮||
मृदुत्वात् पादहीनत्वादकृत्स्नविधिसेवनात् | एकबस्तिप्रदानाच्च सिद्धबस्तिष्वयन्त्रणा ||११८||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਮਾਦੇਤੇ ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਸ੍ਤਦਾਹ- ਮਦੁਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦੁਵੀਰ੍ਯੈਰੌਸਧੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਮਦੁਃ| ਪਾਦਹੀਨਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਪਾਦੇਨ ਹੀਨਃ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਹਿਨਃ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਪਾਦਹੀਨਾ ਨਵ ਪ੍ਰਸਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਾਃ ਸਟ੍ਪ੍ਰਸਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਕਤ੍ਸ੍ਨਵਿਧਿਸੇਵਨਾਦਿਤਿ ਵਮਨਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਨਾਤ੍| ਏਕਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਾਚ੍ਚੇਤਿ ਏਕਪੁਟਕਪ੍ਰਦਾਨਾਤ੍; ‘ਏਕਾਹਂ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਚ੍ਚ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਏਕਾਹਮੇਵ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਰਂ ਕਾਲੈਕਕਤੇ ਦੋਸਕੋਪੇ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੂਢਲਕ੍ਸਣਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਬਸ੍ਤਿਦਾਨਮਪੀਤਿ ਪਾਠਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋਰ੍ਥਃ; ਅਤੋ ‘ਨੈਕਾਹਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਧਨਨਿਰੂਹਵਦੇਕਾਹਮੇਵ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ; ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮਧਾਤੁਸੁ ਵਾਜੀਕਰਣਾਦਾਵਸਕਦ੍ਦਾਨਮਪੀਤਿ||੧੧੮||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੩੮
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਰੂਹਕ੍ਰਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने निरूहक्रमचिकित्सितं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः ||३८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੮||