Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो द्विव्रणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਰੀਰਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਮਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵੌ ਵ੍ਰਣਾਵਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਂ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਮ੍| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵਿਕਾਰਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
ਦ੍ਵੌ ਵ੍ਰਣੌ ਭਵਤਃ- ਸ਼ਾਰੀਰ, ਆਗਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚ | ਤਯੋਃ ਸ਼ਾਰੀਰਃ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਃ; ਆਗਨ੍ਤੁਰਪਿ ਪੁਰੁਸਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸਿਵ੍ਯਾਲਸਰੀਸਪਪ੍ਰਪਤਨਪੀਡਨਪ੍ਰਹਾਰਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਵਿਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਸ਼ਕਲਕਪਾਲਸ਼ਙ੍ਗ- ਚਕ੍ਰੇਸੁਪਰਸ਼ੁਸ਼ਕ੍ਤਿਕੁਨ੍ਤਾਦ੍ਯਾਯੁਧਾਭਿਘਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਃ | ਤਤ੍ਰ ਤੁਲ੍ਯੇ ਵ੍ਰਣਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਕਾਰਣੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ ‘ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ||੩||
द्वौ व्रणौ भवतः- शारीर, आगन्तुश्च | तयोः शारीरः पवनपित्तकफशोणितसन्निपातनिमित्तः; आगन्तुरपि पुरुषपशुपक्षिव्यालसरीसृपप्रपतनपीडनप्रहाराग्निक्षारविषतीक्ष्णौषधशकलकपालशृङ्ग- चक्रेषुपरशुशक्तिकुन्ताद्यायुधाभिघातनिमित्तः | तत्र तुल्ये व्रणसामान्ये द्विकारणोत्थानप्रयोजनसामर्थ्याद् ‘द्विव्रणीय’ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
ਕਥਂ ਦ੍ਵੌ ਵ੍ਰਣੌ ਭਵਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਾਰੀਰ ਆਗਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚ; ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਸ਼ਰੀਰਸਮੁਤ੍ਥਸ਼੍ਚ, ਆਗਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਉਭਯਤ੍ਰ ਚਕਾਰਕਰਣਮੁਭਯੋਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਕਰਣਮੁਭਯੋਃ ਪਰਸ੍ਪਰਾਨੁਬਨ੍ਧਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਭਿਘਾਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੁਰੁਸਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ| ਪਸ਼ਵੋ ਗੋਮਹਿਸਾਦਯਃ, ਮਗਾ ਏਣਾਦਯਃ, ਪਕ੍ਸਿਣਃ ਕਾਕਕਙ੍ਕਗਧ੍ਰਾਦਯਃ, ਵ੍ਯਾਲਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਯੋ ਦੁਸ੍ਟਜੀਵਾਃ, ਸਰੀਸਪਾਃ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਾਦਯੋ ਮੀਨਮਕਰੌ ਚ, ਪ੍ਰਪਤਨਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਪਤਨਂ, ਪ੍ਰਹਾਰੋ ਲਗੁਡਾਦਿਕੁਟ੍ਟਨਂ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਾਨਿ ਚਿਰਬਿਲ੍ਵਚਿਤ੍ਰਕਾਦੀਨਿ, ਸ਼ਕਲਂ ਕਾਸ੍ਠਾਦੀਨਾਂ ਖਣ੍ਡਂ, ਕਪਾਲਂ ਘਟਾਦੀਨਾਂ ਕਰ੍ਪਰਂ, ਚਕ੍ਰਮਾਯੁਧਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਃ, ਇਸੁਰ੍ਬਾਣਃ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਯੁਧਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕੁਠਾਰਾਕਾਰਃ, ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਯੁਧਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤ੍ਰਿਮੁਖੀ, ਕੁਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਖਙ੍ਗਾਦਯਃ| ਵ੍ਰਣਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਜਾਤਿਰ੍ਵ੍ਰਣਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁਲ੍ਯੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਦ੍ਵਿਕਾਰਣੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ ‘ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ; ਦ੍ਵਿਕਾਰਣਂ ਦ੍ਵਿਹੇਤੁਕਂ ਯਦੁਤ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਸ਼ੀਤਕ੍ਰਿਯਾਦਿ, ਤਸ੍ਯ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ‘ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੩||
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੪
ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਗਨ੍ਤੁਵ੍ਰਣੇ ਤਤ੍ਕਾਲਮੇਵ ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਸਤਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਵਚ੍ਛੀਤਕ੍ਰਿਯਾਵਚਾਰਣਵਿਧਿਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਮਧੁਘਤਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਦ੍ਵਿਕਾਰਣੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍, ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਤੁ ਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛਾਰੀਰਵਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ ||੪||
सर्वस्मिन्नेवागन्तुव्रणे तत्कालमेव क्षतोष्मणः प्रसृतस्योपशमार्थं पित्तवच्छीतक्रियावचारणविधिविशेषः सन्धानार्थं च मधुघृतप्रयोग इत्येतद्द्विकारणोत्थानप्रयोजनम्, उत्तरकालं तु दोषोपप्लवविशेषाच्छारीरवत् प्रतीकारः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਗਨ੍ਤੁਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਯੋਜਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਕਾਲਮੇਵੇਤਿ ਯਤ੍ਕਾਲਮੇਵਾਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ| ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣ ਇਤਿ ਊਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਹਾਰਸਙ੍ਘਟ੍ਟਜਨਿਤਂ ਤੇਜਃ| ਪ੍ਰਸਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਤਸ੍ਯ| ਵਿਧਿਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਿਧਾਨਭੇਦਃ| ਹੇਤੁਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਕਰ੍ਮਾਭਿਧਾਯ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕਾਰਃ ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣੋ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਰ੍ਥਂ ਤਥਾ ਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਕ੍ਰੁਦ੍ਧਵਾਤਰਕ੍ਤਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ਼ਾਰੀਰਵ੍ਰਣੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਮਨਸਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯਾਹ- ਏਤਦ੍ਵਿਕਾਰਣੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਮਿਤਿ| ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤਾਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯਤਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਤ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਾਹਮੇਵ| ਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਤਿ ਦੋਸੈਰਨਿਲਾਦਿਭਿਰੁਪਪ੍ਲਵੋ ਦੂਸਣਂ ਤਦ੍ਭੇਦਾਤ੍||੪||
Adhikarana ੪ (੫) · Śloka ੫
ਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪੁਨਃ ਸਮਾਸਤਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰਃ, ਪ੍ਰਸਰਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍, ਯਥੋਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਧਿਕਾਰੇ; ਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ||੫||
दोषोपप्लवविशेषः पुनः समासतः पञ्चदशप्रकारः, प्रसरणसामर्थ्यात्, यथोक्तो व्रणप्रश्नाधिकारे; शुद्धत्वात् षोडशप्रकार इत्येके ||५||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਸਤਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ; ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੋਣਿਤਚਤੁਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪਥਗਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਸਰ੍ਗੇਣ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਭੇਦਾਃ; ਵਿਸ੍ਤਰਃ ਪੁਨਰੇਸਾਂ ਧਾਤੁਮਲਸਂਸਰ੍ਗਜੋਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਵ੍ਰਣਃ, ਸੋਡਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸਕਲਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਰਹਿਤੋ ਵ੍ਰਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana ੫ (੬) · Śloka ੬
ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ- ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ, ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਂ ਚ | ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਰੁਕ੍ | ‘ਵ੍ਰਣ’ ਗਾਤ੍ਰਵਿਚੂਰ੍ਣਨੇ, ਵ੍ਰਣਯਤੀਤਿ ਵ੍ਰਣਃ | ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਂ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤਾਦਿਲਿਙ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸਃ ||੬||
तस्य लक्षणं द्विविधं- सामान्यं, वैशेषिकं च | तत्र सामान्यं रुक् | ‘व्रण’ गात्रविचूर्णने, व्रणयतीति व्रणः | विशेषलक्षणं पुनर्वातादिलिङ्गविशेषः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼ੁਦ੍ਧਭੇਦੇਨ ਲਕ੍ਸਣਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮਾਹ- ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਰੁਗਿਤਿ; ਰੁਕ੍ ਪੀਡਾਮਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ‘ਵ੍ਰਣ’ ਗਾਤ੍ਰਵਿਚੂਰ੍ਣਨੇ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਧਾਤੁਃ, ਗਾਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਣਨਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਰਣਯਤੀਤਿ ਗਾਤ੍ਰਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨਾਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਧਿਸ੍ਠਿਤੋ ਰੋਪਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਸਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਏਵ ਵ੍ਰਣ ਉਕ੍ਤਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਯਮਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣ ਉਕ੍ਤਃ||੬||
Adhikarana ੬ (੭) · Śloka ੭
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਭਸ੍ਤਨੁਃ ਸ਼ੀਤਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵੀ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚਟਚਟਾਯਨਸ਼ੀਲਃ ਸ੍ਫੁਰਣਾਯਾਮਤੋਦਭੇਦਵੇਦਨਾਬਹੁਲੋ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਾਤਾਤ੍, ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਜਃ ਪੀਤਨੀਲਾਭਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕੋਦਕਾਭੋਸ੍ਣਸ੍ਰਾਵੀ ਦਾਹਪਾਕਰਾਗਵਿਕਾਰਕਾਰੀ ਪੀਤਪਿਡਕਾਜੁਸ੍ਟਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍, ਪ੍ਰਤਤਚਣ੍ਡਕਣ੍ਡੂਬਹੁਲਃ ਸ੍ਥੂਲੌਸ੍ਠਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲਾਵਤਤਃ ਕਠਿਨਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਵਭਾਸੋ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ਼ੀਤਸਾਨ੍ਦ੍ਰਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਾਵੀ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਫਾਤ੍, ਪ੍ਰਵਾਲਦਲਨਿਚਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਪਿਡਕਾਜਾਲੋਪਚਿਤਸ੍ਤੁਰਙ੍ਗਸ੍ਥਾਨਗਨ੍ਧਿਃ ਸਵੇਦਨੋ ਧੂਮਾਯਨਸ਼ੀਲੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੀ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚੇਤਿ ਰਕ੍ਤਾਤ੍, ਤੋਦਦਾਹਧੂਮਾਯਨਪ੍ਰਾਯਃ ਪੀਤਾਰੁਣਾਭਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਕਣ੍ਡੂਯਨਸ਼ੀਲਃ ਸਨਿਸ੍ਤੋਦੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਗੁਰੁਰ੍ਦਾਰੁਣੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੀਤਪਿਚ੍ਛਿਲਾਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭ੍ਯਾਂ, ਗੁਰੁਃ ਸਦਾਹ ਉਸ੍ਣਃ ਪੀਤਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭ੍ਯਾਂ, ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਨੁਸ੍ਤੋਦਬਹੁਲਃ ਸੁਪ੍ਤ ਇਵ ਚ ਰਕ੍ਤਾਰੁਣਾਭਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਘਤਮਣ੍ਡਾਭੋ ਮੀਨਧਾਵਨਤੋਯਗਨ੍ਧਿਰ੍ਮਦੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪ੍ਯੁਸ੍ਣਕਸ੍ਣਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਰਕ੍ਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕਣ੍ਡੂਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਸਰਕ੍ਤਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਸ੍ਫੁਰਣਤੋਦਦਾਹਧੂਮਾਯਨਪ੍ਰਾਯਃ ਪੀਤਤਨੁਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤੇਭ੍ਯਃ, ਕਣ੍ਡੂਸ੍ਫੁਰਣਚੁਮਚੁਮਾਯਮਾਨਪ੍ਰਾਯਃ ਪਾਣ੍ਡੁਘਨਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤੇਭ੍ਯਃ, ਦਾਹਪਾਕਰਾਗਕਣ੍ਡੂਪ੍ਰਾਯਃ ਪਾਣ੍ਡੁਘਨਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਾਵੀ ਚੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤੇਭ੍ਯਃ, ਤ੍ਰਿਵਿਧਵਰ੍ਣਵੇਦਨਾਸ੍ਰਾਵਵਿਸ਼ੇਸੋਪੇਤਃ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫੇਭ੍ਯਃ, ਨਿਰ੍ਦਹਨਨਿਰ੍ਮਥਨਸ੍ਫੁਰਣਤੋਦਦਾਹਪਾਕਰਾਗਕਣ੍ਡੂਸ੍ਵਾਪਬਹੁਲੋ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਵੇਦਨਾਸ੍ਰਾਵਵਿਸ਼ੇਸੋਪੇਤਃ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤੇਭ੍ਯਃ, ਜਿਹ੍ਵਾਤਲਾਭੋ ਮਦੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋ ਵਿਗਤਵੇਦਨਃ ਸੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਰਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣ ਇਤਿ ||੭||
तत्र श्यावारुणाभस्तनुः शीतः पिच्छिलोऽल्पस्रावी रूक्षश्चटचटायनशीलः स्फुरणायामतोदभेदवेदनाबहुलो निर्मांसश्चेति वातात्, क्षिप्रजः पीतनीलाभः किंशुकोदकाभोष्णस्रावी दाहपाकरागविकारकारी पीतपिडकाजुष्टश्चेति पित्तात्, प्रततचण्डकण्डूबहुलः स्थूलौष्ठः स्तब्धसिरास्नायुजालावततः कठिनः पाण्ड्ववभासो मन्दवेदनः शुक्लशीतसान्द्रपिच्छिलास्रावी गुरुश्चेति कफात्, प्रवालदलनिचयप्रकाशः कृष्णस्फोटपिडकाजालोपचितस्तुरङ्गस्थानगन्धिः सवेदनो धूमायनशीलो रक्तस्रावी पित्तलिङ्गश्चेति रक्तात्, तोददाहधूमायनप्रायः पीतारुणाभस्तद्वर्णस्रावी चेति वातपित्ताभ्यां, कण्डूयनशीलः सनिस्तोदो रूक्षो गुरुर्दारुणो मुहुर्मुहुः शीतपिच्छिलाल्पस्रावी चेति वातश्लेष्मभ्यां, गुरुः सदाह उष्णः पीतपाण्डुस्रावी चेति पित्तश्लेष्मभ्यां, रूक्षस्तनुस्तोदबहुलः सुप्त इव च रक्तारुणाभस्तद्वर्णास्रावी चेति वातशोणिताभ्यां, घृतमण्डाभो मीनधावनतोयगन्धिर्मृदुर्विसर्प्युष्णकृष्णस्रावी चेति पित्तशोणिताभ्यां, रक्तो गुरुः स्निग्धः पिच्छिलः कण्डूप्रायः स्थिरो सरक्तपाण्डुस्रावी चेति श्लेष्मशोणिताभ्यां, स्फुरणतोददाहधूमायनप्रायः पीततनुरक्तस्रावी चेति वातपित्तशोणितेभ्यः, कण्डूस्फुरणचुमचुमायमानप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति वातश्लेष्मशोणितेभ्यः, दाहपाकरागकण्डूप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति पित्तश्लेष्मशोणितेभ्यः, त्रिविधवर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफेभ्यः, निर्दहननिर्मथनस्फुरणतोददाहपाकरागकण्डूस्वापबहुलो नानावर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफशोणितेभ्यः, जिह्वातलाभो मृदुः स्निग्धः श्लक्ष्णो विगतवेदनः सुव्यवस्थितो निरास्रावश्चेति शुद्धो व्रण इति ||७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਾਦਿਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਟਚਟਾਯਨਸ਼ੀਲਃ ਚਟਚਟਾਯਨਸ੍ਵਭਾਵਃ| ਚਟਚਟਾਯਨਾਦਯੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚਲਨਮ੍, ਆਯਾਮਃ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾਙ੍ਗਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘੀਕਰਣਮਿਵ, ਤੋਦਃ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ, ਭੇਦਨਂ ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਦਾਰਣਮਿਵ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਜਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮਾ| ਕਿਂਸ਼ੁਕੋਦਕਾਭੋਸ੍ਣਸ੍ਰਾਵੀ ਕਿਂਸ਼ੁਕਸੁਮਨਃਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਸਲਿਲਸਦਸ਼ੋਸ੍ਣਸ੍ਰਵਣਸ਼ੀਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਤਤਚਣ੍ਡਕਣ੍ਡੂਬਹੁਲਃ ਵਿਸ਼ਾਲਕਣ੍ਡੂਯਨਪ੍ਰਾਯਃ| ਸ੍ਥੂਲੌਸ੍ਠਃ ਵਿਸ਼ਾਲੋਨ੍ਨਤਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲਾਵਤਤਃ ਅਮਦੁਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਮੂਹੇਨ ਬਦ੍ਧ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਵਾਲਦਲਨਿਚਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਵਾਲਖਣ੍ਡਸਮੂਹਸਦਸ਼ਃ; ਪ੍ਰਵਾਲੋ ਵਿਦ੍ਰੁਮਃ, ਸ ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਜਾਤੋਤ੍ਯਨ੍ਤਰਕ੍ਤੋ ਵਲ੍ਲੀਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਪਿਡਿਕਾਜਾਲੋਪਚਿਤ ਇਤਿ ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਪਿਡਕਾਸਮੂਹਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ| ਤੁਰਙ੍ਗਸ੍ਥਾਨਗਨ੍ਧਿਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕ੍ਸਾਰਗਨ੍ਧਿਃ| ਧੂਮਾਯਨਸ਼ੀਲਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਧੂਮੋਦ੍ਵਮਨਮਿਵ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ੀਲਃ| ਤੋਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਰਾਵੀ ਅਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਪਰਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇਨ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰ੍ਵਰ੍ਣੇਨ ਸ੍ਰਾਵੇਣ ਚ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਣ੍ਡੂਯਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨਿਸ੍ਤੋਦੋ ਵ੍ਯਥਾਯੁਕ੍ਤਃ| ਦਾਰੁਣਃ ਕਠਿਨਃ| ਰੂਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਪ੍ਤ ਇਵੇਤਿ ਅਜ੍ਞਾਯਮਾਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਇਵ| ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਰਾਵੀਤਿ ਅਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਪਰਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇਨ ਤਯੋਰ੍ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਯੋਰ੍ਵਰ੍ਣੇਨ ਸ੍ਰਾਵੇਣ ਚ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਘਤਮਣ੍ਡੋ ਘਤਸ੍ਯੋਪਰਿਸ੍ਥੋਚ੍ਛੋ ਭਾਗੋ ਮਣ੍ਡਃ| ਮੀਨਧਾਵਨਤੋਯਗਨ੍ਧਿਃ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨੋਦਕਗਨ੍ਧਿਃ, ਵਿਸ੍ਰਗਨ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਣ੍ਡ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚੁਮਚੁਮਾਯਮਾਨਂ ਰਾਜਿਕਾਸਰ੍ਸਪਲਿਪ੍ਤ ਇਵ ਵੇਦਨਾ| ਨਿਰ੍ਦਹਨੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਨਿਰ੍ਦਹਨਂ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕਰਣਮਿਵ, ਨਿਰ੍ਮਥਨਂ ਮਨ੍ਥਾਨਵਿਲੋਡਨਮਿਵ| ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵ੍ਰਣਮਾਹ- ਜਿਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਜਿਹ੍ਵਾਤਲਾਭਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਦੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਅਤ੍ਰਾਭਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਰ੍ਣਃ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਮਦੁਃ ਕੋਮਲਃ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਸਣਃ| ਸੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੋਭਨਾਕਤਿਃ; ਏਤੇਨ ਨਾਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤੋ ਨਾਤਿਨੀਚਃ ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਮ ਇਤਿ ਬੋਧਯਤਿ| ਇਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸੂਤ੍ਰਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸਮਾਪ੍ਤੌ||੭||
Adhikarana ੭ (੮) · Śloka ੮
ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਸ੍ਟਿਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਪਤਰ੍ਪਣਮਾਲੇਪਃ ਪਰਿਸੇਕੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਮੁਪਨਾਹਃ ਪਾਚਨਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਛੇਦਨਂ ਭੇਦਨਂ ਦਾਰਣਂ ਲੇਖਨਮੇਸਣਮਾਹਰਣਂ ਵ੍ਯਧਨਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਸੀਵਨਂ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਪੀਡਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਮੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਕਸਾਯੋ ਵਰ੍ਤਿਃ ਕਲ੍ਕਃ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਵਚੂਰ੍ਣਨਂ ਵ੍ਰਣਧੂਪਨਮੁਤ੍ਸਾਦਨਮਵਸਾਦਨਂ ਮਦੁਕਰ੍ਮ ਦਾਰੁਣਕਰ੍ਮ ਕ੍ਸਾਰਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਕਸ੍ਣਕਰ੍ਮ ਪਾਣ੍ਡੁਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਂ ਲੋਮਾਪਹਰਣਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਬਨ੍ਧਃ ਪਤ੍ਰਦਾਨਂ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਨਸ੍ਯਂ ਕਵਲਧਾਰਣਂ ਧੂਮੋ ਮਧੁ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹਾਰੋ ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨਮਿਤਿ ||੮||
तस्य व्रणस्य षष्टिरुपक्रमा भवन्ति | तद्यथा- अपतर्पणमालेपः परिषेकोऽभ्यङ्गः स्वेदो विम्लापनमुपनाहः पाचनं विस्रावणं स्नेहो वमनं विरेचनं छेदनं भेदनं दारणं लेखनमेषणमाहरणं व्यधनं विस्रावणं सीवनं सन्धानं पीडनं शोणितास्थापनं निर्वापणमुत्कारिका कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनं व्रणधूपनमुत्सादनमवसादनं मृदुकर्म दारुणकर्म क्षारकर्माग्निकर्म कृष्णकर्म पाण्डुकर्म प्रतिसारणं रोमसञ्जननं लोमापहरणं बस्तिकर्मोत्तरबस्तिकर्म बन्धः पत्रदानं कृमिघ्नं बृंहणं विषघ्नं शिरोविरेचनं नस्यं कवलधारणं धूमो मधु सर्पिर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानमिति ||८||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਨ ਗਣਨੀਯਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਕਰ੍ਮਣੋਰਵਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਤ੍ ; ਅਤੋ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਃ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਲੋਮਾਪਹਰਣਾਦੀਨ੍ ਸਪ੍ਤੋਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਵਿਹਾਯ ਕਸਾਯਾਦੀਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ੋਧਨਰੂਪਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਰੋਪਣਰੂਪਾਨਿਤਿ ਦ੍ਵਿਰੂਪਾਨ੍ ਗਣਯਿਤ੍ਵਾ ਸਸ੍ਟਿਮੁਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਪੂਰਯਨ੍ਤਿ| ਤਨ੍ਨ, ਕਸਾਯਾਦਯੋਵਾਨ੍ਤਰਭੇਦਵਿਵਕ੍ਸਯਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਕਾਰੇਣ ਸਪ੍ਤੈਵ, ਅਤਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਗਣਨੀਯਾਃ, ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਾਦਯਸ਼੍ਚਾਵਸ਼੍ਯਂ ਪਠਨੀਯਾਃ| ਅਪਰਂ ਚ ਗਯਦਾਸਃ ਪਾਚਨਂ ਨ ਪਠਤਿ, ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਲੋਮਾਪਹਰਣਂ ਨ ਪਠਤਿ ਅਪਿ ਚ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵਿਵਾਦਃ ਕਤਃ, ਸ ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ; ਤੌ ਚ ਯਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਸ੍ਟਿਂ ਪੂਰਯਤਃ ਸਾਪਿ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਾ||੮||
Adhikarana ੮ (੯) · Śloka ੯
ਤੇਸੁ ਕਸਾਯੋ ਵਰ੍ਤਿਃ ਕਲ੍ਕਃ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਵਚੂਰ੍ਣਨਮਿਤਿ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਾਨਿ, ਤੇਸ੍ਵਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ, ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕ੍ਸਾਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹਾਰੋ ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨਂ ਬਨ੍ਧਵਿਧਾਨਂ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਨਵਮਨਵਿਰੇਚਨਬਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਨਸ੍ਯਧੂਮਕਵਲਧਾਰਣਾਨ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ , ਯਦਨ੍ਯਦਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮੁਪਕ੍ਰਮਜਾਤਂ ਤਦਿਹ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੯||
तेषु कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनमिति शोधनरोपणानि, तेष्वष्टौ शस्त्रकृत्याः, शोणितास्थापनं क्षारोऽग्निर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानं बन्धविधानं चोक्तानि, स्नेहस्वेदनवमनविरेचनबस्त्युत्तरबस्तिशिरोविरेचननस्यधूमकवलधारणान्यन्यत्र वक्ष्यामः , यदन्यदवशिष्टमुपक्रमजातं तदिह वक्ष्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੁਪਕ੍ਰਮੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕਸਾਯਾਦੀਨਾਮੁਭਯਾਰ੍ਥਕਾਰਿਤ੍ਵਮਾਹ- ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸੁ ਅਪਤਰ੍ਪਣਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਕਸਾਯਾਦਯਃ ਸਪ੍ਤ| ਅਸ੍ਟੌ ਛੇਦਨਾਦਯੋ ਦਾਰਣਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ ਸੀਵਨਾਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਉਪਕ੍ਰਮਾ ਅਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੀਯੇ (ਸੂ. ੨੫) ਉਕ੍ਤਾਃ| ਸ਼ੋਣਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਕਸਾਯਸ਼ੀਤਕ੍ਰਿਯਾਪਚਨਦਹਨਭੇਦੇਨ, ਤਦੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਵਰ੍ਣਨੀਯੇ (ਸੂ. ੧੪)| ਕ੍ਸਾਰਃ ਪਾਨੀਯਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| “ਜੀਰ੍ਣਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ” (ਸੂ. ੧੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯੋਕ੍ਤੇਰਾਹਾਰੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਨਾ ਧੂਪਨੇਨ ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਗੁਹਾਦ੍ਯੋਸਧਿਧਾਰਣੇਨ ਚੇਤ੍ਯੇਤਦੁਕ੍ਤਮਗ੍ਰੋਪਹਰਣੀਯੇ ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯੇ (ਸੂ. ੧੯) ਚ; ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚ “ਕਤ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ” (ਸੂ. ੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਗ੍ਰੋਪਹਰਣੀਯੇ| ਬਨ੍ਧਵਿਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣਾਲੇਪਨਾਧ੍ਯਾਯੇ (ਸੂ. ੧੮)| ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਾਦਯਃ ਸਪ੍ਤ| ਸ੍ਨੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰੇਤਿ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦਯੋ ਦਸ਼| ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਅਵਸ਼ਿਸ੍ਟਮੁਪਕ੍ਰਮਜਾਤਮੁਰ੍ਵਰਿਤ ਉਪਕ੍ਰਮਸਮੂਹੋਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਸਙ੍ਖ੍ਯਃ, ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਮੀਲਨੇ ਸਸ੍ਟਿਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੯||
Adhikarana ੯ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਸਡ੍ਵਿਧਃ ਪ੍ਰਾਗੁਪਦਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ੋਫਃ, ਤਸ੍ਯੈਕਾਦਸ਼ੋਪਕ੍ਰਮਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਾਦਯੋ ਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤਾਃ; ਤੇ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੋਥਪ੍ਰਤੀਕਾਰੇ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ, ਵ੍ਰਣਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤੀਕਾਰਹੇਤਵ ਏਵ ||੧੦||
षड्विधः प्रागुपदिष्टः शोफः, तस्यैकादशोपक्रमा भवन्त्यपतर्पणादयो विरेचनान्ताः; ते च विशेषेण शोथप्रतीकारे वर्तन्ते, व्रणभावमापन्नस्य च न विरुध्यन्ते; शेषास्तु प्रायेण व्रणप्रतीकारहेतव एव ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਪਤਰ੍ਪਣਾਦੀਨ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ ਵ੍ਰਣਕਾਰਣਸ਼ੋਫਵਿਸਯਤ੍ਵੇਨ ਵਿਸਯਭੇਦੇਨਾਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਡ੍ਵਿਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਤਰ੍ਪਣਾਦਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਬਹੁਵ੍ਰੀਹੇਰਤਦ੍ਗੁਣਸਂਵਿਜ੍ਞਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਛੇਸਾ ਏਕਾਦਸ਼ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਅਪਤਰ੍ਪਣਮੁਪਕ੍ਰਮਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦ੍ਗਹ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ, ਅਪਤਰ੍ਪਣਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੋਫਵਿਸਯਤ੍ਵਾਚ੍ਛੋਫਸ੍ਯ ਚ ਵ੍ਰਣਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵੇਨ ਕਥਂ ਸਸ੍ਟਿਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਵ੍ਰਣਭਾਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ, ‘ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੇਸਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਏਕਾਦਸ਼ਭ੍ਯ ਉਪਕ੍ਰਮੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇ ਸ਼ੇਸਾਃ, ਤੇ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤੀਕਾਰਭੂਤਾ ਏਵ||੧੦||
Adhikarana ੧੦ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਅਪਤਰ੍ਪਣਮਾਦ੍ਯ ਉਪਕ੍ਰਮਃ; ਏਸ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਸ਼੍ਚ ||੧੧||
अपतर्पणमाद्य उपक्रमः; एष सर्वशोफानां सामान्यः प्रधानतमश्च ||११||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਥਮਮਪਤਰ੍ਪਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਪਤਰ੍ਪਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਤਰ੍ਪਣਮ੍ ਅਭੋਜਨਂ; ਨਤੁ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵਾਪਤਰ੍ਪਣਂ ਵਮਨਾਦਿ, ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਪਥਗੇਵੋਪਾਦਾਨਾਤ੍| ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਫਾਨਾਮਿਤਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਨਾਂ, ਨਾਗਨ੍ਤੋਃ; ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਵਾਤਜੇਪਿ ਸ਼ੋਫੇਪਤਰ੍ਪਣਂ ਵਿਕਾਰਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਥਵਾ ਵਾਤੇਪਿ ਪ੍ਰਾਗਾਮਤਾਭਾਵਾਤ੍| ਤਦੁਕ੍ਤਂ- “ਵਾਤੇ ਸਾਮੇਪਿ ਲਙ੍ਘਨਮ੍”- ਇਤਿ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਫਹਿਤਃ| ਪ੍ਰਧਾਨਤਮ ਆਸ਼ੁਰੋਗਹਰਤ੍ਵਾਤ੍||੧੧||
Adhikarana ੧੧ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ - ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੋਸਾਨਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਪਤਰ੍ਪਣਮ੍ ||੧੨||
भवन्ति चात्र - दोषोच्छ्रायोपशान्त्यर्थं दोषानद्धस्य देहिनः | अवेक्ष्य दोषं प्राणं च कार्यं स्यादपतर्पणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਤਰ੍ਪਣਸ੍ਯੈਵ ਫਲਂ ਵਿਸਯਂ ਕਾਲਾਵਧਿਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਫਲਂ, ਦੋਸਾਨਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਵਿਸਯਃ, ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚੇਤਿ ਕਾਲਾਵਧਿਃ| ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋ ਦੋਸੌਤ੍ਕਟ੍ਯਮ੍| ਦੋਸਾਨਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੋਸੈਰਾਮੈਰਾਨਦ੍ਧਾਸ਼ੇਸਸ੍ਰੋਤਸਃ| ਦੋਸਾਃ ਕਫਾਦਯਃ, ਤਦ੍ਦੁਸ੍ਟਾ ਧਾਤਵੋ ਮਲਾਸ਼੍ਚ | ਦੇਹਿਨ ਉਪਚਿਤਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਚੇਤਿ ਯੁਗਪਦੇਵ ਲਙ੍ਘਨਾਵਧਿਃ; ਪ੍ਰਾਣਂ ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚਕਾਰਾਦ੍ਵਯਃਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਚਾਸ੍ਟੌ, ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਵਿਵਿਚ੍ਯ||੧੨||
Adhikarana ੧੨ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰੁਤਤਸ੍ਣਾਕ੍ਸੁਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤੈਃ | ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਵਦ੍ਧਬਾਲਦੁਰ੍ਬਲਭੀਰੁਭਿਃ ||੧੩||
ऊर्ध्वमारुततृष्णाक्षुन्मुखशोषश्रमान्वितैः | न कार्यं गर्भिणीवृद्धबालदुर्बलभीरुभिः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਤਰ੍ਪਣਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਵਿਸਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰੁਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰੁਤਾਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਦਿਰੋਗਿਣਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰੁਤਂ ਰੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹੁਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- “ਭੁਕ੍ਤੇਭੁਕ੍ਤੇ ਤਥਾ ਸੁਪ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯੋਦ੍ਗਾਰੋ ਭਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਂ ਤੁ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਦਾਨਵ੍ਯਾਨਸਮ੍ਭਵਮ੍”- ਇਤਿ| ਅਪਰੇ ਤੁ ‘ਤਦ੍ਧਿ ਮਾਰੁਤ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਮਾਰੁਤੋਤ੍ਰ ਮਾਰੁਤਕਤਾਕ੍ਸੇਪਕਾਦਿਰਾਮਯਃ| ਕ੍ਸੁਦ੍ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾ| ਮੁਖਸ਼ੋਸੋ ਨਿਰਾਮਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤਃ| ‘ਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤੈਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਭ੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤੈਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਭ੍ਰਮੋ ਨਿਰਾਮਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤਃ; ਸਾਮਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤਮਾਰ੍ਗਾਵਰਣਜੌ ਤੁ ਤਾਵਪਿ ਲਙ੍ਘ੍ਯਾਵੇਵ| ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਨਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਲਙ੍ਘਨਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ||੧੩||
Adhikarana ੧੩ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਸ਼ੋਫੇਸੂਤ੍ਥਿਤਮਾਤ੍ਰੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੂਗ੍ਰਰੁਜੇਸੁ ਚ | ਯਥਾਸ੍ਵੈਰੌਸਧੈਰ੍ਲੇਪਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ਼੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੧੪||
शोफेषूत्थितमात्रेषु व्रणेषूग्ररुजेषु च | यथास्वैरौषधैर्लेपं प्रत्येकश्येन कारयेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਆਲੇਪਨਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੋਫੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਥਿਤਮਾਤ੍ਰੇਸੁ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰੇਸੁ| ਯਥਾਸ੍ਵੈਰਿਤਿ ਵਾਤਾਦਿਸ਼ੋਫੇ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦਿਦੂਰ੍ਵਾਦ੍ਯਜਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰਾਤ੍ਮੀਯੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥੋਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ਼੍ਯੇਨ ਏਕੈਕੇਨ||੧੪||
Adhikarana ੧੪ (੧੫-੧੬) · Śloka ੧੬
ਯਥਾ ਪ੍ਰਵਜ੍ਵਲਿਤੇ ਵੇਸ਼੍ਮਨ੍ਯਮ੍ਭਸਾ ਪਰਿਸੇਚਨਮ੍ | ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਮੇਵਮਾਲੇਪਨਂ ਰੁਜਃ ||੧੫|| ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨੇ ਸ਼ੋਧਨੇ ਚ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਹਰਣੇ ਤਥਾ | ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਰੋਪਣੇ ਚ ਲੇਪਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਤਦਰ੍ਥਕਤ੍ ||੧੬||
यथा प्रवज्वलिते वेश्मन्यम्भसा परिषेचनम् | क्षिप्रं प्रशमयत्यग्निमेवमालेपनं रुजः ||१५|| प्रह्लादने शोधने च शोफस्य हरणे तथा | उत्सादने रोपणे च लेपः स्यात्तु तदर्थकृत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਾਲੇਪਸ੍ਯ ਫਲਮਾਹ- ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮਾਲੇਪਨਂ ਰੁਜ ਇਤਿ ਆਲੇਪਨਂ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਰੁਜੋ ਵੇਦਨਾਃ ਸ਼ਮਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਕੇਵਲਮਾਲੇਪਃ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਰੁਜਾਪਹਃ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨਾਦੀਨ੍ਯਪਿ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨੇ ਸੁਖਕਰਣੇ, ਰੁਜਾਪਨਯਨਾਤ੍| ਸ਼ੋਧਨੇ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਸ੍ਫੋਟਨਾਯ| ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਨਿਮ੍ਨਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਨ੍ਨਤਿਕਰਣੇ| ਰੋਪਣੇ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਦਵਸਾਦਨਸਵਰ੍ਣਕਰਣਾਦੀਨਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਤਦਰ੍ਥਕਤ੍ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨਾਦਿਪ੍ਰਯੋਜਨਕਾਰੀ| ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪੁਨਰਾਲੇਪਾਧ੍ਯਾਯੇ (ਸੂ. ੧੮); ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰਕਾਦਿਸੁ||੧੫-੧੬||
Adhikarana ੧੫ (੧੭-੧੮) · Śloka ੧੮
ਵਾਤਸ਼ੋਫੇ ਤੁ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਮਾਂਸਰਸਵਾਤਹਰੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੈਰਸ਼ੀਤੈਃ ਪਰਿਸੇਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ, ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਘਾਤਵਿਸਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਘਤਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕੇਕ੍ਸੁਰਸਮਧੁਰੌਸਧਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੈਰਨੁਸ੍ਣੈਃ ਪਰਿਸੇਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਫੇ ਤੁ ਤੈਲਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਕਫਘ੍ਨੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੈਰਸ਼ੀਤੈਃ ਪਰਿਸੇਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ||੧੭|| ਯਥਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ਸਿਚ੍ਯਮਾਨਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ | ਦੋਸਾਗ੍ਨਿਰੇਵਂ ਸਹਸਾ ਪਰਿਸੇਕੇਣ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ||੧੮||
वातशोफे तु वेदनोपशमार्थं सर्पिस्तैलधान्याम्लमांसरसवातहरौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत, पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्तेषु क्षीरघृतमधुशर्करोदकेक्षुरसमधुरौषधक्षीरवृक्षनिष्क्वाथैरनुष्णैः परिषेकान् कुर्वीत, श्लेष्मशोफे तु तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत ||१७|| यथाऽम्बुभिः सिच्यमानः शान्तिमग्निर्नियच्छति | दोषाग्निरेवं सहसा परिषेकेण शाम्यति ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਸੇਕਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਸ਼ੋਫਾਦਿਰ੍ਵਿਸਯਃ, ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਃ ਫਲਂ, ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਵਾਤਹਰੌਸਧਾਨਿ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦੀਨਿ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਿਸ਼੍ਰਮੁਦਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਮਧੁਰੌਸਧਾਨਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾ ਵਟਾਦਯਃ| ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮਿਤਿ ਕ੍ਸਾਰਂ ਗਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਯਦੁਦਕਂ ਗਹ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮ੍| ਕਫਘ੍ਨਾਨਿ ਕਾਲੇਯਕਾਗੁਰੁਪ੍ਰਭਤੀਨਿ||੧੭-੧੮||
Adhikarana ੧੬ (੧੯-੨੦) · Śloka ੨੦
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਦੋਸਮਾਲੋਕ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤੋ ਦੋਸੋਪਸ਼ਮਂ ਮਦੁਤਾਂ ਚ ਕਰੋਤਿ ||੧੯|| ਸ੍ਵੇਦਵਿਮ੍ਲਾਪਨਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਸੁ ਚਾਦਿਸ੍ਟਃ ਸ ਚ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਦਿਸੁ ||੨੦||
अभ्यङ्गस्तु दोषमालोक्योपयुक्तो दोषोपशमं मृदुतां च करोति ||१९|| स्वेदविम्लापनादीनां क्रियाणां प्राक् स उच्यते | पश्चात् कर्मसु चादिष्टः स च विस्रावणादिषु ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਭ੍ਯਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤੇ ਕਫੇ ਚ ਤੈਲੇਨ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਵਿਸਾਦਿਸੁ ਚ ਸ਼ਤਧੌਤਾਦਿਘਤੇਨ| ਤਸ੍ਯ ਕਾਲਾਵਧਾਰਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਵੇਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵੇਦਵਿਮ੍ਲਾਪਨਾਦੀਨਾਂ ਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਜਿਤਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਮੁਪਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਵਤਿ; ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਦਿਸੁ ਸੇਚਨਾਨ੍ਤੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇਸੁ ਕਰ੍ਮਸੁ ਸੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਦਿਸ੍ਟਃ||੧੯-੨੦||
Adhikarana ੧੭ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਰੁਜਾਵਤਾਂ ਦਾਰੁਣਾਨਾਂ ਕਠਿਨਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾ ਵ੍ਰਣਾਃ ||੨੧||
रुजावतां दारुणानां कठिनानां तथैव च | शोफानां स्वेदनं कार्यं ये चाप्येवंविधा व्रणाः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਰੁਜਾਵਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੁਜਾਵਤਾਂ ਵਾਤਕਫਵੇਦਨਾਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ, ਦਾਰੁਣਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਣਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਸਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਦਾਰੁਣਾਨਾਮਿਤਿ ਦਾਰੁਣਤ੍ਵਂ ਵਾਯੁਨਾ ਰੂਕ੍ਸਜਰਠੀਭਾਵਃ, ਅਚਲਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਪਰੇ | ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ||੨੧||
Adhikarana ੧੮ (੨੨) · Śloka ੨੩
ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਰੁਜਤਾਂ ਮਨ੍ਦਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਂ ਭਵੇਤ੍ | ਅਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੇਣੁਨਾਡ੍ਯਾ ਤਤਃ ਸ਼ਨੈਃ ||੨੨|| ਵਿਮਰ੍ਦਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਲੇਨਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕੇਨ ਵਾ |੨੩|
स्थिराणां रुजतां मन्दं कार्यं विम्लापनं भवेत् | अभ्यज्य स्वेदयित्वा तु वेणुनाड्या ततः शनैः ||२२|| विमर्दयेद्भिषक् प्राज्ञस्तलेनाङ्गुष्ठकेन वा |२३|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਵਿਸਯਂ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਕਠਿਨਾਨਾਮ੍| ਮਨ੍ਦਂ ਰੁਜਤਾਂ ਕਫਾਧਿਕਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਵਾਤਕਫਾਧਿਕਾਨਾਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਲੇਨ ਪਾਣਿਪਾਦਤਲੇਨ| ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਮ੍ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਦਿਮਰ੍ਦਨੇਨ ਸ਼ੋਫਵਿਲਯਨਮ੍||੨੨||-
Adhikarana ੧੯ (੨੩) · Śloka ੨੪
ਸ਼ੋਫਯੋਰੁਪਨਾਹਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਮਵਿਦਗ੍ਧਯੋਃ ||੨੩|| ਅਵਿਦਗ੍ਧਃ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਪਾਕਮੇਤਿ ਚ |੨੪|
शोफयोरुपनाहं तु कुर्यादामविदग्धयोः ||२३|| अविदग्धः शमं याति विदग्धः पाकमेति च |२४|
🔊 Audio coming soon
ਉਪਨਾਹਮਾਹ- ਸ਼ੋਫਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਨਾਹੋ ਵਾਤਕਫਸ਼ੋਫਵਿਸਯ ਏਵ| ਅਵਿਦਗ੍ਧ ਆਮਃ| ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਵਃ||੨੩||-
Adhikarana ੨੦ (੨੪-੨੬) · Śloka ੨੭
ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਨ ਯਃ ਸ਼ੋਫੋ ਵਿਰੇਕਾਨ੍ਤੈਰੁਪਕ੍ਰਮੈਃ ||੨੪|| ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪਾਚਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਮਾਹਤ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਤੁ | ਦਧਿਤਕ੍ਰਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੈਰ੍ਯੋਜਿਤਾਨਿ ਤੁ ||੨੫|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਲਵਣੀਕਤ੍ਯ ਪਚੇਦੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ | ਸੈਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰਯਾ ਸ਼ੋਫਂ ਨਾਹਯੇਦੁਸ੍ਣਯਾ ਤਯਾ ||੨੬|| ਹਿਤਂ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਚਾਪਿ ਪਾਕਾਯਾਭਿਮੁਖੋ ਯਦਿ |੨੭|
निवर्तते न यः शोफो विरेकान्तैरुपक्रमैः ||२४|| तस्य सम्पाचनं कुर्यात् समाहृत्यौषधानि तु | दधितक्रसुराशुक्तधान्याम्लैर्योजितानि तु ||२५|| स्निग्धानि लवणीकृत्य पचेदुत्कारिकां शुभाम् | सैरण्डपत्रया शोफं नाहयेदुष्णया तया ||२६|| हितं सम्भोजनं चापि पाकायाभिमुखो यदि |२७|
🔊 Audio coming soon
ਪਾਚਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਨਿਰ੍ਵਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੇਕਾਨ੍ਤੈਰਿਤਿ ਅਪਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਰੇਕਾਨ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਾਹਤ੍ਯੌਸਧਾਨੀਤਿ ਔਸਧਾਨਿ ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਣਮੂਲਕਬੀਜਾਦੀਨਿ ਸਮਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ, ਤਥਾ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਦਧ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵਾਣਿ ਚ ਸਮਾਹਤ੍ਯ ਏਕੀਕਤ੍ਯ, ਲਵਣੀਕਤ੍ਯ ਸ੍ਪਸ੍ਟਲਵਣੀਕਤ੍ਯ, ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਾਂ ਨਾਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਮੁਪਨਾਹਯੋਗ੍ਯਾਮੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਪਾਚਯੇਤ੍; ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਲਪ੍ਸਿਕਾਕਤਿਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਪੂਪਲਿਕਾਕਤਿਮਾਹੁਃ| ਨਾਹਯੇਦ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਯਾ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਯਾ| ਹਿਤਂ ਸਮ੍ਭੋਜਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਯਥੇਸ੍ਟਭੋਜਨਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਕੀਦਸ਼ਂ? ਹਿਤਂ ਹਿਤਕਾਰਿ; ਕੋਰ੍ਥਃ? ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਕਫਕਾਰਿ ਨ ਚੋਪਦ੍ਰਵਕਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨਾਹਾਰਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤੈਰੁਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਭਿਰੇਵ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸੁਧੀਰਸ੍ਤੁ ‘ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮਿਹੈਕਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਮਤਮ੍’- ਇਤ੍ਯਾਹ; ਤਚ੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਜੇਜ੍ਜਟਗਯਦਾਸੌ ਨੇਚ੍ਛਤਃ| ਉਪਨਾਹਨਿਸ੍ਪਾਦ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਪਾਚਨਮਿਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਪਾਚਨਂ ਪਥਗੁਪਕ੍ਰਮਂ ਗਯਦਾਸੋ ਨ ਪਠਤਿ||੨੪-੨੬||-
Adhikarana ੨੧ (੨੭-੨੯) · Śloka ੩੦
ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਾਯ ਤਥਾ ਪਾਕਸ਼ਮਾਯ ਚ ||੨੭|| ਅਚਿਰੋਤ੍ਪਤਿਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍ | ਸਸ਼ੋਫੇ ਕਠਿਨੇ ਧ੍ਯਾਮੇ ਸਰਕ੍ਤੇ ਵੇਦਨਾਵਤਿ ||੨੮|| ਸਂਰਬ੍ਧੇ ਵਿਸਮੇ ਚਾਪਿ ਵ੍ਰਣੇ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਂ ਹਿਤਮ੍ | ਸਵਿਸੇ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਪਦੈਸ੍ਤਥਾ ||੨੯|| ਵੇਦਨਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਾਕਸ੍ਯਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਤਥਾ |੩੦|
वेदनोपशमार्थाय तथा पाकशमाय च ||२७|| अचिरोत्पतिते शोफे कुर्याच्छोणितमोक्षणम् | सशोफे कठिने ध्यामे सरक्ते वेदनावति ||२८|| संरब्धे विषमे चापि व्रणे विस्रावणं हितम् | सविषे च विशेषेण जलौकोभिः पदैस्तथा ||२९|| वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं पाकस्याप्राप्तये तथा |३०|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਵਿਸਯਮਾਹ- ਵੇਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਚਿਰੋਤ੍ਪਤਿਤੇ ਤਤ੍ਕਾਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨੇ| ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਰਣੇਪਿ ਯਾਦਸ਼ੇ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ੍ਰਾਵਣੀਯਂ ਤਾਦਸ਼ਮਾਹ- ਸਸ਼ੋਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧ੍ਯਾਮੇ ਕਸ੍ਣਾਰੁਣੇ| ਸਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣੇ| ਵੇਦਨਾਵਤਿ ਵੇਦਨਾਯੁਕ੍ਤੇ| ਸਂਰਬ੍ਧੇ ਵਿਸ਼ਾਲਮੂਲੇ| ਵਿਸਮੇ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤੇ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਸਵਿਸੇ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍||੨੭-੨੯||-
Adhikarana ੨੨ (੩੦) · Śloka ੩੧
ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍ ||੩੦|| ਯਥਾਸ੍ਵਮੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ |੩੧|
सोपद्रवाणां रूक्षाणां कृशानां व्रणशोषिणाम् ||३०|| यथास्वमौषधैः सिद्धं स्नेहपानं विधीयते |३१|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਣਾਮਿਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣੋਪਦ੍ਰਵਾ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਸ੍ਰਾਵਵੇਦਨਾਕਤਯਃ ਪਞ੍ਚ; ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਵ੍ਰਣਿਤਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾ ਵੇਪਥੁਪਕ੍ਸਵਧਾਦਯਃ| ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਸਿਣਾਂ ਵ੍ਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਕ੍ਸਯਿਣਾਮ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਮੌਸਧੈਰਿਤਿ ਯਸ੍ਯ ਯਦਾਤ੍ਮੀਯਮੌਸਧਂ ਵਾਤਾਦੇਸ੍ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਾਨਂ; ਵਿਚਾਰਣਾਭਿਨ੍ਨਾਚ੍ਛਪਾਨਮਿਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਾਃ||੩੦||-
Adhikarana ੨੩ (੩੧) · Śloka ੩੨
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਸ਼ੋਫੇ ਤੁ ਕਫਜੁਸ੍ਟੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੩੧|| ਸਙ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ਼੍ਯਾ(ਧ੍ਯਾ)ਮਰੁਧਿਰੇ ਵ੍ਰਣੇ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਹਿਤਮ੍ |੩੨|
उत्सन्नमांसशोफे तु कफजुष्टे विशेषतः ||३१|| सङ्क्लिष्टश्या(ध्या)मरुधिरे व्रणे प्रच्छर्दनं हितम् |३२|
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਉਤ੍ਸਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਸ਼ੋਫੇ ਇਤਿ ਉਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮਾਂਸਸ਼ੋਫੇ| ਕਫਜੁਸ੍ਟੇ ਕਫਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ| ਸਙ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਦੁਸ੍ਟਂ, ਸ਼੍ਯਾ(ਧ੍ਯਾ)ਮਮੀਸਤ੍ਕਸ੍ਣਂ, ਰੁਧਿਰਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਮ੍ਭੂਤੇ ਵ੍ਰਣੇ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਵਮਨਂ ਹਿਤਮ੍||੩੧||-
Adhikarana ੨੪ (੩੨) · Śloka ੩੩
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਸੁ ||੩੨|| ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਵ੍ਰਣਕੋਵਿਦਾਃ |੩੩|
वातपित्तप्रदुष्टेषु दीर्घकालानुबन्धिषु ||३२|| विरेचनं प्रशंसन्ति व्रणेषु व्रणकोविदाः |३३|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੇਚਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤੇਨ ਸਹਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਸਂਸਰ੍ਗਃ; ਨ ਤੁ ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਿ, ਕੇਵਲਵਾਤਜੇ ਬਸ੍ਤਿਵਿਧਾਨਾਤ੍| ਅਨੇਨੈਵ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਵਾਤੋਪਸਰ੍ਜਨੇ ਕਫਸਂਸਰ੍ਗੇ ਵਮਨਮੂਹ੍ਯਮ੍| ਏਸੁ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਾਵਪਿ ਸ਼ੋਫਾਧਿਕਾਰਤ੍ਵਾਦੇਵ ਸ੍ਨੇਹਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ| ਵ੍ਰਣਕੋਵਿਦਾ ਵ੍ਰਣਪਣ੍ਡਿਤਾਃ||੩੨||-
Adhikarana ੨੫ (੩੩) · Śloka ੩੪
ਅਪਾਕੇਸੁ ਤੁ ਰੋਗੇਸੁ ਕਠਿਨੇਸੁ ਸ੍ਥਿਰੇਸੁ ਚ ||੩੩|| ਸ੍ਨਾਯੁਕੋਥਾਦਿਸੁ ਤਥਾ ਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ |੩੪|
अपाकेषु तु रोगेषु कठिनेषु स्थिरेषु च ||३३|| स्नायुकोथादिषु तथा च्छेदनं प्राप्तमुच्यते |३४|
🔊 Audio coming soon
ਛੇਦਨਮਾਹ- ਅਪਾਕੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਾਕੇਸੁ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਪਾਕੇਸੁ ਮੇਦਃਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਾਂਸਕਨ੍ਦ੍ਯਾਦਿਸੁ; ਅਥਵਾ ਅਪਾਕੇਸੁ ਈਸਤ੍ਪਾਕੇਸੁ ਵਲ੍ਮੀਕਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਨਞ੍ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯੋਭਯਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍| ਗਯੀ ਤੁ ‘ਅਪਾਕਵਤ੍ਸੁ’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ; ਪਰਂ ਤਂ ਪਾਠਂ ਨ ਸਾਧੁਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਕਠਿਨੇਸੁ ਦਢੇਸੁ| ਸ੍ਥਿਰੇਸੁ ਅਚਲੇਸੁ| ਸ੍ਨਾਯੁਕੋਥਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੩||-
Adhikarana ੨੬ (੩੪) · Śloka ੩੫
ਅਨ੍ਤਃਪੂਯੇਸ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਤਥੈਵੋਤ੍ਸਙ੍ਗਵਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ||੩੪|| ਗਤਿਮਤ੍ਸੁ ਚ ਰੋਗੇਸੁ ਭੇਦਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ |੩੫|
अन्तःपूयेष्ववक्त्रेषु तथैवोत्सङ्गवत्स्वपि ||३४|| गतिमत्सु च रोगेषु भेदनं प्राप्तमुच्यते |३५|
🔊 Audio coming soon
ਭੇਦਨਮਾਹ- ਅਨ੍ਤਃਪੂਯੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਕ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮੁਖੇਸੁ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਵਤ੍ਸੁ ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਪੂਯਾਵਦਾਰਣਗਮ੍ਭੀਰਸ਼ੁਸਿਰਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਸਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਦ੍ਵਤ੍ਸੁ| ਰੋਗੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੁ| ਗਤਿਮਤ੍ਸੁ ਗਤਿਯੁਕ੍ਤੇਸੁ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੩੪||-
Adhikarana ੨੭ (੩੫-੩੭) · Śloka ੩੭
ਬਾਲਵਦ੍ਧਾਸਹਕ੍ਸੀਣਭੀਰੂਣਾਂ ਯੋਸਿਤਾਮਪਿ ||੩੫|| ਮਰ੍ਮੋਪਰਿ ਚ ਜਾਤੇਸੁ ਰੋਗੇਸੂਕ੍ਤੇਸੁ ਦਾਰਣਮ੍ | ਸੁਪਕ੍ਵੇ ਪਿਣ੍ਡਿਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਪੀਡਨੈਰੁਪਪੀਡਿਤੇ ||੩੬|| ਪਾਕੋਦ੍ਵਤ੍ਤੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਤਤ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ | ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦਾਰਣਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ ||੩੭||
बालवृद्धासहक्षीणभीरूणां योषितामपि ||३५|| मर्मोपरि च जातेषु रोगेषूक्तेषु दारणम् | सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते ||३६|| पाकोद्वृत्तेषु दोषेषु तत्तु कार्यं विजानता | सुपिष्टैर्दारणद्रव्यैर्युक्तैः क्षारेण वा पुनः ||३७||
🔊 Audio coming soon
ਦਾਰਣਮਾਹ- ਬਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੀਡਨੈਰਿਤਿ ਪੀਡਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਕੋਦ੍ਵਤ੍ਤੇਸੁ ਉਤ੍ਤਾਨੇਸੁ ਤ੍ਵਗ੍ਗਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦਾਰਣਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚਿਰਬਿਲ੍ਵਾਦਿਭਿਃ| ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯੇਨ, ਯਵਕ੍ਸਾਰੇਣੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੩੫-੩੭||
Adhikarana ੨੮ (੩੮-੩੯) · Śloka ੩੯
ਕਠਿਨਾਨ੍ ਸ੍ਥੂਲਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਾਨ੍ ਦੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ | ਕਠਿਨੋਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਲੇਖਨੇਨਾਚਰੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੩੮|| ਸਮਂ ਲਿਖੇਤ੍ ਸੁਲਿਖਿਤਂ ਲਿਖੇਨ੍ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਃ | ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਮਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਰ੍ਲਿਖੇਤ੍ ||੩੯||
कठिनान् स्थूलवृत्तौष्ठान् दीर्यमाणान् पुनः पुनः | कठिनोत्सन्नमांसांश्च लेखनेनाचरेद्भिषक् ||३८|| समं लिखेत् सुलिखितं लिखेन्निरवशेषतः | वर्त्मनां तु प्रमाणेन समं शस्त्रेण निर्लिखेत् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ਲੇਖਨਮਾਹ- ਕਠਿਨਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਠਿਨਾਨ੍ ਮਾਂਸਹੀਨਾਨ੍, ਸਮਮ੍ ਅਹੀਨਾਧਿਕਂ ਲਿਖੇਤ੍; ਸ੍ਥੂਲਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਾਨ੍ ਸੁਲਿਖਿਤਮ੍ ਅਤਿਸ਼ਯਲਿਖਿਤਂ ਲਿਖੇਤ੍; ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤੋ ਲਿਖੇਤ੍; ਕਠਿਨੋਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਨ੍ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਮਂ ਲਿਖੇਤ੍| ਅਨ੍ਯੇਤ੍ਰ ਪੁਨਰਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਸਮਲੇਖਨਮ੍ ਅਵਗਾਢਲੇਖਨਂ, ਸੁਲੇਖਨਂ ਮਦੁਲੇਖਨਂ, ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਲੇਖਨਂ ਨਿਰ੍ਲੇਖਨਂ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਲੇਖਨਮਿਤਿ| ਸ਼੍ਰੀਸੁਵੀਰਜੇਜ੍ਜਟਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਾਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵਿਸਯਾਨਾਹੁਃ, ਤਥਾਹਿ- ਕਠਿਨਾਨਿਤ੍ਯੇਕੋ ਵਿਸਯਃ, ਸ੍ਥੂਲਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਾਨਿਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ, ਦੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਿਤਿ ਤਤੀਯਃ, ਕਠਿਨੋਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ਅਪਰੇ ਤੁ ਸਮਂ ਲਿਖੇਦਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਕਠਿਨਾਨ੍ ਸ੍ਥੂਲਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਾਨ੍ ਯਥਾ ਸੁਲਿਖਿਤਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵਂ ਲਿਖੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਕਥਂ ਸੁਲਿਖਿਤਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਸਮਂ ਲਿਖੇਤ੍, ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਂ ਲਿਖੇਤ੍, ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਮਂ ਨਿਰ੍ਲਿਖੇਦਿਤਿ| ਸਮਂ ਸੁਲਿਖਿਤਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਨਿਰ੍ਲਿਖੇਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਲਿਖੇਦਿਤਿ ਭਣਨਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਲੇਖਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵ੍ਰਣਗਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾ ਵਾਚ੍ਯਾਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਰ੍ਲਿਖੇਤ੍, ਨ ਤੁ ਗੋਜੀਸ਼ੇਫਾਲਿਕਾਦਿਪਤ੍ਰੇਣ||੩੮-੩੯||
Adhikarana ੨੯ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਕ੍ਸੌਮਂ ਪ੍ਲੋਤਂ ਪਿਚੁਂ ਫੇਨਂ ਯਾਵਸ਼ੂਕਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ | ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ ਚ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਲੇਖਨਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੦||
क्षौमं प्लोतं पिचुं फेनं यावशूकं ससैन्धवम् | कर्कशानि च पत्राणि लेखनार्थे प्रदापयेत् ||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਭਾਵੇ ਤੁ ਕ੍ਸੌਮਾਦਿਭਿਰ੍ਲਿਖੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਸੌਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੌਮਮ੍ ਅਤਸੀਵਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਪ੍ਲੋਤਂ ਕਰ੍ਪਟਮ੍| ਪਿਚੁਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸਤੂਲਾਮ੍ | ਫੇਨਂ ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਮ੍| ਯਾਵਸ਼ੂਕੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ||੪੦||
Adhikarana ੩੦ (੪੧-੪੨) · Śloka ੪੨
ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਞ੍ ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਨੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗ੍ਯੁਤ੍ਸਙ੍ਗਿਨਃ ਸ਼ਨੈਃ | ਕਰੀਰਬਾਲਾਙ੍ਗੁਲਿਭਿਰੇਸਣ੍ਯਾ ਵੈਸਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੪੧|| ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਗੁਦਾਭ੍ਯਾਸਨਾਡ੍ਯੋਵਕ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤਾਃ | ਚੁਚ੍ਚੂਪੋਦਕਜੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਕਰੀਰੈਰੇਸਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਃ ||੪੨||
नाडीव्रणाञ् शल्यगर्भानुन्मार्ग्युत्सङ्गिनः शनैः | करीरबालाङ्गुलिभिरेषण्या वैषयेद्भिषक् ||४१|| नेत्रवर्त्मगुदाभ्यासनाड्योऽवक्त्राः सशोणिताः | चुच्चूपोदकजैः श्लक्ष्णैः करीरैरेषयेत्तु ताः ||४२||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਣਮਾਹ- ਨਾਡੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਡ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਾਨ੍| ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਨ੍ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗੀ ਭਗਨ੍ਦਰਃ, ਉਤ੍ਸਙ੍ਗੀ ਸ਼ਮ੍ਬੂਕਾਵਰ੍ਤਾਭਿਧ ਇਤ੍ਯੇਕੇ; ਤਨ੍ਨ, ਤਯੋਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨੈਸਣਾਨਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ, ਉਤ੍ਸਸ੍ਟੋ ਮਾਰ੍ਗੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਣੋ ਵ੍ਰਣਾਃ ਜੁਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕੁਟਿਲਯਾ ਗਤ੍ਯਾ ਯੇ ਯਾਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਿਨ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸਙ੍ਗਿਨਃ| ਕਰੀਰਾਃ ਚੁਚ੍ਚੂਪੋਦਕਾਦੀਨਾਂ ਕੋਮਲਾ ਨਾਲਾਃ| ਬਾਲਾਃ ਕਰਿਸ਼ੂਕਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਵਿਵਤਾਸ੍ਯਾਨ੍ ਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਵਾ ਏਸਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸਣੀ ਸ਼ਲਾਕਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰ(ਯਨ੍ਤ੍ਰ)ਮ੍| ਏਸਯੇਤ੍ ਕਰੀਰਾਦਿਨਿਕ੍ਸੇਪਣੇਨ ਵ੍ਰਣਮਾਰ੍ਗਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਰੀਰਾਣਾਂ ਵਿਸਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨੇਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਦਾਭ੍ਯਾਸੋ ਗੁਦਸਮੀਪਮ੍| ਅਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਅਲ੍ਪਵਕ੍ਤ੍ਰਾਃ| ਚੁਚ੍ਚੂਃ ਚੀਚੁਰਿਤਿ ਲੋਕੇ| ਉਪੋਦਕਃ ‘ਪੋਇ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ||੪੧-੪੨||
Adhikarana ੩੧ (੪੩) · Śloka ੪੩
ਸਂਵਤਾਸਂਵਤਾਸ੍ਯੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ | ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਹਰੇਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਦ੍ਧਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੪੩||
संवृतासंवृतास्येषु व्रणेषु मतिमान् भिषक् | यथोक्तमाहरेच्छल्यं प्राप्तोद्धरणलक्षणम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
ਆਹਰਣਵਿਸਯਮਾਹ- ਸਂਵਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਦ੍ਧਰਣਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਾਣਹਰਵਿਸ਼ਲ੍ਯਘ੍ਨਾਦਿਰਹਿਤਮਨ੍ਯਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੩||
Adhikarana ੩੨ (੪੪) · Śloka ੪੪
ਰੋਗੇ ਵ੍ਯਧਨਸਾਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ | ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਂ ਚ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਯਥਾ ||੪੪||
रोगे व्यधनसाध्ये तु यथोद्देशं प्रमाणतः | शस्त्रं निदध्याद्दोषं च स्रावयेत् कीर्तितं यथा ||४४||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਧਨਵਿਸ੍ਰਾਵਣਵਿਸਯਮਾਹ- ਰੋਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਧਨਸਾਧ੍ਯੋ ਰੋਗੋ ਦਕੋਦਰਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਃ| ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਇਤਿ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਦਕੋਦਰੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠੋਦਰਪ੍ਰਮਾਣਮਵਗਾਢਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਦਿਸੁ ਪੁਨਃ “ਮਹਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ਚ ਪਾਕੇਸੁ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪਾਤਨਮ੍” (ਸੂ. ੫) ਇਤਿ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਵ੍ਯਧਨਮੁਕ੍ਤਂ, ਦੋਸਂ ਚ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਯਥੇਤਿ ਸ੍ਰਾਵਣਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਏਵਮਨੇਨ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨੋਪਕ੍ਰਮਦ੍ਵਯਮੁਕ੍ਤਮ੍||੪੪||
Adhikarana ੩੩ (੪੫) · Śloka ੪੫
ਅਪਾਕੋਪਦ੍ਰੁਤਾ ਯੇ ਚ ਮਾਂਸਸ੍ਥਾ ਵਿਵਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ | ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸੀਵਨਂ ਤੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਨਮੇਵ ਚ ||੪੫||
अपाकोपद्रुता ये च मांसस्था विवृताश्च ये | यथोक्तं सीवनं तेषु कार्यं सन्धानमेव च ||४५||
🔊 Audio coming soon
ਸੀਵਨਸਨ੍ਧਾਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਅਪਾਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਾਕੋਪਦ੍ਰੁਤਾਃ ਪਾਕੋਪਦ੍ਰਵਰਹਿਤਾਃ| ਵਿਵਤਾ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮੁਖਾਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਮਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੀਯੇ (ਸੂ. ੨੫)| ਸਨ੍ਧਾਨਮੇਵ ਚੇਤਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਸੀਵਨਂ ਸਨ੍ਧਾਨਮਪਿ ; ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣੌਸ੍ਠਾਦਿਸਂਯੋਜਨਮ੍| ਅਨੇਨ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨੋਪਕ੍ਰਮਦ੍ਵਯਮੁਕ੍ਤਮ੍||੪੫||
Adhikarana ੩੪ (੪੬-੪੭) · Śloka ੪੭
ਪੂਯਗਰ੍ਭਾਨਣੁਦ੍ਵਾਰਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਮਰ੍ਮਗਤਾਨਪਿ | ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪੀਡਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਪੀਡਯੇਤ੍ ||੪੬|| ਸ਼ੁਸ੍ਯਮਾਣਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਪ੍ਰਦੇਹਂ ਪੀਡਨਂ ਪ੍ਰਤਿ | ਨ ਚਾਭਿਮੁਖਮਾਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਤਥਾ ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ ||੪੭||
पूयगर्भानणुद्वारान् व्रणान्मर्मगतानपि | यथोक्तैः पीडनद्रव्यैः समन्तात् परिपीडयेत् ||४६|| शुष्यमाणमुपेक्षेत प्रदेहं पीडनं प्रति | न चाभिमुखमालिम्पेत्तथा दोषः प्रसिच्यते ||४७||
🔊 Audio coming soon
ਪੀਡਨਮਾਹ- ਪੂਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕਪਰਿਪਠਿਤੈਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਵਙ੍ਮੂਲਾਦਿਭਿਃ| ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤਃ| ਪ੍ਰਦੇਹਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਃ ਪੂਯਃ| ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਰਤਿ| ਪੀਡਨਮ੍ ਔਸਧੈਸ਼੍ਚਮ੍ਪਨਮ੍||੪੬-੪੭||
Adhikarana ੩੫ (੪੮) · Śloka ੪੮
ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੈਰ੍ਬਹੁਧਾ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੇ ਭਸ਼ਮ੍ | ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਭਵੇਤ੍ ||੪੮||
तैस्तैर्निमित्तैर्बहुधा शोणिते प्रस्रुते भृशम् | कार्यं यथोक्तं वैद्येन शोणितास्थापनं भवेत् ||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਮਾਹ- ਤੈਸ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਾਦਿਭਿਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮ੍| ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍- “ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਨਂ ਚੈਵ ਪਾਚਨਂ ਦਹਨਂ ਤਥਾ” (ਸੂ. ੧੪) ਇਤਿ||੪੮||
Adhikarana ੩੬ (੪੯-੫੦) · Śloka ੫੦
ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰਵਤਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਤਃ | ਰਕ੍ਤੇਨ ਚਾਭਿਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਂ ਭਵੇਤ੍ ||੪੯|| ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੀਤਲਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ | ਦਿਹ੍ਯਾਦਬਹਲਾਨ੍ ਸੇਕਾਨ੍ ਸੁਸ਼ੀਤਾਂਸ਼੍ਚਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੫੦||
दाहपाकज्वरवतां व्रणानां पित्तकोपतः | रक्तेन चाभिभूतानां कार्यं निर्वापणं भवेत् ||४९|| यथोक्तैः शीतलद्रव्यैः क्षीरपिष्टैर्घृताप्लुतैः | दिह्यादबहलान् सेकान् सुशीतांश्चावचारयेत् ||५०||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਮਾਹ- ਦਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਂ ਨਾਮ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਜ੍ਵਲਤ ਇਵ ਔਸਧਾਦਿਭਿਰ੍ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਃ| ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦੂਰ੍ਵਾਦਿਭਿਃ| ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਰਿਤਿ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਆਪਿਸ੍ਟੈਃ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਯ ਦਾਹਪਾਕਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਅਬਹਲਾਨ੍ ਯਤਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਘਨੋ ਲੇਪਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯਾਪਿ ਦਾਹਕਦ੍ਭਵਤਿ| ਸੇਕਾਨ੍ ਪਰਿਸੇਕਾਨ੍| ਅਨੇਨ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਸੇਕਲੇਪੌ ਦ੍ਵੌ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਵੁਕ੍ਤੌ||੪੯-੫੦||
Adhikarana ੩੭ (੫੧-੫੨) · Śloka ੫੩
ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸੇਸੁ ਤਨੁਸ੍ਰਾਵਿਸ੍ਵਪਾਕਿਸੁ | ਤੋਦਕਾਠਿਨ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸ਼ੂਲਵੇਪਥੁਮਤ੍ਸੁ ਚ ||੫੧|| ਵਾਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੇਮ੍ਲਗਣੇ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਗਣੇ ਤਥਾ | ਸ੍ਨੈਹਿਕੇਸੁ ਚ ਬੀਜੇਸੁ ਪਚੇਦੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ ||੫੨|| ਤੇਸਾਂ ਚ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਵੇਦਨਾਵਤਾਮ੍ |੫੩|
व्रणेषु क्षीणमांसेषु तनुस्राविष्वपाकिषु | तोदकाठिन्यपारुष्यशूलवेपथुमत्सु च ||५१|| वातघ्नवर्गेऽम्लगणे काकोल्यादिगणे तथा | स्नैहिकेषु च बीजेषु पचेदुत्कारिकां शुभाम् ||५२|| तेषां च स्वेदनं कार्यं स्थिराणां वेदनावताम् |५३|
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਵਿਸਯਮਾਹ- ਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਵਾਤਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਵਾਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗੇ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦੌ, ਅਮ੍ਲਗਣੇ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਾਦੌ, ਸ੍ਨੈਹਿਕੇਸੁ ਚ ਬੀਜੇਸੁ ਤਿਲਾਤਸੀਸਰ੍ਸਪੈਰਣ੍ਡਾਦਿਬੀਜੇਸੁ| ਵਾਤਘ੍ਨਵਰ੍ਗਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਗਣਸ੍ਨੈਹਿਕਬੀਜਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮਮ੍ਲਾਨਾਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿਘਨਾਂ ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਪੇਯਾਨੁਕਾਰਿਣੀਮੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਪਚੇਤ੍||੫੧-੫੨||-
Adhikarana ੩੮ (੫੩) · Śloka ੫੪
ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਕ੍ਲੇਦਵਤਾਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੫੩|| ਕਸਾਯੈਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਨੈਃ ਪ੍ਰਾਗੁਦੀਰਿਤੈਃ |੫੪|
दुर्गन्धानां क्लेदवतां पिच्छिलानां विशेषतः ||५३|| कषायैः शोधनं कार्यं शोधनैः प्रागुदीरितैः |५४|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕਸਾਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਾਨ੍ ਵਿਸਯਭੇਦੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਧਨੈਃ ਕਸਾਯੈਃ ਪ੍ਰਾਗੁਦੀਰਿਤੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨ੍ਯਙ੍ਕੋਟਸੁਮਨਾਦਿਭਿਃ ਕਤੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍||੫੩||-
Adhikarana ੩੯ (੫੪-੫੫) · Śloka ੫੬
ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਾਨਣੁਮੁਖਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਮਾਂਸਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰ੍ਵਰ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ||੫੪|| ਪੂਤਿਮਾਂਸਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨ੍ ਮਹਾਦੋਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ||੫੫|| ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਯਥਾਲਾਭਂ ਵਰ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪੁਰੋਦਿਤੈਃ |੫੬|
अन्तःशल्यानणुमुखान् गम्भीरान् मांससंश्रितान् शोधनद्रव्ययुक्ताभिर्वर्तिभिस्तान् यथाक्रमम् ||५४|| पूतिमांसप्रतिच्छन्नान् महादोषांश्च शोधयेत् ||५५|| कल्कीकृतैर्यथालाभं वर्तिद्रव्यैः पुरोदितैः |५६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰਿਤਿ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਅਜਗਨ੍ਧਾਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਦੀਨਿ ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍; ‘ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਥੂਲਤਰਾਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਤਿਮਾਂਸਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿਤਿ ਅਵਗਾਢਾਨ੍, ਨ ਪੁਨਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਨ੍| ਮਹਾਦੋਸਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ਅਤਿਦੁਸ੍ਟਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸੌ ਚਾਤ੍ਰ ਵਾਤਕਫੌ ਗਹ੍ਯੇਤੇ ਨ ਪੁਨਃ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਸਯਃ||੫੪-੫੫||-
Adhikarana ੪੦ (੫੬) · Śloka ੫੭
ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਦਾਹਪਾਕਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਨ੍ ||੫੬|| ਕਾਰ੍ਪਾਸੀਫਲਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਜਯੇਚ੍ਛੋਧਨਸਰ੍ਪਿਸਾ |੫੭|
पित्तप्रदुष्टान् गम्भीरान् दाहपाकप्रपीडितान् ||५६|| कार्पासीफलमिश्रेण जयेच्छोधनसर्पिषा |५७|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਕਾਸੀਸਾਜਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ, ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਘਤੇਨ| ਕਲ੍ਪਨਾ ਚੇਯਂ- ਯਾਵਨ੍ਤਿ ਕਾਸੀਸਾਜਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸਫਲਮ੍, ਏਤਾਨ੍ਯੇਕੀਕਤ੍ਯ ਕਲ੍ਕਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਘਤਂ, ਘਤਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਚ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਘਤਂ ਸਾਧਨੀਯਮ੍||੫੬||-
Adhikarana ੪੧ (੫੭) · Śloka ੫੮
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਂਸ੍ਤਥਾ ||੫੭|| ਸਰ੍ਸਪਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੇਨ ਧੀਮਾਂਸ੍ਤੈਲੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ |੫੮|
उत्सन्नमांसानस्निग्धानल्पस्रावान् व्रणांस्तथा ||५७|| सर्षपस्नेहयुक्तेन धीमांस्तैलेन शोधयेत् |५८|
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣਾਨਿਤਿ ਕਫਵਾਤਾਧਿਕਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਉਤ੍ਸੇਧਸ੍ਯ ਕਫਕਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਸ੍ਨੇਹਾਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵਯੋਰ੍ਵਾਤਕਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਸਰ੍ਸਪਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੇਨੇਤਿ ਸਰ੍ਸਪਸ੍ਨੇਹਾਧਿਕੇਨ ਤਿਲਤੈਲੇਨ; ‘ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤੇਨ ਮਯੂਰਾਦਿਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੫੭||-
Adhikarana ੪੨ (੫੮-੬੧) · Śloka ੬੧
ਤੈਲੇਨਾਸ਼ੁਧ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨੀਯਾਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ||੫੮|| ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਮਾਂਸਾਨਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੁਦੀਰਿਤੈਃ | ਕਸਾਯੇ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤੇਸਾਂ ਕਤੇ ਚਾਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ ||੫੯|| ਸੁਰਾਸ੍ਟ੍ਰਜਾਂ ਸਕਾਸੀਸਾਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਾਪਿ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍ | ਹਰਿਤਾਲਂ ਚ ਮਤਿਮਾਂਸ੍ਤਤਸ੍ਤਾਮਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੬੦|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋਪੇਤਾਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਮਤਿਮਰ੍ਦਿਤਾਮ੍ | ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚ ਦਿਵਸਾਨ੍ ਪਰਮ੍ ||੬੧||
तैलेनाशुध्यमानानां शोधनीयां रसक्रियाम् ||५८|| व्रणानां स्थिरमांसानां कुर्याद्द्रव्यैरुदीरितैः | कषाये विधिवत्तेषां कृते चाधिश्रयेत् पुनः ||५९|| सुराष्ट्रजां सकासीसां दद्याच्चापि मनःशिलाम् | हरितालं च मतिमांस्ततस्तामवचारयेत् ||६०|| मातुलुङ्गरसोपेतां सक्षौद्रामतिमर्दिताम् | व्रणेषु दत्त्वा तां तिष्ठेत्त्रींस्त्रींश्च दिवसान् परम् ||६१||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੁਦੀਰਿਤੈਰਿਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ| ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ- ਕਸਾਯੇ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤੇਸਾਮਿਤਿ|- ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਾਲਸਾਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕਤੇ ਕਸਾਯੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੋਦਕੇਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ, ਅਸ੍ਟਗੁਣੋਦਕੇ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਵਾ| ਅਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਪੁਨਰਿਤਿ ਪੂਤਂ ਕਸਾਯਂ ਪੁਨਰਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਪਚੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਰਾਸ੍ਟ੍ਰਜਾਦੀਨਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨਿ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ਼ੇਸਕਸਾਯਪਾਦੇ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਪੁਨਃਪਾਕਾਤ੍ ਫਾਣਿਤੀਭਾਵੇ ਸਤ੍ਯਾਵਪੇਤ੍| ਸੁਰਾਸ੍ਟ੍ਰਜਾਂ ਤੁਵਰਮਤ੍ਤਿਕਾਮ੍| ਤਤਸ੍ਤਾਮਵਚਾਰਯੇਦਿਤਿ ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸਮਵਚਾਰਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਤਿਮਰ੍ਦਿਤਾਮੌਸਧਾਨਾਮੇਕੀਭਾਵਾਰ੍ਥਮ੍| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਮਧੁਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰੈਵ| ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚ ਦਿਵਸਾਨ੍ ਪਰਮਿਤਿ ਪਰਮਿਤ੍ਯਵਧਾਰਣੇ, ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨੇਵ ਦਿਵਸਾਨ੍ ਤਿਸ੍ਠੇਨ੍ਨਾਧਿਕਂ, ਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤ੍ਵਵਦਾਰਣਭਯਾਤ੍||੫੮-੬੧||-
Adhikarana ੪੩ (੬੨) · Śloka ੬੨
ਮੇਦੋਜੁਸ੍ਟਾਨਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਸ਼ੋਧਨੈਃ | ਉਪਾਚਰੇਤ੍ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸ਼ੋਧਨਵਰ੍ਤਿਜੈਃ ||੬੨||
मेदोजुष्टानगम्भीरान् दुर्गन्धांश्चूर्णशोधनैः | उपाचरेत् भिषक् प्राज्ञः श्लक्ष्णैः शोधनवर्तिजैः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ਅਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਉਤ੍ਤਾਨਾਨ੍; ‘ਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਮੇਦਸਾ ਜੁਸ੍ਟਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਗਯੀ| ਚੂਰ੍ਣਸ਼ੋਧਨੈਃ ਕਾਸੀਸਾਦਿਭਿਃ| ਸ਼ੋਧਨਵਰ੍ਤਿਜੈਃ ਅਜਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਃ||੬੨||
Adhikarana ੪੪ (੬੩) · Śloka ੬੩
ਸ਼ੁਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕਸਾਯਂ ਰੋਪਣਂ ਹਿਤਮ੍ | ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਜਾਨਤਾ ||੬੩||
शुद्धलक्षणयुक्तानां कषायं रोपणं हितम् | तत्र कार्यं यथोद्दिष्टैर्द्रव्यैर्वैद्येन जानता ||६३||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤਕਸਾਯਾਦੀਨਿ ਸਵਿਸਯਪ੍ਰਯੋਗਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਰੋਪਣਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੁਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਾਨਿ “ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤ” (ਸੂ. ੨੩) ਇਤ੍ਯਾਦੀਨਿ, “ਜਿਹ੍ਵਾਤਲਾਭ” ਇਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵਾ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਟਾਦਿਭਿਃ||੬੩||
Adhikarana ੪੫ (੬੪) · Śloka ੬੪
ਅਵੇਦਨਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਣਾਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਹਿਤਾ ਰੋਪਣਵਰ੍ਤ੍ਯਙ੍ਗਕਤਾ ਰੋਪਣਵਰ੍ਤਯਃ ||੬੪||
अवेदनानां शुद्धानां गम्भीराणां तथैव च | हिता रोपणवर्त्यङ्गकृता रोपणवर्तयः ||६४||
🔊 Audio coming soon
ਅਵੇਦਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵੇਦਨਾਹੀਨਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਅਵੇਦਨਾਨਾਮਲ੍ਪਵੇਦਨਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਰੋਪਣਵਰ੍ਤ੍ਯਙ੍ਗਕਤਾ ਇਤਿ ਰੋਪਣਵਰ੍ਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਸੋਮਾਮਤਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ; ਤੈਃ ਕਤਾ ਰੋਪਣਵਰ੍ਤਯੋ ਹਿਤਾਃ||੬੪||
Adhikarana ੪੬ (੬੫-੬੯) · Śloka ੭੦
ਅਪੇਤਪੂਤਿਮਾਂਸਾਨਾਂ ਮਾਂਸਸ੍ਥਾਨਾਮਰੋਹਤਾਮ੍ | ਕਲ੍ਕਃ ਸਂਰੋਹਣਃ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਿਲਜੋ ਮਧੁਸਂਯੁਤਃ ||੬੫|| ਸ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਥੌਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਾਨਿਲਨਾਸ਼ਨਃ | ਕਸਾਯਭਾਵਾਨ੍ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ ||੬੬|| ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਕਸਾਯਭਾਵਾਚ੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਫੇ ਹਿਤਃ | ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਰੋਪਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੈਃ ||੬੭|| ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਃ ਸ੍ਮਤਃ | ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਪਿ ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਰੋਪਣਃ ||੬੮|| ਤਿਲਵਦ੍ਯਵਕਲ੍ਕਂ ਤੁ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸਿਣਃ | ਸ਼ਮਯੇਦਵਿਦਗ੍ਧਂ ਚ ਵਿਦਗ੍ਧਮਪਿ ਪਾਚਯੇਤ੍ ||੬੯|| ਪਕ੍ਵਂ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨਂ ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਰੋਪਯੇਤ੍ਤਥਾ |੭੦|
अपेतपूतिमांसानां मांसस्थानामरोहताम् | कल्कः संरोहणः कार्यस्तिलजो मधुसंयुतः ||६५|| स माधुर्यात्तथौष्ण्याच्च स्नेहाच्चानिलनाशनः | कषायभावान्माधुर्यात्तिक्तत्वाच्चापि पित्तहृत् ||६६|| औष्ण्यात् कषायभावाच्च तिक्तत्वाच्च कफे हितः | शोधयेद्रोपयेच्चापि युक्तः शोधनरोपणैः ||६७|| निम्बपत्रमधुभ्यां तु युक्तः संशोधनः स्मृतः | पूर्वाभ्यां सर्पिषा चापि युक्तश्चाप्युपरोपणः ||६८|| तिलवद्यवकल्कं तु केचिदाहुर्मनीषिणः | शमयेदविदग्धं च विदग्धमपि पाचयेत् ||६९|| पक्वं भिनत्ति भिन्नं च शोधयेद्रोपयेत्तथा |७०|
🔊 Audio coming soon
ਅਪੇਤਪੂਤਿਮਾਂਸਾਨਾਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਗਤਸ਼ਟਿਤਮਾਂਸਾਨਾਮ੍| ਮਾਂਸਸ੍ਥਾਨਾਂ ਮਾਂਸਮਾਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਲ੍ਕੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕਾਧ੍ਯਾਯੇ ਕਥਿਤਃ, ਸ ਤੁ “ਸਮਙ੍ਗਾ ਸੋਮਸਰਲਾ” (ਸੂ. ੩੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਮਤ੍ਰਾਪਿ ਕਲ੍ਕਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਿਲਜੋ ਮਧੁਸਂਯੁਤ ਇਤਿ| ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਤ੍ਵਮਾਹ- ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸ ਇਤਿ ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ| ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਤ੍ਵੇ ਉਸ੍ਣਤ੍ਵੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੇ ਮਧੁਰਤ੍ਵੇ ਚ ਸਤ੍ਯਪਿ ਕਥਂ ਨ ਵਾਤਾਦਿਪ੍ਰਕੋਪਕਤ੍ਵਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸ੍ਵ(ਪ੍ਰ)ਭਾਵਾਦਾਮਲਕਵਤ੍| ਅਸ੍ਯੈਵ ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਂ ਸਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੋਧਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨ੍ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍, ਰੋਪਯੇਚ੍ਚੇਤ੍ਯਯਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚਕਾਰੇਣ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਕੇਨ ਸ਼ੋਧਨੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਧਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਧੁਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਸਂਯੁਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਲਬ੍ਧੇ ਪੁਨਰਿਹ ਮਧੁਗ੍ਰਹਣਂ ਕੇਵਲਸ੍ਯੈਵ ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦਯੋਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ, ਨ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ| ਕੇਨ ਰੋਪਣੇਨ ਸ਼ੋਧਨੇਨ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਾਞ੍ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਰੋਪਯੇਚ੍ਚੇਤ੍ਯਾਹ- ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਧੁਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਰੋਪਣ ਇਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ; ਤੇਨ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਧੁਘਤਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੋ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨੋ ਰੋਪਣੋਪਿ, ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਂਰੋਪਣੋ ਭਵੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਚਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਨ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਕਿਞ੍ਚ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਧੁਘਤਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਰੋਪਣਤ੍ਵਮੇਵਾਙ੍ਗੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਸ਼ੋਧਨਤ੍ਵਮ੍| ਇਦਾਨੀਮਨ੍ਯਮਪਿ ਕਲ੍ਕਂ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਯੋਗਿਤ੍ਵੇਨ ਸਵਿਸ਼ੇਸਮੇਕੀਯਮਤੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਿਲਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤਿਲਵਤ੍ਤਿਲਸਦਸ਼ੋ ਯਵਕਲ੍ਕੋਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਕੇਚਿਦੇਕੀਯਵਚਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਜੇਜ੍ਜਟਗਯਦਾਸੌ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ, ਯਥਾ- ਤਿਲਾ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਤਿਲਵਾਨ੍, ਤਿਲਵਾਂਸ਼੍ਚਾਸੌ ਯਵਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ ਤਿਲਵਦ੍ਯਵਕਲ੍ਕਃ, ਤਂ ਤਿਲਵਦ੍ਯਵਕਲ੍ਕਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਿਤਿ| ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਰੀਰਵ੍ਰਣਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ- ਸ਼ਮਯੇਦਵਿਦਗ੍ਧਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇਨ ਤਿਲਯੁਕ੍ਤਃ ਕਲ੍ਕਃ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮੁਪਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਪਾਚਨਪਾਟਨਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਾਨਾਮਰ੍ਥਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ; ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ੍ਤੁ ਰੋਪਣਸ਼ੋਧਨਕਰਣੇਨੋਪਕ੍ਰਮਦ੍ਵਯਾਰ੍ਥਕਰਃ, ਤਦੁਭਯਕਰਣੇਨੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਰਯਾਰ੍ਥਕਰੋ ਵਾ, ਅਤ ਏਵਾਨਯੋਃ ਕਲ੍ਕਯੋਰ੍ਭੇਦਃ| ਰੋਪਯੇਚ੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਤਿਲਕਲ੍ਕਤਿਲਵਦ੍ਯਵਕਲ੍ਕਯੋਰਪਿ ਵ੍ਰਣਵੈਕਤ੍ਯਾਪਹਤ੍ਵਂ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ||੬੫-੬੯||-
Adhikarana ੪੭ (੭੦) · Śloka ੭੧
ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵਿਸਾਗਨ੍ਤੂਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨਪਿ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ||੭੦|| ਰੋਪਯੇਦ੍ਰੋਪਣੀਯੇਨ ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ |੭੧|
पित्तरक्तविषागन्तून् गम्भीरानपि च व्रणान् ||७०|| रोपयेद्रोपणीयेन क्षीरसिद्धेन सर्पिषा |७१|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਭਿਘਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਰ੍ਵਾਗੇਵ ਅਦੋਸੋਪਪ੍ਲੁਤਾ ਆਗਨ੍ਤਵਃ| ਰੋਪਣੀਯੇਨੇਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਦਿਤੇਨ “ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਚ” (ਸੂ. ੩੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ||੭੦||-
Adhikarana ੪੮ (੭੧) · Śloka ੭੨
ਕਫਵਾਤਾਭਿਭੂਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ ||੭੧|| ਕਾਰਯੇਦ੍ਰੋਪਣਂ ਤੈਲਂ ਭੇਸਜੈਸ੍ਤਦ੍ਯਥੋਦਿਤੈਃ |੭੨|
कफवाताभिभूतानां व्रणानां मतिमान् भिषक् ||७१|| कारयेद्रोपणं तैलं भेषजैस्तद्यथोदितैः |७२|
🔊 Audio coming soon
ਯਥੋਦਿਤੈਰਿਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰਕੋਕ੍ਤੈਃ ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਾਗੁਰੁਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ||੭੧||-
Adhikarana ੪੯ (੭੨) · Śloka ੭੩
ਅਬਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚਲਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਾਮ੍ ||੭੨|| ਦ੍ਵਿਹਰਿਦ੍ਰਾਯੁਤਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਾਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ |੭੩|
अबन्ध्यानां चलस्थानां शुद्धानां च प्रदुष्यताम् ||७२|| द्विहरिद्रायुतां कुर्याद्रोपणार्थां रसक्रियाम् |७३|
🔊 Audio coming soon
ਅਬਨ੍ਧ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵਿਸਾਭਿਘਾਤਜਾਦਯਃ| ਚਲਸ੍ਥਾਨਾਮਿਤਿ ਚਲਾਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਾਵਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਧਯਃ, ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚਲਸ੍ਥਾਃ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਾਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚਾਪ੍ਰਰੋਹਤਾਮ੍’ ਇਤਿ ਸੁਧੀਰਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚਲਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਨਾਪ੍ਰਰੋਹਤਾਮਿਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਅਸ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾ- ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾਸ੍ਟਗੁਣੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਵਾਮ੍ਭਸ੍ਯਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਵਾ ਕਸਾਯਂ ਪੁਨਰਧਿਸਤ੍ਯ ਫਾਣਿਤੀਭਾਵੇਵਸ਼ਿਸ੍ਟਕਸਾਯਪਾਦਮਾਤ੍ਰਯਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸੁਮਰ੍ਦਿਤਾਂ ਮਧੁਯੁਤਾਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਮਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਸ਼ੋਧਨਰਸਕ੍ਰਿਯਾਵਤ੍ ਕਾਲਾਵਧਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਯਾਵਦ੍ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮੇਵ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ||੭੨||-
Adhikarana ੫੦ (੭੩) · Śloka ੭੪
ਸਮਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਮਾਂਸਾਨਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਾਨਾਂ ਰੋਪਣਂ ਭਿਸਕ੍ ||੭੩|| ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਰ੍ਯਥਾ |੭੪|
समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां रोपणं भिषक् ||७३|| चूर्णं विदध्यान्मतिमान् प्राक्स्थानोक्तो विधिर्यथा |७४|
🔊 Audio coming soon
ਸਮਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰਮਾਂਸਾਨਾਮ੍ ਅਮਦੁਮਾਂਸਾਨਾਮ੍| ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਰ੍ਯਥੇਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਉਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਰ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਸ ਚ ਪ੍ਰਕਾਰਃ “ਕਿਂਸ਼ੁਕਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਰੋਧ੍ਰਂ” (ਸੂ. ੩੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੩||-
Adhikarana ੫੧ (੭੪) · Śloka ੭੫
ਸ਼ੋਧਨੋ ਰੋਪਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਧਿਰ੍ਯੋਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੭੪|| ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤੋ ਦੋਸਾਵਿਸ਼ੇਸਤਃ |੭੫|
शोधनो रोपणश्चैव विधिर्योऽयं प्रकीर्तितः ||७४|| सर्वव्रणानां सामान्येनोक्तो दोषाविशेषतः |७५|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕਸਾਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਪ੍ਤਵਿਧਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਸ੍ਯ ਰੋਪਣਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਵਿਸਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੋਧਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਸੁਧੀਰਃ- ਏਸ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਾਗਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਦੋਸਾਵਿਸ਼ੇਸਤਃ; ਅਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਹਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋ ਦੂਸਕਾਃ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਾਮਾਗਨ੍ਤੂਨਾਂ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਦੋਸੋਪਪ੍ਲਵਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛਾਰੀਰਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ” ਇਤਿ; ‘ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਤ’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਦੋਸਭੇਦਾਤ੍; ਸ਼ੇਸਂ ਸਮਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ- ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਸ੍ਤਿਲਨਿਮ੍ਬਕਲ੍ਕਾਦਿਃ, ਤਥਾ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤ ਆਦ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ, ਇਤਿ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਚਕਾਰਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਗਯੀ ਤੁ- ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਦ੍ਯਸ਼ੇਸਵ੍ਰਣਾਨਾਮਯਮੇਵ ਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਃ; ਕੁਤਃ? ਯਤੋ ਵ੍ਰਣਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਃ, ਸ ਚ ਵਿਧਿਰ੍ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤਿ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ||੭੪||-
Adhikarana ੫੨ (੭੫) · Śloka ੭੬
ਏਸ ਆਗਮਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਫਲਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ||੭੫|| ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨ ਮੀਮਾਂਸ੍ਯਃ ਕਥਞ੍ਚਨ |੭੬|
एष आगमसिद्धत्वात्तथैव फलदर्शनात् ||७५|| मन्त्रवत् सम्प्रयोक्तव्यो न मीमांस्यः कथञ्चन |७६|
🔊 Audio coming soon
ਏਸਃ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਵਿਧਿਃ| ਆਗਮਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਆਗਮਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ, ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਫਲਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਆਰੋਗ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਨ ਮੀਮਾਂਸ੍ਯੋ ਨ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭੫||-
Adhikarana ੫੩ (੭੬) · Śloka ੭੭
ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚਾਪਿ ਵਿਭਜੇਤ੍ ਕਸਾਯਾਦਿਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ||੭੬|| ਭੇਸਜਾਨਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁਰਾ ਮਯਾ |੭੭|
स्वबुद्ध्या चापि विभजेत् कषायादिषु सप्तसु ||७६|| भेषजानि यथायोगं यान्युक्तानि पुरा मया |७७|
🔊 Audio coming soon
ਆਗਮੋਕ੍ਤਯੋਗਵਿਸਯਿਣੀਮਮੀਮਾਂਸਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ, ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਯੋਗਵਿਸਯਿਣੀਂ ਮੀਮਾਂਸਾਮੇਵ ਕਥਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯਾਦਿਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ਕਸਾਯਵਰ੍ਤਿਕਲ੍ਕਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਰਸਕ੍ਰਿਯਾਚੂਰ੍ਣੇਸੁ||੭੬||-
Adhikarana ੫੪ (੭੭-੭੯) · Śloka ੮੦
ਆਦ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯੌ ਤੁ ਗਣੋ ਯਸ਼੍ਚਾਨਿਲਾਪਹਃ ||੭੭|| ਸ ਵਾਤਦੁਸ੍ਟੇ ਦਾਤਵ੍ਯਃ ਕਸਾਯਾਦਿਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ | ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਰ੍ਗਣੋ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੭੮|| ਤੌ ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇ ਦਾਤਵ੍ਯੌ ਕਸਾਯਾਦਿਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ | ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਸ੍ਤੁ ਗਣੋ ਯਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੭੯|| ਤੌ ਦੇਯੌ ਕਫਦੁਸ੍ਟੇ ਤੁ, ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਸਂਯੁਤਾ ਗਣਾਃ |੮੦|
आद्ये द्वे पञ्चमूल्यौ तु गणो यश्चानिलापहः ||७७|| स वातदुष्टे दातव्यः कषायादिषु सप्तसु | न्यग्रोधादिर्गणो यस्तु काकोल्यादिश्च यः स्मृतः ||७८|| तौ पित्तदुष्टे दातव्यौ कषायादिषु सप्तसु | आरग्वधादिस्तु गणो यश्चोष्णः परिकीर्तितः ||७९|| तौ देयौ कफदुष्टे तु, संसृष्टे संयुता गणाः |८०|
🔊 Audio coming soon
ਉਸ੍ਣ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਕਕਾਦਿਃ ਸੁਰਸਾਦਿਰ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਃ| ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਸਂਯੁਤਾ ਗਣਾਃ| ਅਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਵਿਸਯਃ||੭੭-੭੯||-
Adhikarana ੫੫ (੮੦) · Śloka ੮੧
ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਨੁਗ੍ਰਰੁਜਾਨ੍ ਸਾਸ੍ਰਾਵਾਨਪਿ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ||੮੦|| ਸਕ੍ਸੌਮਯਵਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਰ੍ਧੂਪਨਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪਯੇਤ੍ |੮੧|
वातात्मकानुग्ररुजान् सास्रावानपि च व्रणान् ||८०|| सक्षौमयवसर्पिर्भिर्धूपनाङ्गैश्च धूपयेत् |८१|
🔊 Audio coming soon
ਧੂਪਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਗ੍ਰਰੁਜਾਨ੍ ਸਾਸ੍ਰਾਵਾਨਿਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਵਾਤਕਫਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਕ੍ਸੌਮੇਤ੍ਯਾਦਿ ਕ੍ਸੌਮਮਤਸੀਵਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਧੂਪਨਾਙ੍ਗਾਨਿ “ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕੇ ਸਰ੍ਜਰਸੇ” (ਸੂ. ੩੭) ਇਤ੍ਯਾਦੀਨਿ||੮੦||-
Adhikarana ੫੬ (੮੧-੮੨) · Śloka ੮੩
ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਣਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ||੮੧|| ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਾਦਨੀਯਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸ੍ਯਾਲੇਪਨਾਨਿ ਚ | ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਨਾਂ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਭਕ੍ਸਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਨ੍ਨਰਃ ||੮੨|| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸੇਨ ਵਰ੍ਧਤੇ |੮੩|
परिशुष्काल्पमांसानां गम्भीराणां तथैव च ||८१|| कुर्यादुत्सादनीयानि सर्पींष्यालेपनानि च | मांसाशिनां च मांसानि भक्षयेद्विधिवन्नरः ||८२|| विशुद्धमनसस्तस्य मांसं मांसेन वर्धते |८३|
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਸਾਦਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮ੍| ਗਮ੍ਭੀਰਾਣਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮ੍| ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਉਤ੍ਸਾਦਨੀਯਾਨੀਤਿ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਉਤ੍ਸਾਦਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃਸਂਸ੍ਕਾਰ ਆਲੇਪਨਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਉਤ੍ਸਾਦਨਂ ਨਿਮ੍ਨਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਨ੍ਨਤਿਕਰਣਮ੍| ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੁਤ੍ਸਾਦਨਮਾਹ- ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਸਃ ਸ਼ੋਕਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਯਨਭਿਭੂਤਮਨਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਿ ਛਦ੍ਮੋਪਹਿਤਾਨਿ , ਏਵਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਸ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ||੮੧-੮੨||-
Adhikarana ੫੭ (੮੩) · Śloka ੮੪
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਦੁਮਾਂਸਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਵਸਾਦਨਮ੍ ||੮੩|| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰ੍ਮਧੁਨਾ ਸਹ |੮੪|
उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम् ||८३|| कुर्याद्द्रव्यैर्यथोद्दिष्टैश्चूर्णितैर्मधुना सह |८४|
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸਾਦਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਉਤ੍ਸਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਦੁਮਾਂਸਾਨਾਮਿਤਿ ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮੁਦ੍ਧਤਂ ਮਦੁ ਮਾਂਸਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥਾ| ਅਵਸਾਦਨਮ੍ ਉਨ੍ਨਤਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਨਤ੍ਵਕਰਣਮ੍| ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਾਸੀਸਾਦਿਭਿਃ||੮੩||-
Adhikarana ੫੮ (੮੪-੮੫) · Śloka ੮੬
ਕਠਿਨਾਨਾਮਮਾਂਸਾਨਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਾ ||੮੪|| ਮਦ੍ਵੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਚਾਪਿ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੮੫|| ਮਦੁਤ੍ਵਮਾਸ਼ੁਰੋਹਂ ਚ ਗਾਢੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਰੋਤਿ ਹਿ |੮੬|
कठिनानाममांसानां दुष्टानां मातरिश्वना ||८४|| मृद्वी क्रिया विधातव्या शोणितं चापि मोक्षयेत् | वातघ्नौषधसंयुक्तान् स्नेहान् सेकांश्च कारयेत् ||८५|| मृदुत्वमाशुरोहं च गाढो बन्धः करोति हि |८६|
🔊 Audio coming soon
ਮਦੁਕਰ੍ਮਵਿਸਯਮਾਹ- ਕਠਿਨਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮਾਂਸਾਨਾਮ੍ ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਮ੍| ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਾ ਵਾਯੁਨਾ| ਮਦ੍ਵੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕੋਸ੍ਣਲਵਣੈਰਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੈਰ੍ਲੇਪਾਦਿਭਿਃ | ਸ਼ੋਣਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਾਨੁਗਤੇ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਿ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਂ, ਕਫਾਨੁਗਤੇ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ | ਮਦੁਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਾਢੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਿਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਮਦੁਤ੍ਵਮਾਸ਼ੁਰੋਹਂ ਚ||੮੪-੮੫||-
Adhikarana ੫੯ (੮੬-੮੭) · Śloka ੮੭
ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਮਦੁਮਾਂਸੇਸੁ ਦਾਰੁਣੀਕਰਣਂ ਹਿਤਮ੍ | ਧਵਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਸ਼ੋਕਾਨਾਂ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਚਸ੍ਤਥਾ ||੮੬|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਰੋਧ੍ਰਸਰ੍ਜਰਸਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ | ਕਤ੍ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਵ੍ਰਣਂ ਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍ ||੮੭||
व्रणेषु मृदुमांसेषु दारुणीकरणं हितम् | धवप्रियङ्ग्वशोकानां रोहिण्याश्च त्वचस्तथा ||८६|| त्रिफलाधातकीपुष्परोध्रसर्जरसान् समान् | कृत्वा सूक्ष्माणि चूर्णानि व्रणं तैरवचूर्णयेत् ||८७||
🔊 Audio coming soon
ਦਾਰੁਣਕਰ੍ਮਵਿਸਯਮਾਹ- ਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਰੁਣੀਕਰਣਂ ਕਠਿਨੀਕਰਣਮ੍| ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਃ ਕਟ੍ਫਲਸ੍ਯ ||੮੬-੮੭||
Adhikarana ੬੦ (੮੮) · Śloka ੮੮
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਨ੍ ਕਠਿਨਾਨ੍ ਕਣ੍ਡੂਯੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ | ਤਥੈਵ ਖਲੁ ਦੁਃਸ਼ੋਧ੍ਯਾਞ੍ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਕਰ੍ਮਣਾ ||੮੮||
उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान् | तथैव खलु दुःशोध्याञ् शोधयेत् क्षारकर्मणा ||८८||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਵਿਸਯਮਾਹ- ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ||੮੮||
Adhikarana ੬੧ (੮੯) · Śloka ੮੯
ਸ੍ਰਵਤੋਸ਼੍ਮਭਵਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਃ | ਨਿਃਸ਼ੇਸਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਧੀਂਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯੇਦਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਣਾ ||੮੯||
स्रवतोऽश्मभवान्मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः | निःशेषच्छिन्नसन्धींश्च साधयेदग्निकर्मणा ||८९||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਸਯਮਾਹ- ਸ੍ਰਵਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼੍ਮਭਵਾਨ੍ ਅਸ਼੍ਮਰੀਨਿਰ੍ਹਰਣਚ੍ਛੇਦਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਣਾ ਸਾਧਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍? ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਃ; ਯਦ੍ਯਪਿ ਤੇ ਵ੍ਰਣਾ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿਣਸ੍ਤਥਾਪਿ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇ ਮੂਤ੍ਰਂ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਤ੍ਤੇਦਹਨੀਯਾਃ, ਸਪ੍ਤਾਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪੁਨਰ੍ਯਦਾ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਸਨ੍ਧਾਨੇਨ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦੈਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹੇਤ੍||੮੯||
Adhikarana ੬੨ (੮੯-੯੩) · Śloka ੯੪
ਦੁਰੂਢਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਾਂ ਕਸ੍ਣਕਰ੍ਮ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ | ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨ੍ ਵਾਸਯੇਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰੇ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਾਨ੍ | ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਧਾਚ੍ਛੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਲੌਹੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ||੯੦|| ਕੁਮ੍ਭੇਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਖਾਤੇ ਤੁ ਤਂ ਕੁਮ੍ਭਮਥ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਮੁਖਂ ਮੁਖੇਨ ਸਨ੍ਧਾਯ ਗੋਮਯੈਰ੍ਦਾਹਯੇਤ੍ਤਤਃ ||੯੧|| ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ੍ਯਵਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਭਿਸਕ੍ | ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪਸ਼ਫਾਨ੍ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੯੨|| ਤੈਲੇਨਾਨੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਾਲੇਪਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍ | ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਾਨੇਨ ਸਾਰਸ੍ਨੇਹਾਂਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੯੩|| ਯੇ ਚ ਕੇਚਿਤ੍ ਫਲਸ੍ਨੇਹਾ ਵਿਧਾਨਂ ਤੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ |੯੪|
दुरूढत्वात्तु शुक्लानां कृष्णकर्म हितं भवेत् | भल्लातकान् वासयेत्तु क्षीरे प्राङ्मूत्रभावितान् | ततो द्विधाच्छेदयित्वा लौहे कुम्भे निधापयेत् ||९०|| कुम्भेऽन्यस्मिन् निखाते तु तं कुम्भमथ योजयेत् | मुखं मुखेन सन्धाय गोमयैर्दाहयेत्ततः ||९१|| यः स्नेहश्च्यवते तस्माद्ग्राहयेत्तं शनैर्भिषक् | ग्राम्यानूपशफान् दग्ध्वा सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ||९२|| तैलेनानेन संसृष्टं शुक्लमालेपयेद्व्रणम् | भल्लातकविधानेन सारस्नेहांस्तु कारयेत् ||९३|| ये च केचित् फलस्नेहा विधानं तेषु पूर्ववत् |९४|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਰੂਢਸ੍ਯੈਵ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਵਿਕਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਤਿਭਾਵਾਰ੍ਥਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮਾਰਮ੍ਭਃ , ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਯੈਵ ਕਸ੍ਣੀਕਰਣਮਾਹ- ਦੁਰੂਢਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਗਵ੍ਯਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਾਨ੍ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨ੍ ਗਵ੍ਯਕ੍ਸੀਰੇ ਵਾਸਯੇਤ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍, ਅਤ੍ਰ ਕਾਲਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਰੋਹਿਣੀਫਲਕ੍ਸੀਰਵਾਸਨਵਤ੍ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮੇਵ ਵਾਸਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਕੁਮ੍ਭੇਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਮ੍ਭੇ ਨਿਖਾਤੇ ਤਂ ਕੁਮ੍ਭਂ ਯੋਜਯੇਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਕੁਮ੍ਭੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਕਥਂ ਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਮੁਖਂ ਮੁਖੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਮਪਿ ਕੁਮ੍ਭਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਿਤਾਪਿਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍; ਅਨ੍ਯਥਾਨਾਵਤਮੁਖਾਦੁਪਰਿਗਤਕੁਮ੍ਭਾਦ੍ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਿ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪਸ਼ਫਾਨਿਤਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਅਸ਼੍ਵਾਦਯਃ, ਆਨੂਪਾ ਮਹਿਸਾਦਯਃ, ਸ਼ਫਾਨ੍ ਖੁਰਾਨ੍| ਕਸ੍ਣੀਕਰਣੇ ਸ੍ਨੇਹਾਨਪਰਾਨਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਭਲ੍ਲਾਤਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਚ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਿਤਕਬਿਭੀਤਕਾਦਿਸ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤੇਸਾਮਪ੍ਯੇਤਦੇਵ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਨੇਹਨਿਸ੍ਪਾਦਨਵਦ੍ਵਿਧਾਨਂ, ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਯੇ ਕਸ੍ਣੀਕਰਣਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਦਿਸ਼ਫਦਾਹਭਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਾਣਾਮਵਚਾਰਣਮਿਤਿ ਭਾਵਃ||੮੯-੯੩||
Adhikarana ੬੩ (੯੪-੯੮) · Śloka ੯੯
ਦੁਰੂਢਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਕਸ੍ਣਾਨਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਕਰ੍ਮ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ||੯੪|| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰੇ ਛਾਗਲੇ ਰੋਹਿਣੀਫਲਮ੍ | ਤੇਨੈਵ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਵਰ੍ਣਕਰਣਂ ਹਿਤਮ੍ ||੯੫|| ਨਵਂ ਕਪਾਲਿਕਾਚੂਰ੍ਣਂ ਵੈਦੁਲਂ ਸਰ੍ਜਨਾਮ ਚ | ਕਾਸੀਸਂ ਮਧੁਕਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ ||੯੬|| ਕਪਿਤ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ ਮਾਂਸੇ ਮੂਤ੍ਰੇਣਾਜੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍ | ਕਾਸੀਸਂ ਰੋਚਨਾਂ ਤੁਤ੍ਥਂ ਹਰਿਤਾਲਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍ ||੯੭|| ਵੇਣੁਨਿਰ੍ਲੇਖਨਂ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਡਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ | ਅਧਸ੍ਤਾਦਰ੍ਜੁਨਸ੍ਯੈਤਨ੍ਮਾਸਂ ਭੂਮੌ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ||੯੮|| ਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਕਸ੍ਣਮਾਲੇਪਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍ |੯੯|
दुरूढत्वात्तु कृष्णानां पाण्डुकर्म हितं भवेत् ||९४|| सप्तरात्रं स्थितं क्षीरे छागले रोहिणीफलम् | तेनैव पिष्टं सुश्लक्ष्णं सवर्णकरणं हितम् ||९५|| नवं कपालिकाचूर्णं वैदुलं सर्जनाम च | कासीसं मधुकं चैव क्षौद्रयुक्तं प्रलेपयेत् ||९६|| कपित्थमुद्धृते मांसे मूत्रेणाजेन पूरयेत् | कासीसं रोचनां तुत्थं हरितालं मनःशिलाम् ||९७|| वेणुनिर्लेखनं चापि प्रपुन्नाडरसाञ्जनम् | अधस्तादर्जुनस्यैतन्मासं भूमौ निधापयेत् ||९८|| मासादूर्ध्वं ततस्तेन कृष्णमालेपयेद्व्रणम् |९९|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕਸ੍ਣਾਨਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਕਰ੍ਮਣਾ ਸਵਰ੍ਣੀਕਰਣਮਾਹ- ਦੁਰੂਢਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਯੀ ਤੁ ‘ਛਾਗਲੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਬਾਰ੍ਕਰੇ’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਬਰ੍ਕਰੀ ਤਰੁਣਚ੍ਛਾਗੀ, ਤਸ੍ਯਾ ਇਦਂ ਬਾਰ੍ਕਰਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਦ੍ਧਵਤ੍ਸਾਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਸ੍ਕਯਣੀਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਬਾਰ੍ਕਰਮਾਹੁਃ; ਤਤ੍ਰ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਗਯੀ| ਰੋਹਿਣੀਫਲਮਿਤਿ ਰੋਹਿਣੀ ਹਰੀਤਕੀਭੇਦਸ੍ਤਤ੍ਫਲਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਟੁਤੁਮ੍ਬੀਫਲਮਾਹੁਃ; ਕਟੁਕਾਫਲਮਿਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍ | ਤੇਨੈਵ ਕ੍ਸੀਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਨਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਪਾਲਿਕਾ ਸ਼ਰਾਵਕਰ੍ਪਰਿਕਾ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਨਵਂ, ਸਾ ਪੁਨਰਾਪਾਕੋਦ੍ਧਤੈਵ ਨਵਾ ਕਪਾਲਿਕਾ ਭਵਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਵਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮਾਹੁਃ, ਤਤ੍ਰ ਨਵਮਪਰ੍ਯੁਸਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਦੁਲੋ ਵੇਤਸਸ੍ਤਦ੍ਭਵਂ ਵੈਦੁਲਂ, ‘ਮੂਲਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਰ੍ਜਨਾਮ ਚ ਸਰ੍ਜਵਕ੍ਸਮੂਲਮ੍| ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਕਪਿਤ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ ਮਾਂਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਂਸਮਤ੍ਰ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਗਿਰਃ, ਤਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਆਜਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕਾਸੀਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਪੂਰਯੇਤ੍| ਵੇਣੁਨਿਰ੍ਲੇਖਨਂ ਵਂਸ਼ਤਕ੍ਸਣਂ ਵਂਸ਼ਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਰ੍ਜੁਨਃ ਕਕੁਭਃ, ਤਸ੍ਯਾਧਸ੍ਤਲੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ||੯੪-੯੮||-
Adhikarana ੬੪ (੯੯-੧੦੦) · Śloka ੧੦੦
ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਕਤਕਂ ਮਧੁਕਂ ਸਮਮ੍ ||੯੯|| ਤਥਾ ਸਮੁਦ੍ਰਮਣ੍ਡੂਕੀ ਮਣਿਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍ | ਗੁਟਿਕਾ ਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਾ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ ||੧੦੦||
कुक्कुटाण्डकपालानि कतकं मधुकं समम् ||९९|| तथा समुद्रमण्डूकी मणिचूर्णं च दापयेत् | गुटिका मूत्रपिष्टास्ता व्रणानां प्रतिसारणम् ||१००||
🔊 Audio coming soon
ਤਯੋਰੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਵ੍ਰਣਯੋਃ ਸ੍ਵਪ੍ਰਯੋਗੈਰਵਸ਼ਿਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਯੋਃ ਸਵਰ੍ਣਕਰਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮੁਦ੍ਰਮਣ੍ਡੂਕੀ ਜਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ, ਮਣਿਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਸ੍ਫਟਿਕਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਨਿ; ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਰਮਣ੍ਡੂਕੀਂ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਾਹ, ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਛੇਦ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਣਿਚੂਰ੍ਣਂ ਮੌਕ੍ਤਿਕਚੂਰ੍ਣਮਿਤਿ| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਮੇਵ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਕਸ੍ਣਪਾਣ੍ਡੁਕਰ੍ਮਭ੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਭੇਦਃ; ਨੇਦਮੁਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ਤਰਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਕਰ੍ਮਣੋਰੇਵ ਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਤੋ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਃ||੯੯-੧੦੦||
Adhikarana ੬੫ (੧੦੧-੧੦੩) · Śloka ੧੦੩
ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਮਸੀਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮੁਖ੍ਯਂ ਚੈਵ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ | ਰੋਮਾਣ੍ਯੇਤੇਨ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਲੇਪਾਤ੍ਪਾਣਿਤਲੇਸ੍ਵਪਿ ||੧੦੧|| ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਨਾਂ ਤ੍ਵਗ੍ਰੋਮਖੁਰਸ਼ਙ੍ਗਾਸ੍ਥਿਭਸ੍ਮਨਾ | ਤੈਲਾਕ੍ਤਾ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਭੂਮਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ਰੋਮਵਤੀ ਪੁਨਃ ||੧੦੨|| ਕਾਸੀਸਂ ਨਕ੍ਤਮਾਲਸ੍ਯ ਪਲ੍ਲਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਹਰੇਤ੍ | ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਂ ਪਰਮ੍ ||੧੦੩||
हस्तिदन्तमसीं कृत्वा मुख्यं चैव रसाञ्जनम् | रोमाण्येतेन जायन्ते लेपात्पाणितलेष्वपि ||१०१|| चतुष्पदानां त्वग्रोमखुरशृङ्गास्थिभस्मना | तैलाक्ता चूर्णिता भूमिर्भवेद्रोमवती पुनः ||१०२|| कासीसं नक्तमालस्य पल्लवांश्चैव संहरेत् | कपित्थरसपिष्टानि रोमसञ्जननं परम् ||१०३||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਮਾਹ- ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਖ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨ ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਮਸੀਰਸਾਞ੍ਜਨੇਨ, ‘ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਸਹਿਤੇਨ’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਪਾਣਿਤਲਂ ਹਸ੍ਤਤਲਮ੍| ਅਯਂ ਯੋਗਃ ਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤੇ ਸਤਿ ਬਹੁਸ਼ੋ ਦਸ੍ਟਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਚਤੁਸ੍ਪਦਾ ਅਸ਼੍ਵਗੋਮਹਿਸਾਦਯਃ| ਤੈਲਾਕ੍ਤਾ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੈਲਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਤ੍ਵਗ੍ਰੋਮਾਦਿਭਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਰੋਮਵਤੀ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਾਸੀਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਕ੍ਤਮਾਲਸ੍ਯ ਪਲ੍ਲਵਾਃ ਕਰਞ੍ਜਸ੍ਯ ਕੋਮਲਪਤ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ||੧੦੧-੧੦੩||
Adhikarana ੬੬ (੧੦੪-੧੦੮) · Śloka ੧੦੮
ਰੋਮਾਕੀਰ੍ਣੋ ਵ੍ਰਣੋ ਯਸ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਗੁਪਰੋਹਤਿ | ਕ੍ਸੁਰਕਰ੍ਤਰਿਸਨ੍ਦਂਸ਼ੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਮਾਣਿ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ ||੧੦੪|| (ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭਾਗੌ ਦ੍ਵੌ ਹਰਿਤਾਲਂ ਚ ਭਾਗਿਕਮ੍ | ਸ਼ੁਕ੍ਤੇਨ ਸਹ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਲੋਮਸ਼ਾਤਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍) ||੧੦੫|| ਤੈਲਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯਾਥ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਪ੍ਰਗਹ੍ਯੈਕਤ੍ਰ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਰੋਮਸ਼ਾਤਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੧੦੬|| ਕਦਲੀਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭਸ੍ਮਾਲਂ ਲਵਣਂ ਸ਼ਮੀਬੀਜਂ ਸ਼ੀਤੋਦਪਿਸ੍ਟਂ ਵਾ ਰੋਮਸ਼ਾਤਨਮਾਚਰੇਤ੍ ||੧੦੭|| ਆਗਾਰਗੋਧਿਕਾਪੁਚ੍ਛਂ ਰਮ੍ਭਾਲਂ ਬੀਜਮੈਙ੍ਗੁਦਮ੍ | ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤਦ੍ਭਸ੍ਮਤੈਲਾਮ੍ਬੁ ਸੂਰ੍ਯਪਕ੍ਵਂ ਕਚਾਨ੍ਤਕਤ੍ ||੧੦੮||
रोमाकीर्णो व्रणो यस्तु न सम्यगुपरोहति | क्षुरकर्तरिसन्दंशैस्तस्य रोमाणि निर्हरेत् ||१०४|| (शङ्खचूर्णस्य भागौ द्वौ हरितालं च भागिकम् | शुक्तेन सह पिष्टानि लोमशातनमुत्तमम्) ||१०५|| तैलं भल्लातकस्याथ स्नुहीक्षीरं तथैव च | प्रगृह्यैकत्र मतिमान् रोमशातनमुत्तमम् ||१०६|| कदलीदीर्घवृन्ताभ्यां भस्मालं लवणं शमीबीजं शीतोदपिष्टं वा रोमशातनमाचरेत् ||१०७|| आगारगोधिकापुच्छं रम्भाऽऽलं बीजमैङ्गुदम् | दग्ध्वा तद्भस्मतैलाम्बु सूर्यपक्वं कचान्तकृत् ||१०८||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਮਸ਼ਾਤਨਮਾਹ- ਰੋਮਾਕੀਰ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਤਰੀ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਕਰ੍ਤਨਾਦ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੋ ਨਾਸਾਲੋਮਾਪਹੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦਃ, ਨਾਸਾਵੋ(ਛੋ)ਟਿਕੇਤਿ ਲੋਕੇ| ਔਸਧਕਤਂ ਲੋਮਸ਼ਾਤਨਮਾਹ- ਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਃ| ਆਲਂ ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਗਤਮਪਿ ਸ਼ਮੀਬੀਜਮਿਤਿ ਸਮਸ੍ਤਪਦਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਫਲਾ ਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਲੇਪੇ ਭਕ੍ਸਣੇ ਚ ਕੇਸ਼ਘ੍ਨੀਤਿ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੀਤੋਦਪਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੀਤਜਲਪਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਗਾਰਗੋਧਿਕਾ ਗਹਗੋਧਿਕਾ ‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਰਮ੍ਭਾ ਕਦਲੀ| ਆਲਂ ਹਰਿਤਾਲਮ੍ | ਬੀਜਮੈਙ੍ਗੁਦਂ ਇਙ੍ਗੁਦੀਵਕ੍ਸਬੀਜਮ੍| ਕਚਾਨ੍ਤਕਤ੍ ਕੇਸ਼ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਗਯੀ ਤੁ ‘ਤੈਲਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਕੋਸ਼ਾਤਕੀਭਿਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਠਤਿ; ਤਚ੍ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੧੦੪-੧੦੮||
Adhikarana ੬੭ (੧੦੯) · Śloka ੧੦੯
ਵਾਤਦੁਸ੍ਟੋ ਵ੍ਰਣੋ ਯਸ੍ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਵੇਦਨਃ | ਅਧਃਕਾਯੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੦੯||
वातदुष्टो व्रणो यस्तु रूक्षश्चात्यर्थवेदनः | अधःकाये विशेषेण तत्र बस्तिर्विधीयते ||१०९||
🔊 Audio coming soon
ਬਸ੍ਤਿਵਿਸਯਮਾਹ- ਵਾਤਦੁਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਰਤ੍ਰ ਨਿਰੂਹਃ ਸ੍ਨੈਹਿਕਸ਼੍ਚਃ||੧੦੯||
Adhikarana ੬੮ (੧੧੦) · Śloka ੧੧੦
ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸੇਸ਼੍ਮਰੀਵ੍ਰਣੇ | ਤਥੈਵਾਰ੍ਤਵਦੋਸੇ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋ ਹਿਤਃ ||੧੧੦||
मूत्राघाते मूत्रदोषे शुक्रदोषेऽश्मरीव्रणे | तथैवार्तवदोषे च बस्तिरप्युत्तरो हितः ||११०||
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਵਿਸਯਮਾਹ- ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਦਯੋ ਯਦਾ ਵ੍ਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਵਿਧਾਨਮ੍||੧੧੦||
Adhikarana ੬੯ (੧੧੧) · Śloka ੧੧੧
ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਧ੍ਯਤਿ ਬਨ੍ਧੇਨ ਵ੍ਰਣੋ ਯਾਤਿ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵਮ੍ | ਰੋਹਤ੍ਯਪਿ ਚ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੧੧||
यस्माच्छुध्यति बन्धेन व्रणो याति च मार्दवम् | रोहत्यपि च निःशङ्कस्तस्माद्बन्धो विधीयते ||१११||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧਕਰਣੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਯਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕਃ ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਸ਼ਙ੍ਕਾ ਨਿਰ੍ਘਾਤਮਕ੍ਸਿਕਾਦਿਪਤਨਾਨਾਂ ਯਤ੍ਰ ਸਃ; ‘ਨਿਃਸਙ੍ਗਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਗਤੋਭਿਘਾਤਹੇਤੋਃ ਸਙ੍ਗਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਲੇਪਵਿਧੌ ਬਨ੍ਧ੍ਯਾਬਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਯੋਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਃ| ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ “ਅਦੁਸ੍ਟਿਃ ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਮਤ੍ਵਂ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਃ ਸੁਖਮ੍| ਆਲੇਪਨਾਦ੍ਯੈਃ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਸਾਧੁਬਨ੍ਧਾਦ੍ਵਿਧੀਯਤੇ”- ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਸ ਤੁ ਪਾਠੋ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰ੍ਨ ਧਤਃ, ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਨ ਲਿਖਿਤੋ ਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ਚ||੧੧੧||
Adhikarana ੭੦ (੧੧੨-੧੧੮) · Śloka ੧੧੮
ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਮ੍ | ਪਤ੍ਰਦਾਨਂ ਭਵੇਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਰ੍ਤੁ ਚ ||੧੧੨|| ਏਰਣ੍ਡਭੂਰ੍ਜਪੂਤੀਕਹਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤੁ ਵਾਤਜੇ | ਪਤ੍ਰਮਾਸ਼੍ਵਬਲਂ ਯਚ੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਪਤ੍ਰਮੇਵ ਚ ||੧੧੩|| ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਣਾਮੌਦਕਾਨਿ ਤਥੈਵ ਚ | ਦੂਸਿਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਰਣੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੧੧੪|| ਪਾਠਾਮੂਰ੍ਵਾਗੁਡੂਚੀਨਾਂ ਕਾਕਮਾਚੀਹਰਿਦ੍ਰਯੋਃ | ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੁਕਨਾਸਾਯਾ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਕਫਜੇ ਵ੍ਰਣੇ ||੧੧੫|| ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਮਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਜੀਰ੍ਣਂ ਸੁਕੁਮਾਰਕਮ੍ | ਅਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਂ ਮਦੁ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਗੁਣਵਦੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੧੬|| ਸ੍ਨੇਹਮੌਸਧਸਾਰਂ ਚ ਪਟ੍ਟਃ ਪਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਕਤਃ | ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਯਤ੍ਤਤਃ ਪਤ੍ਰਂ ਲੇਪਸ੍ਯੋਪਰਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ ||੧੧੭|| ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਜਨਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸ੍ਨੇਹਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਯ ਚ | ਦਤ੍ਤੌਸਧੇਸੁ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਪਤ੍ਰਂ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਜਾਨਤਾ ||੧੧੮||
स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम् | पत्रदानं भवेत् कार्यं यथादोषं यथर्तु च ||११२|| एरण्डभूर्जपूतीकहरिद्राणां तु वातजे | पत्रमाश्वबलं यच्च काश्मरीपत्रमेव च ||११३|| पत्राणि क्षीरवृक्षाणामौदकानि तथैव च | दूषिते रक्तपित्ताभ्यां व्रणे दद्याद्विचक्षणः ||११४|| पाठामूर्वागुडूचीनां काकमाचीहरिद्रयोः | पत्रं च शुकनासाया योजयेत् कफजे व्रणे ||११५|| अकर्कशमविच्छिन्नमजीर्णं सुकुमारकम् | अजन्तुजग्धं मृदु च पत्रं गुणवदुच्यते ||११६|| स्नेहमौषधसारं च पट्टः पत्रान्तरीकृतः | नादत्ते यत्ततः पत्रं लेपस्योपरि दापयेत् ||११७|| शैत्यौष्ण्यजननार्थाय स्नेहसङ्ग्रहणाय च | दत्तौषधेषु दातव्यं पत्रं वैद्येन जानता ||११८||
🔊 Audio coming soon
ਪਤ੍ਰਦਾਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਏਰਣ੍ਡੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਗਮਮ੍| ਪਤ੍ਰਮਾਸ਼੍ਵਬਲਮਿਤਿ ਅਸ਼੍ਵਬਲਾ ਉਪੋਦਕੀ ਤਸ੍ਯਾ ਇਦਮਾਸ਼੍ਵਬਲਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਅਸ਼੍ਵਬਲਾ ਯਵਨਭੂਮੌ ਮੇਥਿਕਾਕਾਰਬੀਜਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ| ਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਾਵਟਾਦਯਃ| ਔਦਕਾਨਿ ਪਦ੍ਮਕੁਮੁਦਾਦੀਨਿ| ਕਫਜੇ ਪਤ੍ਰਦਾਨਮਾਹ- ਪਾਠਾ ਮੂਰ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਰ੍ਵਾ ਧਨੁਰ੍ਗੁਣੋਪਯੁਕ੍ਤੋ ਲਤਾਭੇਦਃ| ਸ਼ੁਕਨਾਸਾ ਚਰ੍ਮਕਾਰਵਟਃ ‘ਕੁਪ੍ਯਕ’ ਇਤਿ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜੇ, ‘ਚਰ੍ਮਕਾਰਜਮ੍ਬੂਪਲਾਸਿਕਾ’ ਇਤਿ ਮਾਲਵੀਯਾ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਅਜੀਰ੍ਣਂ ਨਵਮ੍| ਸੁਕੁਮਾਰਕਂ ਤਨੁ| ਅਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਂ ਨ ਕਮਿਭਕ੍ਸਿਤਮ੍| ਮਦੁ ਕੋਮਲਮ੍| ਪਤ੍ਰਦਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੇਪਸ੍ਯੋਪਰਿ ਪਤ੍ਰਂ ਦਾਪਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਤ੍ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਪਟ੍ਟੋ ਵ੍ਰਣਬਨ੍ਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਂ; ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਨੈਵ ਗਹ੍ਣਾਤਿ; ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਃ ਪਟ੍ਟਃ? ਪਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਕਤਃ ਪਤ੍ਰੇਣਾਨ੍ਤਰੀਕਤੋ ਵ੍ਯਵਧਾਪਿਤਃ | ਕਿਂ ਨਾਦਤ੍ਤੇ? ਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ਤਧੌਤਘਤਾਦਿਕਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਨੇਹਮ੍, ਔਸਧਸਾਰਂ ਚ; ਔਸਧਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ “ਸ੍ਨੇਹਮੌਸਧਸਾਰਂ ਚ ਪਟ੍ਟਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਕਤਮ੍| ਨ ਦੂਸਯਤਿ ਯਤ੍ ਪਤ੍ਰਂ ਤਲ੍ਲੇਪੋਪਰਿ ਦਾਪਯੇਤ੍”- ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਪਰਮਪਿ ਪਤ੍ਰਦਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਮਾਹ- ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵ੍ਰਣੇ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਵਾਤਕਫਵ੍ਰਣੇ ਔਸ੍ਣ੍ਯਂ, ਤਦਰ੍ਥਂ ਪਤ੍ਰਮ੍| ਦਤ੍ਤੌਸਧੇਸੁ ‘ਵ੍ਰਣੇਸੁ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੧੧੨-੧੧੮||
Adhikarana ੭੧ (੧੧੯-੧੨੨) · Śloka ੧੨੨
ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਵ੍ਰਣਮਾਗਤ੍ਯ ਨਿਃਕ੍ਸਿਪਨ੍ਤਿ ਯਦਾ ਕਮੀਨ੍ | ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਭਕ੍ਸਿਤੇ ਤੈਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਭਸ਼ਦਾਰੁਣਃ ||੧੧੯|| ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੁਜੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਸੁਰਸਾਦਿਰ੍ਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨੇ ਪੂਰਣੇ ਤਥਾ ||੧੨੦|| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਨਿਮ੍ਬਰਾਜਾਦਨਤ੍ਵਚਃ | ਹਿਤਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸੇਕਃ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇਨ ਵਾ ||੧੨੧|| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵਾ ਕਮੀਨਪਹਰੇਦ੍ਵ੍ਰਣਾਤ੍ | ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਕਮਿਜਾਤੀਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯੁਪਰਿ ਭਾਗਸ਼ਃ ||੧੨੨||
मक्षिका व्रणमागत्य निःक्षिपन्ति यदा कृमीन् | श्वयथुर्भक्षिते तैस्तु जायते भृशदारुणः ||११९|| तीव्रा रुजो विचित्राश्च रक्तास्रावश्च जायते | सुरसादिर्हितस्तत्र धावने पूरणे तथा ||१२०|| सप्तपर्णकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः | हिता गोमूत्रपिष्टाश्च सेकः क्षारोदकेन वा ||१२१|| प्रच्छाद्य मांसपेश्या वा कृमीनपहरेद्व्रणात् | विंशतिं कृमिजातीस्तु वक्ष्याम्युपरि भागशः ||१२२||
🔊 Audio coming soon
ਕਮਿਘ੍ਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਮਕ੍ਸਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਕ੍ਸਿਤੇ ‘ਵ੍ਰਣੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤੈਃ ਕਮਿਭਿਃ| ਭਸ਼ਦਾਰੁਣਃ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਸ੍ਟਕਾਰੀ| ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਃ ਤੋਦਦਾਹਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਨਾਨਾਰੂਪਾ ਰੁਜ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਧਾਵਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨੇ| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਰਞ੍ਜੇਤ੍ਯਾਦਯੋ ‘ਹਿਤਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸੇਕਃ ਪਰਿਸੇਕਃ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ‘ਵ੍ਰਣਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਮਾਂਸਖਣ੍ਡੇਨ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯੁਪਰੀਤਿ ਉਪਰ੍ਯੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਮਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧੀਯੇ (ਉ. ੫੪) ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੧੯-੧੨੨||
Adhikarana ੭੨ (੧੨੩) · Śloka ੧੨੩
ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਤੁਰਾਣਾਂ ਤੁ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍ | ਬਂਹਣੀਯੋ ਵਿਧਿਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਤਾ ||੧੨੩||
दीर्घकालातुराणां तु कृशानां व्रणशोषिणाम् | बृंहणीयो विधिः सर्वः कायाग्निं परिरक्षता ||१२३||
🔊 Audio coming soon
ਬਂਹਣਵਿਸਯਮਾਹ- ਦੀਰ੍ਘੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਂਹਣੀਯੋ ਦੇਹੋਪਚਯਕਰੋ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ‘ਕਾਰ੍ਯੋਗ੍ਨਿਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਤਾ’ ਇਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਯਤ੍ ਕਾਯਗ੍ਰਹਣਂ ਤਦ੍ਦੇਹਗਤਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਦੋਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਕ੍ਤਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ‘ਕਾਰ੍ਯੋਗ੍ਨਿਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਤਾ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੨੩||
Adhikarana ੭੩ (੧੨੪) · Śloka ੧੨੪
ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸਨਿਸ਼੍ਚਯਮੇਵ ਚ | ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਲ੍ਪੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਭਾਗਸ਼ਃ ||੧੨੪||
विषजुष्टस्य विज्ञानं विषनिश्चयमेव च | चिकित्सितं च वक्ष्यामि कल्पेषु प्रतिभागशः ||१२४||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ‘ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਦੇਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਦਿਵਿਸਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਭਾਗਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੪||
Adhikarana ੭੪ (੧੨੫) · Śloka ੧੨੫
ਕਣ੍ਡੂਮਨ੍ਤਃ ਸਸ਼ੋਫਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚ ਜਤ੍ਰੂਪਰਿ ਵ੍ਰਣਾਃ | ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਤੇਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ ||੧੨੫||
कण्डूमन्तः सशोफाश्च ये च जत्रूपरि व्रणाः | शिरोविरेचनं तेषु विदध्यात्कुशलो भिषक् ||१२५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਵਿਸਯਮਾਹ- ਕਣ੍ਡੂਮਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਜਤ੍ਰੁ ਵਕ੍ਸੋਂਸਯੋਃ ਸਨ੍ਧਿਃ| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਨਸ੍ਯਭੇਦਃ||੧੨੫||
Adhikarana ੭੫ (੧੨੬) · Śloka ੧੨੬
ਰੁਜਾਵਨ੍ਤੋਨਿਲਾਵਿਸ੍ਟਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਯੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਜਾਃ | ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਤੇਸੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਸ੍ਯਂ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਜਾਨਤਾ ||੧੨੬||
रुजावन्तोऽनिलाविष्टा रूक्षा ये चोर्ध्वजत्रुजाः | व्रणेषु तेषु कर्तव्यं नस्यं वैद्येन जानता ||१२६||
🔊 Audio coming soon
ਨਸ੍ਯਵਿਸਯਮਾਹ- ਰੁਜਾਵਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨੈਹਿਕਮੇਵ||੧੨੬||
Adhikarana ੭੬ (੧੨੭-੧੨੮) · Śloka ੧੨੮
ਦੋਸਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਨਾਰ੍ਥਾਯ ਰੁਜਾਦਾਹਕ੍ਸਯਾਯ ਚ | ਜਿਹ੍ਵਾਦਨ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥਸ੍ਯ ਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਮਲਸ੍ਯ ਚ ||੧੨੭|| ਸ਼ੋਧਨੋ ਰੋਪਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਮੁਖਜਸ੍ਯ ਵੈ | ਉਸ੍ਣੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸ਼ੀਤਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹ ਇਸ੍ਯਤੇ ||੧੨੮||
दोषप्रच्यावनार्थाय रुजादाहक्षयाय च | जिह्वादन्तसमुत्थस्य हरणार्थं मलस्य च ||१२७|| शोधनो रोपणश्चैव व्रणस्य मुखजस्य वै | उष्णो वा यदि वा शीतः कवलग्रह इष्यते ||१२८||
🔊 Audio coming soon
ਕਵਲਗ੍ਰਹਵਿਸਯਮਾਹ- ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਨਾਰ੍ਥਾਯੇਤਿ ਦੋਸਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਨਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਕਸਾਯਾਦਿਭਿਃ| ਸ਼ੋਧਨਃ ਸ਼ੋਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਃ| ਰੋਪਣੋ ਰੋਪਣਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਃ| ਉਸ੍ਣੋ ਵਾਤਕਫਜੇ ਵ੍ਰਣੇ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜੇ ਸ਼ੀਤਃ||੧੨੭-੧੨੮||
Adhikarana ੭੭ (੧੨੯) · Śloka ੧੨੯
ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਵਾਤਜਾਨ੍ | ਸ਼ੋਫਸ੍ਰਾਵਰੁਜਾਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਧੂਮਪਾਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੨੯||
ऊर्ध्वजत्रुगतान् रोगान् व्रणांश्च कफवातजान् | शोफस्रावरुजायुक्तान् धूमपानैरुपाचरेत् ||१२९||
🔊 Audio coming soon
ਧੂਮਵਿਸਯਮਾਹ- ਊਰ੍ਧ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧੂਮਪਾਨੈਰਿਤਿ ਸ਼ੋਫਸ੍ਰਾਵਰੁਜਾਪਹਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੯||
Adhikarana ੭੮ (੧੩੦) · Śloka ੧੩੦
ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣੋ ਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਾਯਤੇਸੁ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੩੦||
क्षतोष्मणो निग्रहार्थं सन्धानार्थं तथैव च | सद्योव्रणेष्वायतेषु क्षौद्रसर्पिर्विधीयते ||१३०||
🔊 Audio coming soon
ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਸਯਮਾਹ- ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਘਾਤਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਦ੍ਵਿਧਾਭੂਤਸ੍ਯਾਵਯਵਸ੍ਯੈਕਭਾਵਃ||੧੩੦||
Adhikarana ੭੯ (੧੩੧) · Śloka ੧੩੧
ਅਵਗਾਢਾਸ੍ਤ੍ਵਣੁਮੁਖਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਪੀਡਿਤਾਃ | ਨਿਵਤ੍ਤਹਸ੍ਤੋਦ੍ਧਰਣਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤੇਸੁ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੩੧||
अवगाढास्त्वणुमुखा ये व्रणाः शल्यपीडिताः | निवृत्तहस्तोद्धरणा यन्त्रं तेषु विधीयते ||१३१||
🔊 Audio coming soon
ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਸਯਮਾਹ- ਅਵਗਾਢਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਗਾਢਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾਃ| ਨਿਵਤ੍ਤਹਸ੍ਤੋਦ੍ਧਰਣਾ ਹਸ੍ਤੇਨਾਕ੍ਰਸ੍ਟੁਮਸ਼ਕ੍ਯਾਃ||੧੩੧||
Adhikarana ੮੦ (੧੩੨) · Śloka ੧੩੨
ਲਘੁਮਾਤ੍ਰੋ ਲਘੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਉਸ੍ਣੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ | ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਣਿਭ੍ਯੋ ਦੇਯਸ੍ਤੁ ਸਦਾਹਾਰੋ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੧੩੨||
लघुमात्रो लघुश्चैव स्निग्ध उष्णोऽग्निदीपनः | सर्वव्रणिभ्यो देयस्तु सदाऽऽहारो विजानता ||१३२||
🔊 Audio coming soon
ਆਹਾਰਵਿਸਯਮਾਹ- ਲਘੁਮਾਤ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਘੁਮਾਤ੍ਰੋ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਲਘੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਲਘੁਰਿਤਿ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਾਦਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਲਘੁਃ, ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨ ਇਤਿ ਯਾਵਦ੍ ਦੇਯਃ| ਗਵ੍ਯਘਤਾਦਿਰਯਮਾਹਾਰੋ ਵ੍ਰਣਿਤੋਪਾਸਨੀਯੋਕ੍ਤੋਪਿ ਪੁਨਰੁਪਕ੍ਰਮਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੇਹੋਕ੍ਤ ਇਤਿ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍||੧੩੨||
Adhikarana ੮੧ (੧੩੩) · Śloka ੧੩੩
ਨਿਸ਼ਾਚਰੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਕ੍ਸਤਾਤੁਰਃ | ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨੈਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਯਮੈਃ ਸਨਿਯਮੈਸ੍ਤਥਾ ||੧੩੩||
निशाचरेभ्यो रक्ष्यस्तु नित्यमेव क्षतातुरः | रक्षाविधानैरुद्दिष्टैर्यमैः सनियमैस्तथा ||१३३||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਨਿਸ਼ਾਚਰੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਤ੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਮਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨੈਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰਿਤਿ ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਧੂਪਾਦਿਭਿਃ, ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਹਿਤੈਃ| ਯਮੈਃ ਸਨਿਯਮੈਰਿਤਿ ਪਞ੍ਚ ਯਮਾ ਨਿਯਮਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਮਸ੍ਤੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਚ| ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਿਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯਮਾਃ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ|| ਅਕ੍ਰੋਧੋ ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਾ ਸ਼ੌਚਮਾਹਾਰਲਾਘਵਮ੍| ਅਪ੍ਰਮਾਦਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਨਿਯਮਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ”- ਇਤਿ| ਏਵਂ ਯਥਾਵਿਸਯਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸਸ੍ਟਿਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਉਕ੍ਤਾਃ||੧੩੩||
Adhikarana ੮੨ (੧੩੪) · Śloka ੧੩੪
ਸਣ੍ਮੂਲੋਸ੍ਟਪਰਿਗ੍ਰਾਹੀ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤਃ | ਸਸ੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਧਾਨੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਣਃ ||੧੩੪||
षण्मूलोऽष्टपरिग्राही पञ्चलक्षणलक्षितः | षष्ट्या विधानैर्निर्दिष्टैश्चतुर्भिः साध्यते व्रणः ||१३४||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਵ੍ਰਣਃ ਕਤਿਮੂਲਃ, ਕਤ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਃ, ਕਤਿਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤਃ, ਕਤਿਭਿਰੌਸਧੈਃ, ਕਿਯਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪਦਾਰ੍ਥੈਃ ਸਾਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਣ੍ਮੂਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਣ੍ਮੂਲ ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਗਨ੍ਤਵਃ ਸਡੇਵ ਮੂਲਂ ਕਾਰਣਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਸਣ੍ਮੂਲਃ; ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਪਥਗਰ੍ਥਵਸ਼ਾਦਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨਾਵਰੁਦ੍ਧਃ, ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮੇਤ੍ਯ ਸਮ੍ਭੂਯ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਬਹੂਨਾਂ ਵਾ ਨਿਪਾਤਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ; ਸਙ੍ਘਾਤਃ, ਸਂਯੋਗਃ, ਸਂਹਿਤੀਭਾਵਃ, ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਃ, ਸਮਵਾਯਃ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤ ਇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਕੋਸ੍ਠਮਰ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੂਨਿ ਪਰਿਗਹ੍ਣਾਤੀਤ੍ਯਸ੍ਟਪਰਿਗ੍ਰਾਹੀ; ਪਰਿਗ੍ਰਹੋਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍, ਆਸ਼੍ਰਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਗਨ੍ਤੂਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਤੈਰ੍ਲਕ੍ਸਿਤਃ; ਰਕ੍ਤਜਸ੍ਯ ਨ ਪਥਗ੍ਲਕ੍ਸਣਮਸ੍ਤਿ ‘ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਰਕ੍ਤਜਃ’ (ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍); ਏਵਂ ਤਰ੍ਹ੍ਯਾਗਨ੍ਤੋਰਪਿ ਪਥਗ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਯਦਾਹ- ‘ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣ ਆਗਨ੍ਤੁਃ’ ਇਤਿ; ਤਰ੍ਹ੍ਯਨ੍ਯਥੈਵ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ- ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਾਸ੍ਰਾਵਵੇਦਨਾਕਤਿਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਲਕ੍ਸਿਤ ਇਤਿ| ਸਸ੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਧਾਨੈਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰਿਤਿ ਸਸ੍ਟਿਸਙ੍ਖ੍ਯੈਰ੍ਵਿਧਾਨੈਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਃ ਕਤ੍ਵਾ| ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯਾਤੁਰਪਰਿਚਾਰਕੌਸਧੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ‘ਸਸ੍ਟ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟ’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ; ਸਸ੍ਟਿਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ||੧੩੪||
Adhikarana ੮੩ (੧੩੫) · Śloka ੧੩੫
ਯੋਲ੍ਪੌਸਧਕਤੋ ਯੋਗੋ ਬਹੁਗ੍ਰਨ੍ਥਭਯਾਨ੍ਮਯਾ | ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਤਤ੍ਸਮਾਨਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰਾਵਾਪੋ ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ ||੧੩੫||
योऽल्पौषधकृतो योगो बहुग्रन्थभयान्मया | द्रव्याणां तत्समानानां तत्रावापो न दुष्यति ||१३५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਲ੍ਪੌਸਧੇਸੁ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਾਦਿਯੋਗੇਸ੍ਵਾਵਾਪਵਿਸਯਮੂਹਬੀਜਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਸਮਾਨਾਨਾਮਿਤਿ ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਰਸਗੁਣਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕੈਃ ਸਮਾਨਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਤ੍ਸਮਾਨਾਨਿ, ਤੇਸਾਮਾਵਾਪੋ ਨਿਕ੍ਸੇਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਲ੍ਪੌਸਧੇ ਯੋਗੇ ਨ ਦੁਸ੍ਯਤਿ| ‘ਅਲ੍ਪਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਮਗਯਤਾ ਯੋਗੋ ਯੋਲ੍ਪੌਸਧੈਃ ਕਤ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਮਗਯਤਾ ਅਨ੍ਵੇਸਯਤਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਾਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩੫||
Adhikarana ੮੪ (੧੩੬) · Śloka ੧੩੬
ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਭਿਹਿਤੋ ਯੋ ਵਾ ਬਹੁਦੁਰ੍ਲਭਭੇਸਜਃ | ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੧੩੬||
प्रसङ्गाभिहितो यो वा बहुदुर्लभभेषजः | यथोपपत्ति तत्रापि कार्यमेव चिकित्सितम् ||१३६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਯਥਾਲਾਭਮੌਸਧਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਭਿਹਿਤੋ ਯੋ ਬਹੁਭੇਸਜੋ ਦੁਰ੍ਲਭਭੇਸਜੋ ਵਾ, ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਯਥਾਲਾਭਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਭੇਸਜਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਭਿਹਿਤੋ ਯਥਾ- “ਪਿਣ੍ਡੀਤਕਤ੍ਰਯਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਵਰ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰਲੇਪੇ ਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਸਰ੍ਵਕਤੇ ਹਿਤਾਃ”- ਇਤਿ; ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਥੋਕ੍ਤੌਸਧਗਣਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਕਰਣਸਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਕ੍ਤਮੌਸਧਂ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਭਿਹਿਤਂ; ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਲਾਭਂ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਬਹੁਭੇਸਜੋ ਯਥਾ- “ਆਦ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯੌ ਤੁ ਗਣੋ ਯਸ਼੍ਚਾਨਿਲਾਪਹਃ- ” ਇਤਿ; ਅਤ੍ਰ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦਿਗਣਸ੍ਯ ਬਹੁਭੇਸਜਤ੍ਵਾਦ੍ਯਥਾਲਾਭਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਦੁਰ੍ਲਭਭੇਸਜੋ ਯਥਾ- ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਭੇਸਜਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦੌ ਦੁਰ੍ਲਭਂ; ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਲਾਭਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ||੧੩੬||
Adhikarana ੮੫ (੧੩੭) · Śloka ੧੩੭
ਗਣੋਕ੍ਤਮਪਿ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਭਵੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧਾਵਯੌਗਿਕਮ੍ | ਤਦੁਦ੍ਧਰੇਦ੍ਯੌਗਿਕਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦਪ੍ਯਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੧੩੭||
गणोक्तमपि यद्द्रव्यं भवेद्व्याधावयौगिकम् | तदुद्धरेद्यौगिकं तु प्रक्षिपेदप्यकीर्तितम् ||१३७||
🔊 Audio coming soon
ਏਕਤ੍ਰੈਵ ਵ੍ਯਾਧੌ ਯੌਗਿਕਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮਯੌਗਿਕਸ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਂ ਚੋਪਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਗਣੋਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੩੭||
Adhikarana ੮੬ (੧੩੮-੧੩੯) · Śloka ੧੩੯
ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਧਾ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਿਤਸ੍ਯ ਚ | ਤਤ੍ਰ ਗਨ੍ਧਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੩੮|| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੌ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਰੋਚਕਃ | ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਵਿਪਾਕਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਵ੍ਰਣਿਤਸ੍ਯ ਤੁ ||੧੩੯||
उपद्रवास्तु विविधा व्रणस्य व्रणितस्य च | तत्र गन्धादयः पञ्च व्रणस्योपद्रवाः स्मृताः ||१३८|| ज्वरातिसारौ मूर्च्छा च हिक्का च्छर्दिररोचकः | श्वासकासाविपाकाश्च तृष्णा च व्रणितस्य तु ||१३९||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨਾਹ- ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣਾਨੁਕ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਵਿਸਰ੍ਪਾਦੀਨਾਂ ਸਮੁਚ੍ਚਯਃ||੧੩੮-੧੩੯||
Adhikarana ੮੭ (੧੪੦) · Śloka ੧੪੦
ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵੇਵਮਾਸੁ ਵ੍ਯਾਸੇਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਵਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ | ਭੂਯੋਪ੍ਯੁਪਰਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ||੧੪੦||
व्रणक्रियास्वेवमासु व्यासेनोक्तास्वपि क्रियाम् | भूयोऽप्युपरि वक्ष्यामि सद्योव्रणचिकित्सिते ||१४०||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਨਾਗਤਾਵੇਕ੍ਸਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵ੍ਰਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ, ਆਸੁ ਇਮਾਸੁ ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਯਾਸੁ, ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਕ੍ਤਾਸ੍ਵਪਿ, ਭੂਯੋਪਿ ਪੁਨਰਪਿ, ਉਪਰਿ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ, ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ| ਗਯੀ ਤੁ “ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਿਮਾਸ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੋਕ੍ਤਾਸ੍ਵਿਹ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍”- ਇਤਿ ਪਠਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਿਮਾਸੁ ਇਹ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣੋਕ੍ਤਾਸੁ, ਉਪਰਿ ਵਿਸ੍ਤਰਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੪੦||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੧
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने द्विव्रणीयचिकित्सितं नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧||