Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो भग्नानां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
ਅਲ੍ਪਾਸ਼ਿਨੋਨਾਤ੍ਮਵਤੋ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਚ | ਉਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਵਾ ਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ||੩||
अल्पाशिनोऽनात्मवतो जन्तोर्वातात्मकस्य च | उपद्रवैर्वा जुष्टस्य भग्नं कृच्छ्रेण सिध्यति ||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ- ਅਲ੍ਪਾਸ਼ਿਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਾਤ੍ਮਵਤਃ ਅਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਅਪਥ੍ਯਰਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤੇਃ| ਉਪਦ੍ਰਵੈਰਿਤਿ ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਜ੍ਵਰਾਧ੍ਮਾਨਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸਙ੍ਗਾਦਯਃ| ਅਮੁਂ ਪਾਠਂ ਜੇਜ੍ਜਟੋ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ; ਗਯੀ ਤੁ ਮਨ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਾਭਿਰਙ੍ਗੀਕਤਃ||੩||
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੪
ਲਵਣਂ ਕਟੁਕਂ ਕ੍ਸਾਰਮਮ੍ਲਂ ਮੈਥੁਨਮਾਤਪਮ੍ | ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਚ ਨ ਸੇਵੇਤ ਭਗ੍ਨੋ ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਮੇਵ ਚ ||੪||
लवणं कटुकं क्षारमम्लं मैथुनमातपम् | व्यायामं च न सेवेत भग्नो रूक्षान्नमेव च ||४||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਸੇਵ੍ਯਾਨਾਹ- ਲਵਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੪||
Adhikarana ੪ (੫) · Śloka ੫
ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਮਾਂਸਰਸਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੂਸਃ ਸਤੀਨਜਃ | ਬਂਹਣਂ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੇਯਂ ਭਗ੍ਨਾਯ ਜਾਨਤਾ ||੫||
शालिर्मांसरसः क्षीरं सर्पिर्यूषः सतीनजः | बृंहणं चान्नपानं स्याद्देयं भग्नाय जानता ||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸੇਵ੍ਯਾਨਾਹ- ਸ਼ਾਲਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਵ੍ਰਣੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮਪਿ ਭਗ੍ਨੇਪਵਾਦਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਵ੍ਰਣੇ ਏਵ ਭਗ੍ਨੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ; ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਭਗ੍ਨੇ ਕ੍ਸੀਰਦਾਨਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ, ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਪਠਿਤਤ੍ਵੇਨ ਪਾਕਪੂਯਜਨਕਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਹੁਃ; ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ ਚ ਸਮਸ੍ਤਮੇਕਪਦਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਕ੍ਸੀਰਾਦੁਤ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ| ਸਤੀਨੋ ਵਰ੍ਤੁਲਕਲਾਯਃ, ਸਤੀਨਾਨਾਂ ਵਾਤਕਰਾਣਾਮਪਿ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯੂਸੋ ਭਗ੍ਨੇ ਯੁਜ੍ਯਤ ਏਵ| ਬਂਹਣਂ ਦੇਹਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍||੫||
Adhikarana ੫ (੬) · Śloka ੬
ਮਧੂਕੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪਲਾਸ਼ਕਕੁਭਤ੍ਵਚਃ | ਵਂਸ਼ਸਰ੍ਜਵਟਾਨਾਂ ਚ ਕੁਸ਼ਾਰ੍ਥਮੁਪਸਂਹਰੇਤ੍ ||੬||
मधूकोदुम्बराश्वत्थपलाशककुभत्वचः | वंशसर्जवटानां च कुशार्थमुपसंहरेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
ਭਗ੍ਨਵ੍ਰਣਬਨ੍ਧਨਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕੁਸ਼ਾ, ਤਦਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮਧੂਕੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਸਂਹਰੇਤ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵਂਸ਼ਸਰ੍ਜਵਟਾਨਾਂ ਚੇਤਿ ‘ਤ੍ਵਚ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਭਗ੍ਨਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਵਂਸ਼ਵੇਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ; ਅਨ੍ਯੇ ਕੁਸ਼੍ਯਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ||੬||
Adhikarana ੬ (੭) · Śloka ੭
ਆਲੇਪਨਾਰ੍ਥਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਮਧੁਕਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍ | ਸ਼ਤਧੌਤਘਤੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਸਂਹਰੇਤ੍ ||੭||
आलेपनार्थं मञ्जिष्ठां मधुकं रक्तचन्दनम् | शतधौतघृतोन्मिश्रं शालिपिष्टं च संहरेत् ||७||
🔊 Audio coming soon
ਭਗ੍ਨੇ ਲੇਪਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਆਲੇਪਨਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਹਰੇਤ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਅਮ੍ਲਪੇਸਿਤਮਾਹਰੇਤ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਮ੍ਲਪੇਸਿਤਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਪਿਸ੍ਟਮ੍||੭||
Adhikarana ੭ (੮) · Śloka ੯
ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਥ ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ ਸੌਮ੍ਯੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਬਨ੍ਧਨਮ੍ | ਸਾਧਾਰਣੇਸੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਞ੍ਚਮੇਹਨਿ ||੮|| ਆਗ੍ਨੇਯੇਸੁ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਗ੍ਨਦੋਸਵਸ਼ੇਨ ਵਾ |੯|
सप्ताहादथ सप्ताहात् सौम्येष्वृतुषु बन्धनम् | साधारणेषु कर्तव्यं पञ्चमे पञ्चमेऽहनि ||८|| आग्नेयेषु त्र्यहात् कुर्याद्भग्नदोषवशेन वा |९|
🔊 Audio coming soon
ਭਗ੍ਨਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੇਸੇ ਬਨ੍ਧਨਕਾਲਾਵਧਿਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ||੮||-
Adhikarana ੮ (੯-੧੦) · Śloka ੧੦
ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਿਥਿਲਂ ਬਦ੍ਧੇ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਨ ਜਾਯਤੇ ||੯|| ਗਾਢੇਨਾਪਿ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੋਫੋ ਰੁਕ੍ ਪਾਕ ਏਵ ਚ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਧਾਰਣਂ ਬਨ੍ਧਂ ਭਗ੍ਨੇ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ ||੧੦||
तत्रातिशिथिलं बद्धे सन्धिस्थैर्यं न जायते ||९|| गाढेनापि त्वगादीनां शोफो रुक् पाक एव च | तस्मात् साधारणं बन्धं भग्ने शंसन्ति तद्विदः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਬਨ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਗਾਢਃ, ਸਮਃ, ਸ਼ਿਥਿਲ ਇਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਭਗ੍ਨੇਸੁ ਗਾਢਸ਼ਿਥਿਲਯੋਰ੍ਬਨ੍ਧਯੋਰ੍ਦੋਸਾਵਹਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮਮੇਵ ਬਨ੍ਧਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਿਥਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਦਢਤਾ ||੯-੧੦||
Adhikarana ੯ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯਂ ਤੁ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਪਰਿਸੇਚਨੇ | ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਵੇਦਨੇ ||੧੧||
न्यग्रोधादिकषायं तु सुशीतं परिषेचने | पञ्चमूलीविपक्वं तु क्षीरं कुर्यात् सवेदने ||११||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤੌ ਕਾਲੇ ਚੋਸ੍ਣੇ ਪਰਿਸੇਕਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪਾਕਾਦਿਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਸਪਿਤ੍ਤੇ ਸਸ਼ੂਲੇ ਚ ਪਰਿਸੇਕਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍||੧੧||
Adhikarana ੧੦ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਸੁਖੋਸ੍ਣਮਵਚਾਰ੍ਯਂ ਵਾ ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਵਿਜਾਨਤਾ |੧੨|
सुखोष्णमवचार्यं वा चक्रतैलं विजानता |१२|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਕਤੌ ਸਸ਼ੂਲੇ ਸਸ਼ੀਤੇ ਚ ਕਾਲੇ ਚਕ੍ਰਤੈਲਮਾਹ- ਸੁਖੋਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਚਾਰ੍ਯਂ ‘ਪਰਿਸੇਕੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਚਕ੍ਰਤੈਲਂ ਸਦ੍ਯਃਪੀਡਿਤੋਦ੍ਧਤਮੇਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਣੁਤੈਲਕਲ੍ਪੇਨ ਗਹੀਤਮਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਚਕ੍ਰਤੈਲਮਾਹੁਃ|੧੨|-
Adhikarana ੧੧ (੧੨) · Śloka ੧੩
ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਾਲਂ ਦੋਸਂ ਚ ਦੋਸਘ੍ਨੌਸਧਸਂਯੁਤਮ੍ ||੧੨|| ਪਰਿਸੇਕਂ ਪ੍ਰਦੇਹਂ ਚ ਵਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਮੇਵ ਚ |੧੩|
विभज्य कालं दोषं च दोषघ्नौषधसंयुतम् ||१२|| परिषेकं प्रदेहं च विदध्याच्छीतमेव च |१३|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਾਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤਮੇਵ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਦ੍ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯੋਸ੍ਣਮਪਿ||੧੨||-
Adhikarana ੧੨ (੧੩) · Śloka ੧੪
ਗਸ੍ਟਿਕ੍ਸੀਰਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤਮ੍ ||੧੩|| ਸ਼ੀਤਲਂ ਲਾਕ੍ਸਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭਗ੍ਨਃ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ |੧੪|
गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम् ||१३|| शीतलं लाक्षया युक्तं प्रातर्भग्नः पिबेन्नरः |१४|
🔊 Audio coming soon
ਭਗ੍ਨੇ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੌਸਧਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਗਸ੍ਟਿਕ੍ਸੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਸ੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਥਮਪ੍ਰਸੂਤਾ ਗੌਃ| ਮਧੁਰੌਸਧਾਨਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਨ੍ਨ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤੇ| ਕਲ੍ਪਨਾ ਚੇਯਂ- ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਮਧੁਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਸ੍ਟਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਦਕਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਲਾਕ੍ਸਾਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਾਨ੍ਵਿਤਂ; ਤਚ੍ਚ ਲਘੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਦੇਯਮ੍, ਇਯਂ ਚ ਦਿਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾ||੧੩||-
Adhikarana ੧੩ (੧੪) · Śloka ੧੫
ਸਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਤੁ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੂਤ੍ਤਰੈਃ ||੧੪|| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯ ਕਸਾਯੈਸ੍ਤੁ ਸ਼ੇਸਂ ਭਗ੍ਨਵਦਾਚਰੇਤ੍ |੧੫|
सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणं सर्पिर्मधूत्तरैः ||१४|| प्रतिसार्य कषायैस्तु शेषं भग्नवदाचरेत् |१५|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸਵ੍ਰਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯ ਲੇਪਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯ? ਕਸਾਯੈਃ; ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੈਃ? ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੂਤ੍ਤਰੈਃ ਘਤਮਧੁਪ੍ਰਧਾਨੈਃ; ਕਸਾਯੋਤ੍ਰ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਲ੍ਕਃ| ਸ਼ੇਸਮ੍ ਆਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦਿਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੪||-
Adhikarana ੧੪ (੧੫) · Śloka ੧੬
ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਯਸਿ ਤ੍ਵੇਵਂ ਭਗ੍ਨਂ ਸੁਕਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੫|| ਅਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ਤੁ ਕਾਲੇ ਚ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਤ੍ਮਕੇ |੧੬|
प्रथमे वयसि त्वेवं भग्नं सुकरमादिशेत् ||१५|| अल्पदोषस्य जन्तोस्तु काले च शिशिरात्मके |१६|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਕਾਲਦੋਸਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਗ੍ਨੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਥਮੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮਿਤਿ ਉਕ੍ਤਾਹਾਰਾਚਾਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਕਰਂ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਮ੍||੧੫||-
Adhikarana ੧੫ (੧੬) · Śloka ੧੭
ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਯਸਿ ਤ੍ਵੇਵਂ ਮਾਸਾਤ੍ ਸਨ੍ਧਿਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵੇਤ੍ ||੧੬|| ਮਧ੍ਯਮੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਤ੍ ਕਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ ਸ੍ਮਤਃ |੧੭|
प्रथमे वयसि त्वेवं मासात् सन्धिः स्थिरो भवेत् ||१६|| मध्यमे द्विगुणात् कालादुत्तरे त्रिगुणात् स्मृतः |१७|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੈਵ ਸੁਕਰਤ੍ਵੇ ਕਾਲਾਵਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਥਮੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਰੋ ਦਢ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਤ੍ ਕਾਲਾਦ੍ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਸਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਦਿਤਿ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੬||-
Adhikarana ੧੬ (੧੭) · Śloka ੧੮
ਅਵਨਾਮਿਤਮੁਨ੍ਨਹ੍ਯੇਦੁਨ੍ਨਤਂ ਚਾਵਪੀਡਯੇਤ੍ ||੧੭|| ਆਞ੍ਛੇਦਤਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਧੋ ਗਤਂ ਚੋਪਰਿ ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ |੧੮|
अवनामितमुन्नह्येदुन्नतं चावपीडयेत् ||१७|| आञ्छेदतिक्षिप्तमधो गतं चोपरि वर्तयेत् |१८|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨਾਮਪਿ ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਕਾਣ੍ਡਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰੋਪਾਯਾਨਾਹ- ਅਵਨਾਮਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਨਾਮਿਤਮ੍ ਅਧੋਗਤਮ੍| ਉਨ੍ਨਹ੍ਯੇਤ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍ ਅਤਿਪ੍ਰੇਰਿਤਮ੍, ਉਪਰਿ ਵਰ੍ਤਯੇਦੁਪਰਿ ਨਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਅਵਨਾਮਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਥਾਪਨੋਪਾਯਾਨਾਹ, ਸ ਚ ਪਾਠੋਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ||੧੭||-
Adhikarana ੧੭ (੧੮-੧੯) · Śloka ੧੯
ਆਞ੍ਛ੍ਨੈਃ ਪੀਡਨੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੈਰ੍ਬਨ੍ਧਨੈਸ੍ਤਥਾ ||੧੮|| ਸਨ੍ਧੀਞ੍ਛਰੀਰੇ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਚਲਾਨਪ੍ਯਚਲਾਨਪਿ | ਏਤੈਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਾਪਨੋਪਾਯੈਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍ ||੧੯||
आञ्छ्नैः पीडनैश्चैव सङ्क्षेपैर्बन्धनैस्तथा ||१८|| सन्धीञ्छरीरे सर्वांस्तु चलानप्यचलानपि | एतैस्तु स्थापनोपायैः स्थापयेन्मतिमान् भिषक् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਸ੍ਥਾਪਨੋਪਾਯਾਨਾਹ- ਆਞ੍ਛ੍ਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੀਡਨਗ੍ਰਹਣੇਨ ਨਮਨੋਨ੍ਨਮਨਪਰਿਵਰ੍ਤਨਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਸੇਪਃ ਪ੍ਰੇਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤਸ੍ਯ ਚ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਵਿਸਯਃ; ਏਤੇਨ, ਆਞ੍ਛ੍ਨਾਦਿਭਿਰੁਪਾਯੈਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸਨ੍ਧਾਯ ਬਨ੍ਧਨੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਨ੍ਧੀਨਿਤਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ, ਤੇਨ ਕਾਣ੍ਡਭਗ੍ਨਾਨਪ੍ਯੇਤੈਰੁਪਾਯੈਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਚਲਾਨਪ੍ਯਚਲਾਨਪੀਤਿ ਹਸ੍ਤਪਾਦਕਟੀਹਨੁਗਤਾਃ ਸਨ੍ਧਯਸ਼੍ਚਲਾਃ, ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਾ ਅਚਲਾਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਆਕੁਞ੍ਚਨਮਾਹ, ਪੀਡਨਗ੍ਰਹਣੇਨ ਚ ਨਮਨੋਨ੍ਨਮਨਾਕੁਞ੍ਚਨਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਗ੍ਰਹਣਮਨਰ੍ਥਕਮਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਯ ਪਾਠਂ ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾਪਾਤਨਿਕਾਪੂਰ੍ਵਕਂ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਪਠਤਿ| ਤਥਾਹਿ- “ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਪਨਮੁਕ੍ਤਮੇਵੋਪਸਂਹਰਨ੍ਨਨੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਆਞ੍ਛ੍ਨੋਤ੍ਪੀਡਨੋਨ੍ਨਾਮਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭੈਰ੍ਬਨ੍ਧਨੈਸ੍ਤਥਾ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ; ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੧੮-੧੯||
Adhikarana ੧੮ (੨੦-੨੧) · Śloka ੨੨
ਉਤ੍ਪਿਸ੍ਟਮਥ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਸਨ੍ਧਿਂ ਵੈਦ੍ਯੋ ਨ ਘਟ੍ਟਯੇਤ੍ | ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਨ੍ ਪਰੀਸੇਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਅਭਿਘਾਤੇ ਹਤੇ ਸਨ੍ਧਿਃ ਸ੍ਵਾਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਪੁਨਃ | ਘਤਦਿਗ੍ਧੇਨ ਪਟ੍ਟੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ||੨੧|| ਪਟ੍ਟੋਪਰਿ ਕੁਸ਼ਾਨ੍ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਦ੍ਬਨ੍ਧਮਾਚਰੇਤ੍ |੨੨|
उत्पिष्टमथ विश्लिष्टं सन्धिं वैद्यो न घट्टयेत् | तस्य शीतान् परीषेकान् प्रदेहांश्चावचारयेत् ||२०|| अभिघाते हृते सन्धिः स्वां याति प्रकृतिं पुनः | घृतदिग्धेन पट्टेन वेष्टयित्वा यथाविधि ||२१|| पट्टोपरि कुशान् दत्त्वा यथावद्बन्धमाचरेत् |२२|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਉਤ੍ਪਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਚ ਸਨ੍ਧਿਂ ਨ ਘਟ੍ਟਯੇਨ੍ਨ ਚਾਲਯੇਤ੍; ਉਤ੍ਪਿਸ੍ਟਃ ਚੂਰ੍ਣਿਤਃ, ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਵਿਘਟਿਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਲੇਪਃ||੨੦-੨੧||-
Adhikarana ੧੯ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਧਿਰਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੨੨||
प्रत्यङ्गभग्नस्य विधिरत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यते ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਭਗ੍ਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਂ, ਨਖਾਦਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਚ੍ਛਿਰ ਇਤਿ||੨੨||
Adhikarana ੨੦ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਨਖਸਨ੍ਧਿਂ ਸਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਰਕ੍ਤਾਨੁਗਤਮਾਰਯਾ | ਅਵਮਥ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍ ||੨੩||
नखसन्धिं समुत्पिष्टं रक्तानुगतमारया | अवमथ्य स्रुते रक्ते शालिपिष्टेन लेपयेत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਨਖਸਨ੍ਧਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮੁਤ੍ਪਿਸ੍ਟਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਨੁਗਤਂ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਸਮ੍ਬਦ੍ਧਮ੍| ਆਰਯਾ ਚਰ੍ਮਕਾਰਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਵਮਥ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੩||
Adhikarana ੨੧ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਭਗ੍ਨਾਂ ਵਾ ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਾਂ ਵਾ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾਙ੍ਗੁਲੀਂ ਸਮਾਮ੍ | ਅਣੁਨਾਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਪਟ੍ਟੇਨ ਘਤਸੇਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੨੪||
भग्नां वा सन्धिमुक्तां वा स्थापयित्वाऽङ्गुलीं समाम् | अणुनाऽऽवेष्ट्य पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਅਙ੍ਗੁਲਿਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਭਗ੍ਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸ੍ਥਾਪਨੈਰ੍ਨਮਨੋਨ੍ਨਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਅਣੁਨਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਸ੍ਥੂਲਪਟ੍ਟੇਨ ਤ੍ਵਾਬਾਧਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੪||
Adhikarana ੨੨ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਅਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪਾਦਂ ਤਲਭਗ੍ਨਂ ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਮ੍ | ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਨ੍ਨ ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਾਚਰੇਤ੍ ||੨੫||
अभ्यज्य सर्पिषा पादं तलभग्नं कुशोत्तरम् | वस्त्रपट्टेन बध्नीयान्न च व्यायाममाचरेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਤਲਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਅਭ੍ਯਜ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੫||
Adhikarana ੨੩ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਅਭ੍ਯਜ੍ਯਾਯਾਮਯੇਜ੍ਜਙ੍ਘਾਮੂਰੁਂ ਚ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ | ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਸਤ੍ਵਚਃ ਸ਼ੀਤਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍ ||੨੬||
अभ्यज्यायामयेज्जङ्घामूरुं च सुसमाहितः | दत्त्वा वृक्षत्वचः शीता वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਜਙ੍ਘਾਭਗ੍ਨੋਰੁਭਗ੍ਨਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਅਭ੍ਯਜ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਙ੍ਘਾਪਾਦਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨਲਕਾਸ਼੍ਰਯਾ| (ਆਯਾਮਯੇਤ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍|) ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ਸਾਵਧਾਨਃ| ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਸਤ੍ਵਚਃ ਸ਼ੀਤਾ ਇਤਿ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸ਼ੀਤਵਕ੍ਸਾਣਾਂ ਕੁਸ਼ਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੬||
Adhikarana ੨੪ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਮਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰਯੋਗੇਨ ਹ੍ਯਾਞ੍ਛੇਦੂਰ੍ਵਸ੍ਥਿ ਨਿਰ੍ਗਤਮ੍ | ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਚਾਪਿ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੨੭||
मतिमांश्चक्रयोगेन ह्याञ्छेदूर्वस्थि निर्गतम् | स्फुटितं पिच्चितं चापि बध्नीयात् पूर्ववद्भिषक् ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਚਕ੍ਰਯੋਗੇਨਾਞ੍ਛੇਦਿਤਿ ਵਰ੍ਤੁਲਾਂ ਕੁਸ਼ਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਰਵਦਾਞ੍ਛੇਦ੍ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਭ੍ਰਮਦ੍ਬਲਵਤ੍ਤਰਪੁਰੁਸੋ ਹਸ੍ਤਦ੍ਵਯੋਪਰਿ ਗਹੀਤਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਪਾਦਦ੍ਵਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦ੍ਭ੍ਰਮਣਜਵੇਨ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਵਤਃ ਪੁਰੁਸਕਾਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਰਾਕਾਰੋਪਲਮ੍ਭਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰਯੋਗ ਇਤ੍ਯਾਹ| ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਚਾਪੀਤਿ ਊਰ੍ਵਸ੍ਥੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਟਿਤਪਿਚ੍ਚਿਤਸਦਸ਼ੇਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸੁ ਭਗ੍ਨੇਸੁ ਯਦਸ੍ਥਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਰਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਤਦਪਨੀਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਮਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੭||
Adhikarana ੨੫ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਆਞ੍ਛੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾਪਿ ਕਟਿਭਗ੍ਨਂ ਤੁ ਮਾਨਵਮ੍ | ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੇ ਸਨ੍ਧੌ ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੨੮||
आञ्छेदूर्ध्वमधो वाऽपि कटिभग्नं तु मानवम् | ततः स्थानस्थिते सन्धौ बस्तिभिः समुपाचरेत् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਕਟਿਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਆਞ੍ਛੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਞ੍ਛੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾਪੀਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਤਮਸ੍ਥਿ ਅਧਃ ਕਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਅਧੋਗਤਂ ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਨਨੁ ਕਟਿਭਗ੍ਨਮਸਾਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ; ਤਦ੍ਯਥਾ- “ਭਿਨ੍ਨਂ ਕਪਾਲਂ ਕਟ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਚ੍ਯੁਤਮ੍| ਜਘਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤੁ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ” (ਨਿ. ੧੫) ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ? ਨੈਵਂ, ਪ੍ਰਤਿ ਪਿਸ੍ਟਂ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੋ ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨਾਨੇਨ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ; ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਕਪਾਲਭੇਦੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯਃ, ਸਨ੍ਧਿਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿਚ੍ਯੁਤੇ ਤੁ ਯਾਪ੍ਯੇ, ਤੇਨ ਤਦ੍ਵਿਸਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਸਾਰ੍ਥਕਮਿਤਿ ਗਯੀ; ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਤੁ ਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਹ||੨੮||
Adhikarana ੨੬ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਸ੍ਵਥ ਭਗ੍ਨਾਸੁ ਘਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਃ | ਦਕ੍ਸਿਣਾਸ੍ਵਥਵਾ ਵਾਮਾਸ੍ਵਨੁਮਜ੍ਯ ਨਿਬਨ੍ਧਨੀਃ ||੨੯|| ਤਤਃ ਕਵਲਿਕਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ | ਤੈਲਪੂਰ੍ਣੇ ਕਟਾਹੇ ਵਾ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ਾਯਯੇਨ੍ਨਰਮ੍ ||੩੦||
पर्शुकास्वथ भग्नासु घृताभ्यक्तस्य तिष्ठतः | दक्षिणास्वथवा वामास्वनुमृज्य निबन्धनीः ||२९|| ततः कवलिकां दत्त्वा वेष्टयेत् सुसमाहितः | तैलपूर्णे कटाहे वा द्रोण्यां वा शाययेन्नरम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਸ੍ਵਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਃ ਪਸ੍ਠਭਾਗਨਿਬਨ੍ਧਨਾਨ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਨਮਨਮੇਵ ਭਗ੍ਨਤ੍ਵਮ੍| ਤਿਸ੍ਠਤ ਇਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਿਤਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ, ਨੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦਕ੍ਸਿਣਾਸ੍ਵਥਵਾ ਵਾਮਾਸੁ ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਸ੍ਵਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨੁਮਜ੍ਯ ਘਤਾਕ੍ਤਹਸ੍ਤੇਨ ਸਮੀਕਰਣਾਰ੍ਥਮਵਮਜ੍ਯ| ਨਿਬਨ੍ਧਨੀਃ ਮਾਂਸਰਜ੍ਜਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਕਵਲਿਕਾ ਵਂਸ਼ਾਦਿਵਿਦਲਸ਼ਕਲਾ, ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਯੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਵੇਸ੍ਟਯੇਦਿਤਿ ‘ਵੇਲ੍ਲਿਤਕਬਨ੍ਧੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ਸਾਵਧਾਨੋ ਵੈਦ੍ਯਃ| ਦ੍ਰੋਣੀ ਕਾਸ੍ਠਵਿਰਚਿਤਾ ਨੌਰਿਵ||੨੯-੩੦||
Adhikarana ੨੭ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਮੁਸਲੇਨੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ਕਕ੍ਸਾਮਂਸਸਨ੍ਧੌ ਵਿਸਂਹਤੇ | ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਂ ਚ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੇਨ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੩੧||
मुसलेनोत्क्षिपेत् कक्षामंससन्धौ विसंहते | स्थानस्थितं च बध्नीयात् स्वस्तिकेन विचक्षणः ||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਕਨ੍ਧਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਮੁਸਲੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਯੇਤ੍| ਅਂਸਸਨ੍ਧੌ ਬਾਹੁਸ਼ਿਰਃਸਨ੍ਧੌ| ਵਿਸਂਹਤੇ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੇਨ ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੧||
Adhikarana ੨੮ (੩੨) · Śloka ੩੩
ਕੌਰ੍ਪਰਂ ਤੁ ਤਥਾ ਸਨ੍ਧਿਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨਾਨੁਮਾਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਅਨੁਮਜ੍ਯ ਤਤਃ ਸਨ੍ਧਿਂ ਪੀਡਯੇਤ੍ ਕੂਰ੍ਪਰਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮ੍ ||੩੨|| ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯਾਕੁਞ੍ਚਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍ |੩੩|
कौर्परं तु तथा सन्धिमङ्गुष्ठेनानुमार्जयेत् | अनुमृज्य ततः सन्धिं पीडयेत् कूर्पराच्च्युतम् ||३२|| प्रसार्याकुञ्चयेच्चैनं स्नेहसेकं च दापयेत् |३३|
🔊 Audio coming soon
ਕੂਰ੍ਪਰਸਨ੍ਧਿਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਕੌਰ੍ਪਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਾਹੁਮਧ੍ਯੇ ਕੂਰ੍ਪਰਸਨ੍ਧਿਃ| ਅਨੁਮਾਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਅਨੁਮਰ੍ਦਯੇਤ੍; ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥ੍ਨੋ ਮਾਰ੍ਗੋਪਲਮ੍ਭਾਰ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਵਿਧੇਯਮ੍||੩੨||-
Adhikarana ੨੯ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਏਵਂ ਜਾਨੁਨਿ ਗੁਲ੍ਫੇ ਚ ਮਣਿਬਨ੍ਧੇ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੩੩||
एवं जानुनि गुल्फे च मणिबन्धे च कारयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਕੂਰ੍ਪਰਸਨ੍ਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂ ਕੂਰ੍ਪਰਸਨ੍ਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗੁਲ੍ਫਃ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯੁਪਰਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| ਮਣਿਬਨ੍ਧੋ ਹਸ੍ਤਤਲਸ੍ਯੋਪਰਿਤਨਃ ਸਨ੍ਧਿਃ||੩੩||
Adhikarana ੩੦ (੩੪-੩੫) · Śloka ੩੫
ਉਭੇ ਤਲੇ ਸਮੇ ਕਤ੍ਵਾ ਤਲਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਾਮਤੈਲੇਨ ਪਰਿਸੇਕਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੩੪|| ਮਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਲਵਣਂ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ | ਹਸ੍ਤੇ ਜਾਤਬਲੇ ਚਾਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਸਾਣਧਾਰਣਮ੍ ||੩੫||
उभे तले समे कृत्वा तलभग्नस्य देहिनः | बध्नीयादामतैलेन परिषेकं च कारयेत् ||३४|| मृत्पिण्डं धारयेत् पूर्वं लवणं च ततः परम् | हस्ते जातबले चापि कुर्यात् पाषाणधारणम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਾਦਤਲਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਥ ਹਸ੍ਤਤਲਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਉਭੇ ਤਲੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਭੇ ਤਲੇ ਇਤਿ ਏਕਂ ਪਾਣਿਤਲਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਾਦਤਲਮ੍, ਇਤ੍ਯੁਭੇ ਤਲੇ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ; ਗਯੀ ਤੁ ਉਮੇ ਅਪਿ ਹਸ੍ਤਤਲੇ; ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਯ ਭਙ੍ਗੇ ਵਾਮਂ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ, ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਵਾਮੇਨ, ਉਭਯੋਸ੍ਤੁ ਭਙ੍ਗੇ ਤਤ੍ਸਮੇਨ ਕਾਸ੍ਠਮਯੇਨ ਉਭੇ ਅਪਿ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਹਸ੍ਤਤਲਂ ਪਾਦਤਲਂ ਵਾ ਤਤ੍ਸਮੇਨ ਕਾਸ੍ਠਮਯੇਨ ਮਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਅਪਿ ਸਹ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦੇਵਂ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤਿ| ਮਤ੍ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਧਾਰਣਮਾਤ੍ਮਕਰ੍ਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ‘ਮਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਠਂ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਕਿਨ੍ਤੁ ‘ਪ੍ਰਾਗ੍ਗੋਮਯਮਯਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮਨ੍ਮਯਂ ਤਤਃ| ਹਸ੍ਤੇ ਜਾਤਬਲੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਸਾਣਧਾਰਣਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ||੩੪-੩੫||
Adhikarana ੩੧ (੩੬) · Śloka ੩੬
ਸਨ੍ਨਮੁਨ੍ਨਮਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਕ੍ਸਕਂ ਮੁਸਲੇਨ ਤੁ | ਤਥੋਨ੍ਨਤਂ ਪੀਡਯੇਚ੍ਚ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਗਾਢਮੇਵ ਚ ||੩੬||
सन्नमुन्नमयेत् स्विन्नमक्षकं मुसलेन तु | तथोन्नतं पीडयेच्च बध्नीयाद्गाढमेव च ||३६||
🔊 Audio coming soon
ਨਤੋਨ੍ਨਤਯੋਰਕ੍ਸਕਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਸਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨਮ੍ ਅਧਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਮ੍, ਉਨ੍ਨਮਯੇਤ੍ ਮੁਸਲੇਨੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੁਨ੍ਨਤਂ ਮੁਸਲੇਨਾਧਃ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਅਕ੍ਸਕੋਂਸਸਨ੍ਧੇਰੁਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਭਵਤਿ||੩੬||
Adhikarana ੩੨ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਊਰੁਵਚ੍ਚਾਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਬਾਹੁਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ |੩੭|
ऊरुवच्चापि कर्तव्यं बाहुभग्नचिकित्सितम् |३७|
🔊 Audio coming soon
ਬਾਹੁਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੂਰੁਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਨਾਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਊਰੁਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੂਰ੍ਪਰਾਂਸ਼ਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਬਾਹੁਃ|੩੭|-
Adhikarana ੩੩ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੯
ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਤੁ ਵਿਵਤ੍ਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਮਧੋਪਿ ਵਾ ||੩੭|| ਅਵਟਾਵਥ ਹਨ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਗਹ੍ਯੋਨ੍ਨਮਯੇਨ੍ਨਰਮ੍ | ਤਤਃ ਕੁਸ਼ਾਂ ਸਮਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍ ||੩੮|| ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਸ਼ਾਯਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ |੩੯|
ग्रीवायां तु विवृत्तायां प्रविष्टायामधोऽपि वा ||३७|| अवटावथ हन्वोश्च प्रगृह्योन्नमयेन्नरम् | ततः कुशां समं दत्त्वा वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत् ||३८|| उत्तानं शाययेच्चैनं सप्तरात्रमतन्द्रितः |३९|
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਵਤ੍ਤਾਯਾਂ ਵਕ੍ਰਾਯਾਮ੍| ਕਕਾਟਿਕਾਭਾਗਸਨ੍ਧੌ ਗਰ੍ਤੋਵਟੁਃ, ਹਨੂ ਮੁਖਸਨ੍ਧੀ, ਅਵਟੌ ਹਨ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਉਨ੍ਨਮਯੇਦਿਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ; ਗਯੀ ਤੁ, ਅਧਃ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਮਵਟੌ ਗਹੀਤ੍ਵਾ, ਵਿਵਤ੍ਤਾਯਾਂ ਹਨ੍ਵੋਰਿਤਿ ਕ੍ਰਮਮਾਹ| ਕੁਸ਼ਾਂ ਸਮਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਸਮਮਿਤਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਵੇਸ੍ਟਯੇਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮਿਦਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਏਤੇਨ ਨਾਤਿਗਾਢਂ ਨਾਤਿਸ਼ਿਥਿਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤੋਨਲਸਃ, ‘ਵੈਦ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੩੭-੩੮||-
Adhikarana ੩੪ (੩੯-੪੦) · Śloka ੪੦
ਹਨ੍ਵਸ੍ਥਿਨੀ ਸਮਾਨੀਯ ਹਨੁਸਨ੍ਧੌ ਵਿਸਂਹਤੇ ||੩੯|| ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀਂ ਵਿਤਰੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ | ਵਾਤਘ੍ਨਮਧੁਰੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਸ੍ਯੇ ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍ ||੪੦||
हन्वस्थिनी समानीय हनुसन्धौ विसंहते ||३९|| स्वेदयित्वा स्थिते सम्यक् पञ्चाङ्गीं वितरेद्भिषक् | वातघ्नमधुरैः सर्पिः सिद्धं नस्ये च पूजितम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
ਹਨੁਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਹਨ੍ਵਸ੍ਥਿਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਨੀਯੇਤਿ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਵਾਮੇਨ, ਵਾਮਂ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਸਮਮਾਨੀਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸਂਹਤੇ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪਞ੍ਚਪਦਚੀਰਾਙ੍ਗੀ| ਵਾਤਘ੍ਨਮਧੁਰੈਰਿਤਿ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦੀਨਿ, ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦੀਨੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ, ਮਧੁਰਾਣਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਘਤਂ, ਕਲ੍ਕਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੯-੪੦||
Adhikarana ੩੫ (੪੧-੪੨) · Śloka ੪੩
ਅਭਗ੍ਨਾਂਸ਼੍ਚਲਿਤਾਨ੍ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਸਰਕ੍ਤਾਨਵਪੀਡਯੇਤ੍ | ਤਰੁਣਸ੍ਯ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤੈਰਾਲੇਪਯੇਦ੍ਬਹਿਃ ||੪੧|| ਸਿਕ੍ਤ੍ਵਾਮ੍ਬੁਭਿਸ੍ਤਤਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸਨ੍ਧਾਨੀਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ | ਉਤ੍ਪਲਸ੍ਯ ਚ ਨਾਲੇਨ ਕ੍ਸੀਰਪਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੪੨|| ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤੁ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਚਲਿਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ |੪੩|
अभग्नांश्चलितान् दन्तान् सरक्तानवपीडयेत् | तरुणस्य मनुष्यस्य शीतैरालेपयेद्बहिः ||४१|| सिक्त्वाऽम्बुभिस्ततः शीतैः सन्धानीयैरुपाचरेत् | उत्पलस्य च नालेन क्षीरपानं विधीयते ||४२|| जीर्णस्य तु मनुष्यस्य वर्जयेच्चलितान् द्विजान् |४३|
🔊 Audio coming soon
ਦਨ੍ਤਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਅਭਗ੍ਨਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਧਾਨੀਯੈਰਿਤਿ ਮਧੁਘਤਾਦਿਭਿਃ, ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦੀਨਾਂ ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੧-੪੨||-
Adhikarana ੩੬ (੪੩-੪੪) · Śloka ੪੪
ਨਾਸਾਂ ਸਨ੍ਨਾਂ ਵਿਵਤ੍ਤਾਂ ਵਾ ਜ੍ਵੀਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ||੪੩|| ਪਥਙ੍ਗਾਸਿਕਯੋਰ੍ਨਾਡ੍ਯੌ ਦ੍ਵਿਮੁਖ੍ਯੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ | ਤਤਃ ਪਟ੍ਟੇਨ ਸਂਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਘਤਸੇਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੪੪||
नासां सन्नां विवृत्तां वा ऋज्वीं कृत्वा शलाकया ||४३|| पृथङ्गासिकयोर्नाड्यौ द्विमुख्यौ सम्प्रवेशयेत् | ततः पट्टेन संवेष्ट्य घृतसेकं प्रदापयेत् ||४४||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਸਾਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਨਾਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨਾਮ੍ ਅਭਿਘਾਤੇਨਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਮ੍| ਵਿਵਤ੍ਤਾਂ ਵਕ੍ਰਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਾਂ ਸ਼ਲਾਕਯੋਨ੍ਨਮ੍ਯ, ਵਕ੍ਰਾਂ ਪੁਨਃ ਜੂਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵਿਮੁਖ੍ਯੌ ਨਾਡ੍ਯੌ ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰ੍ਮੁਖ੍ਯੌ, ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸਿਂਹਾਣਕਾਦਿਨਿਰ੍ਗਮਾਰ੍ਥਮ੍| ਘਤਸੇਕਂ ਘਤਪਰਿਸੇਕਮ੍||੪੩-੪੪||
Adhikarana ੩੭ (੪੫) · Śloka ੪੫
ਭਗ੍ਨਂ ਕਰ੍ਣਂ ਤੁ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਘਤਪ੍ਲੁਤਮ੍ | ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤਵਿਧਾਨਂ ਚ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੪੫||
भग्नं कर्णं तु बध्नीयात् समं कृत्वा घृतप्लुतम् | सद्यःक्षतविधानं च ततः पश्चात् समाचरेत् ||४५||
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਣਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਭਗ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਗ੍ਨਂ ਕੁਟਿਲਮ੍, ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਂ ਵਾ| ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤਵਿਧਾਨਮਿਤਿ ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ੀਤਪਰਿਸੇਕਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ‘ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਯਨੇ ਨਿਰ੍ਗਤੇ ਬਹਿਃ’- ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਨ੍ਨ ਪਠਨੀਯਂ, ਭਿਨ੍ਨਂ ਨੇਤ੍ਰਮਕਰ੍ਮਣ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਭਗ੍ਨਦ੍ਵਯਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਪਠਨੀਯਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪੫||
Adhikarana ੩੮ (੪੬) · Śloka ੪੬
ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦ੍ਵਿਨਾ ਭਿਨ੍ਨੇ ਕਪਾਲੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ | ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਨਿਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਧਤਮ੍ ||੪੬||
मस्तुलुङ्गाद्विना भिन्ने कपाले मधुसर्पिषी | दत्त्वा ततो निबध्नीयात् सप्ताहं च पिबेद्धृतम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ਕਪਾਲਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦ੍ਵਿਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰਾਵੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤੈਵ ਬਾਲਵਰ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯਃ||੪੬||
Adhikarana ੩੯ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਪਤਨਾਦਭਿਘਾਤਾਦ੍ਵਾ ਸ਼ੂਨਮਙ੍ਗਂ ਯਦਕ੍ਸਤਮ੍ | ਸ਼ੀਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ ਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਭਿਸਕ੍ ਤਸ੍ਯਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ ||੪੭||
पतनादभिघाताद्वा शूनमङ्गं यदक्षतम् | शीतान् प्रदेहान् सेकांश्च भिषक् तस्यावचारयेत् ||४७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ ਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਾਨ੍; ਨੋਸ੍ਣਾਨ੍ ਕਥਮਪਿ, ਅਤਿਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਪਾਕਭਯਾਤ੍||੪੭||
Adhikarana ੪੦ (੪੮-੪੯) · Śloka ੪੯
ਅਥ ਜਙ੍ਘੋਰੁਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਕਪਾਟਸ਼ਯਨਂ ਹਿਤਮ੍ | ਕੀਲਕਾ ਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪਞ੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੪੮|| ਯਥਾ ਨ ਚਲਨਂ ਤਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਥਾ | ਸਨ੍ਧੇਰੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਤਲੇ ਚੈਕਸ਼੍ਚ ਕੀਲਕਃ ||੪੯||
अथ जङ्घोरुभग्नानां कपाटशयनं हितम् | कीलका बन्धनार्थं च पञ्च कार्या विजानता ||४८|| यथा न चलनं तस्य भग्नस्य क्रियते तथा | सन्धेरुभयतो द्वौ द्वौ तले चैकश्च कीलकः ||४९||
🔊 Audio coming soon
ਜਙ੍ਘੋਰੁਭਙ੍ਗੇਸੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਥ ਜਙ੍ਘੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਕਾਣ੍ਡਭਗ੍ਨਾਨਾਂ, ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨਾਮਪੀਤ੍ਯਪਰੇ| ਕਪਾਟਸ਼ਯਨਮਵਸ਼੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਕਪਾਟਸ਼ਯਨੇਨੈਵ ਸਹ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਨਯਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਆਧਾਰਭੂਤਸ਼ਯਨਚਾਲਨਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਆਧੇਯਭੂਤਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਚਲਨਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਕੀਲਾਃ| ਕੀਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤ੍ਵਂ ਜਙ੍ਘੋਰ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰੇਕਤਰਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ; ਤਤ੍ਰ ਜਙ੍ਘਾਭਗ੍ਨੇ ਤੁ ਗੁਲ੍ਫਸਨ੍ਧੇਰੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੌ, ਜਾਨੁਸਨ੍ਧੇਰਪ੍ਯੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੌ, ਏਕਸ਼੍ਚ ਤਲੇ, ਏਵਂ ਪਞ੍ਚ; ਊਰੁਭਗ੍ਨੇ ਜਾਨੁਸਨ੍ਧੇਰੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੌ, ਦ੍ਵੌ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸਨ੍ਧੇਰੁਭਯਤਃ, ਤਲੇ ਚੈਕ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚ; ਉਭਯਭਙ੍ਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤਭਿਰੇਵ ਕੀਲੈਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍| ਤਥਾਹਿ- ਉਭਯਤੋ ਬਹਿਰ੍ਦ੍ਵੌ ਗੁਲ੍ਫਯੋਃ, ਦ੍ਵੌ ਚ ਜਾਨੁਨੋਃ, ਦ੍ਵੌ ਚ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਃ, ਤਲੇ ਚੈਕ ਏਵਂ ਸਪ੍ਤ| ਅਤ੍ਰ “ਜਙ੍ਘੋਰ੍ਵੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਤਲੇ ਚੈਕਸ਼੍ਚ ਕੀਲਕ” ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰ੍ਨ ਪਠਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਪਠਨੀਯਮ੍| ਗਯਦਾਸਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਕਿਮਪਿ ਪਠਤਿ; ਤਚ੍ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਮ੍||੪੮-੪੯||
Adhikarana ੪੧ (੫੦) · Śloka ੫੦
ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਵਾ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੇ ਵਾ ਵਕ੍ਸਸ੍ਯਕ੍ਸਕਯੋਸ੍ਤਥਾ | ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਿਵਿਮੋਕ੍ਸੇਸੁ ਵਿਧਿਮੇਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੫੦||
श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्षस्यक्षकयोस्तथा | भग्नसन्धिविमोक्षेषु विधिमेनं समाचरेत् ||५०||
🔊 Audio coming soon
ਅਮੁਮੇਵ ਜਙ੍ਘੋਰੁਭਗ੍ਨਕਪਾਟਸ਼ਯਨਾਦਿਵਿਧਿਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਰੋਣਿਃ ਕਟਿਃ| ਵਕ੍ਸ ਉਰਃ| ਅਕ੍ਸਕੌ ਅਂਸਸਨ੍ਧੇਰੁਪਰਿ| ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਿਵਿਮੋਕ੍ਸੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕਾਣ੍ਡਭਗ੍ਨੇਸੁ ਤਥਾ ਸਨ੍ਧਿਵਿਮੋਕ੍ਸੇਸ੍ਵਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧੇਸੁ ਭਗ੍ਨੇਸੁ ਸਮਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਧਿਮੇਨਮਿਤਿ ਕਪਾਟਸ਼ਯਨਕੀਲਕਨਿਯਮਨਾਦਿਕਮ੍||੫੦||
Adhikarana ੪੨ (੫੧) · Śloka ੫੧
ਸਨ੍ਧੀਂਸ਼੍ਚਿਰਵਿਮੁਕ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਮਦੂਕਤਾਨ੍ ਉਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਧਾਨੈਰ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਮਾਨਯੇਤ੍ ||੫੧||
सन्धींश्चिरविमुक्तांस्तु स्निग्धान् स्विन्नान् मृदूकृतान् उक्तैर्विधानैर्बुद्ध्या च सम्यक् प्रकृतिमानयेत् ||५१||
🔊 Audio coming soon
ਸਦ੍ਯੋਭਗ੍ਨਵਿਧਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਚਿਰਭਗ੍ਨਵਿਧਾਨਮਾਹ- ਸਨ੍ਧੀਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚੇਤਿ ‘ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯੂਹ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੫੧||
Adhikarana ੪੩ (੫੨) · Śloka ੫੨
ਕਾਣ੍ਡਭਗ੍ਨੇ ਪ੍ਰਰੂਢੇ ਤੁ ਵਿਸਮੋਲ੍ਬਣਸਂਹਿਤੇ | ਆਪੋਥ੍ਯ ਸਮਯੇਦ੍ਭਗ੍ਨਂ ਤਤੋ ਭਗ੍ਨਵਦਾਚਰੇਤ੍ ||੫੨||
काण्डभग्ने प्ररूढे तु विषमोल्बणसंहिते | आपोथ्य समयेद्भग्नं ततो भग्नवदाचरेत् ||५२||
🔊 Audio coming soon
ਚਿਰਵਿਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿਮਭਿਧਾਯ ਚਿਰਕਾਣ੍ਡਭਗ੍ਨਵਿਧਿਮਾਹ- ਕਾਣ੍ਡਭਗ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਪੋਥ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਯ| ਸਮਯੇਤ੍ ਸਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੨||
Adhikarana ੪੪ (੫੩) · Śloka ੫੩
ਕਲ੍ਪਯੇਨ੍ਨਿਰ੍ਗਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤੇਸ੍ਥਿ ਸਮਾਹਿਤਃ | ਸਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਰਣਭਗ੍ਨਵਤ੍ ||੫੩||
कल्पयेन्निर्गतं शुष्क्रं व्रणान्तेऽस्थि समाहितः | सन्ध्यन्ते वा क्रियां कुर्यात् सव्रणे व्रणभग्नवत् ||५३||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤੇ ਵ੍ਰਣੈਕਦੇਸ਼ੇ| ਸਮਾਹਿਤਃ ਸਾਵਧਾਨਃ; ਯਥਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣੋ ਨ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਸਮੀਪ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ? ਸਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਰਣਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੩||
Adhikarana ੪੫ (੫੪) · Śloka ੫੪
ਊਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯੇ ਤੁ ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕ੍ਯਂ ਕਰ੍ਣਪੂਰਣਮ੍ | ਘਤਪਾਨਂ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੫੪||
ऊर्ध्वकाये तु भग्नानां मस्तिष्क्यं कर्णपूरणम् | घृतपानं हितं नस्यं प्रशाखास्वनुवासनम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃਕਾਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਗ੍ਨਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਊਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਕਾਰਃ, ਸ ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਪਿਚੁਪ੍ਲੋਤਾਦਿਭਿਃ| ਨਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵਿਤਿ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਃ ਸ਼ਾਖਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਖਾਸ੍ਤਾਸੁ; ਜਾਨੁਜਙ੍ਘਾਬਾਹੁਦ੍ਵਯਗਤੇ ਭਗ੍ਨੇ ਨਸ੍ਯਂ, ਘਤਪਾਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵੇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ; ਗਯੀ ਤੁ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯਗਤਭਗ੍ਨ ਏਵ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਖਾਸੁ ਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ||੫੪||
Adhikarana ੪੬ (੫੫-੬੬) · Śloka ੬੬
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤੈਲਂ ਭਗ੍ਨਪ੍ਰਸਾਧਕਮ੍ | ਰਾਤ੍ਰੌ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਿਲਾਨ੍ ਕਸ੍ਣਾਨ੍ ਵਾਸਯੇਦਸ੍ਥਿਰੇ ਜਲੇ ||੫੫|| ਦਿਵਾ ਦਿਵਾ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਗਵਾਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਭਾਵਯੇਤ੍ | ਤਤੀਯਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਭਾਵਯੇਨ੍ਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨਾ ||੫੬|| ਤਤਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੁਨਃ ਪੀਤਾਨ੍ ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ | ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਂ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਂ ਸਾਰਿਵਾਂ ਤਥਾ ||੫੭|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਮਾਂਸੀਂ ਸੁਰਦਾਰੁ ਸਚਨ੍ਦਨਮ੍ | ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਂ ਚ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੫੮|| ਪੀਡਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਸ਼ਤਂ ਪਯਃ | ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਵਿਪਚੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੫੯|| ਏਲਾਮਂਸ਼ੁਮਤੀਂ ਪਤ੍ਰਂ ਜੀਵਕਂ ਤਗਰਂ ਤਥਾ | ਰੋਧ੍ਰਂ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਚ ਤਥਾ ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿ(ਵਾ)ਣਮ੍ ||੬੦|| ਸੈਰੇਯਕਂ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮਨਨ੍ਤਾਂ ਸਮਧੂਲਿਕਾਮ੍ | ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਚ ||੬੧|| ਏਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਚੇਤ੍ਤੈਲਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨ੍ਮਦੁਨਾਗ੍ਨਿਨਾ | ਏਤਤ੍ਤੈਲਂ ਸਦਾ ਪਥ੍ਯਂ ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ||੬੨|| ਆਕ੍ਸੇਪਕੇ ਪਕ੍ਸਘਾਤੇ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਤਥਾਰ੍ਦਿਤੇ | ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲੇ ਹਨੁਗ੍ਰਹੇ ||੬੩|| ਬਾਧਿਰ੍ਯੇ ਤਿਮਿਰੇ ਚੈਵ ਯੇ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਕ੍ਸਯਂ ਗਤਾਃ | ਪਥ੍ਯਂ ਪਾਨੇ ਤਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਨਸ੍ਯੇ ਬਸ੍ਤਿਸੁ ਭੋਜਨੇ ||੬੪|| ਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਕਨ੍ਧੋਰਸਾਂ ਵਦ੍ਧਿਰਮੁਨੈਵੋਪਜਾਯਤੇ | ਮੁਖਂ ਚ ਪਦ੍ਮਪ੍ਰਤਿਮਂ ਸਸੁਗਨ੍ਧਿਸਮੀਰਣਮ੍ ||੬੫|| ਗਨ੍ਧਤੈਲਮਿਦਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍ | ਰਾਜਾਰ੍ਹਮੇਤਤ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਞਾਮੇਵ ਵਿਚਕ੍ਸਣੈਃ ||੬੬||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि तैलं भग्नप्रसाधकम् | रात्रौ रात्रौ तिलान् कृष्णान् वासयेदस्थिरे जले ||५५|| दिवा दिवा शोषयित्वा गवां क्षीरेण भावयेत् | तृतीयं सप्तरात्रं तु भावयेन्मधुकाम्बुना ||५६|| ततः क्षीरं पुनः पीतान् सुशुष्कांश्चूर्णयेद्भिषक् | काकोल्यादिं सयष्ट्याह्वं मञ्जिष्ठां सारिवां तथा ||५७|| कुष्ठं सर्जरसं मांसीं सुरदारु सचन्दनम् | शतपुष्पां च सञ्चूर्ण्य तिलचूर्णेन योजयेत् ||५८|| पीडनार्थं च कर्तव्यं सर्वगन्धशृतं पयः | चतुर्गुणेन पयसा तत्तैलं विपचेद्भिषक् ||५९|| एलामंशुमतीं पत्रं जीवकं तगरं तथा | रोध्रं प्रपौण्डरीकं च तथा कालानुसारि(वा)णम् ||६०|| सैरेयकं क्षीरशुक्लामनन्तां समधूलिकाम् | पिष्ट्वा शृङ्गाटकं चैव पूर्वोक्तान्यौषधानि च ||६१|| एभिस्तद्विपचेत्तैलं शास्त्रविन्मृदुनाऽग्निना | एतत्तैलं सदा पथ्यं भग्नानां सर्वकर्मसु ||६२|| आक्षेपके पक्षघाते तालुशोषे तथाऽर्दिते | मन्यास्तम्भे शिरोरोगे कर्णशूले हनुग्रहे ||६३|| बाधिर्ये तिमिरे चैव ये च स्त्रीषु क्षयं गताः | पथ्यं पाने तथाऽभ्यङ्गे नस्ये बस्तिषु भोजने ||६४|| ग्रीवास्कन्धोरसां वृद्धिरमुनैवोपजायते | मुखं च पद्मप्रतिमं ससुगन्धिसमीरणम् ||६५|| गन्धतैलमिदं नाम्ना सर्ववातविकारनुत् | राजार्हमेतत् कर्तव्यं राज्ञामेव विचक्षणैः ||६६||
🔊 Audio coming soon
ਤਦੇਵ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਪੂਰਣਪਾਨਨਸ੍ਯਾਨੁਵਾਸਨਸਾਧਨਤੈਲਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਸਯੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਯਾਵਤ੍| ਅਸ੍ਥਿਰੇ ਜਲੇ ਵਹਤਿ ਪਾਨੀਯੇ| ਗਵਾਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣੇਤਿ ‘ਭਾਵ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਭਾਵਯੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮ੍| ਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨੇਤਿ ‘ਭਾਵ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮੇਨ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਤਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੁਨਃ ਪੀਤਾਨਿਤਿ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਭਾਵ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮੇਨ ਪੁਨਰ੍ਭਾਵਿਤਾਨ੍, ਚਤੁਰ੍ਥਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਂ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮਿਤਿ ਯਸ੍ਟਿਮਧੁਨਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਾਵੁਕ੍ਤੇਪਿ ਪੁਨਰ੍ਯਸ੍ਟੀਪਾਠੋ ਦ੍ਵਿਭਾਗਾਰ੍ਥਂ, ਯਥਾਲਾਭਪਰਿਭਾਸਾਪਰਿਹਾਰੇਣਾਵਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥਂ ਵਾ| ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਪਾਦਂ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਪਾਦੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਿਨੋ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਗਯੀ ਤੁ “ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭਾਗਾਃ, ਭਾਗਸ਼੍ਚੈਕਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਾਂ (ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ), ਤਥਾ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਭਾਗ ਇਤਿ ਸਡ੍ਭਾਗਾਃ” ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਵਙ੍ਗਦਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਸਮਂ ਤਤ੍ਰ ਮਿਲਿਤਂ ਚੂਰ੍ਣਮਿਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ| ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਸ਼ਤਂ ਪਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਏਲਾਦਯਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਕਟੁਕਫਲਾਦਯਃ, ਤੈਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ, ਪਯਃ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕੇ ਇਯਂ ਪਰਿਭਾਸਾ ਸ੍ਮਰਣੀਯਾ- “ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਦਸ੍ਟਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕੇ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ” ਇਤਿ| ਯਾਵਤਾ ਚ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਮੁਤ੍ਸਾਦਨੀਯਂ ਭਵਤਿ ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ਤਂ ਕਰਣੀਯਮ੍| ਤਤਃ ਸ਼ਤੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣੋਸ੍ਣੇਨੈਵ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਸਹਿਤਂ ਤਤ੍ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਮਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤ੍ਯ ਚਕ੍ਰੇਣ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਪੀਡਨਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤੈਲਂ ਯਥਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਂ ਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ- ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਂਸ਼ੁਮਤੀ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀ| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾ ਤਗਰਂ; ਤਗਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਰੁਚ੍ਚਾਰਣਂ ਭਾਗਦ੍ਵਯਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸੈਰੇਯਕਂ ਕਣ੍ਟਸ਼ੇਲੁਕਃ| ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰੀ| ਅਨਨ੍ਤਾ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ| ਮਧੂਲਿਕਾ ਮਰ੍ਕਟਤਣਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਂ ਜਲਜਂ ਫਲਮ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਨ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਤਾਵਤਾ ਭਾਗੇਨ ਸਮੇਨ ਕਲ੍ਪਯਿਤਵ੍ਯਾਨਿ, ਯਾਵਤਾ ਤੈਲਪਾਦਿਕਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਮਦੁਨਾਗ੍ਨਿਨੇਤਿ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨੇਰ੍ਮਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ- “ਪਦ੍ਮਵਿਸ੍ਤਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਦੁਨਾ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਸ਼ਨੈਃ| ਪਚੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਮਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍|| ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਕੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵਮਨ੍ਯਥਾ ਦਗ੍ਧਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍”- ਇਤਿ| ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਸੁ| ਗਨ੍ਧਤੈਲਮਿਦਂ ਨਾਮ੍ਨੇਤਿ ਅਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਤੈਲਮਿਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ; ਵੈਤਰਣੇ ਪੁਨਰਸ੍ਯਾਣੁਤੈਲਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਰਾਜ੍ਞਾਮੇਵੇਤਿ ਰਾਜ੍ਞਾਮੇਵੇਦਂ ਤੈਲਂ ਪਣ੍ਡਿਤੈਰ੍ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ, ਮਹਾਸਮ੍ਭਾਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍; ਨ ਪੁਨਰਨ੍ਯੇਸਾਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍||੫੫-੬੬||
Adhikarana ੪੭ (੬੭-੬੮) · Śloka ੬੮
ਤ੍ਰਪੁਸਾਕ੍ਸਪ੍ਰਿਯਾਲਾਨਾਂ ਤੈਲਾਨਿ ਮਧੁਰੈਃ ਸਹ | ਵਸਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਲਾਭਂ ਕ੍ਸੀਰੇ ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਪਚੇਤ੍ ||੬੭|| ਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਮਿਦਂ ਚਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਗ੍ਨਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍ | ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਸ੍ਯੇਸੁ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਣਿ ਸੇਚਨੇ ||੬੮||
त्रपुसाक्षप्रियालानां तैलानि मधुरैः सह | वसां दत्त्वा यथालाभं क्षीरे दशगुणे पचेत् ||६७|| स्नेहोत्तममिदं चाशु कुर्याद्भग्नप्रसाधनम् | पानाभ्यञ्जननस्येषु बस्तिकर्मणि सेचने ||६८||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਕਰ੍ਕਟੀਭੇਦਃ, ਅਕ੍ਸੋ ਬਿਭੀਤਕਃ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ਼੍ਚਾਰਃ| ਮਧੁਰੈਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਤਾਨਿ ਚ ਸ੍ਨੇਹਪਾਦਿਕਾਨਿ| ਵਸਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਲਾਭਮਿਤਿ ਯਦਿ ਲਭ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੇਚਨੇ ਪਰਿਸੇਕੇ| ਅਮੁਂ ਪਾਠਂ ਕੇਚਿਦਨਾਰ੍ਸਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੬੭-੬੮||
Adhikarana ੪੮ (੬੯) · Śloka ੬੯
ਭਗ੍ਨਂ ਨੈਤਿ ਯਥਾਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਤਥਾ ਭਿਸਕ੍ | ਪਕ੍ਵਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁ ਤਦ੍ਧਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ||੬੯||
भग्नं नैति यथापाकं प्रयतेत तथा भिषक् | पक्वमांससिरास्नायु तद्धि कृच्छ्रेण सिध्यति ||६९||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਭਗ੍ਨੇ ਬਾਹ੍ਯਾਨਾਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਚ ਪਾਕਕਾਰਿਣਾਂ ਪਰਿਹਾਰਾਯ ਪਾਕਪ੍ਰਸ਼ਮਕਾਰਿਣਾਂ ਚ ਸੇਵਨਾਯਾਹ- ਭਗ੍ਨਂ ਨੈਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੈਤਿ ਨ ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੯||
Adhikarana ੪੯ (੭੦) · Śloka ੭੦
ਭਗ੍ਨਂ ਸਨ੍ਧਿਮਨਾਵਿਦ੍ਧਮਹੀਨਾਙ੍ਗਮਨੁਲ੍ਬਣਮ੍ | ਸੁਖਚੇਸ੍ਟਾਪ੍ਰਚਾਰਂ ਚ ਸਂਹਿਤਂ ਸਮ੍ਯਗਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੭੦||
भग्नं सन्धिमनाविद्धमहीनाङ्गमनुल्बणम् | सुखचेष्टाप्रचारं च संहितं सम्यगादिशेत् ||७०||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੂਢਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਭਗ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਾਵਿਦ੍ਧਮ੍ ਅਨਾਕੁਲਮ੍| ਅਨੁਲ੍ਬਣਮ੍ ਅਨੁਨ੍ਨਤਮ੍| ਸੁਖਚੇਸ੍ਟਾਪ੍ਰਚਾਰਮਿਤਿ ਚੇਸ੍ਟਾਪ੍ਰਚਾਰ ਆਕੁਞ੍ਚਨਪ੍ਰਸਾਰਣਾਦਿਕਃ||੭੦||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੩
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਭਗ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने भग्नचिकित्सितं नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||