Adhikarana ೧ (೧-೩) · Śloka ೩
ಅಥಾತೋಽರ್ಶಸಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ಚತುರ್ವಿಧೋಽರ್ಶಸಾಂ ಸಾಧನೋಪಾಯಃ |
ತದ್ಯಥಾ- ಭೇಷಜಂ ಕ್ಷಾರೋಽಗ್ನಿಃ ಶಸ್ತ್ರಮಿತಿ |
ತತ್ರ, ಅಚಿರಕಾಲಜಾತಾನ್ಯಲ್ಪದೋಷಲಿಙ್ಗೋಪದ್ರವಾಣಿ ಭೇಷಜಸಾಧ್ಯಾನಿ, ಮೃದುಪ್ರಸೃತಾವಗಾಢಾನ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಾನಿ ಕ್ಷಾರೇಣ, ಕರ್ಕಶಸ್ಥಿರಪೃಥುಕಠಿನಾನ್ಯಗ್ನಿನಾ, ತನುಮೂಲಾನ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಾನಿ ಕ್ಲೇದವನ್ತಿ ಚ ಶಸ್ತ್ರೇಣ |
ತತ್ರ ಭೇಷಜಸಾಧ್ಯಾನಾಮರ್ಶಸಾಮದೃಶ್ಯಾನಾಂ ಚ ಭೇಷಜಂ ಭವತಿ, ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ತು ವಿಧಾನಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯ ||೩||
View original
अथातोऽर्शसां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
चतुर्विधोऽर्शसां साधनोपायः |
तद्यथा- भेषजं क्षारोऽग्निः शस्त्रमिति |
तत्र, अचिरकालजातान्यल्पदोषलिङ्गोपद्रवाणि भेषजसाध्यानि, मृदुप्रसृतावगाढान्युच्छ्रितानि क्षारेण, कर्कशस्थिरपृथुकठिनान्यग्निना, तनुमूलान्युच्छ्रितानि क्लेदवन्ति च शस्त्रेण |
तत्र भेषजसाध्यानामर्शसामदृश्यानां च भेषजं भवति, क्षाराग्निशस्त्रसाध्यानां तु विधानमुच्यमानमुपधारय ||३||
Hide commentary
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅಚಿರಕಾಲಜಾನಿ ಅವತ್ಸರಾಣಿ| ಸ್ಥಿರಾಣಿ ಅವಿಸರ್ಪೀಣಿ| ಪೃಥೂನಿ ವಿಶಾಲಾನಿ| ಕಠಿನಾನಿ ಅಕೋಮಲಾನಿ||೧-೩||
Adhikarana ೨ (೪) · Śloka ೪
ತತ್ರ ಬಲವನ್ತಮಾತುರಮರ್ಶೋಭಿರುಪದ್ರುತಮುಪಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪರಿಸ್ವಿನ್ನಮನಿಲವೇದನಾಭಿವೃದ್ಧಿಪ್ರಶಮಾರ್ಥಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಮಲ್ಪಮನ್ನಂ ದ್ರವಪ್ರಾಯಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಮುಪವೇಶ್ಯ ಸಂವೃ(ಭೃ)ತೇ ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಸಾಧಾರಣೇ ವ್ಯಭ್ರೇ ಕಾಲೇ ಸಮೇ ಫಲಕೇ ಶಯ್ಯಾಯಾಂ ವಾ ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಗುದಮನ್ಯಸ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗೇ ನಿಷಣ್ಣಪೂರ್ವಕಾಯಮುತ್ತಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಕಟಿಕಂ ವಸ್ತ್ರಕಮ್ಬಲಕೋಪವಿಷ್ಟಂ ಯನ್ತ್ರಣಶಾಟಕೇನ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತಗ್ರೀವಾಸಕ್ಥಿಂ ಪರಿಕರ್ಮಿಭಿಃ ಸುಪರಿಗೃಹೀತಮಸ್ಪನ್ದನಶರೀರಂ ಕೃತ್ವಾ ತತೋಽಸ್ಮೈ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಗುದಾಯ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಯನ್ತ್ರಮೃಜ್ವನುಮುಖಂ ಪಾಯೌ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ಪ್ರವಾಹಮಾಣಸ್ಯ ಪ್ರಣಿಧಾಯ, ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ಚಾರ್ಶೋ ವೀಕ್ಷ್ಯ, ಶಲಾಕಯೋತ್ಪೀಡ್ಯ, ಪಿಚುವಸ್ತ್ರಯೋರನ್ಯತರೇಣ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ, ಕ್ಷಾರಂ ಪಾತಯೇತ್; ಪಾತಯಿತ್ವಾ ಚ ಪಾಣಿನಾ ಯನ್ತ್ರದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ವಾಕ್ಚ್ಛತಮಾತ್ರಮುಪೇಕ್ಷೇತ, ತತಃ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಕ್ಷಾರಬಲಂ ವ್ಯಾಧಿಬಲಂ ಚಾವೇಕ್ಷ್ಯ ಪುನರಾಲೇಪಯೇತ್, ಅಥಾರ್ಶಃ ಪಕ್ವಜಾಮ್ಬವಪ್ರತೀಕಾಶಮವಸನ್ನಮೀಷನ್ನತಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯೋಪಾವರ್ತಯೇತ್, ಕ್ಷಾರಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇದ್ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೇನ ದಧಿಮಸ್ತುಶುಕ್ತಫಲಾಮ್ಲೈರ್ವಾ, ತತೋ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಮಿಶ್ರೇಣ ಸರ್ಪಿಷಾ ನಿರ್ವಾಪ್ಯ ಯನ್ತ್ರಮಪನೀಯೋತ್ಥಾಪ್ಯಾತುರಮುಷ್ಣೋದಕೋಪವಿಷ್ಟಂ ಶೀತಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚೇತ್, ಅಶೀತಾಭಿರಿತ್ಯೇಕೇ, ತತೋ ನಿರ್ವಾತಮಾಗಾರಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯಾಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇತ್; ಸಾವಶೇಷಂ ಪುನರ್ದಹೇತ್; ಏವಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದೇಕೈಕಮುಪಕ್ರಮೇತ; ತತ್ರ ಬಹುಷು ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸಾಧಯೇತ್, ದಕ್ಷಿಣಾದ್ವಾಮಂ, ವಾಮಾತ್ ಪೃಷ್ಠಜಂ, ತತೋಽಗ್ರಜಮಿತಿ ||೪||
View original
तत्र बलवन्तमातुरमर्शोभिरुपद्रुतमुपस्निग्धं परिस्विन्नमनिलवेदनाभिवृद्धिप्रशमार्थं स्निग्धमुष्णमल्पमन्नं द्रवप्रायं भुक्तवन्तमुपवेश्य संवृ(भृ)ते शुचौ देशे साधारणे व्यभ्रे काले समे फलके शय्यायां वा प्रत्यादित्यगुदमन्यस्योत्सङ्गे निषण्णपूर्वकायमुत्तानं किञ्चिदुन्नतकटिकं वस्त्रकम्बलकोपविष्टं यन्त्रणशाटकेन परिक्षिप्तग्रीवासक्थिं परिकर्मिभिः सुपरिगृहीतमस्पन्दनशरीरं कृत्वा ततोऽस्मै घृताभ्यक्तगुदाय घृताभ्यक्तं यन्त्रमृज्वनुमुखं पायौ शनैः शनैः प्रवाहमाणस्य प्रणिधाय, प्रविष्टे चार्शो वीक्ष्य, शलाकयोत्पीड्य, पिचुवस्त्रयोरन्यतरेण प्रमृज्य, क्षारं पातयेत्; पातयित्वा च पाणिना यन्त्रद्वारं पिधाय वाक्च्छतमात्रमुपेक्षेत, ततः प्रमृज्य क्षारबलं व्याधिबलं चावेक्ष्य पुनरालेपयेत्, अथार्शः पक्वजाम्बवप्रतीकाशमवसन्नमीषन्नतमभिसमीक्ष्योपावर्तयेत्, क्षारं प्रक्षालयेद्धान्याम्लेन दधिमस्तुशुक्तफलाम्लैर्वा, ततो यष्टीमधुकमिश्रेण सर्पिषा निर्वाप्य यन्त्रमपनीयोत्थाप्यातुरमुष्णोदकोपविष्टं शीताभिरद्भिः परिषिञ्चेत्, अशीताभिरित्येके, ततो निर्वातमागारं प्रवेश्याचारिकमादिशेत्; सावशेषं पुनर्दहेत्; एवं सप्तरात्रात् सप्तरात्रादेकैकमुपक्रमेत; तत्र बहुषु पूर्वं दक्षिणं साधयेत्, दक्षिणाद्वामं, वामात् पृष्ठजं, ततोऽग्रजमिति ||४||
Hide commentary
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಬಲವನ್ತಮಿತಿ ಆತುರೋಪಕ್ರಮೇ ಕೃತಮಪಿ ಬಲಗ್ರಹಣಂ ಪುನರಿಹ ಕೃತಮ್; ಅನ್ವರ್ಥತ್ವೇ ಹ್ಯನರ್ಥನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮುಕ್ತಮಪ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಯಥೈವ ಹಿ ವ್ಯಸನಸಙ್ಕಟೇ ಪಥಿ ಶನೈಃ ಶನೈರಹಿರಹಿರಿತಿ; ಮನೋಬಲಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಮಿತ್ಯನ್ಯೇ, ಉಪಚಯಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಬಲಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಮಿತ್ಯಪರೇ; ಅಪರೇ ತ್ವೇವಂ ವದನ್ತಿ- ನನು, ಅರ್ಶೋವ್ಯಾಧ್ಯುಪದ್ರುತಸ್ಯ ಕಥಂ ಬಲವತ್ತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್? ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ, ಬಲವಾನತ್ರ ವೃದ್ಧತ್ವರಹಿತೋ ನಾತ್ಯನ್ತಹೀನಪ್ರಾಣಃ ಸತ್ತ್ವಭೂಯಿಷ್ಠೋ ವಾ| ಅರ್ಶೋವ್ಯಾಧೌ “ಅಭುಕ್ತವತಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವೀತ” (ಸೂ. ೫) ಇತಿ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರೋಕ್ತಂ, ತದತ್ರ ಕಥಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ದ್ರವಪ್ರಾಯಮನ್ನಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಮಿತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಂ? ಭುಕ್ತವತೋ ಹಿ ಕರ್ಮಣಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾದಯ ಉತ್ಪದ್ಯೇರನ್ನಿತಿ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾಃ; ತತ್ರೈಕೇ ದ್ವಿತ್ರಿಚತುಃ- ಪಞ್ಚದಿನಾನಿ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭೋಜನಂ ನ ತು ತದಹರಿತ್ಯಾಹುಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ತದಹರೇವ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಲ್ಪಭೋಜನಾನನ್ತರಮರ್ಶಃಕರ್ಮೇತ್ಯಾಹುಃ, “ಪ್ರಾಕ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ಭೋಜಯೇದಾತುರಂ ಭಿಷಕ್” (ಸೂ. ೧೭) ಇತಿ ಪ್ರಾಗೇವೋಕ್ತತ್ವಾತ್; ಯತ್ ಪುನಃ “ಅಭುಕ್ತವತಃ ಕರ್ಮ” ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ, ತನ್ಮುಖಾಶ್ರಿತಾನಾಮರ್ಶಸಾಂ ಕರ್ಮಣಿ ಭೋಜನಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಮಿತಿ| ಸಾಧಾರಣೇ ಕಾಲೇ ನಾತಿಶೀತೋಷ್ಣೇ| ಫಲಕೇ ಕಾಷ್ಠಫಲಕೇ| ವಸ್ತ್ರಕಮ್ಬಲಕೋಪವಿಷ್ಟಮಿತಿ ವಸನೋನ್ದುಕನಿವಿಷ್ಟಮ್| ಪರಿಕರ್ಮಿಣಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ಕರ್ತಾರಃ ಪರಿಚಾರಕಾಃ| ಕ್ಷಾರಂ ಪಾತಯೇದತ್ರ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದೃಷ್ಟ್ಯಾ ತ್ರಿವಿಧಾಮಪಿ ಕ್ಷಾರಮಾತ್ರಾಮಾಹ- “ಕ್ಷಾರಮಾತ್ರಾ ನಖೋತ್ಸೇಧಪ್ರಮಾಣಾಽಽದ್ಯಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ| ದ್ವಿಗುಣಾ ಮಧ್ಯಮಾ ಮಾತ್ರಾ ತ್ರಿಗುಣಾ ಮಹತೀ ಮತಾ|| ಪಿತ್ತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ವಾತೇ ಚ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್”- ಇತಿ| ಯನ್ತ್ರಮುಖಪಿಧಾನಂ ದಾಹಶಕ್ತ್ಯುತ್ಕರ್ಷಾರ್ಥಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೌಷಧಶಕ್ತಿಕೃತಂ ಕ್ಷಾರಬಲಂ, ವ್ಯಾಧಿಬಲಮವಗಾಢೋತ್ತಾನಾದಿಭೇದೇನ| ಅತ್ರ ಸರ್ವಮಪ್ಯರ್ಶಃ ಕ್ಷಾರೇಣ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಂ ಪಕ್ವಜಾಮ್ಬವಪ್ರತೀಕಾಶಮಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಂ; ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೀಯಾಸ್ತು ಪೃಥಕ್; ತಥಾಹಿ- “ಪಕ್ವಜಾಮ್ಬವಕಾಶ್ಮರ್ಯವರ್ಣಂ ದಗ್ಧೇಽನಿಲಾರ್ಶಸಿ| ಪಿತ್ತಜೇ ಭೃಙ್ಗಮಾಯೂರಕಣ್ಠವರ್ಣಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್|| ಬೃಹತೀಪುಷ್ಪವರ್ಣತ್ವಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ಕಫಾರ್ಶಸಿ”- ಇತಿ| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ, ಶುಕ್ತಂ ಚುಕ್ರಂ, ಫಲಾಮ್ಲೋ ಬೀಜಪೂರರಸಃ| ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಣೋದಕೋಪವಿಷ್ಟಮಿತಿ ಕಫವಾತಾನುಬನ್ಧೇ ಉಷ್ಣೋದಕಾವಗಾಹಃ, ಕೇವಲಯೋಸ್ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋಃ ಶೀತೋದಕಾವಗಾಹಃ||೪||
Adhikarana ೩ (೫-೬) · Śloka ೬
ತತ್ರ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯಗ್ನಿಕ್ಷಾರಾಭ್ಯಾಂ ಸಾಧಯೇತ್, ಕ್ಷಾರೇಣೈವ ಮೃದುನಾ ಪಿತ್ತರಕ್ತನಿಮಿತ್ತಾನಿ ||೫||
ತತ್ರ ವಾತಾನುಲೋಮ್ಯಮನ್ನರುಚಿರಗ್ನಿದೀಪ್ತಿರ್ಲಾಘವಂ ಬಲವರ್ಣೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಮನಸ್ತುಷ್ಟಿರಿತಿ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಅತಿದಗ್ಧೇ ತು ಗುದಾವದರಣಂ ದಾಹೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಜ್ವರಃ ಪಿಪಾಸಾ ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾಶ್ಚೋಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ, ಧ್ಯಾಮಾಲ್ಪವ್ರಣತಾ ಕಣ್ಡೂರನಿಲವೈಗುಣ್ಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಪ್ರಸಾದೋ ವಿಕಾರಸ್ಯ ಚಾಶಾನ್ತಿರ್ಹೀನದಗ್ಧೇ ||೬||
View original
तत्र वातश्लेष्मनिमित्तान्यग्निक्षाराभ्यां साधयेत्, क्षारेणैव मृदुना पित्तरक्तनिमित्तानि ||५||
तत्र वातानुलोम्यमन्नरुचिरग्निदीप्तिर्लाघवं बलवर्णोत्पत्तिर्मनस्तुष्टिरिति सम्यग्दग्धलिङ्गानि, अतिदग्धे तु गुदावदरणं दाहो मूर्च्छा ज्वरः पिपासा शोणितातिप्रवृत्तिस्तन्निमित्ताश्चोपद्रवा भवन्ति, ध्यामाल्पव्रणता कण्डूरनिलवैगुण्यमिन्द्रियाणामप्रसादो विकारस्य चाशान्तिर्हीनदग्धे ||६||
Hide commentary
ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾಃ ಶೋಣಿತಸ್ರಾವನಿಮಿತ್ತಾಃ| ಧ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಯಾಮಃ||೫-೬||
Adhikarana ೪ (೭) · Śloka ೭
ಮಹಾನ್ತಿ ಚ ಪ್ರಾಣವತಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ದಹೇತ್, ನಿರ್ಗತಾನಿ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ದೋಷಪೂರ್ಣಾನಿ ಯನ್ತ್ರಾದ್ವಿನಾ ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಸ್ನೇಹಾವಗಾಹೋಪನಾಹವಿಸ್ರಾವಣಾಲೇಪಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರೈರುಪಾಚರೇತ್; ಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತಾನಿ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತವಿಧಾನೇನ, ಭಿನ್ನಪುರೀಷಾಣಿಚಾತೀಸಾರವಿಧಾನೇನ, ಬದ್ಧವರ್ಚಾಂಸಿ ಸ್ನೇಹಪಾನವಿಧಾನೇನೋದಾವರ್ತವಿಧಾನೇನ ವಾ; ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಥಾನಗತಾನಾಮರ್ಶಸಾಂ ದಹನಕಲ್ಪಃ ||೭||
View original
महान्ति च प्राणवतश्छित्त्वा दहेत्, निर्गतानि चात्यर्थं दोषपूर्णानि यन्त्राद्विना स्वेदाभ्यङ्गस्नेहावगाहोपनाहविस्रावणालेपक्षाराग्निशस्त्रैरुपाचरेत्; प्रवृत्तरक्तानि च रक्तपित्तविधानेन, भिन्नपुरीषाणिचातीसारविधानेन, बद्धवर्चांसि स्नेहपानविधानेनोदावर्तविधानेन वा; एष सर्वस्थानगतानामर्शसां दहनकल्पः ||७||
Hide commentary
ಮಹಾನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ದಾಹಃ ಪುನರಗ್ನಿಕೃತಃ, ಕ್ಷಾರದಾಹಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ದೋಷಪೂರ್ಣಾನೀತಿ ದೋಷೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫರಕ್ತೈಃ ಪೂರಿತಾನಿ| ಏಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಸರ್ವಶಬ್ದೇನ ಮೇಢ್ರಾದಿಸ್ಥಾನಗತಾನಾಮರ್ಶಸಾಮವರೋಧಃ| ದಹನಗ್ರಹಣಮತ್ರೋಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ಸ್ನೇಹಾದಿ ಶಸ್ತ್ರಂ ಚಾನುಕ್ತಮುಪಲಕ್ಷಯೇತ್||೭||
Adhikarana ೫ (೮) · Śloka ೮
ಆಸಾದ್ಯ ಚ ದರ್ವೀಕೂರ್ಚಕಶಲಾಕಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಕ್ಷಾರಂ ಪಾತಯೇತ್ |
ಭ್ರಷ್ಟಗುದಸ್ಯ ತು ವಿನಾ ಯನ್ತ್ರೇಣ ಕ್ಷಾರಾದಿಕರ್ಮ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ |
ಸರ್ವೇಷು ಚ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯವಗೋಧೂಮಾನ್ನಂ ಸರ್ಪಿಃಸ್ನಿಗ್ಧಮುಪಸೇವೇತ ಪಯಸಾ ನಿಮ್ಬಯೂಷೇಣ ಪಟೋಲಯೂಷೇಣ ವಾ, ಯಥಾದೋಷಂ ಶಾಕೈರ್ವಾಸ್ತೂಕತಣ್ಡುಲೀಯಕಜೀವನ್ತ್ಯುಪೋದಿಕಾಶ್ವಬಲಾಬಾಲಮೂಲಕಪಾಲಙ್ಕ್ಯಸನಚಿಲ್ಲೀಚುಚ್ಚೂಕಲಾಯವಲ್ಲೀಭಿರನ್ಯೈರ್ವಾ |
ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಗ್ನಿದೀಪನಮರ್ಶೋಘ್ನಂ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಂ ಚ ತದುಪಸೇವೇತ ||೮||
View original
आसाद्य च दर्वीकूर्चकशलाकानामन्यतमेन क्षारं पातयेत् |
भ्रष्टगुदस्य तु विना यन्त्रेण क्षारादिकर्म प्रयुञ्जीत |
सर्वेषु च शालिषष्टिकयवगोधूमान्नं सर्पिःस्निग्धमुपसेवेत पयसा निम्बयूषेण पटोलयूषेण वा, यथादोषं शाकैर्वास्तूकतण्डुलीयकजीवन्त्युपोदिकाश्वबलाबालमूलकपालङ्क्यसनचिल्लीचुच्चूकलायवल्लीभिरन्यैर्वा |
यच्चान्यदपि स्निग्धमग्निदीपनमर्शोघ्नं सृष्टमूत्रपुरीषं च तदुपसेवेत ||८||
Hide commentary
ಆಸಾದ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಗೋಧೂಮಸ್ಯ ಗುರುತ್ವೇಽಪಿ ಪೂಯವೃಧ್ದ್ಯರ್ಥಂ ಕ್ಷಾರವ್ರಣಕ್ಲೇದನಾರ್ಥಂ ಚೋಪಯೋಗಃ; ತತ ಉಕ್ತಂ- “ಗೋಧೂಮಾನ್ನಂ ಸರ್ಪಿಃಸ್ನಿಗ್ಧಮುಪಸೇವೇತ” ಇತಿ| ವಾಸ್ತುಕಃ ಟಡ್ಕವಾಸ್ತುಕಃ, ಜೀವನ್ತೀ ಡೋಡಿಕಾ, ಅಶ್ವಬಲಾ ಹಿಸ್ಫೀತ್ಯೋ ಮೇಥಿಕಾಭೇದಃ, ಚಿಲ್ಲೀ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಸ್ತುಕಃ, ಚುಚ್ಚುಃ ‘ಚುಚು’ರಿತಿ ಲೋಕೇ| ಅನುಕ್ತಮಪ್ಯನ್ನಪಾನೌಷಧದ್ರವ್ಯಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರೀಷಂ ಚೇತಿ ಸೃಷ್ಟಂ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಯೇನೇತಿ, ಅರ್ಶಃ- ಕೃತಮಾರ್ಗಾವರೋಧಕುಪಿತವಾತವಿಬದ್ಧಸ್ಯ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಪುರೀಷಸ್ಯ ಚ ವಿಸರ್ಗಕರಮ್| ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ತನ್ತ್ರೋದಿತಮನ್ಯದಪಿ ಪಲಾಣ್ಡ್ವಾದಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ||೮||
Adhikarana ೬ (೯) · Śloka ೯
ದಗ್ಧೇಷು ಚಾರ್ಶಃಸ್ವಭ್ಯಕ್ತೋಽನಲಸನ್ಧುಕ್ಷಣಾರ್ಥಮನಿಲಪ್ರಕೋಪಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಚ ಸ್ನೇಹಾದೀನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಕ್ರಿಯಾಪಥಮುಪಸೇವೇತ |
ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಾತಾರ್ಶಃಸು ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಚ ವಾತಹರದೀಪನೀಯಸಿದ್ಧಾನಿ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿಶ್ಚೂರ್ಣೈಃ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಜ್ಯ ಪಿಬೇತ್, ಪಿತ್ತಾರ್ಶಃಸು ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯೇಣ ದೀಪನೀಯಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿಃ , ಶೋಣಿತಾರ್ಶಃಸು ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮುರುಙ್ಗ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯೇ ಪಾಚಯೇತ್, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾರ್ಶಃಸು ಸುರಸಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯೇ |
ಉಪದ್ರವಾಂಶ್ಚ ಯಥಾಸ್ವಮುಪಾಚರೇತ್ ||೯||
View original
दग्धेषु चार्शःस्वभ्यक्तोऽनलसन्धुक्षणार्थमनिलप्रकोपसंरक्षणार्थं च स्नेहादीनां सामान्यतः क्रियापथमुपसेवेत |
विशेषतस्तु वातार्शःसु सर्पींषि च वातहरदीपनीयसिद्धानि हिङ्ग्वादिभिश्चूर्णैः प्रतिसंसृज्य पिबेत्, पित्तार्शःसु पृथक्पर्ण्यादीनां कषायेण दीपनीयप्रतीवापं सर्पिः , शोणितार्शःसु मञ्जिष्ठामुरुङ्ग्यादीनां कषाये पाचयेत्, श्लेष्मार्शःसु सुरसादीनां कषाये |
उपद्रवांश्च यथास्वमुपाचरेत् ||९||
Hide commentary
ದಗ್ಧೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣಾದಗ್ಧೇಷ್ವಪಿ ವಿಧಿರಯಮ್| ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸರ್ವಾರ್ಶೋಘ್ನವಿಧಿನಾ, ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಾತಾದ್ಯರ್ಶಸಾಂ ದಹನವಿಧಿನಾ ದಗ್ಧೇಷು ವಿಧಿಃ; ತಮೇವ ವಿಶೇಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸರ್ಪೀಂಷೀತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಚ ವಾತಹರದೀಪನೀಯಸಿದ್ಧಾನೀತ್ಯತ್ರ ವಾತಹರಾಣಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಿ, ದೀಪನೀಯಾನಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಿ| ಅತ್ರ ಚ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕವಿಧಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಕಷಾಯಕಲ್ಕವಿಧಿನಾ| ತತ್ರ ಸಿದ್ಧೇ ಘೃತೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿಪಠಿತಂ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಚೂರ್ಣಮಾವಾಪ್ಯ ಯೋಜ್ಯಮ್, ಉತ್ತರೇಷು ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಮಾಮನನ್ತಿ ವೃದ್ಧಾಃ| ಪಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾದಯೋ ರೋಪಣಘೃತಸಾಧನಮಿಶ್ರಕೋಕ್ತಾಃ| ಮುರುಙ್ಗೀ ಮಧುಶಿಗ್ರುಃ, ತದಾದಿರ್ಮುರಙ್ಗ್ಯಾದಿಃ; ಮುರುಙ್ಗ್ಯಾದಿರ್ವರುಣಾದ್ಯನ್ತರ್ಗಣಃ “ಮಧುಶಿಗ್ರುಸ್ತರ್ಕಾರೀ ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀ” (ಸೂ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದಿಕಃ| ಕಷಾಯ ಇತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾರ್ಶಃಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾರ್ಶಃಸು ಸುರಸಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯೇ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಸುರಸಾದಿಃ “ಸುರಸಾ ಶ್ವೇತಸುರಸಾ” (ಸೂ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದಿಃ| ಉಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಾಸೂತ್ರಮುಪದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಉಪದ್ರವಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ಚೋಪದ್ರವಾ ಗುಲ್ಮಾದಯೋ ಜ್ವರಾದಯಶ್ಚ ತಾನಾತ್ಮೀಯೇನೌಷಧೇನ ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾತ್||೯||
Adhikarana ೭ (೧೦) · Śloka ೧೦
ಪರಂ ಚ ಯತ್ನಮಾಸ್ಥಾಯ ಗುದೇ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರಾಣ್ಯವಚಾರಯೇತ್, ತದ್ವಿಭ್ರಮಾದ್ಧಿ ಷಾಣ್ಢ್ಯಶೋಫದಾಹಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಟೋಪಾನಾಹಾತೀಸಾರಪ್ರವಾಹಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಮರಣಂ ವಾ ||೧೦||
View original
परं च यत्नमास्थाय गुदे क्षाराग्निशस्त्राण्यवचारयेत्, तद्विभ्रमाद्धि षाण्ढ्यशोफदाहमदमूर्च्छाटोपानाहातीसारप्रवाहणानि भवन्ति मरणं वा ||१०||
Hide commentary
ಇದಾನೀಂ ಕ್ಷಾರಾದೀನಾಮತಿತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಿಯೋಗಾತ್ತೇಷಾಂ ದುರ್ಯೋಗೇ ಬಹುತರಾನರ್ಥಕರತ್ವಾತ್ ಸುಯೋಗೈಕಹೇತುಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪರಂ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಮ್ ಉತ್ತಮಮ್||೧೦||
Adhikarana ೮ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಯನ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಯನ್ತ್ರಂ ಲೌಹಂ ದಾನ್ತಂ ಶಾರ್ಙ್ಗಂ ವಾರ್ಕ್ಷಂ ವಾ ಗೋಸ್ತನಾಕಾರಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಾಯತಂ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಂ ಪುಂಸಾಂ, ಷಡಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಂ ನಾರೀಣಾಂ ತಲಾಯತಂ; ತದ್ ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಂ ದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್, ಏಕಛಿದ್ರಂ ತು ಕರ್ಮಣಿ; ಏಕದ್ವಾರೇ ಹಿ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನೀನಾಮತಿಕ್ರಮೋ ನ ಭವತಿ; ಛಿದ್ರಪ್ರಮಾಣಂ ತು ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತಮಙ್ಗುಷ್ಠೋದರಪರಿಣಾಹಂ, ಯದಙ್ಗುಲಮವಶಿಷ್ಟಂ ತಸ್ಯಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾದಧಸ್ತಾದರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಿತೋಪರಿವೃತ್ತಕರ್ಣಿಕಮ್; ಏಷ ಯನ್ತ್ರಾಕೃತಿಸಮಾಸಃ ||೧೧||
View original
अत ऊर्ध्वं यन्त्रप्रमाणमुपदेक्ष्यामः- तत्र यन्त्रं लौहं दान्तं शार्ङ्गं वार्क्षं वा गोस्तनाकारं चतुरङ्गुलायतं पञ्चाङ्गुलपरिणाहं पुंसां, षडङ्गुलपरिणाहं नारीणां तलायतं; तद् द्विच्छिद्रं दर्शनार्थम्, एकछिद्रं तु कर्मणि; एकद्वारे हि शस्त्रक्षाराग्नीनामतिक्रमो न भवति; छिद्रप्रमाणं तु त्र्यङ्गुलायतमङ्गुष्ठोदरपरिणाहं, यदङ्गुलमवशिष्टं तस्यार्धाङ्गुलादधस्तादर्धाङ्गुलोच्छ्रितोपरिवृत्तकर्णिकम्; एष यन्त्राकृतिसमासः ||११||
Hide commentary
ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಲೌಹಂ ಸುವರ್ಣರೂಪ್ಯಾದಿಲೋಹಮಯಮ್| ದಾನ್ತಂ ಹಸ್ತ್ಯಾದಿದನ್ತಮಯಮ್| ಶಾರ್ಙ್ಗಂ ಮಹಿಷಾದಿಶೃಙ್ಗಮಯಮ್| ವಾರ್ಕ್ಷಂ ವೃಕ್ಷಮಯಂ; ವೃಕ್ಷಾಃ ಸಾರವೃಕ್ಷಾಃ ಶಿಂಶಪಾದಯಃ| ಆಯತಂ ದೀರ್ಘಮ್| ಪರಿಣಾಹೋ ವರ್ತುಲತಾ| ತಲಾಯತಮಿತಿ ತಲಂ ಸ್ವಹಸ್ತತಲಮ್| ಕೇಚಿದತ್ರ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಪೃಥಗ್ಯನ್ತ್ರಾಭಿಧಾನಗ್ರನ್ಥಮಪಠಿತ್ವಾ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಸ್ತುಲ್ಯಮೇವ ಯನ್ತ್ರಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಅನ್ಯೇ ‘ತಲಾಯತಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ತದಾಯತಂ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ- ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋರ್ಯನ್ತ್ರವರ್ತುಲತ್ವೇ ಭೇದಃ, ದೈರ್ಧ್ಯೇ ತು ತದಾಯತಂ ಪುರುಷಯನ್ತ್ರಾಯತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಿತೋಪರಿವೃತ್ತಕರ್ಣಿಕಮಿತಿ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಾಯೇ ಉಪರಿ ವೃತ್ತಾ ಕರ್ಣಿಕಾ ಯಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಅಪವೃತ್ತಕರ್ಣಿಕಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಅಪಕೃಷ್ಟಾ ವೃತ್ತಕರ್ಣಿಕಾ ಯಸ್ಯೇತಿ; ತತ್ರಾಪ್ಯುತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಸಮಾಸಃ, ಅರ್ಥೋಽಪಿ ಸ ಏವ| ಯನ್ತ್ರಾಕೃತಿಸಮಾಸ ಇತಿ ಯನ್ತ್ರಾಕಾರಸಙ್ಕ್ಷೇಪ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ವಿಸ್ತರಸ್ತು ನಾನಾಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತಾರ್ಶಃಸ್ರೋತಃಪ್ರಮಾಣಾಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಕಾರಪ್ರಮಾಣಚ್ಛಿದ್ರೈರೇವೇತಿ||೧೧||
Adhikarana ೯ (೧೨) · Śloka ೧೨
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮರ್ಶಸಾಮಾಲೇಪಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಯುಕ್ತಂ ಹರಿದ್ರಾಚೂರ್ಣಮಾಲೇಪಃ ಪ್ರಥಮಃ, ಕುಕ್ಕುಟಪುರೀಷಗುಞ್ಜಾಹರಿದ್ರಾಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಮಿತಿ ಗೋಮೂತ್ರಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟೋ ದ್ವಿತೀಯಃ, ದನ್ತೀಚಿತ್ರಕಸುವರ್ಚಿಕಾಲಾಙ್ಗಲೀಕಲ್ಕೋ ವಾ ಗೋಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟಸ್ತೃತೀಯಃ, ಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಕುಷ್ಠಶಿರೀಷಫಲಕಲ್ಕಃ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೋಽರ್ಕಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೋ ವಾ ಚತುರ್ಥಃ, ಕಾಸೀಸಹರಿತಾಲಸೈನ್ಧವಾಶ್ವಮಾರಕವಿಡಙ್ಗಪೂತೀಕಕೃತವೇಧನಜಮ್ಬ್ವರ್ಕೋತ್ತಮಾರಣೀದನ್ತೀಚಿತ್ರಕಾಲರ್ಕಸ್ನುಹೀಪಯಃಸು ತೈಲಂ ವಿಪಕ್ವಮಭ್ಯಞ್ಜನೇನಾರ್ಶಃ ಶಾತಯತಿ ||೧೨||
View original
अत ऊर्ध्वमर्शसामालेपान् वक्ष्यामः- स्नुहीक्षीरयुक्तं हरिद्राचूर्णमालेपः प्रथमः, कुक्कुटपुरीषगुञ्जाहरिद्रापिप्पलीचूर्णमिति गोमूत्रपित्तपिष्टो द्वितीयः, दन्तीचित्रकसुवर्चिकालाङ्गलीकल्को वा गोपित्तपिष्टस्तृतीयः, पिप्पलीसैन्धवकुष्ठशिरीषफलकल्कः स्नुहीक्षीरपिष्टोऽर्कक्षीरपिष्टो वा चतुर्थः, कासीसहरितालसैन्धवाश्वमारकविडङ्गपूतीककृतवेधनजम्ब्वर्कोत्तमारणीदन्तीचित्रकालर्कस्नुहीपयःसु तैलं विपक्वमभ्यञ्जनेनार्शः शातयति ||१२||
Hide commentary
ಆಲೇಪಯೋಗೇಷು ಪ್ರಥಮಾದಿವಚನಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇವ ಯೋಗಾನಾಂ ಮಹಾಬಲತ್ವಸೂಚನಾರ್ಥಮ್, ಉತ್ತರೋತ್ತರಬಲೀಯಸ್ತ್ವೇನ ಪ್ರಯೋಗಕಾಲಾವಧಾರಣಾರ್ಥಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ಗೋಮೂತ್ರಪಿತ್ತಪಿಷ್ಟೋ ಗೋಮೂತ್ರಗೋಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪಿಷ್ಟಃ| ಕೃತವೇಧನಃ ಕೋಶಾತಕೀ| ಜಮ್ಬೂಃ ಭೂಮಿಜಮ್ಬೂಃ| ಉತ್ತಮಾರಣೀ ಯೋಧಾಮಲ್ಲೀ | ಅರ್ಕೋಽರ್ಕಕ್ಷೀರಮ್| ಅಲರ್ಕಃ ಮನ್ದಾರಃ||೧೨||
Adhikarana ೧೦ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಭೇಷಜಸಾಧ್ಯೇಷ್ವದೃಶ್ಯೇಷ್ವರ್ಶಃಸು ಯೋಗಾನ್ ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರ್ಗುಡಹರೀತಕೀಮಾಸೇವೇತ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಗೋಮೂತ್ರದ್ರೋಣಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಹರೀತಕೀಶತಂ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರ್ಯಥಾಬಲಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ, ಅಪಾಮಾರ್ಗಮೂಲಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ ಸಕ್ಷೌದ್ರಮಹರಹಃ, ಶತಾವರೀಮೂಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ, ಚಿತ್ರಕಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸೀಧುಂ ಪರಾರ್ಧ್ಯಂ, ಭಲ್ಲಾತಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸಕ್ತುಮನ್ಥಮಲವಣಂ ತಕ್ರೇಣ, ಕಲಶೇ ವಾಽನ್ತಶ್ಚಿತ್ರಕಮೂಲಕಲ್ಕಾವಲಿಪ್ತೇ ನಿಷಿಕ್ತಂ ತಕ್ರಮಮ್ಲಮನಮ್ಲಂ ವಾ ಪಾನಭೋಜನೇಷೂಪಯುಞ್ಜೀತ, ಏಷ ಏವ ಭಾರ್ಗ್ಯಾಸ್ಫೋತಾಯವಾನ್ಯಾಮಲಕಗುಡೂಚೀಷು ತಕ್ರಕಲ್ಪಃ, ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕವಿಡಙ್ಗಶುಣ್ಠೀಹರೀತಕೀಷು ಚ ಪೂರ್ವವದೇವ, ನಿರನ್ನೋ ವಾ ತಕ್ರಮಹರಹರ್ಮಾಸಮುಪಸೇವೇತ, ಶೃಙ್ಗವೇರಪುನರ್ನವಾಚಿತ್ರಕಕಷಾಯಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಃ, ಕುಟಜಮೂಲತ್ವಕ್ಫಾಣಿತಂ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ, ಮಹಾವಾತವ್ಯಾಧ್ಯುಕ್ತಂ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಚೂರ್ಣಮುಪಸೇವೇತ ತಕ್ರಾಹಾರಃ ಕ್ಷೀರಾಹಾರೋ ವಾ, ಕ್ಷಾರಲವಣಾಂಶ್ಚಿತ್ರಕಮೂಲಕ್ಷಾರೋದಕಸಿದ್ಧಾನ್ ವಾ ಕುಲ್ಮಾಷಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್, ಚಿತ್ರಕಮೂಲಕ್ಷಾರೋದಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಃ ಪಲಾಶತರೂಕ್ಷಾರಸಿದ್ಧಂ ವಾ, ಪಲಾಶತರೂಕ್ಷಾರಸಿದ್ಧಾನ್ ವಾ ಕುಲ್ಮಾಷಾನ್, ಪಾಟಲಾಪಾಮಾರ್ಗಬೃಹತೀಪಲಾಶಕ್ಷಾರಂ ವಾ ಪರಿಸ್ನುತಮಹರಹರ್ಘೃತಸಂಸೃಷ್ಟಂ, ಕುಟಜಬನ್ದಾಕಮೂಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ತಕ್ರೇಣ, ಚಿತ್ರಕಪೂತೀಕನಾಗರಕಲ್ಕಂ ವಾ ಪೂತೀಕಕ್ಷಾರೇಣ, ಕ್ಷಾರೋದಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ, ಕೃಷ್ಣತಿಲಪ್ರಸೃತಂ ಪ್ರಕುಞ್ಚಂ ವಾ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರುಪಸೇವೇತ ಶೀತೋದಕಾನುಪಾನಮ್; ಏಭಿರಭಿವರ್ಧತೇಽಗ್ನಿರರ್ಶಾಂಸಿ ಚೋಪಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ||೧೩||
View original
अत ऊर्ध्वं भेषजसाध्येष्वदृश्येष्वर्शःसु योगान् यापनार्थं वक्ष्यामः- प्रातः प्रातर्गुडहरीतकीमासेवेत, ब्रह्मचारी गोमूत्रद्रोणसिद्धं वा हरीतकीशतं प्रातः प्रातर्यथाबलं क्षौद्रेण, अपामार्गमूलं वा तण्डुलोदकेन सक्षौद्रमहरहः, शतावरीमूलकल्कं वा क्षीरेण, चित्रकचूर्णयुक्तं वा सीधुं परार्ध्यं, भल्लातचूर्णयुक्तं वा सक्तुमन्थमलवणं तक्रेण, कलशे वाऽन्तश्चित्रकमूलकल्कावलिप्ते निषिक्तं तक्रमम्लमनम्लं वा पानभोजनेषूपयुञ्जीत, एष एव भार्ग्यास्फोतायवान्यामलकगुडूचीषु तक्रकल्पः, पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकविडङ्गशुण्ठीहरीतकीषु च पूर्ववदेव, निरन्नो वा तक्रमहरहर्मासमुपसेवेत, शृङ्गवेरपुनर्नवाचित्रककषायसिद्धं वा पयः, कुटजमूलत्वक्फाणितं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं क्षौद्रेण, महावातव्याध्युक्तं हिङ्ग्वादिचूर्णमुपसेवेत तक्राहारः क्षीराहारो वा, क्षारलवणांश्चित्रकमूलक्षारोदकसिद्धान् वा कुल्माषान् भक्षयेत्, चित्रकमूलक्षारोदकसिद्धं वा पयः पलाशतरूक्षारसिद्धं वा, पलाशतरूक्षारसिद्धान् वा कुल्माषान्, पाटलापामार्गबृहतीपलाशक्षारं वा परिस्नुतमहरहर्घृतसंसृष्टं, कुटजबन्दाकमूलकल्कं वा तक्रेण, चित्रकपूतीकनागरकल्कं वा पूतीकक्षारेण, क्षारोदकसिद्धं वा सर्पिः पिप्पल्यादिप्रतीवापं, कृष्णतिलप्रसृतं प्रकुञ्चं वा प्रातः प्रातरुपसेवेत शीतोदकानुपानम्; एभिरभिवर्धतेऽग्निरर्शांसि चोपशाम्यन्ति ||१३||
Hide commentary
ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹರೀತಕ್ಯಾದಿಯುತೋ ಗುಡೋಽಪ್ಯಗ್ನಿದೀಪನಃ, ಸಂಯೋಗಶಕ್ತಿತ್ವಾತ್| ಉಕ್ತಂ ಚ- “ಗುಡಃ ಕರ್ತಾಽಗ್ನಿಸಾದಸ್ಯ, ಸಹ ನ ತ್ವಭಯಾದಿಭಿಃ | ಕುಷ್ಠಂ ತತ್ಕಾರ್ಯಪಿ ತಿಲೋ ಹನ್ತಿ ಭಲ್ಲಾತಕೈಃ ಸಹ” ಇತಿ| ಭಲ್ಲಾತಕಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಂ ಚೇತ್ಯಾದಿಯೋಗಂ ಯಾವದಾಸೇವೇತೇತಿ ಕ್ರಿಯಾಽಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀತ್ಯಾದಿ| ಗೋಮೂತ್ರಹರೀತಕೀ ಗಾಢವಿಟ್ಕಸ್ಯ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ| ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಯೋಗಸ್ಯ ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್| ಅಪಾಮಾರ್ಗಮೂಲಯೋಗಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾರ್ಶಸಿ, ಗಯದಾಸಸ್ತು ಕಫಾನುಬದ್ಧರಕ್ತಜೇಷು| ಶತಾವರೀಮೂಲಕಲ್ಕಂ ವಾತಪಿತ್ತಾನುಬದ್ಧರಕ್ತಜೇಷು| ಚಿತ್ರಕೇತ್ಯಾದಿ| ಸೀಧುಂ ಶಸ್ಯಕಂ, ಪರಾರ್ಧ್ಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ಚೂರ್ಣಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮ್| ಏತಚ್ಚ ಕಫಮನ್ದಾಗ್ನೌ ಬದ್ಧಪುರೀಷೇ ವಾ| ಭಲ್ಲಾತಕೇತ್ಯಾದಿ| ಭಲ್ಲಾತಕಚೂರ್ಣಂ ಷಡಙ್ಗಾದಿವದಾಹರತ್ವೇನ ಕರ್ಷಮಾತ್ರಂ, ಭಲ್ಲಾತಕಚೂರ್ಣಾದ್ಯವಸಕ್ತವಸ್ತು ಷೋಡಶಗುಣಾ ಏವ, ತಕ್ರಪ್ರಮಾಣಂ ಪುನರತ್ರ ಯಾವತಾ ನಾತ್ಯಚ್ಛಂ ನಾತಿಸಾನ್ದ್ರಂ ಚೇತಿ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಃ| ಪುನರತ್ರ ಚತುರ್ಥಾಂಶಂ ಭಲ್ಲಾತಕಚೂರ್ಣಮಿಚ್ಛತಿ; ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ| ತಕ್ರಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಪರಾರ್ಶೋಹರತಕ್ರಪ್ರಯೋಗಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಲಶೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಸ್ಫೋತಾ ಸಾರಿವಾ| ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ನಿರನ್ನಃ ಅನ್ನವರ್ಜಮ್| ಏತೇ ಚ ತಕ್ರಪ್ರಯೋಗಾಃ ಕಫವಾತಜೇಷು ಶುಷ್ಕಾರ್ಶಃಸು| ಶುಷ್ಕಾರ್ಶಸಾಂ ವಾತಕಫಜಾನಾಮನ್ನಪಾನೇ ತಕ್ರಂ ನಿರ್ದಿಶ್ಯ, ಆರ್ದ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಾನಾಮನ್ನಪಾನೇ ಗೋರಸಮೇವ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶೃಙ್ಗವೇರೇತ್ಯಾದಿ| ಔಷಧಶೃತಕ್ಷೀರಪಾನಪಕ್ಷೇ “ದ್ರವ್ಯಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾತ್ತೋಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಃ(ಷಂ) ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕ್ಷೀರಪಾಕೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ”- ಇತಿ ನ್ಯಾಯೇನ, ತೃಷ್ಣಾಪನಯನಪಾನಪಕ್ಷೇ ತು ಷಡಙ್ಗಕಲ್ಪನಯಾ ಕರ್ಷಮಾತ್ರೇಣೈವ| ‘ಶೃಙ್ಗವೇರಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದ್ಯನ್ತರ್ಗತಾಃ ಶೃಙ್ಗವೇರಾದಿಃ; ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾರವಾಚ್ಯತ್ರಾದಿಶಬ್ದಃ| ಅಯಂ ಯೋಗಃ ಕಫವಾತಾನುಬನ್ಧರಕ್ತಜೇಷು| ಕುಟಜೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಟಜತ್ವಚಾಂ ಶತಪಲಫಾಣಿತೇ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಷಟ್ಪಲಂ, ಕ್ಷೌದ್ರಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಪ್ರಯೋಗಕಾಲೇ ಯಾವತಾಽವಲೇಹಃ ಸ್ಯಾತ್| ಕುಟಜಫಾಣಿತಂ ತು ಕಫಪಿತ್ತಾನುಬದ್ಧರಕ್ತಜೇಷು| ಹಿಙ್ಗ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಕಂ ವಾತಕಫಜೇಷು, ತಕ್ರಾಹಾರೋ ವಾತಕಫಾನುಬದ್ಧರಕ್ತಜೇಷು, ವಾತಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಜೇಷು ಕ್ಷೀರಾಹಾರಃ| ಕ್ಷಾರೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಲ್ಮಾಷಾ ಯವೌದನಃ| ಚಿತ್ರಕಮೂಲಸ್ಯಾಪಿ ಷಡಙ್ಗೋದಕಕಲ್ಪೇನ ಕಷಾಯಃ| ತಾನೇವ ಯವಕ್ಷಾರೇಣ ಲವಣಾನ್ ಲವಣೀಕೃತಾನ್| ಚಿತ್ರಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ಪಲಾಶಕ್ಷಾರಪ್ರಮಾಣಸ್ಯ ತದುದಕಪ್ರಮಾಣಸ್ಯ ಚ ಷಡಙ್ಗೋದ್ದೇಶತಃ ಸಿದ್ಧಿಃ| ಪಾಟಲೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾಟಲಾದಿಕ್ಷಾರಪಲಂ ತ್ರಿಕರ್ಷಮರ್ಧಪಲಂ ವಾ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಪೇನ ಕ್ವಥಿತಮರ್ಧಾವಶೇಷಿತಂ ಸುಪರಿಸ್ರುತಂ ಸಘೃತಕರ್ಷಂ ಪೇಯಂ; ಜೀರ್ಣೇ ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಸಮಘೃತಕ್ಷೀರಂ ಮಧುರರಸಮೇವಾನ್ನಂ ಭೋಜ್ಯಮ್, ಓಜೋಭ್ರಂಶಭಯಾತ್| ಕುಟಜೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಟಜಮೂಲಬನ್ದಾಕಯೋಃ ಪಲಂ ತ್ರಿಕರ್ಷಮರ್ಧಪಲಂ ವಾ ತಕ್ರಪಲದ್ವಯೇನ| ಘೃತಕ್ಷೀರಮಧುರರಸಭೋಜನಶ್ಚಿತ್ರಕಾದಿಕಲ್ಕಂ ಪೂತೀಕಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷಾರೋದಕಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಪೂತೀಕಕ್ಷಾರೋದಕಾಢಕಸಿದ್ಧಂ ಪಾಟಲಾಕ್ಷಾರೋದಕಾಢಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪಾನಕಾಲೇ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಪಾದಪ್ರಕ್ಷೇಪಂ ಪೇಯಮ್| ಭೋಜನಮತ್ರಾಪಿ ಸಘೃತಕ್ಷೀರಮಧುರರಸಂ, ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಖರತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾತ್| ಏತಚ್ಚ ವಾತಜೇಷು ರೂಕ್ಷಕೋಷ್ಠೇಷು ಚಾವಸನ್ನಾನಲೇಷು||೧೩||
Adhikarana ೧೧ (೧೪) · Śloka ೧೪
ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೀದನ್ತೀಚಿತ್ರಕಪಥ್ಯಾನಾಂ ತುಲಾಮಾಹೃತ್ಯ ಜಲಚತುರ್ದ್ರೋಣೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್, ತತಃ ಪಾದಾವಶಿಷ್ಟಂ ಕಷಾಯಮಾದಾಯ ಸುಶೀತಂ ಗುಡತುಲಯಾ ಸಹೋನ್ಮಿಶ್ರ್ಯ ಘೃತಭಾಜನೇ ನಿಃಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮಾಸಮುಪೇಕ್ಷೇತ ಯವಪಲ್ಲೇ, ತತಃ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರ್ಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇತ, ತೇನಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಪಾಣ್ಡುರೋಗೋದಾವರ್ತಾರೋಚಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ ದೀಪ್ತಶ್ಚಾಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ||೧೪||
View original
द्विपञ्चमूलीदन्तीचित्रकपथ्यानां तुलामाहृत्य जलचतुर्द्रोणे विपाचयेत्, ततः पादावशिष्टं कषायमादाय सुशीतं गुडतुलया सहोन्मिश्र्य घृतभाजने निःक्षिप्य मासमुपेक्षेत यवपल्ले, ततः प्रातः प्रातर्मात्रां पाययेत, तेनार्शोग्रहणीदोषपाण्डुरोगोदावर्तारोचका न भवन्ति दीप्तश्चाग्निर्भवति ||१४||
Hide commentary
ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೀತ್ಯಾದಿ| ಏಷಾಂ ಸಮಭಾಗಾನಾಂ ತುಲಾಂ ಪಲಶತಮ್| ಅಸ್ಮಿನ್ನರಿಷ್ಟೇ ಧಾತಕೀಪೂಷ್ಪಾಣಿ ಪಲದ್ವಯಂ ತ್ರಯಂ ವಾಽನುಕ್ತಾನ್ಯಪ್ಯಧಿವಾಸನಾರ್ಥಂ ವೃದ್ಧಾ ಆಮನನ್ತಿ| ತುಲಾಂ ತುಲಾಮಿತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತುಲಾಂ ಪಲಶತಂ; ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ| ಯವಪಲ್ಲೇ ಯವರಾಶಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಚಾಸ್ಯ ‘ದನ್ತ್ಯರಿಷ್ಟ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ||೧೪||
Adhikarana ೧೨ (೧೫) · Śloka ೧೫
ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚವಿಡಙ್ಗೈಲವಾಲುಕಲೋಧ್ರಾಣಾಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪಲೇ, ಇನ್ದ್ರವಾರುಣ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ, ಕಪಿತ್ಥಮಧ್ಯಸ್ಯ ದಶ, ಪಥ್ಯಾಫಲಾನಾಮರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಃ, ಪ್ರಸ್ಥೋ ಧಾತ್ರೀಫಲಾನಾಂ, ಏತದೈಕಧ್ಯಂ ಜಲಚತುರ್ದ್ರೋಣೇ ವಿಪಾಚ್ಯ, ಪಾದಾವಶೇಷಂ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ, ಸುಶೀತಂ ಗುಡತುಲಾದ್ವಯೇನೋನ್ಮಿಶ್ರ್ಯ, ಘೃತಭಾಜನೇ ನಿಃಕ್ಷಿಪ್ಯ, ಪಕ್ಷಮುಪೇಕ್ಷೇತ ಯವಪಲ್ಲೇ; ತತಃ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರ್ಯಥಾಬಲಮುಪಯುಞ್ಜೀತ |
ಏಷ ಖಲ್ವರಿಷ್ಟಃ ಪ್ಲೀಹಾಗ್ನಿಷಙ್ಗಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಶೋಫಕುಷ್ಠಗುಲ್ಮೋದರಕೃಮಿಹರೋ ಬಲವರ್ಣಕರಶ್ಚೇತಿ ||೧೫||
View original
पिप्पलीमरिचविडङ्गैलवालुकलोध्राणां द्वे द्वे पले, इन्द्रवारुण्याः पञ्च पलानि, कपित्थमध्यस्य दश, पथ्याफलानामर्धप्रस्थः, प्रस्थो धात्रीफलानां, एतदैकध्यं जलचतुर्द्रोणे विपाच्य, पादावशेषं परिस्राव्य, सुशीतं गुडतुलाद्वयेनोन्मिश्र्य, घृतभाजने निःक्षिप्य, पक्षमुपेक्षेत यवपल्ले; ततः प्रातः प्रातर्यथाबलमुपयुञ्जीत |
एष खल्वरिष्टः प्लीहाग्निषङ्गार्शोग्रहणीहृत्पाण्डुरोगशोफकुष्ठगुल्मोदरकृमिहरो बलवर्णकरश्चेति ||१५||
Hide commentary
ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ಇನ್ದ್ರವಾರುಣ್ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತೇಽಪಿ ಪಲಪಞ್ಚಕೇ ಕಟುಕತ್ವಪರಿಹಾರಾಯಾರ್ಧಂ ಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾಃ| ಚರಕೇಽಪ್ಯಯಂ ಪಠ್ಯತೇಽಭಯಾರಿಷ್ಟಃ||೧೫||
Adhikarana ೧೩ (೧೬) · Śloka ೧೬
ತತ್ರ, ವಾತಪ್ರಾಯೇಷು ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಮಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ, ಪಿತ್ತಜೇಷು ವಿರೇಚನಮ್, ಏವಂ ರಕ್ತಜೇಷು ಸಂಶಮನಂ, ಕಫಜೇಷು ಶೃಙ್ಗವೇರಕುಲತ್ಥೋಪಯೋಗಃ, ಸರ್ವದೋಷಹರಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಸರ್ವಜೇಷು, ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಿಸಿದ್ಧಂ ಚ ಪಯಃ ಸರ್ವೇಷ್ವಿತಿ ||೧೬||
View original
तत्र, वातप्रायेषु स्नेहस्वेदवमनविरेचनास्थापनानुवासनमप्रतिषिद्धं, पित्तजेषु विरेचनम्, एवं रक्तजेषु संशमनं, कफजेषु शृङ्गवेरकुलत्थोपयोगः, सर्वदोषहरं यथोक्तं सर्वजेषु, यथास्वौषधिसिद्धं च पयः सर्वेष्विति ||१६||
Hide commentary
ಅಚಿರೋತ್ಪನ್ನಾನಾಮಲ್ಪದೋಷಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಸಾಧನಾರ್ಥಮದೃಶ್ಯಾನಾಂ ಯಾಪ್ಯಾನಾಂ ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ಚ ಸ್ನೇಹಾದಿಕರ್ಮಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾರ್ಶಃಸು ವಮನಸ್ಯ ನಿಷಿದ್ಧಸ್ಯಾಪಿ ಕಫಪ್ರಸೇಕಾದಿಷ್ವವಸ್ಥಾಸು ಕರ್ತವ್ಯತಾಪ್ರಸಙ್ಗಃ| ಕೇಚಿದ್ವಾತಪ್ರಾಯೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಗ್ರನ್ಥಮನಾರ್ಷಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ, ಗಯದಾಸವ್ಯಾಖ್ಯಾತತ್ವಾನ್ಮಯಾಽಪಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ| ಪಿತ್ತಜೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಮಿತಿ ವಿರೇಚನಮ್| ನ ವಾಮಯತಿ ನಾಪಿ ವಿರೇಚಯತಿ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಸಹೈಕೀಭೂಯ ತತ್ಸ್ಥಮೇವ ವ್ಯಾಧಿಂ ಶಮಯೇತ್ತತ್ ಸಂಶಮನಮ್||೧೬||
Adhikarana ೧೪ (೧೭) · Śloka ೧೭
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಭಲ್ಲಾತಕವಿಧಾನಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಭಲ್ಲಾತಕಾನಿ ಪರಿಪಕ್ವಾನ್ಯನುಪಹತಾನ್ಯಾಹೃತ್ಯ ತತ ಏಕಮಾದಾಯ ದ್ವಿಧಾ ತ್ರಿಧಾ ಚತುರ್ಧಾ ವಾ ಛೇದಯಿತ್ವಾ ಕಷಾಯಕಲ್ಪೇನ ವಿಪಾಚ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಷಾಯಸ್ಯ ಶುಕ್ತಿಮನುಷ್ಣಾಂ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತತಾಲುಜಿಹ್ವೌಷ್ಠಃ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರುಪಸೇವೇತ, ತತೋಽಪರಾಹ್ಣೇ ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿರೋದನ ಇತ್ಯಾಹಾರಃ; ಏವಮೇಕೈಕಂ ವರ್ಧಯೇದ್ಯಾವತ್ ಪಞ್ಚತಿ, ತತಃ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾಭಿವರ್ಧಯೇದ್ಯಾವತ್ ಸಪ್ತತಿರಿತಿ, ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚ ಸಪ್ತತಿಮಪಕರ್ಷಯೇದ್ಭೂಯಃ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಯಾವತ್ ಪಞ್ಚೇತಿ, ಪಞ್ಚಭ್ಯಸ್ತ್ವೇಕೈಕಂ ಯಾವದೇಕಮಿತಿ |
ಏವಂ ಭಲ್ಲಾತಕಸಹಸ್ರಮುಪಯುಜ್ಯ ಸರ್ವಕುಷ್ಠಾರ್ಶೋಭಿರ್ವಿಮುಕ್ತೋ ಬಲವಾನರೋಗಃ ಶತಾಯುರ್ಭವತಿ ||೧೭||
View original
अत ऊर्ध्वं भल्लातकविधानमुपदेक्ष्यामः- भल्लातकानि परिपक्वान्यनुपहतान्याहृत्य तत एकमादाय द्विधा त्रिधा चतुर्धा वा छेदयित्वा कषायकल्पेन विपाच्य तस्य कषायस्य शुक्तिमनुष्णां घृताभ्यक्ततालुजिह्वौष्ठः प्रातः प्रातरुपसेवेत, ततोऽपराह्णे क्षीरं सर्पिरोदन इत्याहारः; एवमेकैकं वर्धयेद्यावत् पञ्चति, ततः पञ्च पञ्चाभिवर्धयेद्यावत् सप्ततिरिति, प्राप्य च सप्ततिमपकर्षयेद्भूयः पञ्च पञ्च यावत् पञ्चेति, पञ्चभ्यस्त्वेकैकं यावदेकमिति |
एवं भल्लातकसहस्रमुपयुज्य सर्वकुष्ठार्शोभिर्विमुक्तो बलवानरोगः शतायुर्भवति ||१७||
Hide commentary
ಅಚಿರೋತ್ಪನ್ನಾನಾಮಲ್ಪದೋಷಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಚ ಸಾಧನಾರ್ಥಂ ಚಿರಜಾತಾನಾಮದೃಶ್ಯಾನಾಂ ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ವಿಶಿಷ್ಟಪ್ರಯೋಗಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಫಲಂ ಪರ್ಯಾಗತಮಿತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತತ್ವಾತ್ ಪರಿಪಕ್ವಾನ್ಯೇವ ಲಬ್ಧಾನಿ, ಭೂಮಿವಿಭಾಗೋಕ್ತೌಷಧದೋಷಪರಿಹಾರೇಣಾನುಪಹತಾನ್ಯಪಿ ಲಬ್ಧಾನಿ, ಪುನಸ್ತದ್ವಚನಂ ಪ್ರಯೋಗಸ್ಯ ಮಹಾಫಲತ್ವೇನ ಗೌರವೋತ್ಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ಕಷಾಯಸ್ಯ ಶುಕ್ತಿಮಿತಿ ಅತ್ರೈಕಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಶುಕ್ತಿಮಾನಂ, ಯಥಾ ಚಾತ್ರ ಭಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ಕ್ವಾಥ್ಯಾನಾಂ ಪರಿವೃದ್ಧಿಸ್ತಥಾ ಕ್ವಾಥೋದಕಸ್ಯಾಪಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವೃದ್ಧಿಃ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಾ| ಭಲ್ಲಾತಕಾನಿ ತದಸ್ಥೀನಿ ಪಕ್ವಾನಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾಚ್ಛುಚೌ ಶುಕ್ರೇ ವಾ ಮಾಸಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಯವಪಲ್ಲೇ ಮಾಷಪಲ್ಲೇ ವಾ ನಿಧಾಯ, ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೇ ಪೌಷೇ ವಾ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಏವಮುಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಸಪ್ತತಿಂ ಯಾವದುತ್ಕರ್ಷೇಣ ಭಲ್ಲಾತಕಸಹಸ್ರಂ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತಾ ದಿವಸೈಃ ಪೂರ್ಯತೇ, ಶತಂ ಯಾವದುತ್ಕರ್ಷೇಣ ಸಹಸ್ರದ್ವಯವಿಧಾನಂ ಸ್ಯಾತ್; ತತ್ರಾದ್ಯಂ ದಿನಚತುಷ್ಟಯಂ ಸಂಸ್ಕಾರಮಾತ್ರಜನಕತ್ವಾದನ್ತ್ಯಂ ಚ ಭಲ್ಲಾತಕಸಂಸ್ಕಾರಾಪಕರ್ಷಣತ್ವಾನ್ನ ವೃದ್ಧಾ ಭಿಷಜೋ ಗಣಯನ್ತಿ, ತತಃ ಸಹಸ್ರದ್ವಯಂ ಪೂರ್ಯತ ಏವ| ಏವಂ ಭಲ್ಲಾತಕಪ್ರಯೋಗಶ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಃ| ತತ್ರ ಶತಾನ್ತಃ ಶರೀರಬಲದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರವರಃ, ಸಪ್ತತ್ಯನ್ತೋ ಮಧ್ಯಮಃ, ತ್ರಿಂಶದನ್ತಃ ಪುನರಧಮಃ ಪ್ರಯೋಗಃ, ಏವಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾದ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ| ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ ಗೃಹೀತಾನ್ಯಾಪೂರ್ಣರಸಾನ್ಯನಾಮಯಾನಿ ಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥೀನಿ ಯವಪಲ್ಲೇ ಮಾಷಪಲ್ಲೇ ವಾ ಚತುರ್ಮಾಸಾವಸ್ಥಿತಾನಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತುಮಾರಮೇತ; ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತೋಪಸಂಸೃಷ್ಟಶರೀರಃ ಪ್ರಥಮಂ ದಶ ಭಲ್ಲಾತಕಾನಿ ಸಙ್ಕ್ಷುದ್ಯಾಷ್ಟಗುಣೇನ ಸಲಿಲೇನ ಕ್ವಾಥಂ ಕೃತ್ವಾಽಷ್ಟಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಸದುಗ್ಧಂ ಘೃತೇನಾನ್ತರ್ಮುಖಮಭ್ಯಜ್ಯ ಪಿಬೇತ್, ತಾನ್ಯೇಕೈಕಶೋ ಭಲ್ಲಾತಕೋತ್ಕರ್ಷೇಣ ತ್ರಿಂಶತ್ಕೃತ್ವಾ ಪುನರೇಕೈಕಮಪಕರ್ಷಯೇದ್ಯಾವದ್ದಶಭಲ್ಲಾತಕಪ್ರಯೋಗಃ; ನಾತಃ ಪರಮುತ್ಕರ್ಷಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಅನೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಸಹಸ್ರಭಲ್ಲಾತಕಪ್ರಯೋಗಃ ಪರಂ ನ ಘಟತೇ, ಯಥಾಽತ್ರ ಘಟತೇ ತಥಾವಿಧಃ ಪಾರಮ್ಪರ್ಯೋಪದೇಶೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ- ತ್ರಿಂಶದ್ರಾತ್ರೌ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ತ್ರಿಂಶತ್ಪ್ರಯೋಗಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ, ತತ ಏಕೈಕಮಪಕರ್ಷಯೇದ್ಯಾವದ್ದಶ, ಪುನರನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ದಿನೇ ದಶೇತಿ, ಏವಂ ಭಲ್ಲಾತಕಸಹಸ್ರಮುಪಯುಜ್ಯತ ಇತಿ ಘಟತೇ| ಸರ್ವಕುಷ್ಠಾರ್ಶೋಭಿರ್ವಿಮುಕ್ತ ಇತಿ ವಚನಂ ನ ಯಥಾರ್ಥವಚನಂ, ಕಾಕಣಕಸ್ಯ ಕುಷ್ಠಸ್ಯಾದಿಬಲಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ ಚ ಕುಷ್ಠಾನಾಂ ತಥಾ ತ್ರಿದೋಷಜಾನಾಂ ಚಾರ್ಶಸಾಂ ಸಹಜಾನಾಂ ಚಾಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್, ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಾನಾಮಪ್ಯರ್ಶಸಾಂ ಭಲ್ಲಾತಕಾವಿಷಯತ್ವಾತ್| ತುವರಕಭಲ್ಲಾತಕಯೋರ್ವಾರ್ಯುಷ್ಣಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ, ತತೋಽಲ್ಪಶೃತಶೀತಜಲಂ ಪೇಯಮ್||೧೭||
Adhikarana ೧೫ (೧೮) · Śloka ೧೮
ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನ ಭಲ್ಲಾತಕನಿಶ್ಚ್ಯುತಿತಂ ಸ್ನೇಹಮಾದಾಯ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಃ ಶುಕ್ತಿಮಾತ್ರಮುಪಯುಞ್ಜೀತ, ಜೀರ್ಣೇ ಪೂರ್ವವದಾಹಾರಃ ಫಲಪ್ರಕರ್ಷಶ್ಚ |
ಭಲ್ಲಾತಕಮಜ್ಜಭ್ಯೋ ವಾ ಸ್ನೇಹಮಾದಾಯಾಪಕೃಷ್ಟದೋಷಃ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಷ್ಟಭಕ್ತೋ ನಿವಾತಮಾಗಾರಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಯಥಾಬಲಂ ಪ್ರಸೃತಿಂ ಪ್ರಕುಞ್ಚಂ ವೋಪಯುಞ್ಜೀತ, ತಸ್ಮಿಞ್ಜೀರ್ಣೇ ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿರೋದನ ಇತ್ಯಾಹಾರಃ, ಏವಂ ಮಾಸಮುಪಯುಜ್ಯ ಮಾಸತ್ರಯಮಾದಿಷ್ಟಾಹಾರೋ ರಕ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಂ; ತತಃ ಸರ್ವೋಪತಾಪಾನಪಹೃತ್ಯ ವರ್ಣವಾನ್ ಬಲವಾಞ್ ಶ್ರವಣಗ್ರಹಣಧಾರಣಶಕ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ವರ್ಷಶತಾಯುರ್ಭವತಿ, ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಚ ಪ್ರಯೋಗೇ ವರ್ಷಶತಂ ವರ್ಷಶತಮಾಯುಷೋಽಭಿವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ, ಏವಂ ದಶಮಾಸಾನುಪಯುಜ್ಯ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಯುರ್ಭವತಿ ||೧೮||
View original
द्विव्रणीयोक्तेन विधानेन भल्लातकनिश्च्युतितं स्नेहमादाय प्रातः प्रातः शुक्तिमात्रमुपयुञ्जीत, जीर्णे पूर्ववदाहारः फलप्रकर्षश्च |
भल्लातकमज्जभ्यो वा स्नेहमादायापकृष्टदोषः प्रतिसंसृष्टभक्तो निवातमागारं प्रविश्य यथाबलं प्रसृतिं प्रकुञ्चं वोपयुञ्जीत, तस्मिञ्जीर्णे क्षीरं सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं मासमुपयुज्य मासत्रयमादिष्टाहारो रक्षेदात्मानं; ततः सर्वोपतापानपहृत्य वर्णवान् बलवाञ् श्रवणग्रहणधारणशक्तिसम्पन्नो वर्षशतायुर्भवति, मासे मासे च प्रयोगे वर्षशतं वर्षशतमायुषोऽभिवृद्धिर्भवति, एवं दशमासानुपयुज्य वर्षसहस्रायुर्भवति ||१८||
Hide commentary
ಭಲ್ಲಾತಕಪ್ರಯೋಗಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯತಿ- ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಸಂಸೃಷ್ಟಭಕ್ತ ಇತಿ ಯವಾಗ್ವಾದಿಕ್ರಮಭುಕ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದ್ವಾದಶಭಿರನ್ನಕಾಲೈಃ ಷಡ್ ದಿನಾನಿ, ವಿರೇಚನದಿವಸೇನ ಸಹ ಸಪ್ತ ದಿನಾನಿ ಚ, ತದುತ್ತರಂ ಭೋಜನಮಷ್ಟಮೇ; ತಸ್ಯಾಪೋಹೇ ಸಪ್ತ, ತದಾ ಸಪ್ತಮೇ ವಾಽಹನಿ ಭೋಜನಂ; ನವಮೇ ಪುನರಹನಿ ಭಲ್ಲಾತಕಮಜ್ಜಸ್ನೇಹಂ ಪಿಬೇತ್| ಯಥಾಬಲಮಿತಿ ಪುರುಷರೋಗಬಲಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಸೃತಿಂ ಪ್ರಕುಞ್ಚಂ ವಾಽಷ್ಟಭಾಗಮಧುಯುಕ್ತಂ ದ್ವಿಗುಣಘೃತಂ ಪೂರ್ವವದ್ಧೃತಾಭ್ಯಕ್ತತಾಲ್ವೋಷ್ಠಃ ಶೀತಂ ಪಿಬೇತ್; ಶೀತೋದಕಾದ್ಯುಪಚಾರಶ್ಚ| ಪ್ರಸೃತಿಃ ಪಲದ್ವಯಂ, ಪ್ರಕುಞ್ಚಃ ಪಲಮ್| ರಕ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಂ ‘ಕ್ರೋಧಾದಿಭ್ಯ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೧೮||
Adhikarana ೧೬ (೧೯-೨೦) · Śloka ೨೦
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಥಾ ಸರ್ವಾಣಿ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಹತಃ ಖದಿರಬೀಜಕೌ |
ತಥೈವಾರ್ಶಾಂಸಿ ಸರ್ವಾಣಿ ವೃಕ್ಷಕಾರುಷ್ಕರೌ ಹತಃ ||೧೯||
ಹರಿದ್ರಾಯಾಃ ಪ್ರಯೋಗೇಣ ಪ್ರಮೇಹಾ ಇವ ಷೋಡಶ |
ಕ್ಷಾರಾಗ್ನೀ ನಾತಿವರ್ತನ್ತೇ ತಥಾ ದೃಶ್ಯಾ ಗುದೋದ್ಭವಾಃ ||೨೦||
View original
भवन्ति चात्र- यथा सर्वाणि कुष्ठानि हतः खदिरबीजकौ |
तथैवार्शांसि सर्वाणि वृक्षकारुष्करौ हतः ||१९||
हरिद्रायाः प्रयोगेण प्रमेहा इव षोडश |
क्षाराग्नी नातिवर्तन्ते तथा दृश्या गुदोद्भवाः ||२०||
Hide commentary
ಪ್ರಭಾವವಿಭಾವಿತಂ ಖದಿರಾದೀನಾಂ ಕುಷ್ಠಾದಿಹರತ್ವಂ ಪುರಾತನಾಗಮನಿರ್ದಿಷ್ಟೈಃ ಶ್ಲೋಕೈರಾಹ- ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಕುಟಜಭಲ್ಲಾತಕಾಭ್ಯಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಷಯಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಶೋ ವಾತಾದಿದೋಷತ್ರಯಜನಿತಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ನಿವರ್ತನ್ತೇ| ತದ್ಯಥಾ- ವಾತಕಫಜಾನಿ ಭಲ್ಲಾತಕೇನ, ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಾನಿ ಕುಟಜೇನ| ಏವಮೇವಾಭಿಪ್ರೇತ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ, ನ ಪುನಃ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಸರ್ವದೋಷಜಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಸರ್ವಾಣೀತಿ| ಏವಂ ಕುಷ್ಠೇಷ್ವಪಿ ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನ ದಾರ್ಷ್ಟಾನ್ತಿಕಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಷೋಡಶ ಪ್ರಮೇಹಾ ವಾತಜಪ್ರಮೇಹಚತುಷ್ಟಯಂ ವಿಹಾಯ||೧೯-೨೦||
Adhikarana ೧೭ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಘೃತಾನಿ ದೀಪನೀಯಾನಿ ಲೇಹಾಯಸ್ಕೃತಯಃ ಸುರಾಃ |
ಆಸವಾಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ವೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಿಮ್ ||೨೧||
View original
घृतानि दीपनीयानि लेहायस्कृतयः सुराः |
आसवाश्च प्रयोक्तव्या वीक्ष्य दोषसमुच्छ्रितिम् ||२१||
Hide commentary
ಅನ್ಯದಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ದೋಷೋಚ್ಛ್ರಾಯಾಪೇಕ್ಷಯಾಹ- ಘೃತಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಲೇಹಾಃ ಕುಟಜಾವಲೇಹಾದಯಃ, ನವಾಯಸಾದಯೋಽಯಸ್ಕೃತಯೋ ಮಹಾಕುಷ್ಠಮಧುಮೇಹಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ| ಸುರಾ ನಾನಾವಿಧಾಃ ಪೈಷ್ಟಿಕಾದಿಭೇದೇನ ವಿರೇಚನಾಧ್ಯಾಯವಿಧಿವಿಧೇಯಾಃ| ಆಸವಾಶ್ಚ ನಾನಾವಿಧೌಷಧಕ್ವಾಥಗುಡಾದಿಕೃತಾ ಧಾತಕ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಾಧಿವಾಸಿತಾಃ| ‘ವೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಂ ಯಥಾಫಲಮ್’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಫಲಮುಕ್ತಮನತಿಕ್ರಮ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ ||೨೧||
Adhikarana ೧೮ (೨೨) · Śloka ೨೨
ವೇಗಾವರೋಧಸ್ತ್ರೀಪೃಷ್ಠಯಾನಾನ್ಯುತ್ಕುಟುಕಾಸನಮ್ |
ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಲಂ ಚಾನ್ನಮರ್ಶಃಸು ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೨೨||
View original
वेगावरोधस्त्रीपृष्ठयानान्युत्कुटुकासनम् |
यथास्वं दोषलं चान्नमर्शःसु परिवर्जयेत् ||२२||
Hide commentary
ವರ್ಜ್ಯಾನ್ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವೇಗಾವರೋಧೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದೀನಾಂ ಸ್ವಮಾರ್ಗೇಣ ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಭಿಮುಖೀಭಾವೋ ವೇಗಃ| ಉತ್ಕುಟುಕಾಸನಮುತ್ಕಟಿಕಸ್ಯ ಚಿರಾಸನಸ್ಥಿತಿಃ||೨೨||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೬
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थानेऽर्शश्चिकित्सितं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
Hide commentary
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||