Skip to content

௨௬. ஶூலபரிணாமஶூலாந்நத்ரவஶூலநிதாநம்

Adhikarana ஶூலஸ்ய ஸந்நிகஷ்டநிதாநம் (௧) · Śloka

அத ஶூலபரிணாமஶூலாந்நத்ரவஶூலநிதாநம் | தோஷைஃ பதக் ஸமஸ்தாமத்வந்த்வைஃ ஶூலோऽஷ்டதா பவேத் | ஸர்வேஷ்வேதேஷு ஶூலேஷு ப்ராயேண பவநஃ ப்ரபுஃ ||௧||

View original

अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஆமவாதேऽபி ஶூலஂ பவதீத்யதஸ்ததநந்தரஂ ஶூலநிதாநம்| ஜ்வராதிவத் ஶூலஸ்யாபி ப்ராகுத்பத்திரஸ்தி| யதாஹ ஹாரீதஃ– “அநங்கநாஶாய ஹரஸ்த்ரிஶூலஂ முமோச கோபாந்மகரத்வஜஶ்ச| தமாபதந்தஂ ஸஹஸா நிரீக்ஷ்ய பயார்திதோ விஷ்ணுதநுஂ ப்ரவிஷ்டஃ|| ஸ விஷ்ணுஹுங்காரவிமோஹிதாத்மா பபாத பூமௌ ப்ரதிதஃ ஸ ஶூலஃ| ஸ பஞ்சபூதாநுகதஂ ஶரீரஂ ப்ரதூஷயத்யஸ்ய ஹி பூர்வஸஷ்டிஃ||” இதி| ஏதேந ஶூலஸம்பவத்வாதஸ்ய ஶூலமிதி ஸஞ்ஜ்ஞா, ஶூலநிகாதவத்வேதநாஜநகத்வாச்ச| ததாஹ வத்தஸுஶ்ருதஃ– “ஶங்குஸ்போடநவத்தஸ்ய யஸ்மாத்தீவ்ரா ஹி வேதநா| ஶூலாஸக்தஸ்ய பவதி தஸ்மாச்சூலமிஹோச்யதே||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௨) இதி| கபபித்தாதிஶூலேஷ்வவஶ்யம்பாவீ வாயுரித்யாஹ– ஸர்வேஷ்வித்யாதி| ப்ரபுஃ கர்தா||௧||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஆமவாதே ச ஶூலஂ பவதி, அதஸ்ததநந்தரஂ ஶூலநிதாநமாஹ– தோஷைரித்யாதி| ஜ்வராதிவச்சூலஸ்யாபி ப்ராகுத்பத்திரஸ்தி| யதுக்தஂ ஹாரீதே– “அநங்கநாஶாய ஹரஸ்த்ரிஶூலஂ முமோச கோபாந்மகரத்வஜஶ்ச| தமாபதந்தஂ ஸஹஸா நிரீக்ஷ்ய பயார்திதோ விஷ்ணுதநுஂ ப்ரவிஷ்டஃ|| ஸ விஷ்ணுஹுங்காரவிமோஹிதாத்மா பபாத பூமௌ ப்ரதிதஃ ஸ ஶூலஃ| ஸ பஞ்சபூதாநுகதஂ ஶரீரஂ ப்ரதூஷயத்யஸ்ய ஹி பூர்வஸஷ்டிஃ||” இதி| ஸ ச தேஹிநாஂ ஶரீரஂ தூஷயத்யஸ்ய ஹி ப்ராகுத்பத்திரிதி| அத ஏவாஸ்ய ஶூலிஸம்பவத்வாத் ஶூல இதி ஸஞ்ஜ்ஞா, ஶூலநிகாத இவ வேதநாஜநகத்வாச்ச| யதாஹ வத்தஸுஶ்ருதஃ– “ஶங்குஸ்போடநவத்தஸ்ய யஸ்மாத்தீவ்ரா ச வேதநா| ஶூலாஸக்தஸ்ய பவதி தஸ்மாச்சூலமிஹோச்யதே||” இதி| ஸங்க்யாயாஂ ஸம்ப்ராப்தௌ ச கபபித்தாதிஶூலேஷ்வபி வாயோஃ ப்ராதாந்யமித்யத ஆஹ– ஸர்வேஷ்வித்யாதி| ப்ரபுஃ கர்தா||௧||

Adhikarana வாதிகஶூலஸ்ய நிதாநாதிபூர்வகஂ லக்ஷணம் (௨-௫) · Śloka

வ்யாயாமயாநாததிமைதுநாச்ச ப்ரஜாகராச்சீதஜலாதிபாநாத் | கலாயமுத்காடகிகோரதூஷாதத்யர்தரூக்ஷாத்யஶநாபிகாதாத் ||௨|| கஷாயதிக்தாதிவிரூடஜாந்நவிருத்தவல்லூரகஶுஷ்கஶாகாத் | விட்ஶுக்ரமூத்ராநிலவேகரோதாச்சோகோபவாஸாததிஹாஸ்யபாஷ்யாத் ||௩|| வாயுஃ ப்ரவத்தோ ஜநயேத்தி ஶூலஂ ஹத்பார்ஶ்வபஷ்டத்ரிகபஸ்திதேஶே | ஜீர்ணே ப்ரதோஷே ச கநாகமே ச ஶீதே ச கோபஂ ஸமுபைதி காடம் ||௪|| முஹுர்முஹுஶ்சோபஶமப்ரகோபீ விட்வாதஸஂஸ்தம்பநதோதபேதைஃ | ஸஂஸ்வேதநாப்யஞ்ஜநமர்தநாத்யைஃ ஸ்நிக்தோஷ்ணபோஜ்யைஶ்ச ஶமஂ ப்ரயாதி ||௫||

View original

व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् | कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात् ||२|| कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् | विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात् ||३|| वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे | जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम् ||४|| मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः | संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति ||५||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

வாதிகமாஹ– வ்யாயாமேத்யாதி| ஶீதஜலாதிபாநாத் ஶீதலஜலஸ்ய ப்ரபூதபாநாத்| ஆடகீ துவரீ, கோரதூஷஃ கோத்ரவஃ, விரூடஜாந்நமங்குரிததாந்யகதமந்நஂ, விருத்தஂ க்ஷீரமத்ஸ்யாதிகஂ, வல்லூரஂ ஶுஷ்கமாஂஸம்| யத்யபி ஸர்வைரேவ வாதகோபநைர்வாதஶூலஂ ஸ்யாத்ததாऽபி வ்யாயாமாதிபாடேநைதத்தர்ஶயதி– வ்யாயாமாதயோ யதா வாதஹேதவஸ்ததா ஶூலஹேதவோऽபீதி; தோஷவ்யாதிஹேதவ இத்யர்தஃ| ஏவஂ பித்தஶூலாதிஷு த்ரஷ்டவ்யம்| ஜீர்ணே இத்யாஹாரே| கநாகமே வர்ஷாஸு, மேகோதயே ச| முஹுர்முஹுருபஶமப்ரகோபௌ வாயோஶ்சலத்வேந||௨-௫||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

வாதிகமாஹ– வ்யாயாமேத்யாதி| வ்யாயாமோ மல்லயுத்தாதிஃ, யாநஂ துரகரதாதி, மைதுநஂ ஸ்த்ரீஸேவா, ப்ரஜாகரஂ ராத்ரௌ, ஏஷாமதியோகாத், ஶீதஜலஸ்ய ப்ரபூதபாநாத், கலாயஸ்த்ரிபுடஃ, ஆடகீ துவரீ, கோரதூஷஃ கோத்ரவஃ, அத்யர்தரூக்ஷத்ரவ்யஸேவா, அத்யஶநஂ புக்தஸ்யோபரி போஜநம், அபிகாதோ லோஷ்டாதிபிஃ, கஷாயதிக்தரஸஸேவா, விரூடஜாந்நமங்குரிததாந்யகதமந்நஂ, விருத்தஂ மத்ஸ்யக்ஷீராதி, வல்லூரஂ ஶுஷ்கமாஂஸஂ, ஶுஷ்கஶாகஂ ப்ரஸித்தம்| யத்யபி ஸர்வைரேவ வாதகோபநைஃ வாதஶூலஂ ஸ்யாத், ததாऽபி வ்யாயாமாதிபாடேநைதத்போதயதி– யதா வ்யாயாமாதயோ வாதஹேதவஸ்ததா ஶூலஸ்யாபி ஹேதவ இதி| தோஷவ்யாத்யுபயஹேதவ இத்யர்தஃ| ஏவஂ பித்தஶூலாதிஷு த்ரஷ்டவ்யம்| ஶோகோ பந்துவியோகாத், உபவாஸஃ அபோஜநம், அதிஹாஸஃ, அட்டாட்டஹாஸஃ, அதிபாஷ்யஂ பஹுப்ரலபநம், ஏதைஃ காரணைர்துஷ்டோ வாயுஃ ஶூலஂ குர்யாத்| ஸ்தாநஸஂஶ்ரயமாஹ– ஹத் ஹதயஂ, பார்ஶ்வஂ, பஷ்டஂ, த்ரிகஂ ஸ்பிக்கடிஸந்திஃ வாயோஃ ஸ்தாநத்வாத், பஸ்திஃ மூத்ராஶயஃ| ஜீர்ணே ஆஹாரே, ப்ரதோஷே ஸந்த்யாஸமயே, கநாகமே வர்ஷாகமே, ஶீதே ஶீதகாலே, ஏதேஷ்வதிகஂ ப்ரகோபஂ ப்ரயாதி| முஹுர்முஹுருபஶமப்ரகோபௌ வாயோஶ்சஞ்சலத்வாத், முஹுர்முஹுஃ வாரஂவாரஂ ப்ரகோபோபஶமௌ பவதஃ| விட்வாதஸஂஸ்தம்பநதோதபேதைரிதி புரீஷாதீநாஂ யதா ஸ்தம்பஃ ததா ப்ரகோபஃ, யதா ச தேஷாஂ ப்ரவத்திஸ்ததோபஶமஃ, பேதோऽபிகாத இவ, ஏததுபலக்ஷணம்| யதா தோதபேதௌ ததா ப்ரகோபஃ ஶாந்திருபஶயஃ| உபஶயமாஹ– ஸஂஸ்வேதநாதிபிஃ ஶமஂ ஶாந்திஂ ப்ரயாதி ஸ்நிக்தோஷ்ணபோஜநைஶ்ச||௨-௫||

Adhikarana பைத்திகஶூலஸ்ய நிதாநாதிபூர்வகஂ லக்ஷணம் (௬-௮) · Śloka

க்ஷாராதிதீக்ஷ்ணோஷ்ணவிதாஹிதைலநிஷ்பாவபிண்யாககுலத்தயூஷைஃ | கட்வம்லஸௌவீரஸுராவிகாரைஃ க்ரோதாநலாயாஸரவிப்ரதாபைஃ ||௬|| க்ராம்யாதியோகாதஶநைர்விதக்தைஃ பித்தஂ ப்ரகுப்யாஶு கரோதி ஶூலம் | தண்மோஹதாஹார்திகரஂ ஹி நாப்யாஂ ஸஂஸ்வேதமூர்சாப்ரமசோஷயுக்தம் ||௭|| மத்யந்திநே குப்யதி சார்தராத்ரே விதாஹகாலே ஜலதாத்யயே ச | ஶீதே ச ஶீதைஃ ஸமுபைதி ஶாந்திஂ ஸுஸ்வாதுஶீதைரபி போஜநஶ்ச ||௮||

View original

क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः | कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः ||६|| ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् | तृण्मोहदाहार्तिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्छाभ्रमचोषयुक्तम् ||७|| मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च | शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनश्च ||८||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பைத்திகமாஹ– க்ஷாரேத்யாதி| க்ஷாரோ யவக்ஷாராதிஃ முஷ்ககாதிகதக்ஷாரத்ரவ்யஂ ச, தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ மரிசராஜிகாதி, விதாஹி வஂஶகரீராதி, தைலஂ திலவிகதிஃ, நிஷ்பாவஃ ஶிம்பிஃ, பிண்யாகோ நிஃஸ்நேஹஃ ஸர்ஷபாதிகல்கஃ, குலத்தயூஷோऽத்ர குலத்தாந்நபாநோபலக்ஷணஃ| ஸௌவீரஂ ஸந்தாநவிஶேஷஃ| ரவிப்ரதாபோ ரௌத்ரஃ| க்ராம்யாதியோகோ மைதுநாதிஸேவா| விதாஹீதி பூர்வஂ படித்வாऽபி அஶநைர்விதக்தைரித்யநேநாவிதாஹிவஸ்துநோऽபி தோஷவஶேந விதாஹித்வஂ தர்ஶிதம்| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ஸ்ரோதஸ்யந்நவஹே பித்தமக்நௌ வா யஸ்ய திஷ்டதி| விதாஹி புக்தமந்யத்வா தஸ்யாப்யந்நஂ விதஹ்யதே||” (ஸு. ஸூ. அ. ௪௬) இதி| விதாஹகால இத்யாஹாரஸ்ய| ஜலதாத்யயே ஶரதி||௬-௮||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

பைத்திகமாஹ– க்ஷாரேத்யாதி| க்ஷாரோ யவக்ஷாராதிஃ முஷ்ககாதிகதக்ஷாரஶ்ச, தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ மரிசராஜிகாதி, விதாஹி வஂஶகரீராதி, தைலஂ தைலவிகதிஃ, நிஷ்பாவஃ ஶிம்பிஃ, பிண்யாகோ நிஃஸ்நேஹஸ்திலகல்கஃ ‘கல்லீ’ இதி லோகே, குலத்தயூஷோऽத்ர குலத்தாந்நபாநோபலக்ஷணஃ| கடுஃ கடுரஸஃ, அம்லஶ்ச; ஸௌவீரஂ ஸந்தாநவிஶேஷஃ, அந்யே காஞ்ஜிகஂ, ஸுராவிகாரஃ ஶாலிஷஷ்டிகபிஷ்டைஃ கதஂ மத்யஂ ஸுரா தஸ்யா விகாரஃ, புநர்நவாஶாலிபிஷ்டைஃ கதா ஶ்வேதஸுரா, பிபீதகத்வக்ஶாலிதண்டுலபிஷ்டைஸ்து பைபீதிகீ ஸுரா இத்யாதி| க்ரோதஃ கோபஃ, அநலோ வஹ்நிஸேவா, ஆயாஸஃ ஶ்ரமகாரி கர்ம, ரவிப்ரதாபோऽதிகர்மஃ| க்ராம்யாதியோகஃ மைதுநாதிஸேவா, அஶநைர்விதக்தைரித்யநேநாவிதாஹிவஸ்துநோऽபி தோஷவஶேந விதாஹித்வஂ தர்ஶிதம்| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ஸ்ரோதஸ்யந்நவஹே பித்தமக்நௌ வா யஸ்ய திஷ்டதி| விதாஹி புக்தமந்யத்வா தஸ்யாப்யந்நஂ விதஹ்யதே||” இதி| ஏபிஃ காரணைர்துஷ்டஂ பித்தஂ ஶூலஂ ஜநயேத்| தட் தஷா, மோஹோ நஷ்டசித்ததா, தாஹஃ ப்ரஸித்தஃ| நாப்யாஂ பித்தஶூலஸ்ய ஸ்தாநத்வாத்| ஸ்வேதாதயஃ ப்ரஸித்தாஃ, சோஷஃ சுஷ்யத இவ வேதநாவிஶேஷஃ, ஏதைர்யுக்தம்| மத்யந்திநேऽர்தராத்ரே ச கோபஂ யாதி| விதாஹகாலஃ ஆஹாரஸ்ய பாகாவஸ்திகஃ, ‘நிதாககாலே’ இதி பாடாந்தரம்| ஜலதாத்யயே ஶரதி, ஶீதே ஶீதகாலே, ஶீதவீர்யைஃ ஸுஸ்வாதுஶீதைஃ மதுரஶீதபோஜநைஶ்ச ஶாந்திஂ கச்சதி||௬-௮||

Adhikarana ஶ்லைஷ்மிகஶூலஸ்ய நிதாநாதிபூர்வகஂ லக்ஷணம் (௯-௧௦) · Śloka ௧௦

ஆநூபவாரிஜகிலாடபயோவிகாரைர்மாஂஸேக்ஷுபிஷ்டகஶராதிலஶஷ்குலீபிஃ | அந்யைர்பலாஸஜநகைரபி ஹேதுபிஶ்ச ஶ்லேஷ்மா ப்ரகோபமுபகம்ய கரோதி ஶூலம் ||௯|| ஹல்லாஸகாஸஸதநாருசிஸம்ப்ரஸேகைராமாஶயே ஸ்திமிதகோஷ்டஶிரோகுருத்வைஃ | புக்தே ஸதைவ ஹி ருஜஂ குருதேऽதிமாத்ரஂ ஸூர்யோதயேऽத ஶிஶிரே குஸுமாகமே ச ||௧௦||

View original

आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः | अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम् ||९|| हृल्लासकाससदनारुचिसम्प्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः | भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च ||१०||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ஆநூபேத்யாதி| ஆநூபவாரிஜஂ மாஂஸாதிகஂ, கிலாடஂ தக்ரகூர்சிகா, கஶரா திலதண்டுலமாஷயவாகூஃ| ஸூர்யோதயே ப்ராதஃ| குஸுமாகமே வஸந்தே||௯-௧௦||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ஆநூபேத்யாதி| ஆநூபமாஂஸஂ ஜலப்ரதேஶசாரிணாஂ மாஂஸஂ, வாரிஜஂ மத்ஸ்யாதீநாஂ ஜலசராணாஂ மாஂஸஂ, கிலாடஃ தக்ரகூர்சிகா, அந்யே ஸத்யஃப்ரஸூதமஹிஷீக்ஷீரகதமாஹுஃ, பயோவிகாரஃ பாயஸஂ தத்யாதி| மாஂஸஂ க்ராம்யமாஂஸம், இக்ஷுரிதி இக்ஷுவிகாரைஃ, பிஷ்டமிதி பிஷ்டாந்நம், கஶரா திலதண்டுலமாஷயவாகூஃ, ஏதைஃ ஶ்லேஷ்மஜநநைஃ ஶ்லேஷ்மா ப்ரகோபஂ ப்ராப்ய ஶூலஂ குர்யாத்| உபத்ரவாநாஹ– ஹல்லாஸேத்யாதி| ஹல்லாஸ உபஸ்திதவமநத்வமிவ, ஸதநஂ காத்ரபங்கஃ, ஸம்ப்ரஸேகோ லாலாஸ்ராவஃ| ஆமாஶயே ருஜஂ குருத இதி யோஜ்யம்| ஸ்திமிதகோஷ்டமிதி பத்தகோஷ்டதா, ஸூர்யோதயே ப்ராதஃ, புஷ்பாகமே வஸந்தே, ஏதேஷு காலேஷு விஶேஷேண குப்யதி||௯-௧௦||

Adhikarana ஸாந்நிபாதிகஶூலலக்ஷணம் (௧௧) · Śloka ௧௧

ஸர்வேஷு தோஷேஷு ச ஸர்வலிங்கஂ வித்யாத்பிஷக் ஸர்வபவஂ ஹி ஶூலம் | ஸுகஷ்டமேநஂ விஷவஜ்ரகல்பஂ விவர்ஜநீயஂ ப்ரவதந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ ||௧௧||

View original

सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् | सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||११||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஸாந்நிபாதிகமாஹ– ஸர்வேஷ்வித்யாதி| த்ரிதோஷாணாஂ மிலிதைர்லக்ஷணைஸ்த்ரிதோஷஜஂ ஜாநீயாத்| ஸுகஷ்டமஸாத்யம்| விஷவஜ்ரதுல்யஂ மாரணாத்மகத்வாத்||௧௧||

Adhikarana ஆமஶூலலக்ஷணம் (௧௨) · Śloka ௧௨

ஆடோபஹல்லாஸவமீகுருத்வஸ்தைமித்யகாநாஹகபப்ரஸேகைஃ | கபஸ்ய லிங்கேந ஸமாநலிங்கமாமோத்பவஂ ஶூலமுதாஹரந்தி ||௧௨||

View original

आटोपहृल्लासवमीगुरुत्वस्तैमित्यकानाहकफप्रसेकैः | कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति ||१२||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஆமஶூலமாஹ– ஆடோபேத்யாதி| கபஸ்ய லிங்கேந கபஶூலோக்தலிங்கேந||௧௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஆமஜமாஹ– ஆடோபேத்யாதி| ஆடோபோ குடகுடாஶப்தஃ, ஸருக், குருத்வஂ, ஸ்தைமித்யம், உதரே ஆநாஹ ஊர்த்வாதோவாதநிரோதஃ, கபப்ரஸேகஃ கபஸ்ராவஃ| கபஸ்ய லிங்கேநேதி ஶ்லைஷ்மிகஶூலோக்தலிங்கேந தமாமோத்பவஂ ஶூலஂ ஜாநீயாத்||௧௨||

Adhikarana த்வந்த்வஜஶூலலக்ஷணம் (௧௩-௧௪) · Śloka ௧௪

த்விதோஷலக்ஷணைரேதைர்வித்யாச்சூலஂ த்விதோஷஜம் | பஸ்தௌ ஹத்பார்ஶ்வபஷ்டேஷு ஸ ஶூலஃ கபவாதிகஃ | குக்ஷௌ ஹந்நாபிமத்யேஷு ஸ ஶூலஃ கபபைத்திகஃ ||௧௩|| தாஹஜ்வரகரோ கோரோ விஜ்ஞேயோ வாதபைத்திகஃ |௧௪|

View original

द्विदोषलक्षणैरेतैर्विद्याच्छूलं द्विदोषजम् | बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः | कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः ||१३|| दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः |१४|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

வாதபைத்திகஶ்சரகோக்தவாதபைத்திகஶூலஸ்தாநே த்ரஷ்டவ்யஃ| ஏவஂ ஸாந்நிபாதிகோऽபி உக்ததோஷத்ரயஸ்தாநே| யதுக்தம்– “வாதாத்மகஂ பஸ்திகதஂ வதந்தி, பித்தாத்மகஂ சாபி வதந்தி நாப்யாம்| ஹத்பார்ஶ்வகுக்ஷௌ கபஸந்நிவிஷ்டஂ, ஸர்வேஷு தேஶேஷு ச ஸந்நிபாதாத்||” இதி||௧௩-௧௪||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

வாதகபஜஸ்ய ஸ்தாநஸஂஶ்ரயத்வேநோபத்ரவாநாஹ– பஸ்தாவிதி| பஸ்தௌ மூத்ராஶயே, பார்ஶ்வயோர்த்வயோஃ| கபபைத்திகமாஹ– குக்ஷாவித்யாதி| குக்ஷாவுதரே| வாதபைத்திகமாஹ– தாஹேத்யாதி| தாஹஃ ஸர்வாங்கதாபஃ, கோரோ தாருணஃ| ஸாந்நிபாதிகஸ்தூக்ததோஷத்ரயஸ்தாநே, யதுக்தஂ தந்த்ராந்தரே– “வாதாத்மகஂ வஸ்திகதஂ வதந்தி பித்தாத்மகஂ சாபி வதந்தி நாபௌ| ஹத்பார்ஶ்வகுக்ஷௌ கபஸந்நிவிஷ்டஂ ஸர்வேஷு தேஶேஷு ச ஸந்நிபாதாத்||” இதி||௧௩-௧௪||–

Adhikarana ஶூலஸ்ய ஸாத்யாஸாத்யத்வம் (௧௪) · Śloka ௧௫

ஏகதோஷோத்திதஃ ஸாத்யஃ, கச்ச்ரஸாத்யோ த்விதோஷஜஃ ||௧௪|| ஸர்வதோஷோத்திதோ கோரஸ்த்வஸாத்யோ பூர்யுபத்ரவஃ |௧௫|

View original

एकदोषोत्थितः साध्यः, कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः ||१४|| सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |१५|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஸாத்யத்வாதிலக்ஷணமாஹ– ஏகேத்யாதி| பூர்யுபத்ரவ இதி உபத்ரவாஸ்து வேதநாதயஃ| யதுக்தம்– “வேதநா ச தஷா மூர்சா ஆநாஹோ கௌரவாருசீ| காஸஃ ஶ்வாஸஶ்ச ஹிக்கா ச ஶூலஸ்யோபத்ரவாஃ ஸ்மதாஃ||” இதி||௧௪||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஸாத்யாஸாத்யத்வமாஹ– ஏகேத்யாதி| பூர்யுபத்ரவ இதி உபத்ரவாஸ்தஷாதயஃ| யதுக்தம்– “வேதநா ச தஷா மூர்சா ஆநாஹோ கௌரவாருசீ| காஸஶ்வாஸௌ ச ஹிக்கா ச ஶூலஸ்யோபத்ரவாஃ ஸ்மதாஃ||” இதி||௧௪||–

Adhikarana பரிணாமஶூலஸ்ய நிதாநபூர்வகஂ லக்ஷணம் (௧௫-௧௬) · Śloka ௧௭

ஸ்வைர்நிதாநைஃ ப்ரகுபிதோ வாயுஃ ஸந்நிஹிதஸ்ததா ||௧௫|| கபபித்தே ஸமாவத்ய ஶூலகாரீ பவேத்பலீ | புக்தே ஜீர்யதி யச்சூலஂ ததேவ பரிணாமஜம் ||௧௬|| தஸ்ய லக்ஷணமப்யேதத் ஸமாஸேநாபிதீயதே |௧௭|

View original

स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः सन्निहितस्तदा ||१५|| कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्बली | भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम् ||१६|| तस्य लक्षणमप्येतत् समासेनाभिधीयते |१७|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பரிணாமஶூலமாஹ– ஸ்வைரித்யாதி| அஸ்ய ச த்ரிதோஷஜஸ்யாபி நியதபரிணாமகாலஸம்பவத்வேந பித்தோல்பணத்வஂ த்ரஷ்டவ்யம்| யதுக்தமந்யத்ர– “பலாஸஃ ப்ரச்யுதஃ ஸ்தாநாத் பித்தேந ஸஹ மூர்சிதஃ| வாயுமாதாய குருதே ஶூலஂ ஜீர்யதி போஜநே|| குக்ஷௌ ஜடரபார்ஶ்வேஷு நாபௌ பஸ்தௌ ஸ்தநாந்தரே| பஷ்டமூலப்ரதேஶேஷு ஸர்வேஷ்வேதேஷு வா புநஃ|| புக்தமாத்ரேऽதவா வாந்தே ஜீர்ணேऽந்நே ச ப்ரஶாம்யதி| ஷஷ்டிகவ்ரீஹிஶாலீநாமோதநேந விவர்ததே|| தத் பரிணாமஜஂ ஶூலஂ துர்விஜ்ஞேயஂ மஹாகதம்| தமாஹூ ரஸவாஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டிஹேதுகம்|| கேசிதந்நத்ரவஂ ப்ராஹுரந்யே தத் பக்திதோஷதஃ| பக்திஶூலஂ வதந்த்யேகே கேசிதந்நவிதாஹஜம்||” இதி| புக்தே ஜீர்யதி ஆஹாரே பச்யமாநே||௧௫-௧௬||—

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

பரிணாமஶூலமாஹ– ஸ்வைரித்யாதி| ஸ்வைஃ காரணைஃ குபிதோ பலவாந் வாதஃ ஸந்நிஹிதோ நிகடோ யதா உபே கபபித்தே ஸமாவத்ய வ்யாப்ய திஷ்டேத், ததா ஶூலகாரீ பவேத்| அஸ்ய ச த்ரிதோஷஜஸ்யாபி நியதபரிணாமகாலஸம்பத்தத்வேந பித்தோல்பணத்வஂ த்ரஷ்டவ்யம்| யதுக்தமந்யத்ர– “பலாஸஃ ப்ரச்யுதஃ ஸ்தாநாத்பித்தேந ஸஹ மூர்சிதஃ வாயுமாதாய குருதே ஶூலஂ ஜீர்யதி போஜநே|| குக்ஷௌ ஜடரபார்ஶ்வேஷு நாப்யாஂ பஸ்தௌ ஸ்தநாந்தரே| பஷ்டமூலப்ரதேஶேஷு ஸர்வேஷ்வேதேஷு வா புநஃ|| புக்தமாத்ரேऽதவா வாந்தே ஜீர்ணே சாந்நே ப்ரஶாம்யதி| ஷஷ்டிகவ்ரீஹிஶாலீநாமோதநேந விவர்ததே|| பரிணாமபவஂ ஶூலஂ துர்விஜ்ஞேயஂ மஹாகதம்| தமாஹூ ரஸவாஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டிஹேதுகம்| கேசிதந்நத்ரவஂ ப்ராஹுரந்யே தத்பக்திதோஷஜம்| பக்திஶூலஂ வதந்த்யேகே கேசிதந்நவிதாஹஜம்||” இதி| தஸ்ய ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– புக்த இதி| ஆஹாரே பச்யமாநே||௧௫-௧௬||—

Adhikarana பரிணாமஶூலஸ்ய வாதாதிபேதேந லக்ஷணாநி (௧௭-௨௦) · Śloka ௨௧

ஆத்மாநாடோபவிண்மூத்ரவிபந்தாரதிவேபநைஃ ||௧௭|| ஸ்நிக்தோஷ்ணோபஶமப்ராயஂ வாதிகஂ தத்வதேத்பிஷக் | தஷ்ணாதாஹாரதிஸ்வேதஂ கட்வம்லலவணோத்தரம் ||௧௮|| ஶூலஂ ஶீதஶமப்ராயஂ பைத்திகஂ லக்ஷயேத்புதஃ | சர்திஹல்லாஸஸம்மோஹஂ ஸ்வல்பருக்தீர்கஸந்ததி ||௧௯|| கடுதிக்தோபஶாந்தஂ ச தச்ச ஜ்ஞேயஂ கபாத்மகம் | ஸஂஸஷ்டலக்ஷணஂ புத்த்வா த்விதோஷஂ பரிகல்பயேத் ||௨௦|| த்ரிதோஷஜமஸாத்யஂ து க்ஷீணமாஂஸபலாநலம் |௨௧|

View original

आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः ||१७|| स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् | तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्ललवणोत्तरम् ||१८|| शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद्बुधः | छर्दिहृल्लाससम्मोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति ||१९|| कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् | संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत् ||२०|| त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् |२१|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

தஸ்ய வாதாதிபேதேந லக்ஷணாந்யாஹ– ஆத்மாநேத்யாதி| தஷ்ணாதாஹாரதிஸ்வேதா யத்ர ஸந்தி தத்தஷ்ணாதாஹாரதிஸ்வேதம்| கட்வம்லலவணோத்தரஂ கட்வம்லலவணைர்வத்தம்| ஶீதஶமப்ராயஂ ஶீதலோபஶம(ய)பஹுலம்| சர்திஹல்லாஸஸம்மோஹலிங்காநி யஸ்மிந் ஸந்தி தச்சர்திஹல்லாஸஸம்மோஹம்| தீர்கஸந்ததீதி சிராநுபந்தி||௧௭-௨௦||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

வாதிகமாஹ– ஆத்மாநேத்யாதி| ஆத்மாநஂ த்மாதமிவ வாதேநோதரபூரணம்| ஆடோபோ குடகுடாஶப்தவத், விண்மூத்ரயோரப்ரவத்திஃ, அரதிஃ ஸுகாபாவஃ, வேபநஂ கம்பஃ| ஸ்நிக்தைருஷ்ணைஶ்ச ஶாந்திஂ வ்ரஜேத்| பைத்திகமாஹ– தஷ்ணேத்யாதி| ஆஹாரே பச்யமாநே| தஷ்ணாதாஹாऽருசிஸ்வேதா யஸ்மிந் தத்தஷ்ணாதாஹாருசிஸ்வேதஂ, கட்வம்லலவணோத்தரஂ கட்வம்லலவணைர்வத்தம்| ஶீதஶமப்ராயஂ ஶீதோபஶயபஹுலம்| ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– சர்தீத்யாதி| சர்திஹல்லாஸஸம்மோஹா யஸ்மிந் தச்சர்திஹல்லாஸஸம்மோஹஂ, ஸ்வல்பா ருக் யஸ்மிந், தீர்கஸந்ததி சிராநுபந்தி| கடுதிக்தை ரஸைருபஶமமேதி| த்விதோஷஜஸாந்நிபாதிகமாஹ– ஸஂஸஷ்டமித்யாதி| க்ஷீணஂ மாஂஸஂ பலமநலோ வஹ்நிர்யத்ர தத் க்ஷீணமாஂஸபலாநலம்||௧௭-௨௦||–

Adhikarana அந்நத்ரவஶூலலக்ஷணம் (௨௧-௨௨) · Śloka

ஜீர்ணே ஜீர்யத்யஜீர்ணே வா யச்சூலமுபஜாயதே ||௨௧|| பத்யாபத்யப்ரயோகேண போஜநபோஜநந ச | ந ஶமஂ யாதி நியமாத் ஸோऽந்நத்ரவ உதாஹதஃ ||௨௨|| (அந்நத்ரவாக்யஶூலேஷு ந தாவத் ஸ்வாஸ்த்யமஶ்நுதே | வாந்தமாத்ரே ஜரத்பித்தஂ ஶூலமாஶு வ்யபோஹதி) ||௧||

View original

जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते ||२१|| पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनभोजनन च | न शमं याति नियमात् सोऽन्नद्रव उदाहृतः ||२२|| (अन्नद्रवाख्यशूलेषु न तावत् स्वास्थ्यमश्नुते | वान्तमात्रे जरत्पित्तं शूलमाशु व्यपोहति) ||१||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

த்ரிதோஷவிகதிவிஶேஷமந்நத்ரவாக்யஂ ஶூலமாஹ– ஜீர்ண இத்யாதி| ஜீர்ணே ‘ஆஹாரே’ இதி ஶேஷஃ, ஏவஂ ஜீர்யத்யஜீர்ணே வேத்யத்ர, ஸர்வதேத்யர்தஃ| ந ஶமஂ யாதி நோபஶேதே இத்யர்தஃ, ந த்வஸாத்யஂ, சிகித்ஸாவிதாநாதிதி||௨௧-௨௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

அஸாத்யத்ரிதோஷஜவிகதிவிஶேஷமந்நத்ரவாக்யமாஹ– ஜீர்ணேத்யாதி| ஜீர்ணே ஆஹாரே, ததா ஜீர்யதி பச்யமாநே, ஸர்வதேத்யர்தஃ; பத்யேऽபி புக்தே ந ஶாந்திஂ கச்சதி| ப்ராயேண த்ரிதோஷஜவிகதித்வாதஸாத்யம்||௨௧-௨௨||

Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௨௬

இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே ஶூலபரிணாமஶூலாந்நத்ரவஶூலநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௨௬||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानं समाप्तम् ||२६||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ஶூலநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௨௬||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணவ்யாக்யாயாஂ ஶூலநிதாநம்||௨௬||