௩௯. ஶ்லீபதநிதாநம்

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

உத்ஸேதஸாதர்ம்யாதர்புதேந ஸஹ கபஸம்பந்தாவ்யபிசாரஸாம்யாச்சாத ஶ்லீபதநிதாநம்| தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ய இத்யாதி| வங்க்ஷணாவஸ்தாநமேவாஸ்ய பூர்வரூபம்| க்ரமேணேதி ஶநைஃ ஶநைஃ| தத் ஶ்லீபதஂ ஸ்யாதித்யநேந நிருபாதிரேவேயஂ ஸஞ்ஜ்ஞேதி தர்ஶயதி; அந்யே ஶிலாவத் பதஂ ஶ்லீபதமிதி வதந்தி, நைருக்த்யேந ச விதிநா ஸாதுத்வம்| கரகர்ணாதிகதஶ்லீபதாநாஂ யதோக்தஸம்ப்ராப்த்யபாவாத் கேசிதாஹுரிதி பரமதேநோக்திஃ||௧-௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

உத்ஸேதஸாதர்ம்யாதர்புதேந ஸஹ கபஸம்பந்தாவ்யபிசாரஸாதர்ம்யாச்ச ஶ்லீபதநிதாநம்| தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ய இத்யாதி| வங்க்ஷணாத்யவஸ்தாநமேவாஸ்ய பூர்வரூபம்| க்ரமேணேதி ஶநைஃ| வங்க்ஷணமூருமேட்ரஸந்திஃ, வங்க்ஷணஸ்தஃ ஶ்வயதுஃ பஶார்திஸஹிதஃ சரணஂ கச்சதீத்யர்தஃ, தத் ஶ்லீபதஂ ஸ்யாதித்யநேந பாரிபாஷிகீ நிருபாதிரேவேயஂ ஸஞ்ஜ்ஞேதி| அந்யே ஶிலாவத் பதஂ ஶ்லீபதமிதி வதந்தி| கேசிதாஹுரிதி பரமதேநோக்திஃ| வாதஜமாஹ– அநிமித்தமித்யாதி| அகாரணேநைவஂ பீடா| பஹுஶோ வாரஂவாரஂ ஜ்வரஃ, ஶேஷஂ ஸுகமம்| பித்தஜமாஹ– பீதஸங்காஶஂ பீதாவபாஸஂ, மது மதுஸ்பர்ஶம்| ஶ்லேஷ்மஜமாஹ– ஸ்நிக்தவர்ணமிதி| ஸ்நிக்தவத்வர்ணோ யஸ்ய, சிக்கணமித்யர்தஃ| பாண்டு பீதஶ்வேதம்||௧-௩||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஏஷாமஸாத்யதாமாஹ– வல்மீகமிவேத்யாதி| ஸஞ்ஜாதஂ ப்ரவத்தஂ ஸத் வல்மீகவத்பஹுஶிகராகாரஂ க்ரந்திபிருபசிதஂ யத்பவதி ததஸாத்யம்| அந்யே து புநரமுஂ க்ரந்திஂ கபஜலக்ஷணத்வேந வர்ணயந்தி; தந்ந மநோ திநோதி, ஸுஶ்ருதே வல்மீகவஜ்ஜாதஸ்யாஸாத்யத்வேநாபிதாநாத்| தத்யதா– “தத்ர ஸஂவத்ஸராதீதமதிமஹத்வல்மீகமிவ ஸஞ்ஜாதஂ ஸம்ப்ரஸ்ருதமிதி வர்ஜநீயாநி பவந்தி|” (ஸு. நி. அ. ௧௨) இதி| அப்தாத்மகமித்யாதி| அப்தாத்மகஂ ஸஂவத்ஸராதீதம், அப்தமேகமிதி பாடே து ‘அதிக்ராந்தம்’ இதி ஶேஷஃ| மஹதிதி அத்யந்தமுச்சூநம்| வர்ஜநீயஂ விஶேஷத இதி ப்ரத்யாக்யேயம்||௪||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஏஷாமஸாத்யதாமாஹ– வல்மீகமித்யாதி| வல்மீகவத்பஹுஶிகராகாரக்ரந்திபிருபசிதஂ யத் பவதி ததஸாத்யம்| அந்யே புநரமுஂ க்ரந்திஂ கபஜலக்ஷணத்வேந வர்ணயந்தி; தந்ந மநோ திநோதி, ஸுஶ்ருதே வல்மீகவஜ்ஜாதஸ்யாஸாத்யத்வேநாபிதாநாத்| தத்யதா– “தத்ர ஸஂவத்ஸராதீதமதிமஹத்வல்மீகவஜ்ஜாதஂ ஸம்ப்ரஸ்ருதமிதி வர்ஜநீயாநி பவந்தி” இதி| ஸர்வாத்மகஂ த்ரிதோஷஜம்| அந்யே அப்தாத்மகமிதி படந்தி, தத்ராதிக்ராந்தவத்ஸரமித்யர்தஃ| மஹத் அத்யந்தமுச்சூநம்| வர்ஜநீயஂ விஶேஷத இதி ப்ரத்யாக்யேயம்||௪||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶ்லீபதேஷு கபஸ்யாவ்யபிசாரேண ப்ராதாந்யமாஹ– த்ரீண்யப்யேதாநீத்யாதி| நநு, யத்யவ்யபிசாரீ ஸர்வத்ர கபஃ கதஂ தர்ஹி ஏகதோஷஜத்வவ்யபதேஶஃ, ஸர்வஸ்ய த்விதோஷஜத்வப்ரஸங்காத்? உச்யதே– அநுபந்தோऽத்ர கபஃ, ந த்வநுபந்த்யஃ; ஏதேநாத்ர ந த்விதோஷஜப்ரஸங்க இத்யபிப்ராயஃ||௫||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஶ்லீபதேஷு கபஸ்யாவ்யபிசாரேண ப்ராதாந்யமாஹ– த்ரீணீத்யாதி| த்ரீணி வாதஜாதீநி, யதோ குருத்வஂ ச ஶ்லேஷ்மணா விநா ந ஸ்யாத்| நநு, யத்யேவஂ தர்ஹி கதமேகதோஷஜவ்யபதேஶஃ, ஸர்வஸ்ய த்விதோஷத்வப்ரஸங்காத்; உச்யதே– கபோऽத்ராநுபந்தரூபஃ, ந த்வநுபந்த்யஃ| தேந, ந த்விதோஷஜத்வப்ரஸங்க இத்யபிப்ராயஃ||௫||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶ்லீபதஸம்பவஹேதுஂ தேஶமாஹ– புராணோதகேத்யாதி| அநூபதேஶே ஹி ஸலிலஂ பதிதஂ பஹூதகஂ நிம்நதயா ந ஶோஷமுபயாதி; ஜாங்கலே து ஆக்நேயோந்நதபூபாகத்வாத் ந புராணோதகபூயிஷ்டதா| ஸ்திமிதஸ்யாநூபஸ்ய மந்தாதபத்வேநோஷ்ணர்தாவபி ஶீததேதி அத உக்தம்– “ஸர்வர்துஷு ச ஶீதலாஃ” இதி| கரகர்ணாதிகதஶ்லீபதஸந்தேஹே கோபத்வாரேண ஜ்வரேண ஶ்லீபதாவதாரணஂ கரணீயம்||௬||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஶ்லீபதஸம்பவே ஹேதுநிர்தேஶமாஹ– புராணோதகேத்யாதி| புராணோதகபூயிஷ்டா இதி அநூபதேஶே ஸலிலஂ பதிதஂ பஹூதகஂ நிம்நபூபாகதயா ந ஶோஷமுபயாதி, அதோऽநூபதேஶஸ்ய புராணோதகபூயிஷ்டதா; ஜாங்கலே த்வாக்நேயோந்நதபூபாகதயா ஸலிலஂ பதிதஂ ந திஷ்டதி, ஸ்திதமபி ரூக்ஷோஷ்ணஶுஷ்கதேஶஸ்ய ஶோஷமுபயாதி, இதி ஜாங்கலதேஶஸ்ய ந புராணோதகபூயிஷ்டதா| ஸர்வேஷ்வபி துஷு ஶீதலா யே தேஶாஃ ஹிமவத்ப்ரதேஶாஃ||௬||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

அபரமஸாத்யலக்ஷணமாஹ– யதித்யாதி| அத்யுந்நதஸர்வலிங்கமிதி யேந தோஷேணாரப்தஂ ஶ்லீபதஂ தஸ்யாத்யுந்நதாநி அதிவத்தாநி ஸர்வாணி லிங்காநி யத்ர தத்ததா| ஸகண்டுரமிதி அத்யந்தகண்டுமத்| ஶ்லேஷ்மயுதமிதி ஶ்லேஷ்மாநுகம்||௭||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

புநரஸாத்யதாமாஹ– யதித்யாதி| ஶ்லேஷ்மலாஹாரோ மதுராதிஃ, விஹாரோ திவாஸ்வப்நாதிஃ, கபப்ரகதிகஸ்ய ஸாஸ்ராவம் ஆஸ்ராவயுதம்| அத்யுந்நதஸர்வலிங்கஂ யேந தோஷேணாரப்தஂ ஶ்லீபதஂ, தஸ்யாத்யுந்நதாநி இமாந்யதிப்ரவத்தாநி ஸர்வாணி த்ரிதோஷலிங்காநி யத்ர தத், ஸகண்டுரஂ கண்டூயுதஂ, ஶ்லேஷ்மயுதஂ ஶ்லேஷ்மணோபகதம்||௭||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீகண்டதத்தவிரசிதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ஶ்லீபதநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩௯||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ ஶ்லீபதநிதாநம்||௩௯||