Adhikarana முகரோகநிதாநம் (௧) · Śloka ௧
அத முகரோகநிதாநம் |
ஆநூபபிஶிதக்ஷீரததிமத்ஸ்யாதிஸேவநாத் |
முகமத்யே கதாந் குர்யுஃ க்ருத்தா தோஷாஃ கபோத்தராஃ ||௧||
View original
अथ मुखरोगनिदानम् |
आनूपपिशितक्षीरदधिमत्स्यातिसेवनात् |
मुखमध्ये गदान् कुर्युः क्रुद्धा दोषाः कफोत्तराः ||१||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ரோககணத்வஸாமாந்யாந்முகரோகநிதாநமுச்யதே– ஆநூபேத்யாதி| முகரோகாஶ்ச பஞ்சஷஷ்டிர்பவந்தி| யதாஹ போஜஃ– “தந்தேஷ்வஷ்டாவோஷ்டயோஶ்ச மூலேஷு தஶ பஞ்ச ச| நவ தாலுநி ஜிஹ்வாயாஂ பஞ்ச ஸப்ததஶாமயாஃ| கண்டே த்ரயஃ ஸர்வஸரா ஏகஷஷ்டிஶ்சதுஃபரா||” இதி||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ரோககணத்வஸாமாந்யாந்முகரோகாரம்பஃ– ஆநூபேத்யாதி| முகரோகாஃ பஞ்சஷஷ்டிர்பவந்தி| யதுக்தஂ போஜே– “தந்தேஷ்வஷ்டாவோஷ்டயோஶ்ச மூலேஷு தஶ பஞ்ச ச| நவ தாலுநி ஜிஹ்வாயாஂ பஞ்ச ஸப்ததஶாமயாஃ|| கண்டே த்ரயஃ ஸர்வஸரா ஏகஷஷ்டிஶ்சதுஃபராஃ||” இதி||௧|
Adhikarana வாதஜௌஷ்டரோகலக்ஷணம் (௨) · Śloka ௨
கர்கஶௌ பருஷௌ ஸ்தப்தௌ ஸம்ப்ராப்தாநிலவேதநௌ |
தால்யேதே பரிபாட்யதே ஓஷ்டௌ மாருதகோபதஃ ||௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
कर्कशौ परुषौ स्तब्धौ सम्प्राप्तानिलवेदनौ |
दाल्येते परिपाट्यते ओष्ठौ मारुतकोपतः ||२||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தத்ராஷ்டாவோஷ்டகதாநாஹ– வாதிகலக்ஷணமாஹ– கர்கஶாவித்யாதி| தால்யேதே இதி விதார்யேதே| பரிபாட்யேதே இதி கிஞ்சிதவதீர்ணத்வசௌ பவத இத்யர்தஃ||௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தத்ராஷ்டாவோஷ்டகதாந்நிர்திஶதி– கர்கஶாவித்யாதி| கர்கஶௌ ஶாகபத்ரஸதஶௌ, பருஷௌ ரூக்ஷௌ, ஸ்தப்தௌ நிஶ்சலௌ| ஸம்ப்ராப்தாநிலவேதநாவித்யத்ர “கஷ்ணௌ தீவ்ரருஜாந்விதௌ” இதி பாடாந்தரம்| தால்யேதே இதி விதார்யேதே, த்விதா பவத இவேத்யர்தஃ| பரிபாட்யேதே இதி கிஞ்சிதவதீர்ணத்வசௌ பவத இத்யர்தஃ||௨||
Adhikarana பித்தஜௌஷ்டரோகலக்ஷணம் (௩) · Śloka ௩
சீயேதே பிடகாபிஶ்ச ஸருஜாபிஃ ஸமந்ததஃ |
ஸதாஹபாகபிடகௌ பீதாபாஸௌ ச பித்ததஃ ||௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
चीयेते पिडकाभिश्च सरुजाभिः समन्ततः |
सदाहपाकपिडकौ पीताभासौ च पित्ततः ||३||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பைத்திகலக்ஷணமாஹ– சீயேதே இத்யாதி| ஸருஜாபிரிதி பித்தகதருஜாந்விதாபிஃ| யத்யேவஂ ஸதாஹபாகபிடகாவிதி கிமர்தமுச்யதே? பூர்வேணைவ கதார்தத்வாத்| நைவஂ, பக்ஷாந்தரப்ரதீத்யர்தஂ புநருச்யதே| அயமர்தஃ– கதாசித் பித்தருஜாந்விதபஹுபிடகாசிதாவோஷ்டௌ, கதாசித் தாஹபாகாந்விதபிடகாசிதௌ வா பவதஃ; அந்யஸ்த்வாஹ– அநதிபிந்நார்தத்வாதவ்யக்தஶப்தார்தத்வாச்ச தாஹபாகாதிஶயதர்ஶநார்தஂ பிடகாநுவாதஃ||௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பைத்திகமாஹ– சீயேதே இத்யாதி| ஸருஜாபிஃ பித்தகதருஜாபிஃ பித்தகதருஜாசிதாபிஃ, தாஹபாகாவபி பித்தகதௌ, தத்கதமுச்யதே ஸதாஹபாகபிடகாவிதி? நைவஂ, தாஹபாகாதிஶயதர்ஶநார்தஂ பிடகாநுவாத இதி||௩||
Adhikarana கபஜௌஷ்டரோகலக்ஷணம் (௪) · Śloka ௪
ஸவர்ணாபிஶ்ச சீயேதே பிடகாபிரவேதநௌ |
பவதஸ்து கபாதோஷ்டௌ பிச்சிலௌ ஶீதலௌ குரூ ||௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
सवर्णाभिश्च चीयेते पिडकाभिरवेदनौ |
भवतस्तु कफादोष्ठौ पिच्छिलौ शीतलौ गुरू ||४||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கபஜமாஹ– ஸவர்ணாபிரித்யாதி| ஸவர்ணாபிரிதி ஓஷ்டஸமாநவர்ணாபிஃ| அவேதநௌ ஈஷத்வேதநௌ||௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ஸவர்ணாபிரித்யாதி| ஓஷ்டஸமாநவர்ணாபிஃ, அவேதநௌ ஈஷத்வேதநௌ||௪||
Adhikarana ஸந்நிபாதஜௌஷ்டரோகலக்ஷணம் (௫) · Śloka ௫
ஸகத்கஷ்ணௌ ஸகத்பீதௌ ஸகச்ச்வேதௌ ததைவ ச |
ஸந்நிபாதேந விஜ்ஞேயாவநேகபிடகாசிதௌ ||௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
सकृत्कृष्णौ सकृत्पीतौ सकृच्छ्वेतौ तथैव च |
सन्निपातेन विज्ञेयावनेकपिडकाचितौ ||५||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸாந்நிபாதிகலக்ஷணமாஹ– ஸகதித்யாதி| ஸகதிதி கதாசித்விகதிவஶாதேவஂ பவதி| அநேகபிடகாசிதாவிதி வாதாதிவேதநாந்விதபஹுபிடகௌ, அநேகவர்ணபிடகாசிதாவித்யந்யே| அநேகாஶ்ச வர்ணா வாதாதீநாஂ கஷ்ணபீதஶ்வேதாஃ, அத்ர பக்ஷே ஸகத்கஷ்ணாவித்யாதிபிடகாதோऽந்யத்ர கல்பநீயம்||௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸாந்நிபாதிகமாஹ– ஸகதித்யாதி| கதாசித்விகதிவஶாதேவஂ பவதி| அநேகபிடகாசிதாவிதி வாதாதிவேதநாசிதபஹுபிடகௌ, அநேகவர்ணபிடகாந்விதாவித்யந்யே||௫||
Adhikarana ரக்தஜௌஷ்டரோகலக்ஷணம் (௬) · Śloka ௬
கர்ஜூரபலவர்ணாபிஃ பிடகாபிர்நிபீடிதௌ |
ரக்தோபஸஷ்டௌ ருதிரஂ ஸ்ரவதஃ ஶோணிதப்ரபௌ ||௬||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
खर्जूरफलवर्णाभिः पिडकाभिर्निपीडितौ |
रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ ||६||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ரக்தஜமாஹ– கர்ஜூரேத்யாதி| கர்ஜூரபலவர்ணாபிரித்யநேந வர்ணமாத்ரேணைவ ஸாதர்ம்யஂ ப்ரதிபாத்யதே, யதி து ஸர்வாத்மநா ஸாதர்ம்யமபீஷ்டஂ ஸ்யாத், ததா ‘கர்ஜூரபலதுல்யாபிஃ’ இத்யேவோச்யேத| ரக்தோபஸஷ்டாவிதி ரக்ததூஷிதௌ||௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ரக்தஜமாஹ– கர்ஜூரேத்யாதி| கர்ஜூரபலவர்ணாபிரித்யநேந வர்ணமாத்ரேணைவ ஸாம்யம், நது ஸர்வாத்மநா, அந்யதா கர்ஜூரபலதுல்யாபிரித்யேவோச்யேத| ரக்தோபஸஷ்டாவிதி ரக்ததூஷிதௌ||௬||
Adhikarana மாஂஸஜௌஷ்டரோகலக்ஷணம் (௭) · Śloka ௭
குரூ ஸ்தூலௌ மாஂஸதுஷ்டௌ மாஂஸபிண்டவதுத்கதௌ |
ஜந்தவஶ்சாத்ர மூர்சந்தி நரஸ்யோபயதோ முகாத் ||௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
गुरू स्थूलौ मांसदुष्टौ मांसपिण्डवदुद्गतौ |
जन्तवश्चात्र मूर्छन्ति नरस्योभयतो मुखात् ||७||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மாஂஸஜமாஹ– குரூ ஸ்தூலாவித்யாதி| ஜந்தவஶ்சாத்ர மூர்சந்தீதி க்ரிமயோऽப்யத்ர உச்ச்ரிதா பவந்தி| உபயதோ முகாதிதி முகவிவரமபேக்ஷ்யோபயபாகயோஃ, ஸக்கணீப்ரதேஶயோரிதி யாவத்| முகாதிதி ல்யப்லோபே பஞ்சமீ| ‘உபயதோமுகா’ இதி பாடாந்தரே உபயஸக்கணீபாகோ முகமாஶ்ரயோ யேஷாஂ தே ததா| த்விமுகா இத்யந்யே||௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மாஂஸஜமாஹ– குருஸ்தூலாவித்யாதி| முகவிவரமபேக்ஷ்யோபயபாகயோஃ ஸக்கிணீப்ரதேஶயோரிதி யாவத்| ‘உபயதோமுகாஃ’ இதி பாடாந்தரஂ, தத்ர த்விமுகாஃ ஜந்தவஃ க்ரிமயோऽப்யத்ர மூர்சந்தி உச்ச்ரிதா பவந்தீத்யர்தஃ||௭||
Adhikarana மேதோஜௌஷ்டரோகலக்ஷணம் (௮) · Śloka ௯
ஸர்பிர்மண்டப்ரதீகாஶௌ மேதஸா கண்டுரௌ குரூ |
அச்சஂ ஸ்படிகஸங்காஶமாஸ்ராவஂ ஸ்ரவதோ பஶம் ||௮||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
தயோர்வ்ரணோ ந ஸஂரோஹேந்மதுத்வஂ ச ந கச்சதி |௯|
View original
सर्पिर्मण्डप्रतीकाशौ मेदसा कण्डुरौ गुरू |
अच्छं स्फटिकसङ्काशमास्रावं स्रवतो भृशम् ||८||
(सु. नि. अ. १६) |
तयोर्व्रणो न संरोहेन्मृदुत्वं च न गच्छति |९|
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மேதோஜமாஹ– ஸர்பிர்மண்டப்ரதீகாஶாவித்யாதி| ஸர்பிர்மண்டப்ரதீகாஶாவிதி ஸர்பிர்மண்டோ கதஸ்யோபரிதநஸ்வச்சபாகஃ| தத்ப்ரதீகாஶௌ தத்ஸதஶௌ| தயோரிதி தாதஶயோஃ||௮||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மேதோஜமாஹ– ஸர்பிரித்யாதி| ஸர்பிர்மண்டோ கதஸ்யோபரிதநஃ ஸ்வச்சோ பாகஃ, தத்ப்ரதீகாஶௌ தத்ஸதஶௌ| தயோரித்யாதி தாதஶயோஃ||௮||–
Adhikarana அபிகாதஜௌஷ்டரோகலக்ஷணம் (௯) · Śloka ௧௦
க்ஷதஜாபௌ விதீர்யேதே பாட்யேதே சாபிகாததஃ ||௯||
க்ரதிதௌ ச ததா ஸ்யாதாமோஷ்டௌ கண்டூஸமந்விதௌ |௧௦|
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
क्षतजाभौ विदीर्येते पाट्येते चाभिघाततः ||९||
ग्रथितौ च तथा स्यातामोष्ठौ कण्डूसमन्वितौ |१०|
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அபிகாதஜமாஹ– க்ஷதஜாபாவித்யாதிநா| அத்ர கபரக்தயோரப்யநுபந்தோ போத்தவ்யஃ| யதுக்தஂ போஜே– “க்ஷதாவபிஹதௌ வாऽபி ரக்தாவோஷ்டௌ ஸவேதநௌ| பவதஃ ஸபரிஸ்ராவௌ கபரக்தப்ரதூஷிதௌ||” இதி| வாயுரப்யத்ராபிகாதால்லப்யதே, அயஂ சாபிகாதஜஶோதாத் யதோக்தலக்ஷணகாரணபேதேந ததா வாதிகௌஷ்டப்ரகோபாதபி கபரக்தரூபஹேதுபேதயோகாத்பித்யதே||௯||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அபிகாதஜமாஹ– ஓஷ்டாவித்யாதி| பர்யவதீர்யேதே பாட்யேதே கண்டீக்ரியேதே| அத்ர கபபித்தயோரநுபந்தோ ஜ்ஞாதவ்யஃ| யதுக்தஂ போஜே– “க்ஷதாவபிஹதௌ சாபி ரக்தாவோஷ்டௌ ஸவேதநௌ| பவதஃ ஸபரிஸ்ராவௌ கபரக்தப்ரதூஷிதௌ||” இதி| வாதஜஃ கேவலஃ ஸ்வகாரணகுபிதஃ, அத்ர து வாயுரபிகாதால்லப்யதே; தயோரயமேவ பேதஃ| ஏவமஷ்டாவோஷ்டகதாஃ||௯||–
Adhikarana ஶீதாதலக்ஷணம் (௧௦-௧௧) · Śloka ௧௧
ஶோணிதஂ தந்தவேஷ்டேப்யோ யஸ்யாகஸ்மாத் ப்ரவர்ததே |
துர்கந்தீநி ஸகஷ்ணாநி ப்ரக்லேதீநி மதூநி ச ||௧௦||
தந்தமாஂஸாநி ஶீர்யந்தே பசந்தி ச பரஸ்பரம் |
ஶீதாதோ நாம ஸ வ்யாதிஃ கபஶோணிதஸம்பவஃ ||௧௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
शोणितं दन्तवेष्टेभ्यो यस्याकस्मात् प्रवर्तते |
दुर्गन्धीनि सकृष्णानि प्रक्लेदीनि मृदूनि च ||१०||
दन्तमांसानि शीर्यन्ते पचन्ति च परस्परम् |
शीतादो नाम स व्याधिः कफशोणितसम्भवः ||११||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தந்தமூலகதாந் பஞ்சதஶ வ்யாகரோதி| ஶீதாதமாஹ– ஶோணிதமித்யாதி| தந்தவேஷ்டேப்ய இதி தந்தபந்தநமாஂஸேப்யஃ| அகஸ்மாதிதி அபிகாதாதிநிமித்தஂ விநா| ‘ஶீர்யந்த’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே, ‘பச்யந்த’ இதி கதாதரஃ, வ்யாசஷ்டே ச– ‘ஸ்வயம்’ இதி ஶேஷஃ| பசந்தி ச பரஸ்பரமித்யந்யோந்யஂ பசந்தி, பாகோஷ்மதூஷிதஶோணிதஸஞ்சரணேந||௧௦-௧௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தந்தமூலகதாந் பஞ்சதஶ வ்யாகரோதி– ஶோணிதமித்யாதி| யஸ்ய தந்தவேஷ்டேப்யஃ தந்தபந்தநமாஂஸேப்யஃ, அகஸ்மாதிதி அபிகாதாதிநிமித்தஂ விநா, ரக்தஂ ப்ரவர்ததே; தந்தமாஂஸாநி துர்கந்தீநி ஈஷதஸிதாநி க்லேதயுக்தாநி மதூநி ச பவந்தி, ததா ஶீர்யந்தே கலந்தி, ‘ஶீர்யந்த’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘பச்யந்தே’ இதி கதாதரஃ, வ்யாசஷ்டே ச ‘ஸ்வயம்’ இதி ஶேஷஃ| பசந்தி ச பரஸ்பரமிதி| அந்யோந்யஂ ச பசந்தி, பாகோஷ்மதூஷிதஶோணிதஸஂவரணேந| ஸ ஶீதாதோ நாம வ்யாதிரிதி||௧௦-௧௧||
Adhikarana தந்தபுப்புடலக்ஷணம் (௧௨) · Śloka ௧௨
தந்தயோஸ்த்ரிஷு வா யஸ்ய ஶ்வயதுர்ஜாயதே மஹாந் |
தந்தபுப்புடகோ நாம ஸ வ்யாதிஃ கபரக்தஜஃ ||௧௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
दन्तयोस्त्रिषु वा यस्य श्वयथुर्जायते महान् |
दन्तपुप्पुटको नाम स व्याधिः कफरक्तजः ||१२||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தந்தபுப்புடகமாஹ– தந்தயோரித்யாதி| அயஂ ச தந்தயோஸ்த்ரிஷ்வித்யபிதாநாத் த்வித்ரிதந்தநியதஃ; கபரக்தஜத்வேऽபி ஶௌஷிராத்பிந்நோऽயஂ, ருஜாலாலாஸ்ராவாபாவாத்||௧௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தந்தபுப்புடகமாஹ– தந்தயோரித்யாதி| தந்தயோர்த்வயோஃ த்ரிஷு வாऽநியதஃ கபரக்தஜஃ, ஶௌஷிராத்பிந்நோऽயஂ ருஜாலாலாபாவாத்||௧௨||
Adhikarana தந்தவேஷ்டலக்ஷணம் (௧௩) · Śloka ௧௩
ஸ்ரவந்தி பூயருதிரஂ சலா தந்தா பவந்தி ச |
தந்தவேஷ்டஃ ஸ விஜ்ஞேயோ துஷ்டஶோணிதஸம்பவஃ ||௧௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
स्रवन्ति पूयरुधिरं चला दन्ता भवन्ति च |
दन्तवेष्टः स विज्ञेयो दुष्टशोणितसम्भवः ||१३||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தந்தவேஷ்டமாஹ– ஸ்ரவந்தீத்யாதி| ஸ்ரவந்தி பூயருதிரமித்யத்ர ‘தந்தமூலாநி’ இதி ஶேஷஃ| சலா தந்தா பவந்தி சேதி சகாரேண பசந்தி சேதி த்ரஷ்டவ்யம்||௧௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தந்தவேஷ்டமாஹ– ஸ்ரவந்தீத்யாதி| அத்ர ‘தந்தமூலாநி’ இதி ஶேஷஃ| சலா தந்தா பவந்தீதி சேதி சகாரேண பசந்தி இதி த்ரஷ்டவ்யஂ, ஸ வ்யாதிர்தந்தவேஷ்டோ விஜ்ஞேயஃ||௧௩||
Adhikarana ஶௌஷிரலக்ஷணம் (௧௪) · Śloka ௧௪
ஶ்வயதுர்தந்தமூலேஷு ருஜாவாந் கபரக்தஜஃ |
லாலாஸ்ராவீ ஸ விஜ்ஞேயஃ ஶௌஷிரோ நாம நாமதஃ ||௧௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् कफरक्तजः |
लालास्रावी स विज्ञेयः शौषिरो नाम नामतः ||१४||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶௌஷிரலிங்கமாஹ– ஶ்வயதுரித்யாதி| நாமத இதி ப்ரஸித்திதஃ||௧௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶௌஷிரமாஹ– ஶ்வயதுரித்யாதி| தந்தமூலேஷு ஶ்வயதுஃ பீடாவாந் கபரக்தோத்தோ லாலாஸ்ராவீ ஸ ஶௌஷிரோ நாம நாமதஃ ப்ரஸித்த இதி||௧௪||
Adhikarana மஹாஶௌஷிரலக்ஷணம் (௧௫) · Śloka ௧௫
தந்தாஶ்சலந்தி வேஷ்டேப்யஸ்தாலு சாப்யவதீர்யதே |
யஸ்மிந் ஸ ஸர்வஜோ வ்யாதிர்மஹாஶௌஷிரஸஞ்ஜ்ஞிதஃ ||௧௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
दन्ताश्चलन्ति वेष्टेभ्यस्तालु चाप्यवदीर्यते |
यस्मिन् स सर्वजो व्याधिर्महाशौषिरसञ्ज्ञितः ||१५||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மஹாஶௌஷிரலிங்கமாஹ– தந்தா இத்யாதி| தாலு சாப்யவதீர்யத இத்யத்ர சகாரேண தந்தா ஓஷ்டௌ சாப்யவதீர்யந்தே இதி போத்தவ்யம்| ஸப்தராத்ராச்சாயஂ மாரகஃ| யதாஹ போஜஃ– “ஸதாஹோ தந்தமூலேஷு ஶோதஃ பித்தகபாநிலாத்| ஜாதஃ கபஂ க்ஷபயதி க்ஷீணே தஸ்மிஂஸ்து ஶோணிதம்|| விவத்தமநிஶஂ தந்தாந் தால்வோஷ்டமபி தாரயேத்| மஹாஶௌஷிர இத்யேதத் ஸப்தராத்ராந்நிஹந்த்யஸூந்||” இதி| யஸ்மிந் ஶௌஷிரே ஏவமபி பவதி, ஸ மஹாஶௌஷிர இதி கதாதரஃ||௧௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மஹாஶௌஷிரமாஹ– தந்தா இத்யாதி| யஸ்மிந் வ்யாதௌ வேஷ்டேப்யோ தந்தாஶ்சலந்தி, தாலு சாப்யவதீர்யத இதி அத்ர சகாரேண தந்தாவோஷ்டௌ சாப்யவதீர்யேதே இதி வ்யாக்யாநயந்தி| ஸப்தராத்ராச்சாயஂ மாரகஃ| யதாஹ போஜஃ– “ஸதாஹோ தந்தமூலேஷு ஶோபஃ பித்தகபாநிலாத்| ஜாதஃ கபஂ க்ஷபயதி க்ஷீணே தஸ்மிந்ஸஶோணிதம்|| விவத்தமநிஶஂ தந்தாஸ்தால்வோஷ்டமபி தாரயத்| மஹாஶௌஷிர இத்யேதத்ஸப்தராத்ராந்நிஹந்த்யஸூந்||” இதி| ஸர்வஜஃ ஸர்வதோஷஜஃ| யஸ்மிந் ஶௌஷிரே ஏவமபி பவதி, ஸ மஹாஶௌஷிர இதி கதாதரஃ||௧௫||
Adhikarana பரிதரலக்ஷணம் (௧௬) · Śloka ௧௬
தந்தமாஂஸாநி ஶீர்யந்தே யஸ்மிந் ஷ்டீவதி சாப்யஸக் |
பித்தாஸக்கபஜோ வ்யாதிர்ஜ்ஞேயஃ பரிதரோ ஹி ஸஃ ||௧௬||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
दन्तमांसानि शीर्यन्ते यस्मिन् ष्ठीवति चाप्यसृक् |
पित्तासृक्कफजो व्याधिर्ज्ञेयः परिदरो हि सः ||१६||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பரிதரமாஹ– தந்தமாஂஸாநீத்யாதி| தந்தமாஂஸஸ்ய பரிதாரணாத் பரிதரஸஞ்ஜ்ஞா||௧௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பரிதரமாஹ– தந்தேத்யாதி| யஸ்மிந் மாஂஸாநி ஶீர்யந்தே, ஷ்டீவதி சாப்யஸகிதி ரோகீ லோஹிதஂ தூத்கரோதீத்யர்தஃ| ஸ வ்யாதிஃ பரிதரோ ஜ்ஞேயஃ| கதம்பூதஃ? பித்தாஸக்கபஜஃ| தந்தமாஂஸபரிதாரணாத்பரிதரஸஞ்ஜ்ஞா||௧௬||
Adhikarana உபகுஶலக்ஷணம் (௧௭) · Śloka ௧௭
வேஷ்டேஷு தாஹஃ பாகஶ்ச தாப்யாஂ தந்தாஶ்சலந்தி ச |
யஸ்மிந் ஸோபகுஶோ நாம பித்தரக்தகதோ கதஃ ||௧௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
वेष्टेषु दाहः पाकश्च ताभ्यां दन्ताश्चलन्ति च |
यस्मिन् सोपकुशो नाम पित्तरक्तकृतो गदः ||१७||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உபகுஶலக்ஷணமாஹ– வேஷ்டேஷ்வித்யாதி| தாப்யாமிதி தாஹபாகாப்யாம்| ஸோபகுஶ இதி நிர்தேஶோऽஸித்தத்வாநித்யத்வாத் ஸாதுஃ, தேந ஸ உபகுஶ இத்யர்தஃ||௧௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
உபகுஶலக்ஷணமாஹ– வேஷ்டேஷ்வித்யாதி| வேஷ்டேஷு தந்தவேஷ்டநமாஂஸேஷு தாஹஃ பாகஶ்ச ஸ்யாத்| தாப்யாமிதி தாஹபாகாப்யாஂ தந்தாஶ்சலந்தி| ( அகட்டிதா அசாலிதாஃ ஶோணிதஂ ஸ்ரவந்தி, மந்தருஜஃ ரக்தே ஸ்ருதே ஸதி, தே தஸ்யாத்மாயந்தே முகஂ பூதி ச பவதி|) தாப்யாமித்யத்ர ‘தேப்ய’ இதி பாடே, தேப்யோ தந்தவேஷ்டேப்யஃ| ஸோபகுஶ இதி நிர்தேஶோऽஸித்தத்வாத்ஸாதுஃ, தேநோபகுஶ இத்யர்தஃ||௧௭||
Adhikarana வைதர்பலக்ஷணம் (௧௮) · Śloka ௧௮
கஷ்டேஷு தந்தமாஂஸேஷு ஸஂரம்போ ஜாயதே மஹாந் |
சலா பவந்தி தந்தாஶ்ச ஸ வைதர்போऽபிகாதஜஃ ||௧௮||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान् |
चला भवन्ति दन्ताश्च स वैदर्भोऽभिघातजः ||१८||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வைதர்பலிங்கமாஹ– கஷ்டேஷ்வித்யாதி| ஸஂரம்ப இதி ஶோதஃ, வேதநாபாகௌ வா||௧௮||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
வைதர்பலிங்கமாஹ– கஷ்டேஷ்வித்யாதி| தந்தமூலேஷு தந்தமாஂஸேஷு தந்தகாஷ்டாதிநா| கஷ்டேஷு ஸத்ஸு மஹாந் ஸஂரம்போ ஜாயதே, ஸஂரம்ப இதி ஶோபஃ வேதநாபாகௌ வா, தந்தாஶ்ச சலா பவந்தி, ஸ வ்யாதிரபிகாதஜோ வைதர்பாக்யஃ||௧௮||
Adhikarana கலிவர்தநலக்ஷணம் (௧௯) · Śloka ௧௯
மாருதேநாதிகோ தந்தோ ஜாயதே தீவ்ரவேதநஃ |
கலிவர்தநஸஞ்ஜ்ஞோऽஸௌ ஜாதே ருக் ச ப்ரஶாம்யதி ||௧௯||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
मारुतेनाधिको दन्तो जायते तीव्रवेदनः |
खलिवर्धनसञ्ज्ञोऽसौ जाते रुक् च प्रशाम्यति ||१९||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கலிவர்தநலிங்கமாஹ– மாருதேநேத்யாதி| ஜாதே ருக் ச ப்ரஶாம்யதீதி உத்திதே அதிகே தந்தே ப்ரபாவாத்வேதநாயா அபாவஃ||௧௯||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கலிவர்தநலிங்கமாஹ– மாருதேநேத்யாதி| மாருதேந வாயுநா தீவ்ரவேதநோऽதிகோ தந்தோ ஜாயதே| ருக் ப்ரஶாம்யதீதி உத்திதேऽதிகதந்தே ப்ரபாவாத்வேதநாயா அபாவஃ| அஸௌ விகாரஃ கலிவர்தநஸஞ்ஜ்ஞஃ||௧௯||
Adhikarana கராலலக்ஷணம் (௨௦) · Śloka ௨௦
ஶநைஃ ஶநைஃ ப்ரகுருதே வாயுர்தந்தஸமாஶ்ரிதஃ |
கராலாந் விகடாந் தந்தாந் கராலோ ந ஸ ஸித்யதி ||௨௦||
View original
शनैः शनैः प्रकुरुते वायुर्दन्तसमाश्रितः |
करालान् विकटान् दन्तान् करालो न स सिध्यति ||२०||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கராலலக்ஷணமாஹ– ஶநைரித்யாதி| கராலந் விஷமாந்| கராலஸ்து ஸுஶ்ருதேऽநுக்தோऽதிகஃ ஸங்க்ரஹகாரேண படிதஃ, தேந ஸுஶ்ருதோக்தபஞ்சதஶஸங்க்யாஹாநிஃ||௨௦||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கராலலக்ஷணமாஹ– ஶநைஃஶநைரித்யாதி| வாயுர்தந்தஸமாஶ்ரிதஃ ஸந் ஶநைஃஶநைர்தந்தாந் கராலந்விஷமாந் விகடாந் குருதே, ஸ வ்யாதிஃ கரால ந ஸித்த்யதி| கராலஸ்து ஸுஶ்ருதேऽநுக்தோऽதிகஃ ஸங்க்ரஹகாரேண படிதஃ, தேந ந ஸுஶ்ருதோக்தபஞ்சதஶஸங்க்யாஹாநிஃ||௨௦||
Adhikarana அதிமாஂஸலக்ஷணம் (௨௧) · Śloka ௨௧
ஹாநவ்யே பஶ்சிமே தந்தே மஹாஞ்சோதோ மஹாருஜஃ |
லாலாஸ்ராவீ கபகதோ விஜ்ஞேயஃ ஸோऽதிமாஂஸகஃ |௨௧|
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
हानव्ये पश्चिमे दन्ते महाञ्छोथो महारुजः |
लालास्रावी कफकृतो विज्ञेयः सोऽधिमांसकः |२१|
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அதிமாஂஸகமாஹ– ஹாநவ்ய இத்யாதி| அதிமாஂஸக இதி ஸஞ்ஜ்ஞாயாஂ கந்| ஹாநவ்ய இதி ஹநுகுஹரே| பஶ்சிம இத்யவஸாநஜே, அந்தஜே இதி யாவத்|௨௧|–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அதிமாஂஸகமாஹ– ஹாநவ்ய இத்யாதி| ஹநுபவே, பஶ்சிம இதி அவஸாநஜே, அந்தஜ இதி யாவத்|௨௧|–
Adhikarana தந்தநாடீலக்ஷணம் (௨௧) · Śloka ௨௧
தந்தமூலகதா நாட்யஃ பஞ்ச ஜ்ஞேயா யதேரிதாஃ ||௨௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
दन्तमूलगता नाड्यः पञ्च ज्ञेया यथेरिताः ||२१||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பஞ்ச தந்தநாடீராஹ– தந்தேத்யாதி| நாட்யஃ பஞ்ச ஜ்ஞேயா யதேரிதா இதி நாடீநிதாநே யதோக்தா வாதபித்தகபஸந்நிபாதாகந்துநிமித்தாஸ்ததா தந்தமாஂஸகதா அபி நாட்யஃ| ஏதாஶ்ச நாடீவ்ரணஸமாநலக்ஷணா அபி ஶாலாக்யஸித்தாந்தேந ஸங்க்யாபூரணாய சிகித்ஸாபேதாச்ச புநருக்தாஃ||௨௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பஞ்ச தந்தநாடீராஹ– நாட்யஃ பஞ்ச ஜ்ஞேயா யதேரிதா இதி நாடீநிதாநே யதோக்தா வாதபித்தகபஸந்நிபாதாகந்துநிமித்தஜாஃ, ததா தந்தமூலகதா அபி நாட்யஃ| ஏதாஶ்ச நாடீவ்ரணஸமாநலக்ஷணா அபி ஶாலாக்யஸித்தாந்தேந ஸங்க்யாபூரணாய சிகித்ஸிதபேதாச்ச புநருக்தாஃ| தாஸாஂ மத்யே த்ரிலிங்கா நாடீ அஸாத்யா||௨௧||
Adhikarana தாலநலக்ஷணம் (௨௨) · Śloka ௨௨
தீர்யமாணேஷ்விவ ருஜா யஸ்ய தந்தேஷு ஜாயதே |
தாலநோ நாம ஸ வ்யாதிஃ ஸதாகதிநிமித்தஜஃ ||௨௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
दीर्यमाणेष्विव रुजा यस्य दन्तेषु जायते |
दालनो नाम स व्याधिः सदागतिनिमित्तजः ||२२||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தந்தகதாநஷ்டௌ ப்ராஹ– தாலநமாஹ– தீர்யமாணேஷ்வித்யாதி| ஸதாகதிநிமித்தஜ இதி ஸதாகதிர்வாயுஃ, தஸ்மாந்நிமித்தாஜ்ஜாத இதி| ஸதாகதிநிமித்தத இதி வக்தவ்யே ஸதாகதிநிமித்தஜ இதி யத் கதஂ தத்பலவத்தேதுஜந்யவாதகதத்வபோதநார்தமிதி கார்திகஃ, கேவலவாதஜத்வக்யாபநார்தமித்யந்யே ||௨௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தந்தகதாநஷ்டௌ ப்ராஹ, தத்ர தாலநமாஹ– தீர்யமாணேஷ்வித்யாதி| தந்தேஷு தீர்யமாணேஷ்விவ தால்யமாநேஷ்விவ பஶஂ ருஜா பவதி, ஸ தாலநோ நாம வ்யாதிஃ| கதம்பூதஃ? ஸதாகதிநிமித்தஜ இதி ஸதாகதிர்வாயுஃ, தஸ்மாந்நிமித்தாஜ்ஜாதஃ; ஸதாகதிநிமித்த இதி வக்தவ்யே ஸதாகதிநிமித்தஜ இதி யத் கதஂ, தத்பலவத்தேதுஜவாதகதத்வபோதநார்தமிதி கார்திகஃ, கேவலவாதஜத்வக்யாபநார்தமித்யந்யே| அஸாத்யோऽயஂ வ்யாதிஃ||௨௨||
Adhikarana க்ரிமிதந்தலக்ஷணம் (௨௩) · Śloka ௨௩
கஷ்ணச்சித்ரஶ்சலஃ ஸ்ராவீ ஸஸஂரம்போ மஹாருஜஃ |
அநிமித்தருஜோ வாதாத்விஜ்ஞேயஃ க்ரிமிதந்தகஃ ||௨௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
कृष्णच्छिद्रश्चलः स्रावी ससंरम्भो महारुजः |
अनिमित्तरुजो वाताद्विज्ञेयः क्रिमिदन्तकः ||२३||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
க்ரிமிதந்தகமாஹ– கஷ்ணச்சித்ர இத்யாதி| கஷ்ணச்சித்ர இதி துஷ்டரக்தஜக்ரிமிகதஶோதபாகத்வாரேண கஷ்ணச்சித்ர இத்யர்தஃ| அந்யே ‘கஷ்ணஶ்சித்ர’ இதி படந்தி; சித்ர இதி சித்ரவாந், அர்ஶஆதித்வாதச்| ஸ்ராவீதி தந்தமூலேஷு ஸ்ராவோ போத்தவ்யஃ, தந்தாநாஂ நீரஸத்வேந ஸ்ராவாபாவாத்| அநிமித்தருஜ இதி அவகட்டநாதிநிமித்தஂ விநைவ மஹாருஜத்வேந ருஜாவாநிதி கார்திகஃ||௨௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கமிதந்தகமாஹ– கஷ்ணேத்யாதி| கஷ்ணஃ கஷ்ணதந்தகஃ, சித்ர இதி சித்ரவாந், அர்ஶஆதித்வாதச்| கமிகதச்சித்ரத்வாத்ஸச்சித்ரதந்த இத்யர்தஃ| சலஶ்சலதந்தஃ| ஸ்ராவீ து தந்தமூலேஷு ஸ்ராவோ போத்தவ்யஃ, தந்தாநாஂ நீரஸத்வேந ஸ்ராவாபாவாத்| ஸஸஂரம்பஃ ஸஶ்வயதுஃ| அநிமித்தருஜ இதி அவகட்டநாதிநிமித்தஂ விநைவ மஹாருஜத்வேந ருஜாவாநிதி, ஸ ததாவிதோ வாதாத்கமிதந்தகோ ஜ்ஞேயஃ||௨௩||
Adhikarana பஞ்ஜநகலக்ஷணம் (௨௪) · Śloka ௨௪
வக்த்ரஂ வக்ரஂ பவேத்யஸ்ய தந்தபங்கஶ்ச ஜாயதே |
கபவாதகதோ வ்யாதிஃ ஸ பஞ்ஜநகஸஞ்ஜ்ஞிதஃ ||௨௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
वक्त्रं वक्रं भवेद्यस्य दन्तभङ्गश्च जायते |
कफवातकृतो व्याधिः स भञ्जनकसञ्ज्ञितः ||२४||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பஞ்ஜநகலக்ஷணமாஹ– வக்த்ரமித்யாதி| வக்த்ரஂ வக்ரமிதி தந்தபங்ககாரிணா தோஷேண வக்த்ரஸ்யாபி வக்ரத்வம்||௨௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தந்தபஞ்ஜநலக்ஷணமாஹ– வக்த்ரமித்யாதி| யஸ்மிந் ரோகே தந்தபங்ககாரிணா தோஷேண வக்த்ரஸ்யாபி வக்ரத்வஂ பவேத் தந்தபங்கஶ்ச பவேத்| ஜாயதே இத்யத்ர ‘தீவ்ரருக்’ இதி பாடாந்தரம்| ஸ வ்யாதிர்பஞ்ஜநக இதி க்யாதஃ| கதம்பூதஃ? கபவாதகதஃ| அஸாத்யோऽயஂ வ்யாதிஃ||௨௪||
Adhikarana தந்தஹர்ஷலக்ஷணம் (௨௫) · Śloka ௨௫
ஶீதரூக்ஷப்ரவாதாம்லஸ்பர்ஶாநாமஸஹா த்விஜாஃ |
பித்தமாருதகோபேந தந்தஹர்ஷஃ ஸ நாமதஃ ||௨௫||
View original
शीतरूक्षप्रवाताम्लस्पर्शानामसहा द्विजाः |
पित्तमारुतकोपेन दन्तहर्षः स नामतः ||२५||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தந்தஹர்ஷலக்ஷணமாஹ– ஶீதேத்யாதி| “ஶீதமுஷ்ணஂ ச தஶநாஃ ஸஹந்தே ஸ்பர்ஶநஂ ந ச| யஸ்ய தஂ தந்தஹர்ஷஂ து வ்யாதிஂ வித்யாத் ஸமீரணாத்||” (ஸு. நி. அ. ௧௬) இதி ஶ்லோகாந்தரஂ கேசித் படந்தி| தத்ர தந்தஹர்ஷஸ்ய வாதஜத்வேऽபி உஷ்ணாஸஹத்வஂ வ்யாதிப்ரபாவாத், கபரக்தாவதத்வாத்வா போத்தவ்யம்||௨௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தந்தஹர்ஷமாஹ– ஶீதேத்யாதி| யஸ்ய த்விஜா தந்தாஃ ஶீதஸ்ய பக்ஷ்யஸ்ய ப்ரவாதஸ்ய ப்ரசண்டவாதஸ்யாம்லஸ்யாஸஹா அக்ஷமா பவந்தி, ஸ நாமதஃ ப்ரஸித்திதஃ கபமாருதகோபேந தந்தஹர்ஷோ ஜ்ஞேயஃ| பக்ஷ்ய இத்யத்ர “ரூக்ஷஃ” இதி பாடாந்தரம்||௨௫||
Adhikarana தந்தஶர்கராலக்ஷணம் (௨௬) · Śloka ௨௬
மலோ தந்தகதோ யஸ்து பித்தமாருதஶோஷிதஃ |
ஶர்கரேவ கரஸ்பர்ஶா ஸா ஜ்ஞேயா தந்தஶர்கரா ||௨௬||
View original
मलो दन्तगतो यस्तु पित्तमारुतशोषितः |
शर्करेव खरस्पर्शा सा ज्ञेया दन्तशर्करा ||२६||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தந்தஶர்கராலக்ஷணமாஹ– மல இத்யாதி| ‘ஶர்கரேவ கரஸ்பர்ஶா’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஸா தந்தாநாஂ குணஹரீ’ இதி க்வசித் பட்யதே, தந்தாநாஂ குணஸ்ய ஶுக்லத்வதடத்வாதிகஸ்ய ஹரணஶீலா||௨௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தந்தஶர்கராலக்ஷணமாஹ– மல இத்யாதி| யோ தந்தகதோ மலஃ கபமாருதஶோஷிதோ பவதி ஸா தந்தஶர்கரா| ததா ச வாக்படஃ– “அதாவநாந்மலோ தந்தே கபவாதேந ஶோஷிதஃ| பூதிகந்தஃ ஸ்திரீபூதஃ ஶர்கரா ஸாऽப்யுபேக்ஷிதா||” இதி| ஶர்கரேவ கரஸ்பர்ஶேத்யத்ர ஸ்தாநே “ஸா தந்தாநாஂ குணஹரீ” இதி க்வாபி பட்யதே, தந்தாநாஂ குணஸ்ய ஶுக்லதடத்வாதிகஸ்ய ஹரணஶீலா||௨௬||
Adhikarana கபாலிகாலக்ஷணம் (௨௭) · Śloka ௨௭
கபாலேஷ்விவ தீர்யத்ஸு தந்தாநாஂ ஸைவ ஶர்கரா |
கபாலிகேதி விஜ்ஞேயா ஸதா தந்தவிநாஶிநீ ||௨௭||
View original
कपालेष्विव दीर्यत्सु दन्तानां सैव शर्करा |
कपालिकेति विज्ञेया सदा दन्तविनाशिनी ||२७||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கபாலிகாலக்ஷணமாஹ– கபாலேஷ்வித்யாதி| கபாலேஷ்விவேதி மலஸஹிததந்தாவயவேஷு காடிந்யாத் கபாலதுல்யேஷு; தந்தமல ஏவ கடிநே கபாலப்ராயே தீர்யமாணே ஸைவ ஶர்கரா கபாலிகா| ஸதேதி பால்யாதௌ| அத்ராவகாஶே ஹநுமோக்ஷஃ ஸுஶ்ருதே தந்ததேஶஸாமீப்யாத்தந்தபீடநாச்ச படிதஃ, ஸ இஹ ஸங்க்ரஹகாரேண முக்யதந்தகதத்வாபாவாந்ந படிதஃ, படிதஸ்து ஹநுக்ரஹஸஞ்ஜ்ஞயா வாதவ்யாதௌ போஜவசநாத்| யதுக்தம்– “வாதாபிகாதாஜ்ஜந்தோர்ஹி ஹநுஸந்திர்விமுச்யதே| நிரஸ்தஜிஹ்வஃ கச்ச்ரேண பாஷிதஂ தத்ர கச்சதி|| ஸம்யக் தமநிலவ்யாதிஂ ஹநுமோக்ஷஂ விநிர்திஶேத்|” இதி||௨௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கபாலிகாலக்ஷணமாஹ– கபாலேஷ்வித்யாதி| தந்தாநாஂ கபாலேஷு மலஸஹிததந்தாவயவேஷு காடிந்யாத்கபாலதுல்யேஷு தீர்யமாணேஷு ஸைவ ஶர்கரா கபாலிகா ஜ்ஞேயா| தந்தமூலஃ ஸ ச கடிநே கபாலப்ராயே தீர்யமாணே இதி டல்லநஃ| ஸதேதி பால்யாதௌ| தந்தவிநாஶிநீ| “தலந்தி தந்தவல்காநி யதா ஶர்கரயா ஸஹ” இதி கேசித்படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ||௨௭||
Adhikarana ஶ்யாவதந்தக-தந்தவித்ரதிரோகலக்ஷணம் (௨௮-௨௯) · Śloka ௨௯
யோऽஸங்மிஶ்ரேண பித்தேந தக்தோ தந்தஸ்த்வஶேஷதஃ |
ஶ்யாவதாஂ நீலதாஂ வாऽபி கதஃ ஸ ஶ்யாவதந்தகஃ ||௨௮||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
தந்தமாஂஸே மலைஃ ஸாஸ்ரைர்பாஹ்யாந்தஃ ஶ்வயதுர்குருஃ |
ஸதாஹருக் ஸ்ரவேத்பிந்நஃ பூயாஸ்ரஂ தந்தவித்ரதிஃ ||௨௯||
View original
योऽसृङ्मिश्रेण पित्तेन दग्धो दन्तस्त्वशेषतः |
श्यावतां नीलतां वाऽपि गतः स श्यावदन्तकः ||२८||
(सु. नि. अ. १६) |
दन्तमांसे मलैः सास्रैर्बाह्यान्तः श्वयथुर्गुरुः |
सदाहरुक् स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः ||२९||
Hide commentary
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶ்யாவதந்தகமாஹ– ய இத்யாதி| யோ தந்தோऽஸக்விமிஶ்ரேண பித்தேநாஶேஷதோ தக்தஃ ததா ஶ்யாவதாமதவா நீலதாஂ கதோ பவதி, ஸ ஶ்யாவதந்தகோ ஜ்ஞேயஃ| ஶ்யாவதந்தக இதி ஸஞ்ஜ்ஞாயாஂ கந்| அஸாத்யோऽயஂ வ்யாதிஃ| அத்ராவகாஶே ஹநுமோக்ஷஃ ஸுஶ்ருதே தந்ததேஶஸாமீப்யாத்தந்தபீடநாச்ச தந்தரோகஃ படிதஃ, ஸ இஹ ஸங்க்ரஹகாரேண முக்யதந்தகதத்வாபாவாந்ந படிதஃ, படிதஸ்து ஸங்க்ரஹே ஹநுக்ரஹஸஞ்ஜ்ஞயா வாதவ்யாதௌ போஜவசநாத்| யதுக்தம்– “வாதா(பாரா)பிகாதாஜ்ஜந்தோர்ஹி ஹநுஸந்திர்விமுச்யதே| நிரஸ்தஜிஹ்வஃ கச்ச்ரேண பாஷிதஂ தத்ர கச்சதி| ஸம்யக் தமநிலவ்யாதிஂ ஹநுமோக்ஷஂ விநிர்திஶேத்||” இதி||௨௮-௨௯||
Adhikarana வாதஜஜிஹ்வாரோக-பித்தஜஜிஹ்வாரோக-கபஜஜிஹ்வாரோகலக்ஷணம் (௩௦) · Śloka ௩௦
ஜிஹ்வாऽநிலேந ஸ்புடிதா ப்ரஸுப்தா பவேச்ச ஶாகச்சதநப்ரகாஶா |
பித்தேந தஹ்யத்யுபசீயதே ச தீர்கைஃ ஸரக்தைரபி கண்டகைஶ்ச |
கபேந குர்வீ பஹுலா சிதா ச மாஂஸோச்ச்ரயைஃ ஶால்மலிகண்டகாபைஃ ||௩௦||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
जिह्वाऽनिलेन स्फुटिता प्रसुप्ता भवेच्च शाकच्छदनप्रकाशा |
पित्तेन दह्यत्युपचीयते च दीर्घैः सरक्तैरपि कण्टकैश्च |
कफेन गुर्वी बहुला चिता च मांसोच्छ्रयैः शाल्मलिकण्टकाभैः ||३०||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸம்ப்ரதி ஜிஹ்வாகதாநாஹ– ஜிஹ்வாऽநிலேநேத்யாதி| ஸ்புடிதேதி மநாக்விதீர்ணா| ப்ரஸுப்தேதி ஸுப்தேவ, ரஸஸ்யாநவபோதாத்| ஶாகச்சதநப்ரகாஶேதி ஶாகதருபத்ரவத் கண்டகாசிதேத்யர்தஃ; ஶாகோ மருஜத்ருமஃ| பைத்திககண்டகலக்ஷணே தஹ்யதீதி ஆத்மநேபதாநித்யத்வாத் ஸாது| அயஂ ச ரோகோ ஜாடீதி க்யாதஃ||௩௦||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸம்ப்ரதி ஜிஹ்வாகதாந்நிர்திஶதி| தத்ர வாதகண்டகாநாஹ– ஜிஹ்வேத்யாதி| அநிலேந ஜிஹ்வா ஸ்புடிதேதி மநாக்விதீர்ணா பவேத், ததா ஸுப்தேதி ஸுப்தேவ ரஸஸ்யாநவபோதாதசேதநேத்யர்தஃ| ஶாகச்சதநப்ரகாஶேதி ஶாகதருபத்ரவத்கண்டகசிதேத்யர்தஃ| ஶாகோ மருஜத்ருமஃ| பைத்திககண்டகலக்ஷணமாஹ– பித்தேநேத்யாதி| பித்தேந ஜிஹ்வா பரிதஹ்யதே| தஹ்யதீதி ஆத்மநேபதஸ்யாநித்யத்வாத் ஸாதுஃ| ததா ஸரக்தைஃ கண்டகைர்வ்யாப்தா| அயஂ ச ரோகோ நாடீதி க்யாதஃ| ‘பித்தாத்ஸதாஹைருபசீயதே து தீர்கைரிதி பாடாந்தரே பித்தாஜ்ஜிஹ்வா ஏவஂவிதைஃ கண்டகைர்வ்யாப்யதே| கபகண்டகாநாஹ– கபேநேத்யாதி| கபேந தூஷிதா ஜிஹ்வா குர்வீ பஹுலா ஸ்தூலா ஶால்மலிகண்டகாபைர்மாஂஸோச்ச்ரயைர்மாஂஸாங்குரைஶ்சிதா வ்யாப்தா பவதீதி ஸம்பந்தஃ||௩௦||
Adhikarana அலாஸலக்ஷணம் (௩௧) · Śloka ௩௧
ஜிஹ்வாதலே யஃ ஶ்வயதுஃ ப்ரகாடஃ ஸோऽலாஸஸஞ்ஜ்ஞஃ கபரக்தமூர்திஃ |
ஜிஹ்வாஂ ஸ து ஸ்தம்பயதி ப்ரவத்தோ மூலே ச ஜிஹ்வா பஶமேதி பாகம் ||௩௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
जिह्वातले यः श्वयथुः प्रगाढः सोऽलाससञ्ज्ञः कफरक्तमूर्तिः |
जिह्वां स तु स्तम्भयति प्रवृद्धो मूले च जिह्वा भृशमेति पाकम् ||३१||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அலாஸமாஹ– ஜிஹ்வேத்யாதி| ப்ரகாட இதி ப்ரகர்ஷேண காடோ தாருண இத்யர்தஃ| தேந ‘ஜிஹ்வாகதேஷ்வலாஸஸ்து’ இத்யாதிநா அலாஸஸ்யாஸாத்யதோக்தா ஸூச்யதே| கபரக்தமூர்திரிதி கபரக்தாப்யாஂ ஹேதுப்யாஂ லப்தமூர்திஃ| கபரக்தஜ இத்யர்தஃ| ஜிஹ்வாஸ்தம்பேந வாயுரப்யத்ர போத்தவ்யஃ, பஶபாகேந பித்தம், அதஸ்த்ரிதோஷஜோ ஜ்ஞேயஃ; அத ஏவாஸ்யாநுபக்ரமேணாஸாத்யத்வஂ, கபரக்தயோஸ்து ப்ராதாந்யேநாபிதாநம்| ‘அதோகதஃ’ இதி பாடாந்தரே ஜிஹ்வாயா அதோகதஃ||௩௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அலாஸமாஹ– ஜிஹ்வாதல இத்யாதி| யோ ஜிஹ்வாதலே ஶ்வயதுஃ, ஸோऽலாஸநாமா விகாரஃ, ஸ து ஶோபஃ ப்ரவத்தோ ஜிஹ்வாஂ ஸ்தம்பயதி, ஜிஹ்வா மூலே பஶஂ பாகஂ ப்ராப்நோதி| ப்ரகாட இதி ப்ரகர்ஷேண காடோ தாருண இத்யர்தஃ| தேந ஜிஹ்வாகதேஷ்வலாஸஸ்த்வித்யாதிநா அலாஸஸ்யாஸாத்யதோக்தா ஸூச்யதே| கபரக்தாப்யாஂ லப்தமூர்திஃ கபரக்தஜ இத்யர்தஃ, ஜிஹ்வாஸ்தம்பேந து வாயுரப்யத்ர போத்தவ்யஃ, பஶஂ பாகேந பித்தம், அதஸ்த்ரிதோஷஜோऽயம், அத ஏவாஸ்யாநுபக்ரமேணாஸாத்யத்வஂ, கபரக்தயோஸ்து ப்ராதாந்யேநாபிதாநம்| ‘அதோகதஃ’ இதி பாடாந்தரே ஜிஹ்வாயா அதோகதஃ||௩௧||
Adhikarana உபஜிஹ்விகாலக்ஷணம் (௩௨) · Śloka ௩௨
ஜிஹ்வாக்ரரூபஃ ஶ்வயதுர்ஹி ஜிஹ்வாமுந்நம்ய ஜாதஃ கபரக்தமூலஃ |
லாலாகரஃ கண்டுயுதஃ ஸசோஷஃ ஸா தூபஜிஹ்வா படிதா பிஷக்பிஃ ||௩௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
जिह्वाग्ररूपः श्वयथुर्हि जिह्वामुन्नम्य जातः कफरक्तमूलः |
लालाकरः कण्डुयुतः सचोषः सा तूपजिह्वा पठिता भिषग्भिः ||३२||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உபஜிஹ்விகாமாஹ– ஜிஹ்வாக்ரரூப இத்யாதி| ஸசோஷ இதி சோஷஃ ஸாக்ஷாதக்நிஸம்பந்தேநேவோபதாபஃ, சோஷஶ்சாத்ர ரக்தயோநிநா பித்தேந||௩௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
உபஜிஹ்விகாமாஹ– ஜிஹ்வேத்யாதி| உந்நம்ய ஊர்த்வீகத்ய, ஏதேந ஜிஹ்வாயா அதோ பவதீத்யுக்தஂ, ஜிஹ்வாக்ரரூபஃ ஜிஹ்வாக்ரஸந்நிபஃ, கபரக்தமூலஃ கபரக்தகாரணம்| ஸசோஷ இதி சோஷஃ ஸாக்ஷாதக்நிஸம்பந்தேநோபதாபஃ, சோஷஶ்சாத்ர ரக்தயோநிநா பித்தேந, பிஷக்பிஃ ஸா உபஜிஹ்விகா படிதா||௩௨||
Adhikarana கண்டஶுண்டீலக்ஷணம் (௩௩) · Śloka ௩௩
ஶ்லேஷ்மாஸக்ப்யாஂ தாலுமூலே ப்ரவத்தோ தீர்கஃ ஶோதோ த்மாதபஸ்திப்ரகாஶஃ |
தஷ்ணாகாஸஶ்வாஸகத்தஂ வதந்தி வ்யாதிஂ வைத்யாஃ கண்டஶுண்டீதி நாம்நா ||௩௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
श्लेष्मासृग्भ्यां तालुमूले प्रवृद्धो दीर्घः शोथो ध्मातबस्तिप्रकाशः |
तृष्णाकासश्वासकृत्तं वदन्ति व्याधिं वैद्याः कण्ठशुण्डीति नाम्ना ||३३||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தாலுகதாநாஹ| கண்டஶுண்டீமாஹ– ஶ்லேஷ்மாஸக்ப்யாமித்யாதி| த்மாதபஸ்திப்ரகாஶ இதி வாயுபூரிதசர்மபுடதுல்யஃ||௩௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தாலுகதாநாஹ| தத்ர கலஶுண்டிகாமாஹ– ஶ்லேஷ்மேத்யாதி| ஶ்லேஷ்மரக்தாப்யாஂ தாலுமூலே ப்ரவத்தஸ்ததா தீர்கஃ ப்ரலம்பஃ ஶோபஃ கண்டஶுண்டீதி கலஶுண்டீதி நாம்நாऽயஂ வ்யாதிஃ படிதஃ| த்மாதபஸ்திப்ரகாஶ இதி வாயுபூரிதசர்மபுடகதுல்யஃ||௩௩||
Adhikarana துண்டிகேரீலக்ஷணம் (௩௪) · Śloka ௩௪
ஶோதஃ ஸ்தூலஸ்தோததாஹப்ரபாகீ ப்ராகுக்தாப்யாஂ துண்டிகேரீ மதா து |௩௪|
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
शोथः स्थूलस्तोददाहप्रपाकी प्रागुक्ताभ्यां तुण्डिकेरी मता तु |३४|
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
துண்டிகேரீலக்ஷணமாஹ– ஶோத இத்யாதி| ப்ராகுக்தாப்யாமிதி ஶ்லேஷ்மாஸக்ப்யாம்| துண்டிகேரீ வநகார்பாஸீபலஂ, தத்துல்யஶோததயா துண்டிகேரீ| தோததாஹாப்யாமிஹ வாதபித்தாநுபந்தோ ஜ்ஞேயஃ|௩௪|–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
துண்டிகேரீலக்ஷணமாஹ– ஶோப இத்யாதி| ப்ராகுக்தாப்யாமிதி கபாஸக்ப்யாஂ, துண்டிகேரீ வநகார்பாஸீபலஂ, தத்துல்யஶோபதயா துண்டிகேரீ| தோததாஹாப்யாமத்ர வாதபித்தாநுபந்தோऽஸ்தி|௩௪|–
Adhikarana அத்ருஷலக்ஷணம் (௩௪) · Śloka ௩௪
மதுஃ ஶோதோ லோஹிதஃ ஶோணிதோத்தோ ஜ்ஞேயோऽத்ருஷஃ ஸஜ்வரஸ்தீவ்ரருக் ச ||௩௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
मृदुः शोथो लोहितः शोणितोत्थो ज्ञेयोऽध्रुषः सज्वरस्तीव्ररुक् च ||३४||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அத்ருஷலக்ஷணமாஹ– மதுரித்யாதி| ஶோணிதோத்த இதி ரக்தஸமுத்தஃ||௩௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அத்ருஷலக்ஷணமாஹ– மதுஃ ஶோத இத்யாதி| ஸ்தப்தாதிலக்ஷணஃ ஶோதஃ அத்ருஷோ ஜ்ஞேயஃ| அத்ருஷ இதி சந்தோநுரோதாத்| லோஹிதோத்த இதி ரக்தஸமுத்தஃ||௩௪||
Adhikarana கச்சபலக்ஷணம் (௩௫) · Śloka ௩௫
கூர்மோந்நதோऽவேதநோऽஶீக்ரஜந்மா ரோகோ ஜ்ஞேயஃ கச்சபஃ ஶ்லேஷ்மணா து |௩௫|
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
कूर्मोन्नतोऽवेदनोऽशीघ्रजन्मा रोगो ज्ञेयः कच्छपः श्लेष्मणा तु |३५|
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கச்சபலக்ஷணமாஹ– கூர்மோந்நத இத்யாதி| அவேதந இத்யல்பவேதநஃ| அஶீக்ரஜந்மேதி சிரஜஃ|௩௫|–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கச்சபலக்ஷணமாஹ– கூர்மேத்யாதி| கூர்மோத்ஸந்நஃ கூர்மவதுந்நதஃ, அவேதந இத்யவ்யதஃ, அஶீக்ரஜந்மேதி சிரஜஃ மந்தாநுஸாரீத்யர்தஃ, அரக்தஃ பாண்டுரஃ|௩௫|–
Adhikarana தால்வர்புத-மாஂஸஸங்காதலக்ஷணம் (௩௫) · Śloka ௩௫
பத்மாகாரஂ தாலுமத்யே து ஶோதஂ வித்யாத்ரக்தாதர்புதஂ ப்ரோக்தலிங்கம் ||௩௫||
துஷ்டஂ மாஂஸஂ நீருஜஂ தாலுமத்யே கபாச்சூநஂ மாஂஸஸங்காதமாஹுஃ |
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
पद्माकारं तालुमध्ये तु शोथं विद्याद्रक्तादर्बुदं प्रोक्तलिङ्गम् ||३५||
दुष्टं मांसं नीरुजं तालुमध्ये कफाच्छूनं मांससङ्घातमाहुः |
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தால்வர்புதமாஹ– பத்மாகாரமித்யாதி| பத்மாகாரமிதி பத்மகர்ணிகாகாரம்| ததாச போஜஃ– “உபர்யேவ பவேந்நத்தோ யதா பத்மஸ்ய கர்ணிகா| பார்ஶ்வதஶ்சாங்குரைர்தீர்கைர்நாஸா சாப்யவஸீததி|| ஶ்லேஷ்மரக்தஸமுத்தாநஂ தத்தால்வர்புதஸஞ்ஜ்ஞிதம்||” இதி| ரக்தஜத்வால்லோஹிதம்| ப்ரோக்தலிங்கமிதி பூர்வோக்தரக்தார்புததுல்யலிங்கமித்யர்தஃ||௩௫||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தால்வர்புதமாஹ– பத்மாகாரமித்யாதி| தாலுமத்யே உக்தலிங்கஂ ஶோபஂ ரக்தார்புதஂ வித்யாத்| கதம்பூதஂ? பத்மாகாரஂ பத்மகர்ணிகாகாரம்| ததா ச போஜஃ– “உபர்யேவ பவேந்மத்யே யதா பத்மஸ்ய கர்ணிகா| பார்ஶ்வதஶ்சாங்குரைர்தீர்கைர்நாஸா சாப்யவஸீததி|| ஶ்லேஷ்மரக்தஸமுத்தாநஂ தாலுந்யர்புதஸஞ்ஜ்ஞிதம்|” இதி| ப்ரோக்தலிங்கமிதி பூர்வோக்தரக்தார்புதஸ்ய துல்யலிங்கம்| ரக்தஜத்வால்லோஹிதம்| அஸாத்யோऽயம்| மாஂஸஸங்காதமாஹ– துஷ்டமித்யாதி| அத்ர கேசித் “துஷ்டஂ மாஂஸஂ ஶ்லேஷ்மணா நீருஜஂ வா தால்வந்தஃஸ்தம்|” இதி படந்தி||௩௫||–
Adhikarana தாலுபுப்புட-தாலுஶோஷ-தாலுபாகலக்ஷணம் (௩௬-௩௭) · Śloka ௩௭
நீருக் ஸ்தாயீ கோலமாத்ரஃ கபாத் ஸ்யாந்மேதோயுக்தாத் புப்புடஸ்தாலுதேஶே ||௩௬||
ஶோஷோऽத்யர்தஂ தீர்யதே சாபி தாலுஃ ஶ்வாஸஶ்சோக்ரஸ்தாலுஶோஷோऽநிலாச்ச |
பித்தஂ குர்யாத் பாகமத்யர்தகோரஂ தாலுந்யேநஂ தாலுபாகஂ வதந்தி ||௩௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
नीरुक् स्थायी कोलमात्रः कफात् स्यान्मेदोयुक्तात् पुप्पुटस्तालुदेशे ||३६||
शोषोऽत्यर्थं दीर्यते चापि तालुः श्वासश्चोग्रस्तालुशोषोऽनिलाच्च |
पित्तं कुर्यात् पाकमत्यर्थघोरं तालुन्येनं तालुपाकं वदन्ति ||३७||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
புப்புடமாஹ– நீருகித்யாதி| புப்புடஸ்தாலுதேஶே இதி தாலுபுப்புடஃ| தாலுஶப்தோऽத்ர லுப்தநிர்திஷ்டோ த்ரஷ்டவ்யஃ| “தாலுஶோஷஸ்து பித்தாத்” இதி கேசித் படந்தி, பித்தஸ்யாபி ஶோஷகத்வாத்| கேசித்து வக்ஷ்யமாணஂ “பித்தஂ குர்யாத்” இதி பதமத்ராபி ஸம்பத்ய ஶ்வாஸஶ்சோக்ர இதி சகாரஂ பிந்நக்ரமேண யோஜயித்வா விபக்திவிபரிணாமஂ ச கத்வா பித்தஂ தாலுஶோஷஂ குர்யாதிதி வ்யாசக்ஷதே| கிந்த்வயஂ போஜேऽபி வாதாதேவ படிதஃ| யதுக்தம்– “தாலுஶோஷோ பவேத்வாதாத்” இத்யாதி||௩௬-௩௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தாலுபுப்புடமாஹ– நீருகித்யாதி| ஸ்தாயீ ஸ்திரஃ, கோலமாத்ரஃ கோலஸமஃ ‘புப்புட’ இதி தாலுநி தேஶே புப்புடஃ தாலுபுப்புடஃ, தாலுஶப்தோऽத்ர லுப்தநிர்திஷ்டோ த்ரஷ்டவ்யஃ| தாலுஶோஷமாஹ– ஶோஷ இத்யாதி| தாலுந்யத்யர்தஂ ஶோஷஃ, ததா தாலு தீர்யதே, ததா உக்ரஃ ஶ்வாஸோ பவதி, ஸோऽநிலோத்தஸ்தாலுஶோஷோ ஜ்ஞேயஃ| தாலுஶோஷஸ்து பித்தாதிதி கேசித்படந்தி, பித்தஸ்யாபி ஶோஷகாரகத்வாத்; கிந்த்வயஂ போஜேऽபி வாதாதேவ படிதஃ| ததுக்தம்– “தாலுஶோஷோ பவேத்வாதாத்பாதிர்யஂ க்ஷ்வேடஸஂயுதம்” இதி| வாக்படேந து வாதபித்தாப்யாஂ தாலுஶோஷஃ படிதஃ| ததாஹி– “வாதபித்தஜ்வராயாஸைஸ்தாலுஶோஷஸ்ததாஹ்வயஃ” இதி| தாலுபாகமாஹ– பித்தமித்யாதி| ஸுகமம்||௩௬-௩௭||
Adhikarana ரோஹிணீஸம்ப்ராப்திஃ (௩௮) · Śloka ௩௮
கலேऽநிலஃ பித்தகபௌ ச மூர்சிதௌ ப்ரதூஷ்ய மாஂஸஂ ச ததைவ ஶோணிதம் |
கலோபஸஂரோதகரைஸ்ததாऽங்குரைர்நிஹந்த்யஸூந் வ்யாதிரியஂ ஹி ரோஹிணீ ||௩௮||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
गलेऽनिलः पित्तकफौ च मूर्छितौ प्रदूष्य मांसं च तथैव शोणितम् |
गलोपसंरोधकरैस्तथाऽङ्कुरैर्निहन्त्यसून् व्याधिरियं हि रोहिणी ||३८||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கண்டகதாஸ்து ரோஹிண்யாதயஃ ஸப்ததஶோச்யந்தே, தத்ர பஞ்சாநாஂ ரோஹிணீநாஂ ஸாமாந்யஸம்ப்ராப்திமாஹ– கலேऽநில இத்யாதி| ஸர்வரோஹிண்யஃ ஸந்நிபாதஜாஃ, உத்கர்ஷாத்வாதஜாதிவ்யபதேஶஃ| அந்யே து “பதக் ஸமஸ்தாஶ்ச ததைவ ஶோணிதஂ” இதி படித்வா ஸுஶ்ருதே ஏகதோஷஜத்வமப்யாஹுஃ| போஜேऽப்யுக்தம்– “ வாதபித்தகபா ரக்தமேகஶஃ ஸர்வஶோऽபி வா| கண்டஂ யதா நிஷேவந்தே” இத்யாதி| நிஹந்த்யஸூநித்யநேந யத்யபி ஸாமாந்யேநாஸாத்யத்வமுக்தஂ ததாऽபி ஸப்தாஹாதிநா பதக்தோஷத்ரயஜாநாமநுபக்ரமேணாஸாத்யத்வம், ஏவஂ ரக்தஜாயா அபி; ஸந்நிபாதஜாயாஸ்து ஜந்மநைவாஸாத்யத்வம்| ததுக்தஂ போஜேந– “தாலுஃ ஶுஷ்யதி கண்டஶ்ச வாதேநாயாம்யதே யதா| கண்டேऽஸ்யாந்நஂ ப்ரஸஜ்யேத ஸப்தாஹாத் ஸ ஜஹாத்யஸூந்|| உஷ்யதே சுஷ்யதே பித்தாத் தூப்யதே பரிதஹ்யதே| அங்காரைரிவ ஜஹ்யாத் ஸ ப்ராணாநாஶு சதுர்திநாத்||” இதி| “கபாதந்தர்பஹிஃ ஶோதஃ ஶ்வாஸஃ கண்டஶ்ச பாத்யதே| யஸ்ய ஸோऽஸூந் த்யஜேத்ரோகீ த்ர்யஹாத்ரோஹிணிபீடிதஃ|| லக்ஷணஂ பித்தரோஹிண்யா துல்யஂ ஶோணிதஜந்மநஃ| ஸர்வதோஷகதா யா து ஸர்வலிங்கஸமந்விதா|| அஸாத்யாஂ தாஂ விஜாநீயாத்ரோஹிணீஂ ஸந்நிபாதஜாம்| ஏஷா ஸத்யோ மாரயதி திஸ்ர ஆத்யாஃ க்ரியாஂ விநா||” இதி க்வசித்| போஜே “அந்யா ஸத்யோ மாரயதி” இதி பாடஃ, ததா ரக்தஜாயாமப்யஸாத்யத்வமாயாதி; கிந்த்வியஂ ஸாத்யைவ, யதுக்தம்– “லேக்யாஶ்சதஸ்ரோ ரோஹிண்யஃ” (ஸு. ஸூ. அ. ௨௫) இதி| ததா– “ஸாத்யாநாஂ ரோஹிணீநாஂ து ஹிதஂ ஶோணிதமோக்ஷணம்|” (ஸு. சி. அ. ௨௨) இத்யநேந ரக்தஜாயா அபி சிகித்ஸோக்தா| கிஞ்ச கலகதேஷ்வேகைவ ரோஹிணீ ஸந்நிபாதஜா “ரோஹிணீ கலே” இத்யநேநாஸாத்யோக்தா| போஜே து “திஸ்ர ஆத்யாஃ க்ரியாஂ விநா” இத்யபிதாநஂ த்ரிதோஷஜத்வேந ப்ராதாந்யமபிப்ரேத்ய, கரநாதேऽபி ஸந்நிபாதஜாயா ஏவ ஸத்யோமாரகத்வமுக்தம்| யதாஹ– “ஸத்யஸ்த்ரிதோஷஜா ஹந்தி த்ர்யஹாச்ச்லேஷ்மஸமுத்பவா| பஞ்சாஹாத் பித்தஸம்பூதா, ஸப்தாஹாத் பவநோத்திதா||” இதி||௩௮||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கண்டகதாஸ்து ரோஹிண்யாதயஃ ஸப்ததஶோச்யந்தே, தத்ர பஞ்சாநாஂ ரோஹிணீநாஂ ஸாமாந்யேந ஸம்ப்ராப்திமாஹ– கல இத்யாதி| கலேऽநிலோ வத்தஃ, ததா பித்தகபௌ மூர்சிதௌ விதக்தௌ, மாஂஸஂ ப்ரதூஷ்ய ததா ஶோணிதஂ ப்ரதூஷ்ய , கலோபஸஂரோதகரைரங்குரைரஸூந்நிஹந்தி, அயஂ வ்யாதிஃ ரோஹிணீஸஞ்ஜ்ஞோ ஜ்ஞேயஃ| ஸர்வா ரோஹிண்யஃ ஸந்நிபாதஜாஃ, உத்கர்ஷாத்து வாதஜாதிவ்யபதேஶஃ| அஸ்மிந் பாடே து ஸங்க்யா வாதபித்தகபஸம்பந்திக்ரியாபதஂ ச ந வித்யதே| தஸ்மாதந்யே “கலேऽநிலஃ பித்தகபௌ ச மூர்சிதௌ பதக்ஸமஸ்தாஶ்ச ததைவ ஶோணிதம்| ப்ரதூஷ்ய மாஂஸஂ கலரோதிநோऽங்குராந்ஸஜந்தி யாந் ஸாऽஸுஹரா து ரோஹிணீ||” இதி படித்வா ஸுஶ்ருதே ஏகதோஷஜத்வமித்யாஹுஃ| பதகிதி திஸ்ரஃ, ஸமஸ்தாதேகா, ஏகா ஶோணிதாத், ஏவஂ பஞ்ச ரோஹிண்யஃ| அஸுஹராஃ ப்ராணஹராஃ| போஜேऽப்யுக்தம்– “வாதபித்தகபா ரக்தமேகஶஃ ஸர்வஶோऽபி வா| கண்டஂ யதா நிஷேவந்தே ப்ரதூஷ்ய சோர்த்வமாகதாஃ|| அங்குராஞ்ஜநயந்த்யாஶு ஜிஹ்வாமூலே ஸமந்ததஃ| ரோஹிணீஂ தாஂ விஜாநீயாதாஹுஃ பஞ்சவிதாஂ து தாம்||” இதி||௩௮||
Adhikarana வாதஜாதிபேதேந ரோஹிணீலக்ஷணாநி (௩௯-௪௧) · Śloka ௪௧
ஜிஹ்வாஸமந்தாத்பஶவேதநாஸ்து மாஂஸாங்குராஃ கண்டநிரோதிநோ யே |
ஸா ரோஹிணீ வாதகதா ப்ரதிஷ்டா வாதாத்மகோபத்ரவகாடயுக்தா ||௩௯||
க்ஷிப்ரோத்கமா க்ஷிப்ரவிதாஹபாகா தீவ்ரஜ்வரா பித்தநிமித்தஜா து |
ஸ்ரோதோவிரோதிந்யசலோத்கதா ச ஸ்திராங்குரா யா கபஸம்பவா ஸா ||௪௦||
கம்பீரபாகிந்யநிவார்யவீர்யா த்ரிதோஷலிங்கா த்ரிதயோத்திதா ச |
ஸ்போடைஶ்சிதா பித்தஸமாநலிங்கா ஸாத்யா ப்ரதிஷ்டா ருதிராத்மிகா து ||௪௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
जिह्वासमन्ताद्भृशवेदनास्तु मांसाङ्कुराः कण्ठनिरोधिनो ये |
सा रोहिणी वातकृता प्रदिष्टा वातात्मकोपद्रवगाढयुक्ता ||३९||
क्षिप्रोद्गमा क्षिप्रविदाहपाका तीव्रज्वरा पित्तनिमित्तजा तु |
स्रोतोविरोधिन्यचलोद्गता च स्थिराङ्कुरा या कफसम्भवा सा ||४०||
गम्भीरपाकिन्यनिवार्यवीर्या त्रिदोषलिङ्गा त्रितयोत्थिता च |
स्फोटैश्चिता पित्तसमानलिङ्गा साध्या प्रदिष्टा रुधिरात्मिका तु ||४१||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வாதஜாதிபேதேந ரோஹிணீலக்ஷணமாஹ– ஜிஹ்வேத்யாதி| ஜிஹ்வாஸமந்தாதிதி ஜிஹ்வாயாஃ ஸர்வத இத்யர்தஃ| வாதாத்மகோபத்ரவகாடயுக்தேதி வாதாத்மகா உபத்ரவாஃ கம்பவிநாமஸ்தம்பாதயஸ்தைரதிஶயமநுகதாஃ| த்ரிதோஷஜாயாமநிவார்யவீர்யேதி க்ரியயாऽபி ந நிவார்யஂ வீர்யமஸ்யாஃ, ஸத்யோமாரகத்வாதித்யர்தஃ| த்ரிதயோத்திதேதி தோஷத்ரயோத்திதா| பித்தலிங்காதிதேஶஸ்யாவ்யவஹிதத்வப்ரதீத்யர்தஂ பித்தரோஹிண்யநந்தரஂ ரக்தஜாயா வக்துமுசிதாயாஃ ஶேஷேऽபிதாநமிதரரோஹிண்யபேக்ஷயா ஸுகஸாத்யத்வக்யாபநார்தமிதி கேசித்||௩௯-௪௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
வாதிகரோஹிணீலக்ஷணமாஹ– ஜிஹ்வேத்யாதி| யே மாஂஸாங்குரா ஜிஹ்வாஸமந்தாத்பவந்தி தே பஶவேதநாஃ, ததா கண்டநிரோதநாஃ, ஸா வாதகதா ரோஹிணீ ப்ரதிஷ்டா| ஜிஹ்வாஸமந்தாதிதி ஜிஹ்வாயாஃ ஸர்வத்ரேத்யர்தஃ| வாதாத்மகோபத்ரவகாடயுக்தேத்யாதி வாதாத்மகா யே உபத்ரவாஃ கம்பவிநாமஸ்தம்பாதயஃ தைரதிஶயமநுகதாஃ| பித்தஜாமாஹ– க்ஷிப்ரோத்கமேத்யாதி| ஸுகமம்| த்ரிதோஷஜாமாஹ– கம்பீரேத்யாதி| த்ரிதோஷலிங்கா தோஷத்ரயலிங்கயுக்தா, த்ரிதயோத்திதேதி தோஷத்ரயோத்திதா| ரக்தஜாமாஹ– ஸ்போடைரித்யாதி| ஸுகமம்||௩௯-௪௧||
Adhikarana கண்டஶாலூகலக்ஷணம் (௪௨) · Śloka ௪௨
கோலாஸ்திமாத்ரஃ கபஸம்பவோ யோ க்ரந்திர்கலே கண்டகஶூகபூதஃ |
கரஃ ஸ்திரஃ ஶஸ்த்ரநிபாதஸாத்யஸ்தஂ கண்டஶாலூகமிதி ப்ருவந்தி ||௪௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
कोलास्थिमात्रः कफसम्भवो यो ग्रन्थिर्गले कण्टकशूकभूतः |
खरः स्थिरः शस्त्रनिपातसाध्यस्तं कण्ठशालूकमिति ब्रुवन्ति ||४२||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கண்டஶாலூகலக்ஷணமாஹ– கோலேத்யாதி| கண்டகஶூகபூத இதி கண்டகவத் ஶூகவச்ச வேதநாஜநகஃ, பூதஶப்தஃ உபமாநார்தே; கிஂவா கண்டகோபலக்ஷிதஃ ஶூகோ ஜலஶூகஃ, ஸ இவ பூதோ ஜாதஃ| கடிநகுடகதயா ஶாலூகஸமத்வேந கண்டஶாலூகம்| ஶாலூகஂ ஜலோத்பலகந்தம்||௪௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கண்டஶாலூகலக்ஷணமாஹ– கோலேத்யாதி| கண்டகஶூகபூத இதி கண்டகவத்கஶ்சிச்சூகவச்ச வேதநாஜநகஃ, பூதஶப்த உபமாநே; கிஂவா– கண்டகோபலக்ஷிதஃ ஶூகோ ஜலஶூகஃ, ஸ இவ பூதோ ஜாதஃ, கடிநகுடகதயா பிஶிதாங்குரசிதத்வாத்| ஶாலூகஂ ஜலோத்பலகந்தம்||௪௨||
Adhikarana அதிஜிஹ்விகாலக்ஷணம் (௪௩) · Śloka ௪௩
ஜிஹ்வாக்ரரூபஃ ஶ்வயதுஃ கபாத்து ஜிஹ்வோபரிஷ்டாதபி ரக்தமிஶ்ராத் |
ஜ்ஞேயோऽதிஜிஹ்வஃ கலு ரோக ஏஷ விவர்ஜயேதாகதபாகமேநம் ||௪௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
जिह्वाग्ररूपः श्वयथुः कफात्तु जिह्वोपरिष्टादपि रक्तमिश्रात् |
ज्ञेयोऽधिजिह्वः खलु रोग एष विवर्जयेदागतपाकमेनम् ||४३||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அதிஜிஹ்விகாமாஹ– ஜிஹ்வாக்ரரூப இத்யாதி| ஜிஹ்வோபரிஷ்டாதித்யநேந ஜிஹ்வாதலஜாதாமுபஜிஹ்வாஂ வ்யாவர்தயதி| அபி ரக்தமிஶ்ராதிதி ந கேவலாத் கபாத்பவதி, கிந்து ரக்தமிஶ்ராதேவ கபாதித்யர்தஃ| அப்யவதாரணே| ஆகதபாகத்வேந பித்தமப்யத்ர த்ரஷ்டவ்யம்||௪௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அதிஜிஹ்விகாமாஹ– ஜிஹ்வாக்ரேத்யாதி| ஜிஹ்வோபரிஷ்டாதித்யநேந ஜிஹ்வாதலஜாதாமுபஜிஹ்வாஂ வ்யாவர்தயதி, ஜிஹ்வோபரிஷ்டாதித்யத்ர ‘ஜிஹ்வாப்ரபந்தோபரி’ இதி பாடாந்தரே, ஜிஹ்வாப்ரபந்தஸ்யோபரி ஜிஹ்வாமூலஸ்யோபரிஷ்டாதித்யர்தஃ| அபி ரக்தமிஶ்ராதிதி| ந கேவலாத் கபாத் பவதி, கிந்து ரக்தமிஶ்ராதேவ கபாதித்யர்தஃ| அப்யவதாரணே| ஆகதபாகத்வேந பித்தமப்யத்ர த்ரஷ்டவ்யம்||௪௩||
Adhikarana வலயலக்ஷணம் (௪௪) · Śloka ௪௪
பலாஶ ஏவாயதமுந்நதஂ ச ஶோதஂ கரோத்யந்நகதிஂ நிவார்ய |
தஂ ஸர்வதைவாப்ரதிவார்யவீர்யஂ விவர்ஜநீயஂ வலயஂ வதந்தி ||௪௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
बलाश एवायतमुन्नतं च शोथं करोत्यन्नगतिं निवार्य |
तं सर्वथैवाप्रतिवार्यवीर्यं विवर्जनीयं वलयं वदन्ति ||४४||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வலயமாஹ– பலாஶ ஏவேத்யாதி| பலாஶஃ கபஃ| அந்நகதிமிதி அந்நஸ்ய கதிர்யேந ஸ்ரோதஸா ஸோऽந்நகதிஃ அந்நவஹமார்கஃ, அந்நஸ்ய ப்ரவேஶோ வா| கபஜோऽப்யயஂ ப்ரபாவாதஸாத்யஃ||௪௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
வலயமாஹ– வலாஶ இத்யாதி| பலாஶஃ கபஃ| அந்நகதிமிதி அந்நஸ்ய கதிர்யேந ஸ்ரோதஸா ஸோऽந்நகதிரந்நவஹஸ்ரோதஃ அந்நப்ரவேஶோ வா, தஂ நிவார்ய ஆயதமுந்நதஂ ஶோபஂ கரோதி, புதாஸ்தஂ ஸர்வதா அப்ரதிவார்யவீர்யஂ விவர்ஜநீயஂ வலயாக்யஂ வ்யாதிஂ வதந்தி| கபஜோऽப்யயஂ ஸ்தாநப்ரபாவாத் ஸ்வபாவாச்சாஸாத்யஃ||௪௪||
Adhikarana பலாஸலக்ஷணம் (௪௫) · Śloka ௪௫
கலே து ஶோதஂ குருதஃ ப்ரவத்தௌ ஶ்லேஷ்மாநிலௌ ஶ்வாஸருஜோபபந்நம் |
மர்மச்சிதஂ துஸ்தரமேநமாஹுர்பலாஶஸஞ்ஜ்ஞஂ நிபுணா விகாரம் ||௪௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
गले तु शोथं कुरुतः प्रवृद्धौ श्लेष्मानिलौ श्वासरुजोपपन्नम् |
मर्मच्छिदं दुस्तरमेनमाहुर्बलाशसञ्ज्ञं निपुणा विकारम् ||४५||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பலாஶலிங்கமாஹ– கல இத்யாதி| மர்மச்சிதமிதி ப்ராணாயதநஹதயமர்மச்சிதம்||௪௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பலாஶலிங்கமாஹ– கலே இத்யாதி| ப்ரவத்தௌ ஶ்லேஷ்மாநிலௌ ஶ்வாஸருஜாப்யாமுபபத்ரஂ ஸஹிதஂ ஶோபஂ குருதஃ, நிபுணா தீமந்தஃ ஏநஂ விகாரஂ பலாஶஸஞ்ஜ்ஞமாஹுஃ| கதம்பூதஂ? மர்மச்சிதமிதி, ப்ராணாயதநஹதயமர்மச்சிதம்||௪௫||
Adhikarana ஏகவந்தலக்ஷணம் (௪௬) · Śloka ௪௬
வத்தோந்நதோऽந்தஃ ஶ்வயதுஃ ஸதாஹஃ ஸகண்டுரோऽபாக்யமதுர்குருஶ்ச |
நாம்நைகவந்தஃ பரிகீர்திதோऽஸௌ வ்யாதிர்பலாஶக்ஷதஜப்ரஸூதஃ ||௪௬||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
वृत्तोन्नतोऽन्तः श्वयथुः सदाहः सकण्डुरोऽपाक्यमृदुर्गुरुश्च |
नाम्नैकवृन्दः परिकीर्तितोऽसौ व्याधिर्बलाशक्षतजप्रसूतः ||४६||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஏகவந்தமாஹ– வத்தோந்நத இத்யாதி| அந்தஃஶ்வயதுரிதி கலஸ்யாந்தர்மத்யே| ஸதாஹ இதி மந்ததாஹஃ, ஸஹஶப்த ஈஷதர்தே| அபாக்யமதுரிதி அபாகீ ஈஷத்பாகீ, அமதுரீஷந்மதுஃ; அந்யே ‘ அபாகமதுஃ’ இதி படந்தி, அபாகஶ்சாஸௌ மதுஶ்சேதி அபாகமதுஃ| பலாஶக்ஷதஜப்ரஸூத இதி கபரக்தபவ இத்யர்தஃ||௪௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஏகவந்தமாஹ– வத்தேத்யாதி| ஸதாஹஃ மந்ததாஹஃ, ஸஹஶப்த ஈஷதர்தே அபாகீ ஈஷத்பாகீ, அமதுரீஷந்மதுஃ| அந்யே ‘அபாகமதுஃ’ இதி படந்தி, அபாகஶ்சாஸௌ மதுஶ்சேதி அபாகமதுஃ| பலாஶக்ஷதஜப்ரஸூத இதி கபரக்தபவஃ||௪௬||
Adhikarana வந்தலக்ஷணம் (௪௭) · Śloka ௪௭
ஸமுந்நதஂ வத்தமமந்ததாஹஂ தீவ்ரஜ்வரஂ வந்தமுதாஹரந்தி |
தச்சாபி பித்தக்ஷதஜப்ரகோபாஜ்ஜ்ஞேயஂ ஸதோதஂ பவநாத்மகஂ து ||௪௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
समुन्नतं वृत्तममन्ददाहं तीव्रज्वरं वृन्दमुदाहरन्ति |
तच्चापि पित्तक्षतजप्रकोपाज्ज्ञेयं सतोदं पवनात्मकं तु ||४७||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வந்தமாஹ– ஸமுந்நதமித்யாதி| வந்தமேவ பவநாநுவித்தஂ ஸதோதஂ ஸ்யாத்| நநு, ஸப்ததஶ கண்டகதா உக்தாஃ; உக்தஂ ஹி– “ஸப்ததஶாமயாஃ கண்டே” இதி, வந்தேந ஸஹாஷ்டாதஶ ஸ்யுஃ? உச்யதே– ஏகவந்தஸ்யாவஸ்தாவிஶேஷ ஏவ வந்தஃ, துல்யஸ்தாநாகதிதோ ந ஸங்க்யாதிரேகஃ; யத்யப்யேகவந்தஃ கபரக்தஜஃ, வந்தஸ்து பித்தரக்தஜஃ படிதஃ, ததா வந்தஸ்யைவ ஸதோதத்வேந வாதாத்மகத்வமுக்தஂ, ததாऽப்யேகவந்தஸ்யாவஸ்தாவிஶேஷத்வேந வந்தஃ ஸங்கச்சத ஏவ; யதா காமலாயாஂ தத்பிந்நஹேதுலக்ஷணஸ்யாபி ஹலீமகஸ்ய ஸங்க்ரஹஃ, யதா வாதமதாத்யயேந த்வஂஸகவிக்ஷேபகயோரத்யந்தாபேதேऽபி ஸ ஏவ ஸ்யாந்ந புநஸ்தேந ஸங்க்ரஹஃ; போஜேऽப்யயமேகவந்தஜ ஏவ படிதஃ| யதாஹ– “ஶ்லேஷ்மரக்தஸமுத்தாநமேகவந்தஂ விபாவயேத்| துல்யஸ்தாநாகதிர்வந்தோ வந்தஜோ ரக்தபித்தஜஃ||” இதி| வந்தஜ இத்யேகவந்தஜஃ| கதாதரஸ்து காரணபேதாத் தர்மபேதாச்ச உத்பந்நத்வேந சைககார்யகாரணயோரபேதப்ரஸங்கமபிதாய வந்தஶப்தஂ சந்தோऽநுரோதாதாதிலோபாதேகவந்த ஏவ வர்ணயதி, ததாச ஸதி ஸமுந்நதமித்யாதிநா பித்தாநுபந்தஸஹிதபஹுலரக்தகதைகவந்தஸ்ய லக்ஷணமுச்யதே, ஸதோதஂ பவநாத்மகஂ சேத்யநேந ச வாதாநுபந்தைகவந்தலக்ஷணமிதி வ்யாக்யேயம்| பரந்து வந்தஜோ வந்த இதி போஜவசநேநாஸங்கதமிதஂ வ்யாக்யாநம்||௪௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
வந்தமாஹ– ஸமுந்நதமித்யாதி| நநு, ஸப்ததஶகண்டகதா உக்தாஃ, உக்தஂ ஹி– “ஸப்ததஶாமயாஃ கண்டே” இதி, வந்தேந ஸஹாஷ்டாதஶ ஸ்யுஃ? உச்யதே– ஏகவந்தஸ்யாவஸ்தாவிஶேஷ ஏவ வந்தஃ, துல்யஸ்தாநகதிஶ்சாதோ ந ஸங்க்யாதிரேகஃ| போஜேऽப்யயமேகவந்தஜ ஏவ படிதஃ| யதாஹ– “ஶ்லேஷ்மரக்தஸமுத்தாநமேகவந்தஂ விபாவயேத்| துல்யஸ்தாநாகதிர்வந்தோ வந்தஜோ ரக்தபித்தஜஃ||” இதி| வந்தஜே இத்யேகவந்தஜ இதி||௪௭||
Adhikarana ஶதக்நீலக்ஷணம் (௪௮) · Śloka ௪௮
வர்திர்கநா கண்டநிரோதிநீ யா சிதாऽதிமாத்ரஂ பிஶிதப்ரரோஹைஃ |
அநேகருக் ப்ராணஹரீ த்ரிதோஷாஜ்ஜ்ஞேயா ஶதக்நீ ச ஶதக்நிரூபா ||௪௮||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
वर्तिर्घना कण्ठनिरोधिनी या चिताऽतिमात्रं पिशितप्ररोहैः |
अनेकरुक् प्राणहरी त्रिदोषाज्ज्ञेया शतघ्नी च शतघ्निरूपा ||४८||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶதக்நீலக்ஷணமாஹ– வர்திரித்யாதி| அநேகருகிதி வாதபித்தகபஜதோததாஹகண்ட்வாதிவேதநாந்விதேத்யர்தஃ| ஶதக்நிரூபேதி அயஃகண்டகாச்சந்நா மஹதீ ஶிலா ஶதக்நீ, தத்துல்யா| ப்ராணஹரீத்யஸாத்யா| போஜேऽப்யுக்தம்– “ஶங்குநேவ கலே வித்தா ஶதக்ந்யேஷா ந ஸித்யதி|” இதி||௪௮||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶதக்நீலக்ஷணமாஹ– வர்திரித்யாதி| அநேகருகிதி வாதபித்தகபஜதோததாஹகண்ட்வாதிவேதநாந்விதேத்யர்தஃ| ஶதக்நிரூபேதி ‘அயஃகண்டகஸஞ்சந்நா ஶதக்நீ மஹதீ ஶிலா’ தத்துல்யா| ப்ராணஹரீத்யஸாத்யா| போஜேऽப்யுக்தம் “வாதபித்தகபா துஷ்டா மாஂஸாங்குரஸமாசிதாம்| மத்யகண்டசயாஂ வர்திஂ ஜநயந்தி ஹ்யுபேக்ஷிதாஃ|| ஶங்குநேவ கலே வித்தா ஶதக்ந்யேஷா ந ஸித்யதி|” இதி||௪௮||
Adhikarana கலாயுலக்ஷணம் (௪௯) · Śloka ௪௯
க்ரந்திர்கலே த்வாமலகாஸ்திமாத்ரஃ ஸ்திரோऽதிருக்யஃ கபரக்தமூர்திஃ |
ஸஂலக்ஷ்யதே ஸக்தமிவாஶநஂ ச ஸ ஶஸ்த்ரஸாத்யஸ்து கலாயுஸஞ்ஜ்ஞஃ ||௪௯||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
ग्रन्थिर्गले त्वामलकास्थिमात्रः स्थिरोऽतिरुग्यः कफरक्तमूर्तिः |
संलक्ष्यते सक्तमिवाशनं च स शस्त्रसाध्यस्तु गलायुसञ्ज्ञः ||४९||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கலாயுலக்ஷணமாஹ– க்ரந்திரித்யாதி| கபரக்தமூர்திரிதி கபரக்தஜஃ| ஸக்தமிவேதி லக்நமிவ| அஶநஂ புக்தம்||௪௯||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கலாயுலிங்கமாஹ– க்ரந்திரித்யாதி| ஸக்தமிவேதி லக்நமிவ, அஶநஂ போஜநஂ, ஸஂலக்ஷ்யதே, ஸ கலாயுஸஞ்ஜ்ஞோ விகாரஃ, ஸ ஶஸ்த்ரஸாத்யஃ||௪௯||
Adhikarana கலவித்ரதிலக்ஷணம் (௫௦) · Śloka ௫௦
ஸர்வஂ கலஂ வ்யாப்ய ஸமுத்திதோ யஃ ஶோதோ ருஜஃ ஸந்தி ச யத்ர ஸர்வாஃ |
ஸ ஸர்வதோஷைர்கலவித்ரதிஸ்து தஸ்யைவ துல்யஃ கலு ஸர்வஜஸ்ய ||௫௦||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
सर्वं गलं व्याप्य समुत्थितो यः शोथो रुजः सन्ति च यत्र सर्वाः |
स सर्वदोषैर्गलविद्रधिस्तु तस्यैव तुल्यः खलु सर्वजस्य ||५०||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கலவித்ரதிலிங்கமாஹ– ஸர்வமித்யாதி| தஸ்யைவ துல்யஃ கலு ஸர்வஜஸ்யேதி ப்ராகுக்தஸ்ய வித்ரதேஃ ஸந்நிபாதஜஸ்ய துல்ய இத்யர்தஃ| ஸ ச ஸ்தாநப்ரபாவேண ஸந்நிபாதஜ ஏவ, சிகித்ஸாபேதார்தஂ ச புநஃ படிதஃ||௫௦||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கலவித்ரதிமாஹ– ஸர்வமித்யாதி| தஸ்யைவேத்யாதிப்ராகுக்தவித்ரதேஃ ஸந்நிபாதஜஸ்ய துல்ய இத்யர்தஃ| அயஂ ச ஸ்தாநப்ரபாவேண ஸந்நிபாதஜ ஏவ, சிகித்ஸாபேதார்தஂ ச புநஃ படிதஃ||௫௦||
Adhikarana கலௌகலக்ஷணம் (௫௧) · Śloka ௫௧
ஶோதோ மஹாநந்நஜலாவரோதீ தீவ்ரஜ்வரோ வாயுகதேர்நிஹந்தா |
கபேந ஜாதோ ருதிராந்விதேந கலே கலௌகஃ பரிகீர்த்யதே து ||௫௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
शोथो महानन्नजलावरोधी तीव्रज्वरो वायुगतेर्निहन्ता |
कफेन जातो रुधिरान्वितेन गले गलौघः परिकीर्त्यते तु ||५१||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கலௌகலக்ஷணமாஹ– ஶோத இத்யாதி| வாயுகதேர்நிஹந்தேதி அதிமஹத்த்வாதுதாநவாயுகதிரோதக இத்யர்தஃ||௫௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கலௌகலக்ஷணமாஹ– ஶோப இத்யாதி| வாயுகதேர்நிஹந்தேத்யாதி| அதிமஹத்த்வாதுதாநவாயுகதிரோதக இத்யர்தஃ||௫௧||
Adhikarana ஸ்வரக்நலக்ஷணம் (௫௨) · Śloka ௫௨
யஸ்தாம்யமாநஃ ஶ்வஸிதி ப்ரஸக்தஂ பிந்நஸ்வரஃ ஶுஷ்கவிமுக்தகண்டஃ |
கபோபதிக்தேஷ்வநிலாயநேஷு ஜ்ஞேயஃ ஸ ரோகஃ ஶ்வஸநாத் ஸ்வரக்நஃ ||௫௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
यस्ताम्यमानः श्वसिति प्रसक्तं भिन्नस्वरः शुष्कविमुक्तकण्ठः |
कफोपदिग्धेष्वनिलायनेषु ज्ञेयः स रोगः श्वसनात् स्वरघ्नः ||५२||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸ்வரக்நலக்ஷணமாஹ– ய இத்யாதி| தாம்யமாந இதி மூர்சாஂ கச்சந், அதவா தமஃ பஶ்யந்| ஶ்வஸிதி ப்ரஸக்தமிதி நிரந்தரஂ ஶ்வஸிதி| ஶுஷ்கவிமுக்தகண்ட இதி ஶுஷ்கோ நீரஸோ விமுக்தஶ்சாஸ்வாதீநஃ கண்டோ யஸ்ய ஸ ததா| அஸ்வாதீநதா ச கிமபி கிலிதுமஶக்யதயா போத்தவ்யா| அநிலாயநேஷ்விதி அநிலமார்கேஷு கபருத்தேஷு ஸத்ஸு, வாயுகதஸ்ரோதஸோர்த்வித்வேऽபி பஹுவசநஂ ப்ரதாநபஹுத்வாத்| ஶ்வஸநாதிதி வாதாத்||௫௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸ்வரக்நலக்ஷணமாஹ– ய இத்யாதி| ப்ரஸக்தமிதி நிரந்தரஂ நிஃஶ்வஸிதி, ஶுஷ்கவிமுக்தகண்ட இதி ஶுஷ்கோ நீரஸோ விமுக்தஶ்சாஸ்வாதீநஃ கண்டோ யஸ்ய ஸ ததா, அஸ்வாதீநதா ச கிமபி கிலிதுமஶக்யதயா போத்தவ்யா| கேஷு ஸத்ஸு? அநிலாயநேஷ்விதி அநிலமார்கேஷு கபோபதிக்தேஷு கபருத்தேஷு ஸத்ஸு, வாயுவஹஸ்ரோதஸோர்த்வித்வேऽபி பஹுவசநஂ ப்ரதாநபஹுத்வாத்| ஸ ரோகஃ ஶ்வஸநாத் வாதாத் ஸ்வரக்நோ ஜ்ஞேயஃ||௫௨||
Adhikarana மாஂஸதாநலக்ஷணம் (௫௩) · Śloka ௫௩
ப்ரதாநவாந் யஃ ஶ்வயதுஃ ஸுகஷ்டோ கலோபரோதஂ குருதே க்ரமேண |
ஸ மாஂஸதாநஃ கதிதோऽவலம்பீ ப்ராணப்ரணுத் ஸர்வகதோ விகாரஃ ||௫௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
प्रतानवान् यः श्वयथुः सुकष्टो गलोपरोधं कुरुते क्रमेण |
स मांसतानः कथितोऽवलम्बी प्राणप्रणुत् सर्वकृतो विकारः ||५३||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மாஂஸதாநலிங்கமாஹ– ப்ரதாநவாநித்யாதி| ப்ரதாநவாநிதி விஸ்தாரவாந்| ஸுகஷ்ட இதி மஹாதுஃகப்ரதாயீ; ந து கச்ச்ரஸாத்யஃ, ப்ராணப்ரணுதிதி வசநாத்; அதவா பாகதஃ கஷ்டஸாத்யஃ, ஸமஸ்தகலோபரோதே து ப்ராணப்ரணுத்| ‘ஸ மாஂஸதாநஃ கதிதோऽவலம்பீ’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஸ மாஂஸதாநேதி பிபர்தி ஸஞ்ஜ்ஞாம்’ இதி பாடாந்தரே மாஂஸதாநேத்யத்ர இதிஶப்தேந ப்ராதிபதிகார்தஸ்யோக்தத்வாத்விபக்த்யபாவஃ| ‘பிபர்தி ஸஞ்ஜ்ஞாம்’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘நிருணத்தி சேஷ்டாம்’ இதி கார்திகஃ| அஸ்மிந் வ்யாக்யாநே ‘ஸ மாஂஸதாந’ இத்யஸ்யாநந்தரஂ ‘க்யாத’ இதி த்ரஷ்டவ்யம்||௫௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மாஂஸதாநலிங்கமாஹ– ப்ரதாநேத்யாதி| ப்ரதாநவாநிதி விஸ்தாரவாந், ஸுகஷ்டஃ மஹாதுஃகதாயீ நது கச்ச்ரஸாத்யஃ, ப்ராணப்ரணுதிதி வசநாத்; அதவா பாகதஃ கஷ்டஸாத்யஃ, ஸமஸ்தகலோபரோதே து ப்ராணப்ரணுத்| அவலம்பீ லம்பநஶீலஃ||௫௩||
Adhikarana விதாரீலக்ஷணம் (௫௪) · Śloka ௫௪
ஸதாஹதோதஂ ஶ்வயதுஂ ஸுதாம்ரமந்தர்கலே பூதிவிஶீர்ணமாஂஸம் |
பித்தேந வித்யாத்வதநே விதாரீஂ பார்ஶ்வே விஶேஷாத் ஸ து யேந ஶேதே ||௫௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
सदाहतोदं श्वयथुं सुताम्रमन्तर्गले पूतिविशीर्णमांसम् |
पित्तेन विद्याद्वदने विदारीं पार्श्वे विशेषात् स तु येन शेते ||५४||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
விதாரீலக்ஷணமாஹ– ஸதாஹதோதமித்யாதி| வதந இதி ஸ்வரூபபரமிதம், அந்தர்கல இத்யநேநைவ வதநஶப்தஸ்ய லப்தத்வாத்| பார்ஶ்வே விஶேஷாத் ஸ து யேந ஶேதே இதி ஸ புருஷோ யேந பார்ஶ்வேந விஶேஷாத்பாஹுல்யேந ஶேதே தஸ்மிந்நேவ பார்ஶ்வே விதாரீ பவதீத்யர்தஃ| விஶேஷக்ரஹணாதந்யஸ்மிந் பார்ஶ்வேऽபி ஸம்பவோऽஸ்யாஃ| விதாரீஸஞ்ஜ்ஞா ச மாஂஸவிதாரணேந| போஜேऽப்யுக்தம்– “பித்தேந ஜாதோ வதநே விகாரஃ பார்ஶ்வே விஶேஷாத் ஸ து யேந ஶேதே| ஸ்நாயுப்ரதாநப்ரபவோ விஶேஷாத்தாஹப்ரபாகப்ரசுரோ விதாரீ||” இதி||௫௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
விதாரீலக்ஷணமாஹ– ஸதாஹேத்யாதி| பூதிவிஶீர்ணமாஂஸஂ துர்கந்தஶடிதமாஂஸம்| வதந இதி ஸ்வரூபபரமிதஂ, அந்தர்கலமித்யநேநைவ வதநஸம்பந்தஸ்ய லப்தத்வாத்| பார்ஶ்வே இத்யாதி ஸ புருஷோ யேந பார்ஶ்வேந விஶேஷாத் பாஹுல்யேந ஶேதே தஸ்மிந் பார்ஶ்வே விஶேஷேண பவதீத்யர்தஃ; விஶேஷக்ரஹணாதந்யபார்ஶ்வேऽபி ஸம்பவோऽஸ்யாஃ| விதாரீஸஞ்ஜ்ஞா ச மாஂஸவிதாரணேந, போஜேऽப்யுக்தம்– “பித்தேந ஜாதோ வதநே விகாரஃ பார்ஶ்வே விஶேஷாத் ஸ து யேந ஶேதே| ஸ்நாயுப்ரதாநப்ரபவோ விஶேஷாத்தாஹப்ரபாகப்ரசுரோ விதாரீ||” இதி||௫௪||
Adhikarana வாதஜஸர்வஸர(முகபாக)-பித்தஜஸர்வஸர(முகபாக)– கபஜஸர்வஸர(முகபாக)லக்ஷணம் (௫௫) · Śloka ௫௫
ஸ்போடைஃ ஸதோதைர்வதநஂ ஸமந்தாத்யஸ்யாசிதஂ ஸர்வஸரஃ ஸ வாதாத் |
ரக்தைஃ ஸதாஹைஸ்தநுபிஃ ஸபீதைர்யஸ்யாசிதஂ சாபி ஸ பித்தகோபாத் |
அவேதநைஃ கண்டுயுதைஃ ஸவர்ணைர்யஸ்யாசிதஂ சாபி ஸ வை கபேந ||௫௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
स्फोटैः सतोदैर्वदनं समन्ताद्यस्याचितं सर्वसरः स वातात् |
रक्तैः सदाहैस्तनुभिः सपीतैर्यस्याचितं चापि स पित्तकोपात् |
अवेदनैः कण्डुयुतैः सवर्णैर्यस्याचितं चापि स वै कफेन ||५५||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸர்வஸராஸ்த்ரயோऽபிதீயந்தே– ஸ்போடைரித்யாதிநா| முககதோஷ்டாதிஸப்தஸ்தாநவ்யாபகதயா ஸர்வஸரத்வஂ ஜ்ஞேயம்| ஸ்போடைரிதி வதநமிதி ச உத்தரத்ர ஸம்பந்தநீயம்| ஆசிதஂ வ்யாப்தம்| ஸர்வஸரா முகபாகா உச்யந்தே| கேசித்விதேஹக்தரக்தஜஸர்வஸரலக்ஷணஂ படந்தி| யதா– “ரக்தேந பித்தோதித ஏவ சாபி கைஶ்சித் ப்ரதிஷ்டோ முகபாகஸஞ்ஜ்ஞஃ|” இதி| அயஂ ச பைத்திக ஏவாந்தர்பூத இதி நேஹ தர்ஶித இதி||௫௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸர்வஸராஸ்த்ரயோऽபிதீயந்தே| தத்ர வாதஜஂ ஸர்வஸரமாஹ– ஸ்போடைரித்யாதி| ஆசிதஂ வ்யாப்தம்| முகதந்தௌஷ்டாதிஸப்தஸ்தாநவ்யாபகதயா தேஷாஂ ஸர்வஸரத்வஂ ஜ்ஞேயம்| ஸ்போடைரிதி வதநமிதி சோத்தரத்ர ஸம்பந்தநீயம்| பித்தஜஂ ஸர்வஸரமாஹ– ரக்தைரித்யாதி| ஸுகமம்| கபஜஸர்வஸரமாஹ– அவேதநைரித்யாதி| ஸுகமம்| ஸர்வஸரா முகபாகா உச்யந்தே| கேசித்விதேஹக்தரக்தஜஸர்வஸரலக்ஷணஂ படந்தி| தத்யதா– “ரக்தேந பித்தோதித ஏவ சாபி கைஶ்சித்ப்ரதிஷ்டோ முகபாகஸஞ்ஜ்ஞஃ|” இதி| அயஂ ச பைத்திகஸர்வஸரே ப்ரதிஷ்ட ஏவேதி நேஹ தர்ஶிதஃ||௫௫||
Adhikarana ஓஷ்டப்ரகோபாதிஷ்வஸாத்யாஃ (௫௬-௫௯) · Śloka ௫௯
ஓஷ்டப்ரகோபே வர்ஜ்யாஃ ஸ்யுர்மாஂஸரக்தத்ரிதோஷஜாஃ |
தந்தமூலேஷு வர்ஜ்யௌ ச த்ரிலிங்ககதிஶௌஷிரௌ ||௫௬||
தந்தேஷு ச ந ஸித்யந்தி ஶ்யாவதாலநபஞ்ஜநாஃ |
ஜிஹ்வாரோகே பலாஶஸ்து தாலவ்யேஷ்வர்புதஂ ததா ||௫௭||
ஸ்வரக்நோ வலயோ வந்தோ பலாஶஶ்ச விதாரிகா |
கலௌகோ மாஂஸதாநஶ்ச ஶதக்நீ ரோஹிணீ கலே ||௫௮||
அஸாத்யாஃ கீர்திதா ஹ்யேதே ரோகா நவ தஶைவ து |
தேஷு சாபி க்ரியாஂ வைத்யஃ ப்ரத்யாக்யாய ஸமாசரேத் ||௫௯||
(ஸு. நி. அ. ௧௬) |
View original
ओष्ठप्रकोपे वर्ज्याः स्युर्मांसरक्तत्रिदोषजाः |
दन्तमूलेषु वर्ज्यौ च त्रिलिङ्गगतिशौषिरौ ||५६||
दन्तेषु च न सिध्यन्ति श्यावदालनभञ्जनाः |
जिह्वारोगे बलाशस्तु तालव्येष्वर्बुदं तथा ||५७||
स्वरघ्नो वलयो वृन्दो बलाशश्च विदारिका |
गलौघो मांसतानश्च शतघ्नी रोहिणी गले ||५८||
असाध्याः कीर्तिता ह्येते रोगा नव दशैव तु |
तेषु चापि क्रियां वैद्यः प्रत्याख्याय समाचरेत् ||५९||
(सु. नि. अ. १६) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஓஷ்டப்ரகோபாதிஷ்வஸாத்யாநாஹ– ஓஷ்டப்ரகோபே வர்ஜ்யாஃ ஸ்யுரித்யாதி| த்ரிலிங்ககதிஶௌஷிராவிதி த்ரிதோஷஜநாடீ த்ரிதோஷஜஶ்ச மஹாஶௌஷிரோऽஸாத்யஃ| ரோஹிணீ கல இதி த்ரிதோஷஜா ரோஹிணீ||௫௬-௫௯||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அஸாத்யாநாஹ– ஓஷ்டேத்யாதி| ஓஷ்டஜாஸ்த்ரயஃ, தந்தமூலே த்வௌ, தந்தபவேஷு த்ரயஃ, ஜிஹ்வாகதேஷ்வேகஃ, தாலுந்யப்யேக ஏவ, ஸ்வரக்நாதயோ நவ கலே, ஸமுதாயஸங்க்யா நவதஶைவேதி| த்ரிலிங்ககதிஶௌஷிராவிதி த்ரிதோஷஜநாடீ த்ரிதோஷஜஶ்ச மஹாஶௌஷிரோऽஸாத்யஃ| பலாஶஃ ஸஹ தாரிணேதி| விதார்யா ஸஹ, சந்தோऽநுரோதாத்தாரிணேதி நிர்தேஶஃ, ரோஹிணீ கல இதி த்ரிதோஷஜா ரோஹிணீ||௫௬-௫௯||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௫௬
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே முகரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௫௬||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मुखरोगनिदानं समाप्तम् ||५६||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ முகரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௫௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ முகரோகநிதாநம்||௫௬||