௪. க்ரஹணீநிதாநம்

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

த்ரவஸரணஸாதர்ம்யாத் பரஸ்பராநுபந்தித்வாச்சாதீஸாராநந்தரஂ க்ரஹணீ, தஸ்யாஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– அதீஸார இத்யாதி| அபிஶப்தாதஜாதாதிஸாரஸ்யாபி ஸ்வஹேதோர்க்ரஹணீரோகஃ ஸ்யாதிதி போதயதி| அந்யே அபிஶப்தாதநிவத்தேऽப்யதீஸார இதி வ்யாசக்ஷதே| மந்தாக்நேரித்யநேந தீப்தாக்நேரஹிதாஶநமபி ந விகாரகாரீதி போதயதி| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே– “தீப்தாக்நேர்விருத்தஂ விததஂ பவேத்|” (ஸு. ஸூ. அ. ௨௦) இதி| பூய இதி புநரத்யர்தஂ வா, ஸந்தூஷிதஃ பூர்வமதீஸாரேऽபி தூஷிதத்வாத், அபிதூஷயேத் ஸமந்தாத்தூஷயேத்| ஏதேந நிவத்தாதீஸாரேணாஹிதாஹாரபரிஹாரஃ கரணீயஃ, ஆவஹ்நிபலலாபாதித்யுக்தஂ பவதி| அத ஏவாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “தஸ்மாத் கார்யஃ பரீஹாரஸ்த்வதீஸாரே விரிக்தவத்| யாவந்ந ப்ரகதிஸ்தஃ ஸ்யாத்தோஷதஃ ப்ராணதஸ்ததா||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) இதி||௧||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

த்ரவஸரணஸாதர்ம்யாத்பரஸ்பராநுபந்தித்வாச்சாதீஸாராதநந்தரஂ க்ரஹணீ, தஸ்யாஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– அதீஸார இத்யாதி| கேயஂ க்ரஹணீ நாம? உக்தஂ ச ஸுஶ்ருதே– “ஷஷ்டீ பித்ததரா நாம யா கலா பரிகீர்திதா| பக்வாமாஶயமத்யஸ்தா க்ரஹணீ ஸா ப்ரகீர்திதா” இதி| அபிஶப்தாதஜாதாதீஸாரஸ்யாபி ஸ்வஹேதோர்க்ரஹணீரோகஃ ஸ்யாதிதி போதயதி| அந்யே த்வபிஶப்தாதநிவத்தேऽப்யதீஸாரே இதி வ்யாசக்ஷதே| மந்தாக்நேரித்யநேந தீப்தாக்நேரஹிதமபி ந விகாரகாரீதி போதயந்தி| உக்தஂ ஹி– “தீப்தாக்நேஃ புருஷஸ்யைவ விருத்தஂ விதயஂ பவேத்” இதி| பூய இதி புநரத்யர்தஂ வா தூஷிதஃ, பூர்வமதீஸாரேऽபி தூஷிதத்வாத்| அபிதூஷயேத் ஸமந்தாத்தூஷயேத்; ஏதேந நிவத்தாதீஸாரிணாऽப்யஹிதாஹாரபரிஹாரஃ கரணீயஃ ஆவஹ்நிபலலாபாதித்யுக்தஂ பவதி| அத ஏவாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “தஸ்மாத்கார்யஃ பரீஹாரஸ்த்வதீஸாரே விரிக்தவத்| யாவந்ந ப்ரகதிஸ்தஃ ஸ்யாத்தோஷதஃ ப்ராணதஸ்ததா” இதி||௧||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

தஸ்யாஃ ஸம்ப்ராப்திபூர்வகஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– ஏகைகஶ இத்யாதி| மூர்சிதைரதிவத்தைஃ, ‘மூர்சா மோஹஸமுச்ச்ராயயோஃ’ இதி தாத்வர்தாத்| ‘உச்ச்ரிதைஃ’ இதி பாடாந்தரே ஸ ஏவார்தஃ| ஸா க்ரஹணீ தோஷைர்துஷ்டா ஸதீ புக்தமாஹாரமாமமபக்வமேவ பக்வஂ வா விமுஞ்சதி| வாஶப்தஶ்சார்தே, ஏவகாரஃ ஸமுச்சீயமாநாவதாரணே, யதா– “நரஂ ச நாராயணமேவ சோபௌ ஸ்வதஃ ஸுதௌ ஸஞ்ஜநயாம்பபூவதுஃ|” இதி| அதவா ஏவகாரோ ஏவ விகல்பார்தஃ, நிபாதாநாமநேகார்தத்வாதிதி| ஸருஜஂ ஸஶூலஂ, பூதி துர்கந்தி| வாதேந முஹுர்பத்தஂ, பித்தேந முஹுர்த்ரவம்| க்ரஹணீரோகமிதி க்ரஹண்யா ரோகோ க்ரஹணீரோகஃ| க்ரஹணீ சாக்ந்யதிஷ்டாநஂ நாடீ| யதாஹ சரகஃ– “அக்ந்யதிஷ்டாநமந்நஸ்ய க்ரஹணாத் க்ரஹணீ மதா| நாபேருபரி ஸா ஹ்யக்நிபலோபஸ்தம்பபஂஹிதா|| அபக்வஂ தாரயத்யந்நஂ பக்வஂ ஸஜதி சாப்யதஃ|” (ச. சி. அ. ௧௫) இதி| ஸுஶ்ருதேऽப்யேததுக்தம்– “ஷஷ்டீ பித்ததரா நாம யா கலா பரிகீர்திதா| பக்வாமாஶயமத்யஸ்தா க்ரஹணீ ஸா ப்ரகீர்திதா||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) இதி| கலா தாத்வாஶயாந்தரமர்யாதா, பக்வாமாஶயமத்யஸ்தா பச்யமாநாஶயரூபேத்யர்தஃ||௨-௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

க்ரஹணீமிதி| அக்ந்யாதிஷ்டாநஂ தஸ்யாஃ க்ரஹண்யாஃஸம்ப்ராப்திபூர்வகஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– ஏகைகஶ இத்யாதி| பிஷஜஸ்தஂ க்ரஹணீரோகமாஹுஃ| அத்யர்தமூர்சிதைஃ அதிவத்தத்வஂ கதைஃ, ‘மூர்சா மோஹஸமுச்ச்ராயயோஃ’ இதி தாத்வர்தாத்| உச்ச்ரிதைரிதி பாடாந்தரே ஸ ஏவார்தஃ| ஸா க்ரஹணீ துஷ்டா ஸதீ தோஷைர்புக்தமாமமேவாபக்வமேவ பக்வஂ வா பஹுஶஃ பஹூந்வாராந்விமுஞ்சதி| பித்தேநாபி தூஷ்யதே தப்தஜலேநேவ வஹ்நிஃ| அதோ தோஷைரிதி பஹுவசநமுக்தம்| ஸருஜஂ ஸஶூலஂ, பூதி துர்கந்தி| வாதேந முஹுர்பத்தஂ, பித்தேந முஹுர்த்ரவஂ, கபேந ச| க்ரஹணீரோகமிதி க்ரஹண்யா ரோகோ க்ரஹணீரோகஃ| க்ரஹணீ சாக்ந்யதிஷ்டாநஂ, யதாஹ சரகஃ– “அக்ந்யதிஷ்டாநமந்நஸ்ய க்ரஹணாத்க்ரஹணீ மதா| நாபேருபரி ஸா ஹ்யக்நிபலோபஷ்டம்பபஂஹிதா|| அபக்வஂ தாரயத்யந்நஂ பக்வஂ ஸஜதி சாப்யதஃ” இதி| ஸுஶ்ருதேநாப்யுக்தம்– “ஷஷ்டீ பித்ததரா நாம யா கலா” இதி| கலா தாத்வாஶயாந்தரமர்யாதா||௨||௩||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பூர்வரூபமாஹ– பூர்வரூபமித்யாதி| தஷ்ணா பிபாஸா| விதாஹோऽந்நஸ்ய அக்நிமாந்த்யேநாஹாரஸ்ய விதக்தத்வம், அத ஏவ சிராத் பாகஶ்சாந்நஸ்யைவ| காயஸ்ய கௌரவஂ ஸாமத்வாதிதி||௪||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

க்ரஹணீரோகபூர்வரூபமாஹ– பூர்வரூபமித்யாதி| தஷ்ணா பிபாஸா, ஆலஸ்யஂ ஶக்தாவப்யநுத்ஸாஹஃ, விதாஹஃ அந்நஸ்ய அக்நிமாந்த்யேந விதக்தத்வம், அத ஏவ சிராத்பாகஶ்சாந்நஸ்யேவ, காயஸ்ய கௌரவஂ ஸாமத்வாதிதி||௪||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

வாதிகக்ரஹண்யா நிதாநஸம்ப்ராப்திபூர்வகஂ ரூபமாஹ– கடுதிக்தேத்யாதி| ஸந்துஷ்டபோஜநஂ ஸஂயோகாதிவிருத்தபோஜநம்| ‘ஸந்துஷ்டபோஜநைஃ’ இத்யத்ர ‘ஶீதாதிபோஜநைஃ’ இதி பாடாந்தரம்| ப்ரமிதமல்பபோஜநஂ; ப்ரபதேதி பாடாந்தரே அதீதகாலபோஜநஂ போத்தவ்யம்| அநஶநமுபவாஸஃ| ஏதைஃ காரணைஃ குபிதோ மாருதஃ, வஹ்நிஂ ஸஞ்சாத்ய ஸந்தூஷ்ய, கதாந் ரோகாந் கரோதி| காந் கதாந் கரோதீத்யாஹ– தஸ்யாந்நமித்யாதி| ஶுக்தபாகம் அம்லபாகம், ஏதச்சாக்நிமாந்த்யஜநிதாந்நவிதாஹாத்பவதி| கராங்கதா கர்கஶஶரீரத்வஂ, வாதேந த்வக்கதஸ்நேஹஶோஷாத்| திமிரஂ மந்ததஷ்டிதா| ருக் பீடா, ஸா ச பார்ஶ்வாதிபிஃ ஸம்பத்யதே| விஸூசிகா ஊர்த்வமதஶ்சாமாந்நப்ரவத்திஃ| வைரஸ்யஂ விருத்தரஸாஸ்யதா| பரிகர்திகா குதே கர்தநவத்பீடா| கத்திஃ காங்க்ஷா, ஸர்வரஸாநாஂ மதுராதீநாஂ, கர்மணி ஷஷ்டீ; ஏதச்ச வாததூஷிதாந்தஃகரணத்வேந, வ்யாதிமஹிம்நா வா| மநஸஃ ஸதநமவஸாதஃ| ஆத்மாநஂ ஜீர்ணே ஜீர்யதி ச ‘அந்நே’ இதி ஶேஷஃ| ஸ வாதகுல்மஹத்ரோகப்லீஹாஶங்கீதி வாதகுல்மாதிவத்பீடாயுக்தத்வாத்தச்சங்கீ| த்ரவஂ ஶுஷ்கஂ கதாசித் த்ரவஂ, கதாசித் ஶுஷ்கம்| தநு அல்பமிதி||௫-௧௦||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

வாதிகக்ரஹணீநிதாநமாஹ– கட்வித்யாதி| அதிஶப்தஃ கடுதிக்தகஷாயைஃ ஸஹ ஸம்பத்யதே| ஸந்துஷ்டபோஜநஂ ஸஂயோகாதிவிருத்தம்| அந்யே ஶீதாதிபோஜநைரிதி படந்தி| ப்ரமிதமல்பபோஜநம்| அநஶநமுபவாஸஃ| அத்யத்வா அதிமார்ககமநம்| வேகநிக்ரஹஃ மூத்ரபுரீஷாதீநாம்| ஏதைஃ காரணைஃ மாருதோ வாயுஃ குபிதோ வாயுஃ க்ரஹணீஸ்தஂ வஹ்நிஂ ஸஞ்சாத்ய ஸந்தூஷ்ய கதாந் ரோகாந் குருத இத்யர்தஃ| வாதக்ரஹணீபூர்வரூபத்வே யாந் ரோகாந் குருதே தாநாஹ– தஸ்யேத்யாதி| ஶுக்தபாகஂ அம்லபாகம்| ஏதச்சாக்நிமாந்த்யஜநிதாந்நவிதாஹாத்பவதி| கராங்கதா கர்கஶாங்கத்வஂ, வாதேந த்வக்கதஸ்நேஹஶோஷணாத்| கண்டாஸ்யயோஃ ஶோஷஃ| அக்ஷுத் க்ஷுதாயா அபாவஃ, திமிரஂ மந்ததஷ்டிதா| வங்க்ஷணஃ ஸக்த்யூர்வோஃ ஸந்திஃ| ருக் பீடா, ஸா ச பார்ஶ்வாதிபிஃ ஸம்பத்யதே| விஸூசிகா ஊர்த்வமதஶ்சாமமலப்ரவத்திஃ| வைரஸ்யஂ விரஸாஸ்யதா| ‘பரிகர்திகாகுதேபரிகர்தநமிவபீடா| கத்திஃகாங்க்ஷா, ஸர்வரஸாநாஂ மதுராதீநாஂ வ்யாதிஸ்வபாவாத் வாததூஷிதாந்தஃகரணேந வா|’ மநஸஃ ஸதநஂ மநோக்லாநிஃ| ஆத்மாநஂ ஜீர்ணே ஜீர்யதி ச ஸதி பவதி, ‘அந்நே’ இதி ஶேஷஃ| ஆஹாரே புக்தே போஜநே கதே ஸதி க்ஷணஂ ஸ்வாஸ்த்யஂ ஸுகஂ ஸமஶ்நுதே ஸ்வஸ்ததாஂ ப்ராப்நோதி| ஸ வாதகுல்மஹத்ரோகப்லீஹாஶங்கீதி வாதகுல்மாதிபீடாயுக்தஸ்தச்சங்கீ| சிராத்கதாசித் த்ரவஂ, கதாசிச்சுஷ்கஂ, தநு அல்பஂ, ஶப்தபேநஸஹிதஂ; வாதாத் ஈதஶஂ வர்சஃ புரீஷஂ புநஃபுநஃ வாரஂவாரஂ ஶ்வாஸகாஸோபத்ரவபீடிதஃ ஸஜேத் முஞ்சேத், புரீஷம் இதி ஶேஷஃ||௫-௧௦||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பைத்திகக்ரஹண்யா நிதாநஸம்ப்ராப்திபூர்வகஂ ரூபமாஹ– கட்வித்யாதி| விதாஹி விதாஹஜநகஂ வஂஶகரீராதி| க்ஷாரோऽபாமார்காதிகதஃ, ததா க்ஷாரோ யவக்ஷாராதிஃ, ததா ஸக்ஷாரஂ ச த்ரவ்யஂ; க்ஷாரோதகஸாதிதஂ ஹி வ்யஞ்ஜநமஶ்நந்தி காமரூபாதௌ| ஆத்யக்ரஹணால்லவணதீக்ஷ்ணோஷ்ணாநாஂ க்ரஹணஂ, தைர்வத்தஂ பித்தமநலம் ஆப்லாவயத் அபிபவத் தஂ ஹந்தி| நநு, பித்தமாக்நேயமக்நிரேவ வா, ததஶ்ச வத்திமேவாப்நோதி, கதஂ ஹந்த்யத ஆஹ– ஜலஂ தப்தமிவாநலமிதி| யதா உஷ்ணகுணயுக்தமபி ஜலமநலஂ ஹந்தி, ததா த்ரவாஂஶேந பரிவத்தஂ பித்தமூஷ்மரூபமக்நிஂ ஹந்த்யேவேதி| ஸ பீதாபஃ புருஷஃ ஸார்யதே, ‘வர்சஃ’ இத்யநுவர்ததே||௧௧-௧௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதாநீஂ நிதாநபூர்வகஂ பித்தக்ரஹணீலக்ஷணமாஹ– கட்வித்யாதி| விதாஹி தாஹஜநகஂ வஂஶகரீராதி; க்ஷாரோऽபாமார்காதிகதஃ, க்ஷாரோதகஸாதிதஂ வா வ்யஞ்ஜநமஶ்நந்தி காமரூபாதௌ தேஶே, அதவா க்ஷாரோ யவக்ஷாராதிஃ, ததா ஸக்ஷாரஂ ச த்ரவ்யம்| ஆதிஶப்தால்லவணதீக்ஷ்ணோஷ்ணாநாஂ க்ரஹணம்| ஏதைஃ காரணைருல்பணஂ வத்தஂ பித்தமநலஂ ஆப்லாவயத் அபிபவத் தஂ வஹ்நிஂ ஹந்தி| நநு பித்தமாக்நேயம் அக்நிரேவ வா ததஶ்ச வத்திமேவ ப்ராப்நோதி தத்கதஂ ஹந்தீத்யாஹ– ஜலஂ தப்தமிவாநலமிதி| யதா தப்தமுஷ்ணகுணயுக்தமபி ஜலஂ வஹ்நிஂ ஹந்தி ததா த்ரவாஂஶபரிவத்தஂ பித்தமூஷ்மரூபமக்நிஂ ஹந்தி| ஸபீதாபஃ பீதவர்ணஃ புருஷஃ அஜீர்ணம் அபக்வஂ நீலபீதாபஂ ஸார்யதே வர்ச இத்யநுவர்தநீயம்| பூத்யம்லோத்காரஃ ஸதூமோத்காரஃ | ஹத்கண்டதாஹ இதி ஹத்தாஹஃ கண்டதாஹஶ்ச||௧௧-௧௨||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶ்லைஷ்மிகக்ரஹண்யா நிதாநாதிபூர்வகஂ ரூபமாஹ– குர்வித்யாதி| ஆதிஶப்தாத் பிச்சிலமதுராதீநாஂ ச க்ரஹணம்| அதிபோஜநாததிமாத்ரபோஜநாத்| நநு, புக்தமாத்ரஸ்ய ச ஸ்வப்நாத்தந்த்யக்நிமிதி விருத்தஂ? ஸ்வப்நோऽத்ர திவாஸ்வப்நோ க்ராஹ்யஃ, ராத்ரிஸ்வாபஸ்ய ஸ்வாஸ்த்யஹேதுத்வாத்; திவாஸ்வாபஶ்ச ஸ்ரோதஃஸம்மீலநேந ஜடராநலஂ ஸந்துக்ஷயதி, அத ஏவாஹ– “அதீஸாரிணாமஜீர்ணிநாஂ ச திவாஸ்வாபோ விஹிதஃ|” இதி| உச்யதே– புக்தவதாஂ திவாஸ்வாபோऽத்யந்தகபவத்த்யாऽக்நிஂ ஹந்தி, அபுக்தவதாஂ து ஸந்துக்ஷயதி| யதுக்தம்– “நராந்நிரஶநாந் காமஂ திவா ஸ்வாபயேத்” இதி| ஆஸ்யோபதேஹமாதுர்யமிதி முகஸ்ய லிப்தத்வஂ மதுரத்வஂ ச ஶ்லேஷ்மணைவ| ஸ்த்யாநஂ கநத்ரவாபூரிதமிவ| ஸ்திமிதஂ விபத்தஂ உதரமிதி, நிஶ்சலமித்யர்தஃ; ஸ்திமிதஂ, ஸ்தப்தஂ வா| குரு ஜடம்| துஷ்டோ விகதஃ| மதுரஃ மதுரத்வேநோபலக்ஷித உத்காரஃ| ஸதநமக்நிஸாதஃ| ஸ்த்ரீஷ்வஹர்ஷணஂ ஸ்த்ரீரிரஂஸாயா அபாவஃ| பிந்நஂ ச ததாமஶ்லேஷ்மப்யாஂ ஸஂஸஷ்டஂ சேதி ஸமாஸார்தஃ| தௌர்பல்யம் அஸாமர்த்யமிதி||௧௩-௧௬||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதாநீஂ ஸநிதாநஂ ஶ்லேஷ்மக்ரஹணீலக்ஷணமாஹ– குர்வித்யாதி| ஶீதாதி இத்யாதிஶப்தாத்பிச்சிலமதுராதீநாஂ க்ரஹணம்| தேஷாஂ போஜநாத் அதிமாத்ரபோஜநாத்| நநு ‘புக்தமாத்ரஸ்ய ச ஸ்வப்நாத்தந்த்யக்நிஂ குபிதஃ கபஃ’ இதி விருத்தஂ? ஸ்வப்நோऽத்ர திவாஸ்வப்நோ க்ராஹ்யஃ ராத்ரிஸ்வப்நஸ்ய ஸ்வாஸ்த்யஹேதுத்வாத், திவாஸ்வப்நஸ்து ஸ்ரோதஃஸம்மீலநேந ஜடராநலஂ ஸந்துக்ஷயதி, அத ஏவாதிஸாரிணாமஜீர்ணிநாஂ ச திவாஸ்வப்நோ விஹித இதி| உச்யதே– புக்தே ச திவாஸ்வப்நோऽத்யந்தகபவத்த்யாऽக்நிஂ ஹந்தி, அபுக்தவதாஂ து ஸந்துக்ஷயதி| யதுக்தம்– “நராந்நிரஶநாத்காமஂ திவா ஸ்வாபயேத்” இதி| தஸ்ய புருஷஸ்யாந்நஂ கஷ்டேந பாகஂ கச்சதி| தஸ்ய ஹல்லாஸாதீநி லிங்காநி ஸ்யுஃ| ஆஸ்யோபதேஹமாதுர்யமிதி முகஸ்ய லிப்தத்வஂ மதுரத்வஂ ச ஶ்லேஷ்மணா| ததா ஹதயஂ ஸ்த்யாநஂ கநத்ரவாபூரிதமிவ மந்யதே| உதரஂ ஜடரஂ, ஸ்திமிதஂ விபத்தஂ நிஶ்சலஂ வா, குரு கௌரவயுக்தஂ மந்யதே| துஷ்டோ விகதஃ மதுரஶ்சோத்காரஃ| ஸதநமங்காநாம்| ஸ்த்ரீஷ்வஹர்ஷணஂ ஸ்த்ரீரிரஂஸாபாவஃ| பிந்நஂ ச தத் ஆமஶ்லேஷ்மாப்யாஂ ஸஂஸஷ்டமிதி ஸமாஸஃ| பிந்நஂ விதீர்ணஂ, குரு ஈஷத்பத்தவர்சஸ்தஸ்ய ப்ரவர்தநம்| அகஶஸ்யாபி தௌர்பல்யமஸாமர்த்யமித்யர்தஃ| கபாத்மகே கபக்ரஹணீகதே||௧௩-௧௬||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶிஷ்யஹிதைஷிதயா ப்ரகதிஸமஸமவேதத்வேந ஸுகமாயா அபி த்ரிதோஷஜக்ரஹண்யா அதிதேஶேந லக்ஷணமாஹ– பதகித்யாதி| ஸம்பூர்ணஶ்லோகாநுரோதாத் ‘தேஷாஂ வக்ஷ்யாமி பேஷஜம்| இதி லிகிதம்| க்ரஹணீதுஷ்ட்யா க்ரஹண்யாஶ்ரிதவஹ்நேரபி துஷ்டேரக்நிமாந்த்யாதயோऽபி க்ரஹணீவிகாரா உச்யந்தே| யதுக்தஂ சரகே– “யஶ்சாக்நிஃ பூர்வமுத்திஷ்டோ ரோகாநீகே சதுர்விதஃ| தஂ சாபி க்ரஹணீதோஷஂ ஸமவர்ஜஂ ப்ரசக்ஷ்மஹே||” (ச. சி. அ. ௧௫) இதி| அந்யத்ராபி “விபாகேऽங்கஸ்ய சோக்தா யே விஷமாத்யாஸ்த்ரயோऽக்நயஃ| தேऽபி ர்ஸ்யுக்ரஹணீதோஷாஃ ஸமஸ்து ஸ்வாஸ்த்யகாரணம்||” இதி||௧௭||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஸந்நிபாதக்ரஹணீலக்ஷணமாஹ– பதகித்யாதி| பதக்வாதாதிநிர்திஷ்டஹேதுலிங்காநாஂ ஸமாகமே ஸஂயோகே ஸதி த்ரிதோஷக்ரஹணீகதஂ லக்ஷயேத் ‘பிஷக்’ இதி ஶேஷஃ| ஸம்பூர்ணஶ்லோகாநுரோதாத் “தேஷாஂ வக்ஷ்யாமி பேஷஜம்” இதி லிகிதம்||௧௭||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

யதாऽதீஸாரே ஜலநிமஜ்ஜநாதிநா ஆமஂ, தத்விபரீதேந நிராமஂ ஜ்ஞாயதே, ததாऽத்ராபி ஜ்ஞேயம்| யைர்லிங்கைரதீஸாரகதோ ந ஸித்யேத்தைர்லிங்கைர்க்ரஹணீவிகாரோऽஸாத்யஃ, அதீஸாரஸ்ய யாந்யஸாத்யலிங்காநி க்ரஹண்யா அபி தாநி||௧௮-௧௯||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

க்ரஹண்யாமாமபக்வலக்ஷணமாஹ– தோஷமித்யாதி| ஸுகமம்||௧௮-௧௯||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ க்ரஹணீரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௪||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதி ஶ்ரீவைத்யவாசஸ்பதிவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநடீகாயாமாதங்கதர்பணாபிதாயாஂ க்ரஹணீரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௪||