Adhikarana அபஸ்மாரஸம்ப்ராப்திஃ, ஸாமாந்யலக்ஷணஂ ச (௧) · Śloka ௧
அதாபஸ்மாரநிதாநம் | (சிந்தாஶோகாதிபிர்தோஷாஃ க்ருத்தா ஹத்ஸ்ரோதஸி ஸ்திதாஃ | கத்வா ஸ்மதேரபத்வஂஸமபஸ்மாரஂ ப்ரகுர்வதே) | தமஃப்ரவேஶஃ ஸஂரம்போ தோஷோத்ரேகஹதஸ்மதேஃ | அபஸ்மார இதி ஜ்ஞேயோ கதோ கோரஶ்சதுர்விதஃ ||௧||
View original
अथापस्मारनिदानम् | (चिन्ताशोकादिभिर्दोषाः क्रुद्धा हृत्स्रोतसि स्थिताः | कृत्वा स्मृतेरपध्वंसमपस्मारं प्रकुर्वते) | तमःप्रवेशः संरम्भो दोषोद्रेकहतस्मृतेः | अपस्मार इति ज्ञेयो गदो घोरश्चतुर्विधः ||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மநோதுஷ்டிஸாதர்ம்யாத் ஸமாநசிகித்ஸ்யத்வாதுந்மாதாநந்தரமபஸ்மாராரம்பஃ| தஸ்ய நிருக்திஃ ஸுஶ்ருதேந கதா– ‘‘ஸ்மதிர்பூதார்தவிஜ்ஞாநமபஸ்தத்பரிவர்ஜநம்| அபஸ்மார இதி ப்ரோக்தஸ்ததோऽயஂ வ்யாதிரந்தகத்||’’ (ஸு. உ. தஂ. அ. ௬௧) இதி| ஸ்மதிஶ்ச ஜ்ஞாநோபலக்ஷணஂ, தேநாநுபவாகமோऽபி போத்யஃ| தஸ்ய ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– தமஃப்ரவேஶ இத்யாதி| தமஃப்ரவேஶோऽந்தகாரப்ரவேஶ இவ ஜ்ஞாநாபாவ இத்யர்தஃ| ஸஂரம்போ நேத்ரவிகதிஃ, ஹஸ்தபாதாதிக்ஷேபணாதிகஂ ச||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மநோதுஷ்டிஸாதர்ம்யாத் ஸமாநசிகித்ஸ்யத்வாதுந்மாதாநந்தரமபஸ்மாராரம்பஃ| தஸ்ய நிருக்திஃ ஸுஶ்ருதேந கதா– “ஸ்மதிர்பூதார்தவிஜ்ஞாநமபஸ்தத்பரிவர்ஜநம்| அபஸ்மார இதி ப்ரோக்தஸ்ததோऽயஂ வ்யாதிரந்தகத்” இதி| ஸ்மரணாபாவோ ஜலாதௌ ப்ரவேஶாதிபிஃ| ஸுஶ்ருததபஸ்மாரஸ்ய நிதாநஂ லிக்யதே– “மித்யாதியோகீந்த்ரியார்தகர்மணாமபிஸேவநாத்| விருத்தமலிநாஹாரவிஹாரகுபிதைர்மலைஃ|| வேகநிக்ரஹஶீலாநாமஹிதாஶுசிபோஜிநாம்| ரஜஸ்தமோபிபூதாநாஂ கச்சதாஂ ச ரஜஸ்வலாம்|| ததா காமபயோத்வேகக்ரோதஶோகாதிபிர்பஶம்| சேதஸ்யபிஹதே புஂஸாமபஸ்மாரோऽபிஜாயதே||” இதி| அஸ்யார்தஃ– மித்யாதியோகேயுக்தாநாமிந்த்ரியார்தாநாஂ கர்மணாஂ சாதிஸேவநாதிதி ஜ்ஞேயஂ; தத்ரேந்த்ரியாணாஂ ஶ்ரவணஸ்பர்ஶநதர்ஶநரஸநக்ராணாநாமர்தா விஷயாஃ ஶப்தஸ்பர்ஶரஸரூபகந்தாஃ, தேஷாஂ மித்யாதிஸேவநாத்| தத்ர புருஷேஷ்டவிநாஶாதிஶ்ரவணஂ மித்யாயோகஃ, படஹாதீநாமதிஶப்தஶ்ரவணமதியோகஃ, ஸர்வஶோऽஶ்ரவணமயோகஃ; அபிகாதபூதாஶுசிஸஂஸ்பர்ஶோ மித்யாயோகஃ, அதிமாத்ரஶீதோஷ்ணாதீநாஂ ஸ்பஶ்யாநாஂ ஸ்நாநாப்யங்காதீநாஂ சாதிஸேவநமதியோகஃ, ததா ஸர்வஶோऽஸேவநமயோகஃ; ததா அதிதேஜஸாமதிதர்ஶநமதியோகஃ, ஸர்வதாऽநவலோகநமயோகஃ, ஸூக்ஷ்மாதிதர்ஶநஂ மித்யாயோகஃ; ரஸாநாமத்யாதாநமதியோகஃ, அநாதாநமயோகஃ, ததா அயோக்யரஸாநாமாதாநஂ மித்யாயோகஃ; ததா பூத்யாத்யாக்ராணஂ மித்யாயோகஃ, அதிதீக்ஷ்ணாதிகந்தாக்ராணமதியோகஃ, ஸர்வஶோऽக்ராணமயோகஃ; ததா காயிககர்மணோ ஸேவநஂ மித்யாயோகஃ, அதிஸேவநமதியோகஃ, ஸர்வஶோऽஸேவநமயோகஃ; ததா வாசிககர்மணஃ பருஷாநதாதிவசநஂ மித்யாயோகஃ, அதிவசநாதிகஶ்சாதியோகஃ, ஸர்வஶோ மௌநமயோகஃ; ததா மாநஸகர்மணஃ ஶோகாதி சிந்தநஂ மித்யாயோகஃ, அதிமாத்ரசிந்தநாதிகமதியோகஃ, ஸர்வஶோऽசிந்தநமயோகஃ| மலிநாஹாரஃ பூதித்விஷ்டாமேத்யபர்யுஷிதாஹாரஃ, விஹாரோऽபி மலிநோ தஷ்டாதஷ்டார்தஃ ஸ்மதிஷு விஜ்ஞாதவ்ய இதி| வாக்படத்ஸம்ப்ராப்திர்லிக்யதே– “உந்மாதவத்ப்ரகுபிதைஶ்சித்ததேஹகதைர்மலைஃ| ஹதே ஸத்த்வே ஹதி வ்யாப்தே ஸஞ்ஜ்ஞாவாஹிஷு கேஷு ச|| தமோவிஶந்மூடமதிர்பீபத்ஸாஃ குருதே க்ரியாஃ| தந்தாந் காதந்வமந்பேநஂ ஹஸ்தௌ பாதௌ ச விக்ஷிபந்|| பஶ்யந்ந ஸந்தி ரூபாணி ப்ரஸ்கலந் பததி க்ஷிதௌ| விஜிஹ்மாக்ஷிப்ருவோ தோஷவேகேऽதீதே ப்ரபுத்யதே|| காலாந்தரேண ஸ புநஶ்சைவமேவ விசேஷ்டதே|” இதி| தஸ்ய ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– தம இத்யாதி|| தமஃப்ரவேஶோऽந்தகாரப்ரவேஶ இவ ஜ்ஞாநாபாவ இத்யர்தஃ| ஸஂரம்போ நேத்ரவிகதிர்ஹஸ்தபாதாதிவிக்ஷேபணஂ ச|| தமஃ ப்ரவேஶாதிலக்ஷணோ கோரோऽபஸ்மாராக்யோ கதோ ஜ்ஞேயஃ| ஸ சதுர்வித இதி வாதாத்பித்தாத்கபாத்ஸந்நிபாதாஞ்சதுர்வித இதி விதாநஂ த்வந்த்வஜப்ரதிஷேதார்தஂ, த்வந்த்வஜாபாவஸ்து வ்யாதிஸ்வபாவாத்||௧||