Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤ ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथात उपकल्पनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਨਨ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵੋਕ੍ਤਾਤ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੋਧਨਵਿਧੇਰਭਿਧਾਯਕਮੁਪਕਲ੍ਪਨੀਯਮਾਹ| ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯਮਿਤਿ ਸ਼ੋਧਨੋਪਕਲ੍ਪਨਾਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋਧ੍ਯਾਯ ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯਃ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩-੪) · Śloka ੪
ਇਹ ਖਲੁ ਰਾਜਾਨਂ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰਮਨ੍ਯਂ ਵਾ ਵਿਪੁਲਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਾ ਪਾਯਯਿਤੁਕਾਮੇਨ ਭਿਸਜਾ ਪ੍ਰਾਗੇਵੌਸਧਪਾਨਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਚੈਵ ਹਿ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯੌਸਧੇ ਪ੍ਰਤਿਭੋਗਾਰ੍ਥਾਃ, ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਚੌਸਧੇ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਰ੍ਥਾਃ; ਨ ਹਿ ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟੇ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾਯਾਮਾਪਦਿ ਸਤ੍ਯਪਿ ਕ੍ਰਯਾਕ੍ਰਯੇ ਸੁਕਰਮਾਸ਼ੁ ਸਮ੍ਭਰਣਮੌਸਧਾਨਾਂ ਯਥਾਵਦਿਤਿ||੩|| ਏਵਂਵਾਦਿਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਯਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ ਉਵਾਚ- ਨਨੁ ਭਗਵਨ੍! ਆਦਾਵੇਵ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾ ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਵਿਹਿਤੇ ਸਿਧ੍ਯੇਦੇਵੌਸਧਮੇਕਾਨ੍ਤੇਨ, ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰਿਸ੍ਟਾ, ਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਾਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾ; ਅਥ ਸਮ੍ਯਗਸਮ੍ਯਕ੍ ਚ ਸਮਾਰਬ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ ਵਾਨਿਯਮੇਨ, ਤੁਲ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਜ੍ਞਾਨਮਜ੍ਞਾਨੇਨੇਤਿ||੪||
इह खलु राजानं राजमात्रमन्यं वा विपुलद्रव्यं वमनं विरेचनं वा पाययितुकामेन भिषजा प्रागेवौषधपानात् सम्भारा उपकल्पनीया भवन्ति सम्यक्चैव हि गच्छत्यौषधे प्रतिभोगार्थाः, व्यापन्ने चौषधे व्यापदः परिसङ्ख्याय प्रतीकारार्थाः; न हि सन्निकृष्टे काले प्रादुर्भूतायामापदि सत्यपि क्रयाक्रये सुकरमाशु सम्भरणमौषधानां यथावदिति||३|| एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- ननु भगवन्! आदावेव ज्ञानवता तथा प्रतिविधातव्यं यथा प्रतिविहिते सिध्येदेवौषधमेकान्तेन, सम्यक्प्रयोगनिमित्ता हि सर्वकर्मणां सिद्धिरिष्टा, व्यापच्चासम्यक्प्रयोगनिमित्ता; अथ सम्यगसम्यक् च समारब्धं कर्म सिद्ध्यति व्यापद्यते वाऽनियमेन, तुल्यं भवति ज्ञानमज्ञानेनेति||४||
🔊 Audio coming soon
ਰਾਜ੍ਞ ਇਵ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਿਚ੍ਛਦੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰਃ| ਵਿਪੁਲਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਣਿਗਾਦਿਃ| ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ| ਕ੍ਰਯਃ ਪਣ੍ਯਮ੍, ਆਕ੍ਰਯੋ ਮੂਲ੍ਯਮ੍| ਅਨਿਯਮੇਨੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗਾਰਬ੍ਧਂ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ ਚ||੩-੪||
Adhikarana ੩ (੫) · Śloka ੫
ਤਮੁਵਾਚ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ- ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਵਿਧਾਤੁਮਸ੍ਮਾਭਿਰਸ੍ਮਦ੍ਵਿਧੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼! ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਵਿਹਿਤੇ ਸਿਧ੍ਯੇਦੇਵੌਸਧਮੇਕਾਨ੍ਤੇਨ, ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸੌਸ੍ਠਵਮੁਪਦੇਸ੍ਟੁਂ ਯਥਾਵਤ੍; ਨਹਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਯ ਏਤਦੇਵਮੁਪਦਿਸ੍ਟਮੁਪਧਾਰਯਿਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇਤ, ਉਪਧਾਰ੍ਯ ਵਾ ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤੁਂ ਵਾ; ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਹਿ ਦੋਸਭੇਸਜਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਕਤਿਵਯਸਾਮਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ, ਯਾਨ੍ਯਨੁਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਵਿਮਲਵਿਪੁਲਬੁਦ੍ਧੇਰਪਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਕੁਲੀਕੁਰ੍ਯੁਃ ਕਿਂ ਪੁਨਰਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧੇਃ; ਤਸ੍ਮਾਦੁਭਯਮੇਤਦ੍ਯਥਾਵਦੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਚੌਸਧਾਨਾਂ, ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਚ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਾਧਨਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਿਸੂਤ੍ਤਰਕਾਲਮ੍||੫||
तमुवाच भगवानात्रेयः- शक्यं तथा प्रतिविधातुमस्माभिरस्मद्विधैर्वाऽप्यग्निवेश! यथा प्रतिविहिते सिध्येदेवौषधमेकान्तेन, तच्च प्रयोगसौष्ठवमुपदेष्टुं यथावत्; नहि कश्चिदस्ति य एतदेवमुपदिष्टमुपधारयितुमुत्सहेत, उपधार्य वा तथा प्रतिपत्तुं प्रयोक्तुं वा; सूक्ष्माणि हि दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि, यान्यनुचिन्त्यमानानि विमलविपुलबुद्धेरपि बुद्धिमाकुलीकुर्युः किं पुनरल्पबुद्धेः; तस्मादुभयमेतद्यथावदुपदेक्ष्यामः- सम्यक्प्रयोगं चौषधानां, व्यापन्नानां च व्यापत्साधनानि सिद्धिषूत्तरकालम्||५||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਯੋਗਸੌਸ੍ਠਵਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸੁਸ੍ਠੁਤ੍ਵਂ, ਯਥਾਵਦੁਪਦੇਸ੍ਟੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਮਸ੍ਮਾਭਿਰਸ੍ਮਦ੍ਵਿਧੈਰ੍ਵੇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਏਤਦਿਤਿ ਪ੍ਰਯੋਗਸੌਸ੍ਠਵਮ੍| ਏਵਮਿਤਿ ਯਥਾਵਦ੍| ਉਪਧਾਰਯਿਤੁਮਿਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਧਾਰਯਿਤੁਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੁਮਿਤਿ ਅਰ੍ਥਤੋ ਗ੍ਰਹੀਤੁਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣੀਵ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਦੁਰ੍ਬੋਧਤ੍ਵੇਨ; ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ- ਕ੍ਸਯਸ੍ਤਥਾ ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਸਮਤ੍ਵਂ, ਏਵਮੂਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਗਮਨਂ ਤਥਾਧੋਦੇਹਗਮਨਂ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਮਨਂ ਵਾ, ਤਥਾ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਂ ਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਂ ਮਧ੍ਯਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਂ, ਤਥਾ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਗਮਨਂ ਪਰਦੇਸ਼ਗਮਨਂ, ਤਥਾ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਂ, ਤਥਾਂਸ਼ਾਂਸ਼ਵਿਕਲ੍ਪਃ, ਤਥਾ ਧਾਤੁਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਂ, ਤਥਾ ਕਾਲਪ੍ਰਕਤਿਦੂਸ੍ਯਾਨੁਗੁਣਤ੍ਵਾਦਿਕਤ੍ਸ੍ਨਤਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਾਨਿ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ; ਏਵਂ ਭੇਸਜਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ- ਤਰੁਣਤ੍ਵਂ, ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਮ੍, ਆਰ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਤ੍ਵਂ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ, ਸ੍ਵਰਸਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਯੋਗਿਤ੍ਵਂ, ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕੈਃ ਪ੍ਰਭਾਵੈਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹੇ ਦੋਸਾਦੌ ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮੇਵਮਾਦੀਨਿ; ਦੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਾਨੂਪਜਾਙ੍ਗਲਸਾਧਾਰਣਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਃ; ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਤੁ ਤੁਭੇਦਾਃ, ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਾਦਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਜ੍ਵਰਾਸ੍ਟਾਹਾਦਯ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦੀਨਿ; ਬਲਂ ਤੁ ਸਹਜਂ ਯੁਕ੍ਤਿਕਤਂ ਤਥਾ ਕਾਲਕਤਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਾਪਕਸ੍ਟਮਧ੍ਯਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ; ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਤ੍ਵਕਸ਼ਤ੍ਵਸਾਰਵਤ੍ਤ੍ਵਨਿਃਸਾਰਵਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ, ਤਥਾ ਪਰਿਪਾਲਨੀਯਦਸ੍ਟਿਮਰ੍ਮਾਦ੍ਯਵਯਵਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਭਿਨ੍ਨਮ੍; ਆਹਾਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਤਿਕਰਣਸਂਯੋਗਰਾਸ਼ਿਭੇਦਾਦਿਭਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਃ; ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤੁ ਦੇਸ਼ਤਃ ਕਾਲਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤਃ ਪ੍ਰਕਤਿਤਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋਭ੍ਯਾਸਤਸ਼੍ਚ ਭਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ; ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਭਯਸ਼ੌਰ੍ਯਵਿਸਾਦਹਰ੍ਸਾਦਿਯੋਗਭਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ; ਪ੍ਰਕਤਿਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਭਿਨ੍ਨਵਾਤਾਦ੍ਯਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ; ਵਯੋਭੇਦਾਸ੍ਤੁ ਬਾਲ੍ਯਯੌਵਨਵਾਰ੍ਧਕ੍ਯਤਦਵਾਨ੍ਤਰਭੇਦਾਃ ; ਏਤਾਨਿ ਦੋਸਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਯੋਗੇ ਯਥਾਯਥਾਪੇਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਦੁਦਾਹਰਣਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਨੁਸਰਣੀਯਮ੍, ਇਹ ਲਿਖ੍ਯਮਾਨਂ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯਾਵਹਤੀਤਿ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਉਭਯਮੇਤਦੁਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸੂਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ||੫||
Adhikarana ੪ (੬) · Śloka ੬
ਇਦਾਨੀਂ ਤਾਵਤ੍ ਸਮ੍ਭਾਰਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨਪਿ ਸਮਾਸੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਦਢਂ ਨਿਵਾਤਂ ਪ੍ਰਵਾਤੈਕਦੇਸ਼ਂ ਸੁਖਪ੍ਰਵਿਚਾਰਮਨੁਪਤ੍ਯਕਂ ਧੂਮਾਤਪਜਲਰਜਸਾਮਨਭਿਗਮਨੀਯਮਨਿਸ੍ਠਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰਸਰੂਪਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਸੋਦਪਾਨੋਦੂਖਲਮੁਸਲਵਰ੍ਚਃਸ੍ਥਾਨਸ੍ਨਾਨਭੂਮਿਮਹਾਨਸਂ ਵਾਸ੍ਤੁਵਿਦ੍ਯਾਕੁਸ਼ਲਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਗਹਮੇਵ ਤਾਵਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੬||
इदानीं तावत् सम्भारान् विविधानपि समासेनोपदेक्ष्यामः; तद्यथा- दृढं निवातं प्रवातैकदेशं सुखप्रविचारमनुपत्यकं धूमातपजलरजसामनभिगमनीयमनिष्ठानां च शब्दस्पर्शरसरूपगन्धानां सोदपानोदूखलमुसलवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसं वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं गृहमेव तावत् पूर्वमुपकल्पयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਵਿਧਾਨਪੀਤਿ ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮਾਸੇਨਾਪੀਤ੍ਯੇਵਂਰੂਪੋ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਤੇਨ ਗਹਾਦਯੋਪਿ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੀਯਾਦਯਸ਼੍ਚ ਸਮਾਸੇਨੇਤਿ ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਸੁਸ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਯਦਿ ਵਾ ‘ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨਪਿ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਤੇਨ ਭੋਗਾਰ੍ਥਾਨਿ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਾਧਨਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨੁਪਤ੍ਯਕਂ ਯਦ੍ ਵਿਦੂਰਮਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਗਹਸ੍ਯ| ਉਦਕਂ ਪੀਯਤੇ ਯੇਨ ਤਦੁਦਪਾਨਮ੍||੬||
Adhikarana ੫ (੭) · Śloka ੭
ਤਤਃ ਸ਼ੀਲਸ਼ੌਚਾਚਾਰਾਨੁਰਾਗਦਾਕ੍ਸ੍ਯਪ੍ਰਾਦਕ੍ਸਿਣ੍ਯੋਪਪਨ੍ਨਾਨੁਪਚਾਰਕੁਸ਼ਲਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਪਰ੍ਯਵਦਾਤਾਨ੍ ਸੂਪੌਦਨਪਾਚਕਸ੍ਨਾਪਕਸਂਵਾਹਕੋਤ੍ਥਾਪਕਸਂਵੇਸ਼ਕੌਸਧਪੇਸਕਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਚਾਰਕਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਨ੍, ਤਥਾ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰੋਲ੍ਲਾਪਕਸ਼੍ਲੋਕਗਾਥਾਖ੍ਯਾਯਿਕੇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਕੁਸ਼ਲਾਨਭਿਪ੍ਰਾਯਜ੍ਞਾਨਨੁਮਤਾਂਸ਼੍ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਦਃ ਪਾਰਿਸਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਿਲਸ਼ਸ਼ਹਰਿਣੈਣਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਮਗਮਾਤਕੋਰਭ੍ਰਾਨ੍, ਗਾਂ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀਂ ਸ਼ੀਲਵਤੀਮਨਾਤੁਰਾਂ ਜੀਵਦ੍ਵਤ੍ਸਾਂ ਸੁਪ੍ਰਤਿਵਿਹਿਤਤਣਸ਼ਰਣਪਾਨੀਯਾਂ, ਪਾਤ੍ਰ੍ਯਾਚਮਨੀਯੋਦਕੋਸ੍ਠਮਣਿਕਘਟਪਿਠਰਪਰ੍ਯੋਗਕੁਮ੍ਭੀਕੁਮ੍ਭਕੁਣ੍ਡਸ਼ਰਾਵ- ਦਰ੍ਵੀਕਟੋਦਞ੍ਚਨਪਰਿਪਚਨਮਨ੍ਥਾਨਚਰ੍ਮਚੇਲਸੂਤ੍ਰਕਾਰ੍ਪਾਸੋਰ੍ਣਾਦੀਨਿ ਚ, ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਦੀਨਿ ਚੋਪਨ੍ਯਸ੍ਤਭਙ੍ਗਾਰਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਣਿ ਸੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਰਣੋਤ੍ਤਰਪ੍ਰਚ੍ਛਦੋਪਧਾਨਾਨਿ ਸੋਪਾਸ਼੍ਰਯਾਣਿ ਸਂਵੇਸ਼ਨੋਪਵੇਸ਼ਨਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਕਾਨੁਲੇਪਨਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨ- ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਮੂਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਕਰ੍ਮਣਾਮੁਪਚਾਰਸੁਖਾਨਿ, ਸੁਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤੋਪਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਖਰਮਧ੍ਯਮਾ ਦਸਦਃ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੋਪਕਰਣਾਰ੍ਥਾਨਿ, ਧੂਮਨੇਤ੍ਰਂ ਚ, ਬਸ੍ਤਿਨੇਤ੍ਰਂ ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਂ ਚ, ਕੁਸ਼ਹਸ੍ਤਕਂ ਚ, ਤੁਲਾਂ ਚ, ਮਾਨਭਾਣ੍ਡਂ ਚ, ਘਤਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਕ੍ਸੌਦ੍ਰਫਾਣਿਤਲਵਣੇਨ੍ਧਨੋਦਕਮਧੁਸੀਧੁਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕ- ਮੈਰੇਯਮੇਦਕਦਧਿਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਸ੍ਵਿਦ੍ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਮੂਤ੍ਰਾਣਿ ਚ, ਤਥਾ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮੁਦ੍ਗਮਾਸਯਵਤਿਲਕੁਲਤ੍ਥਬਦਰਮਦ੍ਵੀਕਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਰੂਸਕਾਭਯਾਮਲਕਬਿਭੀਤਕਾਨਿ, ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਕਰਣਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ, ਤਥੈਵੋਰ੍ਧ੍ਵਹਰਾਨੁਲੋਮਿਕੋਭਯਭਾਞ੍ਜਿ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੀਯਦੀਪਨੀਯਪਾਚਨੀਯੋਪਸ਼ਮਨੀਯਵਾਤਹਰਾਦਿਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਚੌਸਧਾਨਿ; ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਹ੍ਯਾਪਦਃ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਰ੍ਥਮੁਪਕਰਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਭੋਗਾਰ੍ਥਂ, ਤਤ੍ਤਦੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੭||
ततः शीलशौचाचारानुरागदाक्ष्यप्रादक्षिण्योपपन्नानुपचारकुशलान् सर्वकर्मसु पर्यवदातान् सूपौदनपाचकस्नापकसंवाहकोत्थापकसंवेशकौषधपेषकांश्च परिचारकान् सर्वकर्मस्वप्रतिकूलान्, तथा गीतवादित्रोल्लापकश्लोकगाथाख्यायिकेतिहासपुराणकुशलानभिप्रायज्ञाननुमतांश्च देशकालविदः पारिषद्यांश्च, तथा लावकपिञ्जिलशशहरिणैणकालपुच्छकमृगमातृकोरभ्रान्, गां दोग्ध्रीं शीलवतीमनातुरां जीवद्वत्सां सुप्रतिविहिततृणशरणपानीयां, पात्र्याचमनीयोदकोष्ठमणिकघटपिठरपर्योगकुम्भीकुम्भकुण्डशराव- दर्वीकटोदञ्चनपरिपचनमन्थानचर्मचेलसूत्रकार्पासोर्णादीनि च, शयनासनादीनि चोपन्यस्तभृङ्गारप्रतिग्रहाणि सुप्रयुक्तास्तरणोत्तरप्रच्छदोपधानानि सोपाश्रयाणि संवेशनोपवेशनस्नेहस्वेदाभ्यङ्गप्रदेहपरिषेकानुलेपनवमनविरेचनास्थापनानुवासन- शिरोविरेचनमूत्रोच्चारकर्मणामुपचारसुखानि, सुप्रक्षालितोपधानाश्च सुश्लक्ष्णखरमध्यमा दृषदः, शस्त्राणि चोपकरणार्थानि, धूमनेत्रं च, बस्तिनेत्रं चोत्तरबस्तिकं च, कुशहस्तकं च, तुलां च, मानभाण्डं च, घृततैलवसामज्जक्षौद्रफाणितलवणेन्धनोदकमधुसीधुसुरासौवीरकतुषोदक- मैरेयमेदकदधिदधिमण्डोदस्विद्धान्याम्लमूत्राणि च, तथा शालिषष्टिकमुद्गमाषयवतिलकुलत्थबदरमृद्वीकाकाश्मर्यपरूषकाभयामलकबिभीतकानि, नानाविधानि च स्नेहस्वेदोपकरणानि द्रव्याणि, तथैवोर्ध्वहरानुलोमिकोभयभाञ्जि, सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयोपशमनीयवातहरादिसमाख्यातानि चौषधानि; यच्चान्यदपि किञ्चिह्यापदः परिसङ्ख्याय प्रतीकारार्थमुपकरणं विद्यात्, यच्च प्रतिभोगार्थं, तत्तदुपकल्पयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਦਕ੍ਸਿਣ੍ਯਮ੍ ਆਨੁਕੂਲ੍ਯਮ੍| ਉਲ੍ਲਾਪਕਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍, ਇਤਿਹਾਸਃ ਅਜ੍ਞਾਯਮਾਨਕਰ੍ਤਕਾਪ੍ਤੋਪਦੇਸ਼ਃ| ਮਗਮਾਤਕਾ ਪਥੂਦਰੋ ਹਰਿਣਃ| ਸ਼ਰਣਂ ਗਹਮ੍| ਆਚਮਨੀਯੋਦਕੋਸ੍ਠਮ੍ ਆਚਮਾਨਾਰ੍ਥਮੁਦਕਕੋਸ੍ਠਂ; ਕਿਂਵਾ ਆਚਮ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਪਾਤ੍ਰੇਣ ਤਦਾਚਮਨਂ; ਮਣਿਕੋ ਗੋਲਕਃ , ਪਿਠਰਃ ਸ੍ਥਾਲੀ, ਪਰ੍ਯੋਗਃ ਕਟਾਹਃ, ਕੁਮ੍ਭੋ ਦਢਾਵਯਵੋਲ੍ਪਮੁਖੋ ਘਟਃ, ਕਟਃ ਤਣਾਦਿਰਚਿਤਮਾਸਨਮ੍, ਉਦਞ੍ਚਨਂ ਪਿਧਾਨਸ਼ਰਾਵਃ, ਪਰਿਪਚਨਂ ਤੈਲਪਾਚਨਿਕਾ| ਊਰ੍ਣਾ ਗਡ੍ਡਰਰੋਮਾਣਿ| ਸੁਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਉਪਧਾਨਃ ਸ਼ਿਲਾਪੁਤ੍ਰ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਦਸਦਃ ਪਾਸਾਣਪਟ੍ਟਕਾਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੋਪਕਰਣਾਰ੍ਥਾਨੀਤਿ ਕੁਦ੍ਦਾਲਕਰ੍ਤਰੀਪ੍ਰਭਤੀਨਿ| ਕੁਸ਼ਹਸ੍ਤਕਂ ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨੀ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਆਰ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਪਚਨਮਭਿਦਧਤਿ| ਮਾਨਭਾਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਮ੍||੭||
Adhikarana ੬ (੮-੯) · Śloka ੯
ਤਤਸ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਯਥਾਰ੍ਹਮੁਪਪਾਦਯੇਤ੍, ਤਂ ਚੇਦਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਮਾਨਸਃ ਸ਼ਾਰੀਰੋ ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੀਵ੍ਰਤਰਃ ਸਹਸਾਭ੍ਯਾਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤਮੇਵ ਤਾਵਦਸ੍ਯੋਪਾਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂ ਯਤੇਤ, ਤਤਸ੍ਤਮੁਪਾਵਰ੍ਤ੍ਯ ਤਾਵਨ੍ਤਮੇਵੈਨਂ ਕਾਲਂ ਤਥਾਵਿਧੇਨੈਵ ਕਰ੍ਮਣੋਪਾਚਰੇਤ੍||੮|| ਤਤਸ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਮਨੁਪਹਤਮਨਸਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸੁਖੋਸਿਤਂ ਸੁਪ੍ਰਜੀਰ੍ਣਭਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਮਨੁਲਿਪ੍ਤਗਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣਮਨੁਪਹਤਵਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵੀਤਂ ਦੇਵਤਾਗ੍ਨਿਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਨਰ੍ਚਿਤਵਨ੍ਤਮਿਸ੍ਟੇ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਤਿਥਿਕਰਣਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਂ ਮਧੁਮਧੁਕਸੈਨ੍ਧਵਫਾਣਿਤੋਪਹਿਤਾਂ ਮਦਨਫਲਕਸਾਯਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍||੯||
ततस्तं पुरुषं यथोक्ताभ्यां स्नेहस्वेदाभ्यां यथार्हमुपपादयेत्, तं चेदस्मिन्नन्तरे मानसः शारीरो वा व्याधिः कश्चित्तीव्रतरः सहसाऽभ्यागच्छेत्तमेव तावदस्योपावर्तयितुं यतेत, ततस्तमुपावर्त्य तावन्तमेवैनं कालं तथाविधेनैव कर्मणोपाचरेत्||८|| ततस्तं पुरुषं स्नेहस्वेदोपपन्नमनुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं शिरःस्नातमनुलिप्तगात्रं स्रग्विणमनुपहतवस्त्रसंवीतं देवताग्निद्विजगुरुवृद्धवैद्यानर्चितवन्तमिष्टे नक्षत्रतिथिकरणमुहूर्ते कारयित्वा ब्राह्मणान् स्वस्तिवाचनं प्रयुक्ताभिराशीर्भिरभिमन्त्रितां मधुमधुकसैन्धवफाणितोपहितां मदनफलकषायमात्रां पाययेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ਤਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦੌ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਕਰਣਸਮਯੇ| ਤਾਵਨ੍ਤਮੇਵ ਕਾਲਮਿਤਿ ਯਾਵਤਾ ਕਾਲੇਨਾਗਤਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਸ਼ਮਃ ਕਤਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤਮ੍| ਇਸ੍ਟ ਇਤਿ ਸ਼ੋਧਨਕਰ੍ਤਪੁਰੁਸਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਦ੍ਯਨੁਗੁਣੇ ਔਸਧਪ੍ਰਯੋਗਾਰ੍ਥਂ ਵਿਹਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ- “ਪੁਸ੍ਯੋ ਹਸ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਾ ਰੋਹਿਣੀ ਸ਼੍ਰਵਣਾਸ਼੍ਵਿਨੌ| ਸ੍ਵਾਤਿ ਸੌਮ੍ਯਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਰਯਿਤ੍ਵੇਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਂ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ||੮-੯||
Adhikarana ੭ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੧
ਮਦਨਫਲਕਸਾਯਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਖਲੁ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ੋਧਨਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਮਪੇਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਯਾਵਦ੍ਧਿ ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਪੀਤਂ ਵੈਕਾਰਿਕਦੋਸਹਰਣਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ ਨ ਚਾਤਿਯੋਗਾਯੋਗਾਯ, ਤਾਵਦਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਭਵਤਿ||੧੦|| ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਤੁ ਖਲ੍ਵੇਨਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਨੁਕਾਙ੍ਕ੍ਸੇਤ, ਤਸ੍ਯ ਯਦਾ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੇਣ ਦੋਸਂ ਪ੍ਰਵਿਲਯਨਮਾਪਦ੍ਯਮਾਨਂ, ਲੋਮਹਰ੍ਸੇਣ ਚ ਸ੍ਥਾਨੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚਲਿਤਂ, ਕੁਕ੍ਸਿਸਮਾਧ੍ਮਾਪਨੇਨ ਚ ਕੁਕ੍ਸਿਮਨੁਗਤਂ, ਹਲ੍ਲਾਸਾਸ੍ਯਸ੍ਰਵਣਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖੀਭੂਤਮ੍, ਅਥਾਸ੍ਮੈ ਜਾਨੁਸਮਮਸਮ੍ਬਾਧਂ ਸੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਰਣੋਤ੍ਤਰਪ੍ਰਚ੍ਛਦੋਪਧਾਨਂ ਸੋਪਾਸ਼੍ਰਯਮਾਸਨਮੁਪਵੇਸ੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ੍, ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਂਸ਼੍ਚੋਪਚਾਰਯੇਤ੍, ਲਾਲਾਟਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਪਗ੍ਰਹਣੇ ਨਾਭਿਪ੍ਰਪੀਡਨੇ ਪਸ੍ਠੋਨ੍ਮਰ੍ਦਨੇ ਚਾਨਪਤ੍ਰਪਣੀਯਾਃ ਸੁਹਦੋਨੁਮਤਾਃ ਪ੍ਰਯਤੇਰਨ੍||੧੧||
मदनफलकषायमात्राप्रमाणं तु खलु सर्वसंशोधनमात्राप्रमाणानि च प्रतिपुरुषमपेक्षितव्यानि भवन्ति; यावद्धि यस्य संशोधनं पीतं वैकारिकदोषहरणायोपपद्यते न चातियोगायोगाय, तावदस्य मात्राप्रमाणं वेदितव्यं भवति||१०|| पीतवन्तं तु खल्वेनं मुहूर्तमनुकाङ्क्षेत, तस्य यदा जानीयात् स्वेदप्रादुर्भावेण दोषं प्रविलयनमापद्यमानं, लोमहर्षेण च स्थानेभ्यः प्रचलितं, कुक्षिसमाध्मापनेन च कुक्षिमनुगतं, हृल्लासास्यस्रवणाभ्यामपि चोर्ध्वमुखीभूतम्, अथास्मै जानुसममसम्बाधं सुप्रयुक्तास्तरणोत्तरप्रच्छदोपधानं सोपाश्रयमासनमुपवेष्टुं प्रयच्छेत्, प्रतिग्रहांश्चोपचारयेत्, लालाटप्रतिग्रहे पार्श्वोपग्रहणे नाभिप्रपीडने पृष्ठोन्मर्दने चानपत्रपणीयाः सुहृदोऽनुमताः प्रयतेरन्||११||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਮਪੇਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਂ ਸ਼ੋਧਨਮਾਤ੍ਰਾਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯਾਵਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੋਕ੍ਤਃ ‘ਯਾਵਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯਾਸ਼ਨਂ’ (ਸੂ.ਅ.੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਾਨੁਸਾਰੇਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਅਨੁਕਾਙ੍ਕ੍ਸੇਤੇਤਿ ਪਰੀਕ੍ਸਯਨ੍ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਅਸਮ੍ਬਾਧਮਿਤਿ ਅਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਗਹ੍ਣਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ ਪਤਦ੍ਗ੍ਰਹਾਃ| ਲਲਾਟਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਦਯ ਅਨਪਤ੍ਰਪਣੀਯਾ ਅਲਜ੍ਜਾਵਿਸਯਾਃ||੧੦-੧੧||
Adhikarana ੮ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਅਥੈਨਮਨੁਸ਼ਿਸ੍ਯਾਤ੍- ਵਿਵਤੋਸ੍ਠਤਾਲੁਕਣ੍ਠੋ ਨਾਤਿਮਹਤਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਨ ਵੇਗਾਨੁਦੀਰ੍ਣਾਨੁਦੀਰਯਨ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦਵਨਮ੍ਯ ਗ੍ਰੀਵਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਰੀਰਮੁਪਵੇਗਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍ ਸੁਪਰਿਲਿਖਿਤਨਖਾਭ੍ਯਾਮਙ੍ਗੁਲਿਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਲਕੁਮੁਦਸੌਗਨ੍ਧਿਕਨਾਲੈਰ੍ਵਾ ਕਣ੍ਠਮਭਿਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਸ੍ਵੇਤਿ, ਸ ਤਥਾਵਿਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍; ਤਤੋਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਗਤਾਨਵੇਕ੍ਸੇਤਾਵਹਿਤਃ, ਵੇਗਵਿਸ਼ੇਸਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਧਿ ਕੁਸ਼ਲੋ ਯੋਗਾਯੋਗਾਤਿਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਾਨੁਪਲਭੇਤ, ਵੇਗਵਿਸ਼ੇਸਦਰ੍ਸ਼ੀ ਪੁਨਃ ਕਤ੍ਯਂ ਯਥਾਰ੍ਹਮਵਬੁਧ੍ਯੇਤ ਲਕ੍ਸਣੇਨ; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੇਗਾਨਵੇਕ੍ਸੇਤਾਵਹਿਤਃ||੧੨||
अथैनमनुशिष्यात्- विवृतोष्ठतालुकण्ठो नातिमहता व्यायामेन वेगानुदीर्णानुदीरयन् किञ्चिदवनम्य ग्रीवामूर्ध्वशरीरमुपवेगमप्रवृत्तान् प्रवर्तयन् सुपरिलिखितनखाभ्यामङ्गुलिभ्यामुत्पलकुमुदसौगन्धिकनालैर्वा कण्ठमभिस्पृशन् सुखं प्रवर्तयस्वेति, स तथाविधं कुर्यात्; ततोऽस्य वेगान् प्रतिग्रहगतानवेक्षेतावहितः, वेगविशेषदर्शनाद्धि कुशलो योगायोगातियोगविशेषानुपलभेत, वेगविशेषदर्शी पुनः कृत्यं यथार्हमवबुध्येत लक्षणेन; तस्माद्वेगानवेक्षेतावहितः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਵੇਗਂ ਵੇਗਸਮੀਪਮ੍; ਏਤੇਨ ਸਰ੍ਵਥਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਵੇਗੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਵੇਗਵਿਸ਼ੇਸਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਭਾਵਿਨੋ ਯੋਗਾਯੋਗਾਦੀਨ੍ ਵੇਗਵਿਸਯਾਨੁਪਲਭ੍ਯ ਤਰ੍ਕਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਕਿਂਵਾ, ਸਿਦ੍ਧੌ ਵੈਗਿਕੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਭਿਧਾਤਵ੍ਯਾ “ਜਘਨ੍ਯਮਧ੍ਯਪ੍ਰਵਰੇ ਤੁ ਵੇਗਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਸ੍ਟਾ ਵਮਨੇ ਸਡਸ੍ਟੌ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਤਾਮਨੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੧੨||
Adhikarana ੯ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਤਤ੍ਰਾਮੂਨ੍ਯਯੋਗਯੋਗਾਤਿਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕੇਵਲਸ੍ਯ ਵਾਪ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਵਿਬਨ੍ਧੋ ਵੇਗਾਨਾਮਯੋਗਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਨਤਿਮਹਤੀ ਵ੍ਯਥਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਦੋਸਹਰਣਂ ਸ੍ਵਯਂ ਚਾਵਸ੍ਥਾਨਮਿਤਿ ਯੋਗਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਯੋਗੇਨ ਤੁ ਦੋਸਪ੍ਰਮਾਣਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦੁਮਧ੍ਯਵਿਭਾਗੋ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਯੋਗਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਤੁ ਫੇਨਿਲਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੋਪਗਮਨਮਿਤ੍ਯਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਤਿਯੋਗਾਯੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿਮਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍- ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵੋ ਹਦਯੋਪਸਰਣਮਙ੍ਗਗ੍ਰਹੋ ਜੀਵਾਦਾਨਂ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਕ੍ਲਮਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ||੧੩||
तत्रामून्ययोगयोगातियोगविशेषज्ञानानि भवन्ति; तद्यथा- अप्रवृत्तिः कुतश्चित् केवलस्य वाऽप्यौषधस्य विभ्रंशो विबन्धो वेगानामयोगलक्षणानि भवन्ति; काले प्रवृत्तिरनतिमहती व्यथा यथाक्रमं दोषहरणं स्वयं चावस्थानमिति योगलक्षणानि भवन्ति, योगेन तु दोषप्रमाणविशेषेण तीक्ष्णमृदुमध्यविभागो ज्ञेयः; योगाधिक्येन तु फेनिलरक्तचन्द्रिकोपगमनमित्यतियोगलक्षणानि भवन्ति| तत्रातियोगायोगनिमित्तानिमानुपद्रवान् विद्यात्- आध्मानं परिकर्तिका परिस्रावो हृदयोपसरणमङ्गग्रहो जीवादानं विभ्रंशः स्तम्भः क्लमश्चेत्युपद्रवाः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦਿਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ; ਤਥਾ ਕੇਵਲਸ੍ਯ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨੀਯਦੋਸਸ੍ਯਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ; ਤਥੌਸਧਸ੍ਯ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਗਮਨਂ; ਯਥਾ- ਵਮਨਸ੍ਯਾਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ, ਏਤਦੇਵ ਸਿਦ੍ਧਾਵੁਕ੍ਤਂ- “ਅਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਨਚਾਲ੍ਪਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍” (ਸਿ. ਅ.੬) ਇਤਿ| ਕਿਂਵਾ, ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਤੋਕਦੋਸਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤਥਾ ਕੇਵਲਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਿਤਿ ਵਮਨੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ, ਤਦਨੁ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਤਦਨੁ ਵਾਯੁਃ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤਮਥਾਨਿਲਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯੈਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਮਿਤਃ ਸ ਇਸ੍ਟਃ” (ਸਿ. ਅ.੧) ਇਤਿ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋਪਿ ਹਰ੍ਤਵ੍ਯਦੋਸਸ੍ਯਾਲ੍ਪਤ੍ਵਮਧ੍ਯਤ੍ਵੋਤ੍ਕਸ੍ਟਤ੍ਵੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯੋਗੇਨ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ, ਤੇਨ ਯੋਗੇਨੈਵ ਯਃ ਪ੍ਰਮਾਣਵਿਸ਼ੇਸੋਲ੍ਪਾਦਿਸ੍ਤੇਨ, ਨ ਤ੍ਵਯੋਗਾਤਿਯੋਗਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਯਂ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਯੋਗਵਿਭਾਗਃ ਪੇਯਾਕ੍ਰਮੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਰ੍ਥਃ, ਤਥਾਹਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਸਿਦ੍ਧੌ- “ਪੇਯਾਂ ਵਿਲੇਪੀਂ” (ਸਿ. ਅ.੧.) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰਾਤਿਯੋਗੇਤ੍ਯਾਦੌ ਆਧ੍ਮਾਨਾਦਯਃ ਸ਼ੋਧਨਸਿਦ੍ਧੌ “ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ” (ਸਿ. ਅ.੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ, ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਸਾਂ ਯੋਗਾਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯੋ ਯਸ਼੍ਚਾਯੋਗਜਨ੍ਯਃ ਸ ਸ੍ਫੁਟੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੩||
Adhikarana ੧੦ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
ਯੋਗੇਨ ਤੁ ਖਲ੍ਵੇਨਂ ਛਰ੍ਦਿਤਵਨ੍ਤਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸੁਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਪਾਣਿਪਾਦਾਸ੍ਯਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ, ਸ੍ਨੈਹਿਕਵੈਰੇਚਨਿਕੋਪਸ਼ਮਨੀਯਾਨਾਂ ਧੂਮਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਤਃ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵਾ, ਪੁਨਰੇਵੋਦਕਮੁਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍||੧੪|| ਉਪਸ੍ਪਸ੍ਟੋਦਕਂ ਚੈਨਂ ਨਿਵਾਤਮਾਗਾਰਮਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਸਂਵੇਸ਼੍ਯ ਚਾਨੁਸ਼ਿਸ੍ਯਾਤ੍- ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਮਤ੍ਯਾਸ਼ਨਮਤਿਸ੍ਥਾਨਮਤਿਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਹਿਮਾਤਪਾਵਸ਼੍ਯਾਯਾਤਿਪ੍ਰਵਾਤਾਨ੍ ਯਾਨਯਾਨਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਮਸ੍ਵਪਨਂ ਨਿਸ਼ਿ ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਜੀਰ੍ਣਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਕਾਲਪ੍ਰਮਿਤਾਤਿਹੀਨਗੁਰੁਵਿਸਮਭੋਜਨਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣੋਦੀਰਣਮਿਤਿ ਭਾਵਾਨੇਤਾਨ੍ਮਨਸਾਪ੍ਯਸੇਵਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਮਹੋ ਗਮਯਸ੍ਵੇਤਿ | ਸ ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੫||
योगेन तु खल्वेनं छर्दितवन्तमभिसमीक्ष्य सुप्रक्षालितपाणिपादास्यं मुहूर्तमाश्वास्य, स्नैहिकवैरेचनिकोपशमनीयानां धूमानामन्यतमं सामर्थ्यतः पाययित्वा, पुनरेवोदकमुपस्पर्शयेत्||१४|| उपस्पृष्टोदकं चैनं निवातमागारमनुप्रवेश्य संवेश्य चानुशिष्यात्- उच्चैर्भाष्यमत्याशनमतिस्थानमतिचङ्क्रमणं क्रोधशोकहिमातपावश्यायातिप्रवातान् यानयानं ग्राम्यधर्ममस्वपनं निशि दिवा स्वप्नं विरुद्धाजीर्णासात्म्याकालप्रमितातिहीनगुरुविषमभोजनवेगसन्धारणोदीरणमिति भावानेतान्मनसाऽप्यसेवमानः सर्वमहो गमयस्वेति | स तथा कुर्यात्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੈਹਿਕਾਦਿਧੂਮਪਾਨਵਿਕਲ੍ਪਃ ਪੁਰੁਸਪ੍ਰਕਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਃ; ਅਤ ਏਵ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਿਸ੍ਥਾਨਮਿਤਿ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦਣ੍ਡਾਯਮਾਨਤ੍ਵੇਨਾਵਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਪ੍ਰਮਿਤਭੋਜਨਮ੍ ਏਕਰਸਾਭ੍ਯਾਸਃ| ਅਤਿਹੀਨਂ ਨਸ੍ਟਸ਼ਕ੍ਤਿਕਂ ਧਾਨ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਰੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਵਭਾਵਗੁਰੁਲਟ੍ਟੁਕਚਿਪਿਟਕਾਦੇਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਯਾਪਿ ਭੋਜਨਨਿਸੇਧਃ||੧੪-੧੫||
Adhikarana ੧੧ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਅਥੈਨਂ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਪਰੇ ਵਾਹ੍ਨਿ ਸੁਖੋਦਕਪਰਿਸਿਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਵਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਂ ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਦਗ੍ਨਿਬਲਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ, ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤਤੀਯੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ, ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤ੍ਵਨ੍ਨਕਾਲੇ ਤਥਾਵਿਧਾਨਾਮੇਵ ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਾਨਾਮੁਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਵਿਲੇਪੀਮੁਸ੍ਣੋਦਕਦ੍ਵਿਤੀਯਾਮਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਮਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਂ ਵਾ ਭੋਜਯੇਤ੍, ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਸ੍ਠੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ, ਸਪ੍ਤਮੇ ਤ੍ਵਨ੍ਨਕਾਲੇ ਤਥਾਵਿਧਾਨਾਮੇਵ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੋਦਨਮੁਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਤਨੁਨਾ ਤਨੁਸ੍ਨੇਹਲਵਣੋਪਪਨ੍ਨੇਨ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸੇਣ ਭੋਜਯੇਤ੍, ਏਵਮਸ੍ਟਮੇ ਨਵਮੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ, ਦਸ਼ਮੇ ਤ੍ਵਨ੍ਨਕਲੇ ਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਮਾਂਸਰਸੇਨੌਦਕਲਾਵਣਿਕੇਨ ਨਾਤਿਸਾਰਵਤਾ ਭੋਜਯੇਦੁਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਮ੍; ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ; ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਨ੍ਨਗੁਣਾਨ੍ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਮਾਗਚ੍ਛੇਤ੍||੧੬||
अथैनं सायाह्ने परे वाऽह्नि सुखोदकपरिषिक्तं पुराणानां लोहितशालितण्डुलानां स्ववक्लिन्नां मण्डपूर्वां सुखोष्णां यवागूं पाययेदग्निबलमभिसमीक्ष्य, एवं द्वितीये तृतीये चान्नकाले, चतुर्थे त्वन्नकाले तथाविधानामेव शालितण्डुलानामुत्स्विन्नां विलेपीमुष्णोदकद्वितीयामस्नेहलवणामल्पस्नेहलवणां वा भोजयेत्, एवं पञ्चमे षष्ठे चान्नकाले, सप्तमे त्वन्नकाले तथाविधानामेव शालीनां द्विप्रसृतं सुस्विन्नमोदनमुष्णोदकानुपानं तनुना तनुस्नेहलवणोपपन्नेन मुद्गयूषेण भोजयेत्, एवमष्टमे नवमे चान्नकाले, दशमे त्वन्नकले लावकपिञ्जलादीनामन्यतमस्य मांसरसेनौदकलावणिकेन नातिसारवता भोजयेदुष्णोदकानुपानम्; एवमेकादशे द्वादशे चान्नकाले; अत ऊर्ध्वमन्नगुणान् क्रमेणोपभुञ्जानः सप्तरात्रेण प्रकृतिभोजनमागच्छेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਯਾਹ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਸਮ੍ਯਗਗ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਕ੍ਸਣਭੂਤੇ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਵਪਰੇਹ੍ਨਿ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧੌ- “ਵਮਿਤਂ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਵੇਕ੍ਸਯਨ੍| ਤਾਨਿ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਲਙ੍ਘਨਮ੍” (ਸਿ. ਅ.੬) ਇਤਿ| ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾਂ ਮਣ੍ਡਪ੍ਰਧਾਨਾਮ੍| ਅਯਂ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਾਲਨਿਵਰ੍ਤਨੀਯਃ ਕ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਧਾਨਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਵਸ੍ਟਾਨੁਕਾਲਿਕਃ, ਤਥਾਲ੍ਪੇ ਚਤੁਰਨੁਕਾਲਿਕਃ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਪੇਯਾਂ ਵਿਲੇਪੀਂ” (ਸਿ. ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਨਗੁਣਾਨ੍ ਮਧੁਰਾਦੀਨ੍ ਗੁਰੁਕਠਿਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ| ਏਤਚ੍ਚ ਸਂਸਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਗਮਨਂ ਤਦਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਦਿ ਵਮਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਕਰਣੇ ਤੁ ਸਂਸਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਸਂਸਸ੍ਟਭਕ੍ਤਂ ਨਵਮੇਹ੍ਨਿ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਯੇਦ੍ਵਾ” (ਸਿ. ਅ.੧) ਇਤਿ| ਤਥਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਪਕ੍ਸਾਦ੍ਵਿਰੇਕੋ ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਯ” (ਸੁ.ਚਿ. ਅ.੩੬) ਇਤਿ| ਯਦਿ ਸਂਸਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮਂ ਤਥਾਨੁਗੁਣਾਭ੍ਯਾਸਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਤਦਾ ਪਕ੍ਸਾਦ੍ਵਿਰੇਕੋ ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੬||
Adhikarana ੧੨ (੧੭-੧੮) · Śloka ੧੮
ਅਥੈਨਂ ਪੁਨਰੇਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਮੁਪਪਾਦ੍ਯਾਨੁਪਹਤਮਨਸਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸੁਖੋਸਿਤਂ ਸੁਪ੍ਰਜੀਰ੍ਣਭਕ੍ਤਂ ਕਤਹੋਮਬਲਿਮਙ੍ਗਲਜਪਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਿਸ੍ਟੇ ਤਿਥਿਨਕ੍ਸਤ੍ਰਕਰਣਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਮਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾਰ੍ਹਾਲੋਡਨਪ੍ਰਤਿਵਿਨੀਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਭੇਸਜਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਕਤਿਵਯਸਾਮਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ, ਸਮ੍ਯਕ੍ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚੈਨਂ ਵਮਨੋਕ੍ਤੇਨ ਧੂਮਵਰ੍ਜੇਨ ਵਿਧਿਨੋਪਪਾਦਯੇਦਾਬਲਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਤਿਲਾਭਾਤ੍, ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਪਨ੍ਨਂ ਚੈਨਮਨੁਪਹਤਮਨਸਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸੁਖੋਸਿਤਂ ਸੁਪ੍ਰਜੀਰ੍ਣਭਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਮਨੁਲਿਪ੍ਤਗਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣਮਨੁਪਹਤਵਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵੀਤਮਨੁਰੂਪਾਲਙ੍ਕਾਰਾਲਙ੍ਕਤਂ ਸੁਹਦਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਤੀਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍, ਅਥੈਨਂ ਕਾਮੇਸ੍ਵਵਸਜੇਤ੍||੧੭|| ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਰਾਜਾ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰੋਥਵਾ ਪੁਨਃ| ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿਪੁਲਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਰ੍ਹਤਿ||੧੮||
अथैनं पुनरेव स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्यानुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं कृतहोमबलिमङ्गलजपप्रायश्चित्तमिष्टे तिथिनक्षत्रकरणमुहूर्ते ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा त्रिवृत्कल्कमक्षमात्रं यथार्हालोडनप्रतिविनीतं पाययेत् प्रसमीक्ष्य दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि विकारांश्च, सम्यक् विरिक्तं चैनं वमनोक्तेन धूमवर्जेन विधिनोपपादयेदाबलवर्णप्रकृतिलाभात्, बलवर्णोपपन्नं चैनमनुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं शिरःस्नातमनुलिप्तगात्रं स्रग्विणमनुपहतवस्त्रसंवीतमनुरूपालङ्कारालङ्कृतं सुहृदां दर्शयित्वा ज्ञातीनां दर्शयेत्, अथैनं कामेष्ववसृजेत्||१७|| भवन्ति चात्र- अनेन विधिना राजा राजमात्रोऽथवा पुनः| यस्य वा विपुलं द्रव्यं स संशोधनमर्हति||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੈਨਮਿਤਿ ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਵਿਨੀਤਮ੍ ਆਲੋਡਿਤਮ੍| ਦੋਸਾਦਯਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾਃ| ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰਾਦੀਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਸਾਧ੍ਯਾਨ੍; ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ “ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਹਿ” ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਵਿਕਾਰੋ ਨੋਕ੍ਤਃ, ਤਸ੍ਯ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵੇਨੈਵ ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍; ਕਿਂਵਾ ਦੋਸਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਤਤ੍ਰ ਵਿਕਾਰਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕਾਮੇਸੁ ਈਪ੍ਸਿਤੇਸੁ, ਅਵਸਜੇਤ੍ ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੭-੧੮||
Adhikarana ੧੩ (੧੯-੨੧) · Śloka ੨੧
ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਾਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਾਮਮਸਮ੍ਭਤ੍ਯ ਸਮ੍ਭਾਰਾਨਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਾਨ੍||੧੯|| ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਿਚ੍ਛਦਾਃ| ਨ ਚ ਰੋਗਾ ਨ ਬਾਧਨ੍ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾਨਪਿ ਦਾਰੁਣਾਃ||੨੦|| ਯਦ੍ਯਚ੍ਛਕ੍ਯਂ ਮਨੁਸ੍ਯੇਣ ਕਰ੍ਤੁਮੌਸਧਮਾਪਦਿ| ਤਤ੍ਤਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਵਸਨਾਨ੍ਯਸ਼ਨਾਨਿ ਚ||੨੧||
दरिद्रस्त्वापदं प्राप्य प्राप्तकालं विशोधनम्| पिबेत् काममसम्भृत्य सम्भारानपि दुर्लभान्||१९|| न हि सर्वमनुष्याणां सन्ति सर्वे परिच्छदाः| न च रोगा न बाधन्ते दरिद्रानपि दारुणाः||२०|| यद्यच्छक्यं मनुष्येण कर्तुमौषधमापदि| तत्तत् सेव्यं यथाशक्ति वसनान्यशनानि च||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸਮ੍ਭਾਰਮਕਤ੍ਵਾਪਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਕਰਣਮਾਹ- ਦਰਿਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਰ੍ਲਭਾਨਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਸੁਲਭਾਨਿ ਦਰਿਦ੍ਰੇਣਾਪ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਨੀਯਾਨਿ||੧੯-੨੧||
Adhikarana ੧੪ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਮਲਾਪਹਂ ਰੋਗਹਰਂ ਬਲਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਂਸ਼ੋਧਨ ਸਮ੍ਯਗਾਯੁਸਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਚਿਰਮ੍||੨੨||
मलापहं रोगहरं बलवर्णप्रसादनम्| पीत्वा संशोधन सम्यगायुषा युज्यते चिरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸਂਸ਼ੋਧਨਕਰਣਗੁਣਮਾਹ- ਮਲਾਪਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੨||
Adhikarana ੧੫ (੨੩-੨੫) · Śloka ੨੫
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਈਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਵਸੁਮਤਾਂ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਯੇ ਯਦਰ੍ਥਂ ਚ ਸਮਾਨੀਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੩|| ਯਥਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾ ਯਦਯੋਗਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਯੋਗਾਤਿਯੋਗਯੋਰ੍ਯਚ੍ਚ ਦੋਸਾ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ||੨੪|| ਯਦਸੇਵ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਯਸ਼੍ਚ ਸਂਸਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮਃ| ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਨਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ||੨੫||
तत्र श्लोकाः- ईश्वराणां वसुमतां वमनं सविरेचनम्| सम्भारा ये यदर्थं च समानीय प्रयोजयेत्||२३|| यथा प्रयोज्या मात्रा या यदयोगस्य लक्षणम्| योगातियोगयोर्यच्च दोषा ये चाप्युपद्रवाः||२४|| यदसेव्यं विशुद्धेन यश्च संसर्जनक्रमः| तत् सर्वं कल्पनाध्याये व्याजहार पुनर्वसुः||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ- ਈਸ਼੍ਵਰਾਃ ਸਵਿਲਾਸਾਃ; ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ‘ਸਮ੍ਭਾਰਾਨ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੨੩-੨੫||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੧੫
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने उपकल्पनीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਚਤੁਸ੍ਕੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||