Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತೋ ಜಾತಿಸೂತ್ರೀಯಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो जातिसूत्रीयं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಪಾರಿಶೇಷ್ಯಾಜ್ಜಾತಿಸೂತ್ರೀಯ ಉಚ್ಯತೇ| ಜಾತಿಶಬ್ದೇನ ಜನ್ಮಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ, ತಸ್ಯ ಸೂತ್ರಂ ಜನ್ಮೋಪಾಯಕಥನಂ, ತದಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋಽಧ್ಯಾಯೋ ಜಾತಿಸೂತ್ರೀಯಃ||೧-೨||
Adhikarana ೨ (೩) · Śloka ೩
ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋರವ್ಯಾಪನ್ನಶುಕ್ರಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯಯೋಃ ಶ್ರೇಯಸೀಂ ಪ್ರಜಾಮಿಚ್ಛತೋಸ್ತದರ್ಥಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಕರಂ ಕರ್ಮೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ||೩||
स्त्रीपुंसयोरव्यापन्नशुक्रशोणितगर्भाशययोः श्रेयसीं प्रजामिच्छतोस्तदर्थाभिनिर्वृत्तिकरं कर्मोपदेक्ष्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋರಿತಿ ಕ್ರಮನಿರ್ದೇಶಂ ಕೃತ್ವಾ ‘ಅವ್ಯಾಪನ್ನಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯಶುಕ್ರಯೋಃ’ ಇತಿ ನಿರ್ದೇಶೋ ಯಥಾಕ್ರಮಾನುರೋಧಾದ್ಯದ್ಯಪಿ ಯುಜ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪ್ಯಲ್ಪಾಕ್ಷರಂ ಪೂರ್ವಂ ನಿಪತತೀತಿ ನ್ಯಾಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕ್ರಮಭೇದೇನ ನಿರ್ದೇಶಃ ಕೃತಃ| ಶ್ರೇಯಸೀಂ ಪ್ರಜಾಮಿಚ್ಛತೋರಿತ್ಯತ್ರ ಶ್ರೇಯಸೀ ಪ್ರಜಾ ಗುಣವಾನ್ ಪುತ್ರೋ ಗುಣವತೀ ಚ ಕನ್ಯಾಽಭಿಪ್ರೇತಾ, ಯತೋಽತ್ರ ಕನ್ಯೋತ್ಪಾದವಿಧಾನಮಪಿ ಲೇಶತಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ; ತೇನ ನಿರ್ಗುಣಯೋಃ ಕನ್ಯಾಪುತ್ರಯೋಸ್ತಥಾ ನಪುಂಸಕಸ್ಯ ಚಾಶ್ರೇಯಸ್ತ್ವೇನ ವ್ಯುದಾಸಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಪುತ್ರಮೇವ ಶ್ರೇಯಸೀಂ ಪ್ರಜಾಮಾಹುಃ; ಯತೋಽತ್ರ ಸರ್ವಂ ಪುತ್ರಮೇವೋದ್ದಿಶ್ಯ ವಿಧಾನಂ ಪ್ರಾಯಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ| ತದರ್ಥಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಕರಮಿತಿ ಶ್ರೇಯಃಪ್ರಜಾರೂಪಪ್ರಯೋಜನನಿಷ್ಪಾದಕಮ್||೩||
Adhikarana ೩ (೪) · Śloka ೪
ಅಥಾಪ್ಯೇತೌ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸೌ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮುಪಪಾದ್ಯ, ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಶೋಧ್ಯ, ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಕೃತಿಮಾಪಾದಯೇತ್| ಸಂಶುದ್ಧೌ ಚಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಾಭ್ಯಾಮುಪಾಚರೇತ್; ಉಪಾಚರೇಚ್ಚ ಮಧುರೌಷಧಸಂಸ್ಕೃತಾಭ್ಯಾಂ ಘೃತಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಂ ಪುರುಷಂ, ಸ್ತ್ರಿಯಂ ತು ತೈಲಮಾಷಾಭ್ಯಾಮ್||೪||
अथाप्येतौ स्त्रीपुंसौ स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्य, वमनविरेचनाभ्यां संशोध्य, क्रमेण प्रकृतिमापादयेत्| संशुद्धौ चास्थापनानुवासनाभ्यामुपाचरेत्; उपाचरेच्च मधुरौषधसंस्कृताभ्यां घृतक्षीराभ्यां पुरुषं, स्त्रियं तु तैलमाषाभ्याम्||४||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾಪೀತ್ಯಾದೌ ಅಥಶಬ್ದೋಽಧಿಕಾರೇ, ಅಪಿಶಬ್ದೋ ವಿಶೇಷಾರ್ಥಃ| ತೇನಾವ್ಯಾಪನ್ನಶುಕ್ರಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯಯೋರಪಿ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಃ ಶ್ರೇಯಃಪ್ರಜಾಜನಕಗುಣಾಧಾನಾರ್ಥಂ ಸ್ನೇಹಾದಿಕರ್ಮಕರಣಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಯದ್ಯಪ್ಯೇತಾವಿತಿ ಪದೇನೈವಾಧಿಕೃತೌ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸೌ ಲಬ್ಧೌ, ತಥಾಽಪಿ ಪುನರ್ಯತಃ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಾವಿತಿ ಕರೋತಿ ತೇನ ಯುಗಪದೇವ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸೌ ಸ್ನೇಹನಾದಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಕರ್ಮಣಾ ಯೋಜ್ಯಾವಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೇಣ| ಸ ಚ ಕ್ರಮೋ ವಮನೇ ವಿರೇಚನೇ ಚ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರದೇಶಾನ್ತರೋಕ್ತಕ್ರಮನ್ಯಾಯೇನ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ| ಪುನಃ ‘ಸಂಶುದ್ಧೌ ಚ’ ಇತಿ ವಚನಾತ್ ಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧಯೋರೇವಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ, ನಾಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧಯೋರಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಮಧುರೌಷಧಶಬ್ದೇನ ಸರ್ವಮಧುರೌಷಧಗ್ರಹಣಂ, ಮಧುರಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಶುಕ್ರವೃದ್ಧಿಕರತ್ವಾತ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಮಧುರೌಷಧಶಬ್ದೇನ ಜೀವನೀಯಗಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ||೪||
Adhikarana ೪ (೫-೮) · Śloka ೮
ತತಃ ಪುಷ್ಪಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ತ್ರಿರಾತ್ರಮಾಸೀತ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣ್ಯಧಃಶಾಯಿನೀ, ಪಾಣಿಭ್ಯಾಮನ್ನಮಜರ್ಜರಪಾತ್ರಾದ್ಭುಞ್ಜಾನಾ , ನ ಚ ಕಾಞ್ಚಿನ್ಮೃಜಾಮಾಪದ್ಯೇತ| ತತಶ್ಚತುರ್ಥೇಽಹನ್ಯೇನಾಮುತ್ಸಾದ್ಯ ಸಶಿರಸ್ಕಂ ಸ್ನಾಪಯಿತ್ವಾ ಶುಕ್ಲಾನಿ ವಾಸಾಂಸ್ಯಾಚ್ಛಾದಯೇತ್ ಪುರುಷಂ ಚ| ತತಃ ಶುಕ್ಲವಾಸಸೌ ಸ್ರಗ್ವಿಣೌ ಸುಮನಸಾವನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಕಾಮೌ ಸಂವಸೇಯಾತಾಂ ಸ್ನಾನಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಯುಗ್ಮೇಷ್ವಹಃಸು ಪುತ್ರಕಾಮೌ, ಅಯುಗ್ಮೇಷು ದುಹಿತೃಕಾಮೌ||೫|| ನ ಚ ನ್ಯುಬ್ಜಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವಗತಾಂ ವಾ ಸಂಸೇವೇತ| ನ್ಯುಬ್ಜಾಯಾ ವಾತೋ ಬಲವಾನ್ ಸ ಯೋನಿಂ ಪೀಡಯತಿ, ಪಾರ್ಶ್ವಗತಾಯಾ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ ಚ್ಯುತಃ ಪಿದಧಾತಿ ಗರ್ಭಾಶಯಂ, ವಾಮೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪಿತ್ತಂ ತದಸ್ಯಾಃ ಪೀಡಿತಂ ವಿದಹತಿ ರಕ್ತಂ ಶುಕ್ರಂ ಚ, ತಸ್ಮಾದುತ್ತಾನಾ ಬೀಜಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್; ತಥಾಹಿ ಯಥಾಸ್ಥಾನಮವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ದೋಷಾಃ| ಪರ್ಯಾಪ್ತೇ ಚೈನಾಂ ಶೀತೋದಕೇನ ಪರಿಷಿಞ್ಚೇತ್| ತತ್ರಾತ್ಯಶಿತಾ ಕ್ಷುಧಿತಾ ಪಿಪಾಸಿತಾ ಭೀತಾ ವಿಮನಾಃ ಶೋಕಾರ್ತಾ ಕ್ರುದ್ಧಾಽನ್ಯಂ ಚ ಪುಮಾಂಸಮಿಚ್ಛನ್ತೀ ಮೈಥುನೇ ಚಾತಿಕಾಮಾ ವಾ ನ ಗರ್ಭಂ ಧತ್ತೇ, ವಿಗುಣಾಂ ವಾ ಪ್ರಜಾಂ ಜನಯತಿ| ಅತಿಬಾಲಾಮತಿವೃದ್ಧಾಂ ದೀರ್ಘರೋಗಿಣೀಮನ್ಯೇನ ವಾ ವಿಕಾರೇಣೋಪಸೃಷ್ಟಾಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಪುರುಷೇಽಪ್ಯೇತ ಏವ ದೋಷಾಃ| ಅತಃ ಸರ್ವದೋಷವರ್ಜಿತೌ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷೌ ಸಂಸೃಜ್ಯೇಯಾತಾಮ್||೬|| ಸಞ್ಜಾತಹರ್ಷೌ ಮೈಥುನೇ ಚಾನುಕೂಲಾವಿಷ್ಟಗನ್ಧಂ ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣಂ ಸುಖಂ ಶಯನಮುಪಕಲ್ಪ್ಯ ಮನೋಜ್ಞಂ ಹಿತಮಶನಮಶಿತ್ವಾ ನಾತ್ಯಶಿತೌ ದಕ್ಷಿಣಪಾದೇನ ಪುಮಾನಾರೋಹೇತ್ ವಾಮಪಾದೇನ ಸ್ತ್ರೀ||೭|| ತತ್ರ ಮನ್ತ್ರಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ- “ಅಹಿರಸಿ ಆಯುರಸಿ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಽಸಿ ಧಾತಾ ತ್ವಾ ದದತು ವಿಧಾತಾ ತ್ವಾ ದಧಾತು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಾ ಭವ” ಇತಿ| “ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ವಿಷ್ಣುಃಸೋಮಃಸೂರ್ಯಸ್ತಥಾಽಶ್ವಿನೌ| ಭಗೋಽಥ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ವೀರಂ ದದತು ಮೇ ಸುತಮ್” ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಂವಸೇಯಾತಾಮ್||೮||
ततः पुष्पात् प्रभृति त्रिरात्रमासीत ब्रह्मचारिण्यधःशायिनी, पाणिभ्यामन्नमजर्जरपात्राद्भुञ्जाना , न च काञ्चिन्मृजामापद्येत| ततश्चतुर्थेऽहन्येनामुत्साद्य सशिरस्कं स्नापयित्वा शुक्लानि वासांस्याच्छादयेत् पुरुषं च| ततः शुक्लवाससौ स्रग्विणौ सुमनसावन्योन्यमभिकामौ संवसेयातां स्नानात् प्रभृति युग्मेष्वहःसु पुत्रकामौ, अयुग्मेषु दुहितृकामौ||५|| न च न्युब्जां पार्श्वगतां वा संसेवेत| न्युब्जाया वातो बलवान् स योनिं पीडयति, पार्श्वगताया दक्षिणे पार्श्वे श्लेष्मा स च्युतः पिदधाति गर्भाशयं, वामे पार्श्वे पित्तं तदस्याः पीडितं विदहति रक्तं शुक्रं च, तस्मादुत्ताना बीजं गृह्णीयात्; तथाहि यथास्थानमवतिष्ठन्ते दोषाः| पर्याप्ते चैनां शीतोदकेन परिषिञ्चेत्| तत्रात्यशिता क्षुधिता पिपासिता भीता विमनाः शोकार्ता क्रुद्धाऽन्यं च पुमांसमिच्छन्ती मैथुने चातिकामा वा न गर्भं धत्ते, विगुणां वा प्रजां जनयति| अतिबालामतिवृद्धां दीर्घरोगिणीमन्येन वा विकारेणोपसृष्टां वर्जयेत्| पुरुषेऽप्येत एव दोषाः| अतः सर्वदोषवर्जितौ स्त्रीपुरुषौ संसृज्येयाताम्||६|| सञ्जातहर्षौ मैथुने चानुकूलाविष्टगन्धं स्वास्तीर्णं सुखं शयनमुपकल्प्य मनोज्ञं हितमशनमशित्वा नात्यशितौ दक्षिणपादेन पुमानारोहेत् वामपादेन स्त्री||७|| तत्र मन्त्रं प्रयुञ्जीत- “अहिरसि आयुरसि सर्वतः प्रतिष्ठाऽसि धाता त्वा ददतु विधाता त्वा दधातु ब्रह्मवर्चसा भव” इति| “ब्रह्मा बृहस्पतिर्विष्णुःसोमःसूर्यस्तथाऽश्विनौ| भगोऽथ मित्रावरुणौ वीरं ददतु मे सुतम्” इत्युक्त्वा संवसेयाताम्||८||
🔊 Audio coming soon
ಪುಷ್ಪಾದಿತಿ ಆರ್ತವದರ್ಶನಾತ್| ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀತಿ ಅಧಃಶಾಯಿನೀತಿ ಚ ತ್ರಿರಾತ್ರಮಿತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅಧಃಶಾಯಿನೀತಿ ನೋಚ್ಚಶಯ್ಯಾಶಾಯಿನೀ| ಪಾಣಿಭ್ಯಾಮನ್ನಮಜರ್ಜರಪಾತ್ರಾದ್ಭುಞ್ಜಾನೇತಿ ಪಾಣ್ಯೋರುಪರ್ಯಸ್ಫುಟಿತಂ ಪಾತ್ರಂ ದತ್ತ್ವಾ ತತ್ರಸ್ಥಮನ್ನಂ ಭುಞ್ಜಾನಾ| ನ ಚ ಕಾಞ್ಚಿನ್ಮೃಜಾಮಿತಿ ಶರೀರಾವಯವೇಷು ಕೃತ್ಸ್ನಶರೀರೇ ವಾ ಮಾರ್ಜನಮ್| ಪುರುಷಂ ಚ ಚತುರ್ಥೇಽಹನಿ ಉತ್ಸಾದ್ಯೇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಕ್ರಿಯಯಾ ಯೋಜಯೇದಿತಿ ಯೋಜನಾ| ಸ್ನಾನಾತ್ ಪ್ರಭೃತೀತಿ ಸಂವಸೇಯಾತಾಮಿತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇನ ಸ್ನಾನಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಮೈಥುನಂ ವಿಧೀಯತೇ ನ ತು ಸ್ನಾನದಿನಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ, ಪುತ್ರಕಾಮಯೋರ್ಯುಗ್ಮದಿನವಿಧಾನಾತ್| ಯುಗ್ಮದಿನಂ ತು ಪ್ರಥಮರ್ತುದಿನಾತ್ ಪ್ರಭೃತ್ಯೇವ ಗಣನೀಯಮ್| ಯದುಕ್ತಂ ಹಾರೀತೇ- “ಚತುರ್ಥೀಷಷ್ಠ್ಯಷ್ಟಮೀದ್ವಾದಶೀಷು ಗುಣವನ್ತಮಾಯುಷ್ಮನ್ತಂ ಪುತ್ರಂ ಜನಯತಿ, ಪಞ್ಚಮೀನವಮ್ಯೇಕಾದಶೀಷು ಕನ್ಯಾಂ ಗುಣವತೀಂ, ಸಪ್ತಮ್ಯಾಂ ದುರ್ಭಗಾಂ ಕನ್ಯಾಮ್” ಇತಿ| ನ್ಯುಬ್ಜಾಮಿತಿ ಅಧೋಮುಖೀಮ್| ಪರ್ಯಾಪ್ತೇ ಇತಿ ಸಮಾಪ್ತೇ ಮೈಥುನೇ| ಮೈಥುನೇ ಚಾತಿಕಾಮೇತಿ ನಿವೃತ್ತೇಚ್ಛೇಽಪಿ ಪುರುಷೇ ಮೈಥುನಮಿಚ್ಛನ್ತೀ| ಅನ್ಯೇನ ವಾ ವಿಕಾರೇಣೇತಿ ಕುಷ್ಠಾದಿನಾ ಜುಗುಪ್ಸಿತೇನ ರೋಗೇಣ| ಆರೋಹೇತ್ ಶಯನಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ‘ಅಹಿರಸಿ’ ಇತ್ಯಾದಿ ‘ದದತು ಮೇ ಸುತಮ್’ ಇತ್ಯನ್ತೋ ಮನ್ತ್ರಃ||೫-೮||
Adhikarana ೫ (೯) · Śloka ೯
ಸಾ ಚೇದೇವಮಾಶಾಸೀತ- ಬೃಹನ್ತಮವದಾತಂ ಹರ್ಯಕ್ಷಮೋಜಸ್ವಿನಂ ಶುಚಿಂ ಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪುತ್ರಮಿಚ್ಛೇಯಮಿತಿ, ಶುದ್ಧಸ್ನಾನಾತ್ ಪ್ರಭೃತ್ಯಸ್ಯೈ ಮನ್ಥಮವದಾತಯವಾನಾಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಶ್ವೇತಾಯಾ ಗೋಃ ಸರೂಪವತ್ಸಾಯಾಃ ಪಯಸಾಽಽಲೋಡ್ಯ ರಾಜತೇ ಕಾಂಸ್ಯೇ ವಾ ಪಾತ್ರೇ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸತತಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್ ಪಾನಾಯ| ಪ್ರಾತಶ್ಚ ಶಾಲಿಯವಾನ್ನವಿಕಾರಾನ್ ದಧಿಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಪಯೋಭಿರ್ವಾ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಭುಞ್ಜೀತ, ತಥಾ ಸಾಯಮವದಾತಶರಣಶಯನಾಸನಪಾನವಸನಭೂಷಣಾ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಶ್ಚ ಶಶ್ವಚ್ಛ್ವೇತಂ ಮಹಾನ್ತಂ ವೃಷಭಮಾಜಾನೇಯಂ ವಾ ಹರಿಚನ್ದನಾಙ್ಗದಂ ಪಶ್ಯೇತ್| ಸೌಮ್ಯಾಭಿಶ್ಚೈನಾಂ ಕಥಾಭಿರ್ಮನೋನುಕೂಲಾಭಿರುಪಾಸೀತ| ಸೌಮ್ಯಾಕೃತಿವಚನೋಪಚಾರಚೇಷ್ಟಾಂಶ್ಚ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾನಿತರಾನಪಿ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನವದಾತಾನ್ ಪಶ್ಯೇತ್| ಸಹಚರ್ಯಶ್ಚೈನಾಂ ಪ್ರಿಯಹಿತಾಭ್ಯಾಂ ಸತತಮುಪಚರೇಯುಸ್ತಥಾ ಭರ್ತಾ| ನ ಚ ಮಿಶ್ರೀಭಾವಮಾಪದ್ಯೇಯಾತಾಮಿತಿ| ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಸ್ಥಿತ್ವಾಽಷ್ಟಮೇಽಹನ್ಯಾಪ್ಲುತ್ಯಾದ್ಭಿಃ ಸಶಿರಸ್ಕಂ ಸಹ ಭರ್ತ್ರಾ ಅಹತಾನಿ ವಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಾಚ್ಛಾದಯೇದವದಾತಾನಿ, ಅವದಾತಾಶ್ಚ ಸ್ರಜೋ ಭೂಷಣಾನಿ ಚ ಬಿಭೃಯಾತ್||೯||
सा चेदेवमाशासीत- बृहन्तमवदातं हर्यक्षमोजस्विनं शुचिं सत्त्वसम्पन्नं पुत्रमिच्छेयमिति, शुद्धस्नानात् प्रभृत्यस्यै मन्थमवदातयवानां मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्य श्वेताया गोः सरूपवत्सायाः पयसाऽऽलोड्य राजते कांस्ये वा पात्रे काले काले सप्ताहं सततं प्रयच्छेत् पानाय| प्रातश्च शालियवान्नविकारान् दधिमधुसर्पिर्भिः पयोभिर्वा संसृज्य भुञ्जीत, तथा सायमवदातशरणशयनासनपानवसनभूषणा च स्यात्| सायं प्रातश्च शश्वच्छ्वेतं महान्तं वृषभमाजानेयं वा हरिचन्दनाङ्गदं पश्येत्| सौम्याभिश्चैनां कथाभिर्मनोनुकूलाभिरुपासीत| सौम्याकृतिवचनोपचारचेष्टांश्च स्त्रीपुरुषानितरानपि चेन्द्रियार्थानवदातान् पश्येत्| सहचर्यश्चैनां प्रियहिताभ्यां सततमुपचरेयुस्तथा भर्ता| न च मिश्रीभावमापद्येयातामिति| अनेन विधिना सप्तरात्रं स्थित्वाऽष्टमेऽहन्याप्लुत्याद्भिः सशिरस्कं सह भर्त्रा अहतानि वस्त्राण्याच्छादयेदवदातानि, अवदाताश्च स्रजो भूषणानि च बिभृयात्||९||
🔊 Audio coming soon
ಹರ್ಯಕ್ಷಂ ಸಿಂಹವಿಕ್ರಮಂ; ಹರ್ಯಕ್ಷತಾ ಸಾಮುದ್ರಕೈಃ ಸ್ತುತಾ, ತೇನೋಪಾದೇಯಾ| ಇಚ್ಛೇಯಮಿತ್ಯನೇಕಾರ್ಥತ್ವಾದ್ಧಾತೂನಾಂ ಲಭೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ತೇನ ‘ಆಶಾಸೀತ’ ಇತ್ಯಸ್ಯ ‘ಇಚ್ಛೇಯಂ’ ಇತ್ಯನೇನ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಇತಿ ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತಃ| ಅತ್ರ ಚ ಮನ್ಥಪಾನಸ್ಯ ತಥಾ ಶಾಲಿಯವಾನ್ನಭೋಜನಸ್ಯ ಚ ವಿಹಿತತ್ವಾದುಭಾವಪಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಮಾತ್ರಯಾ ಕರಣೀಯೌ| ಶರಣಂ ಗೃಹಮ್| ಆಜಾನೇಯಮ್ ಉತ್ತಮಕುಲಜಾತಮಶ್ವಮ್| ಹರಿಚನ್ದನಶಬ್ದೇನ ಶ್ವೇತಚನ್ದನಂ ವಿವಕ್ಷಿತಂ, ಹರಿಶಬ್ದಸ್ಯಾನೇಕಾರ್ಥತ್ವಾತ್; ಹರಿಶಬ್ದೇನ ಶ್ವೇತಸ್ಯೈವ ಗ್ರಹಣಂ, ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವಾತ್; ಅಙ್ಗದಃ ಅಙ್ಗರಾಗಃ; ಕಿಂವಾ ಅಙ್ಗದಃ ಬಾಹುಭೂಷಣಮ್| ಪಶ್ಯೇದಿತಿ ಉಪಲಭೇತ; ತೇನ ಶ್ರೋತ್ರಮನೋಭ್ಯಾಮಪಿ ಅವದಾತತ್ವಗ್ರಹಣಂ ಲಭ್ಯತೇ||೯||
Adhikarana ೬ (೧೦-೧೪) · Śloka ೧೪
ತತ ಋತ್ವಿಕ್ ಪ್ರಾಗುತ್ತರಸ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯಗಾರಸ್ಯ ಪ್ರಾಗ್ಪ್ರವಣಮುದಕ್ಪ್ರವಣಂ ವಾ ಪ್ರದೇಶಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ, ಗೋಮಯೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಮುಪಲಿಪ್ಯ, ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯ ಚೋದಕೇನ, ವೇದೀಮಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ತಾಂ ಪಶ್ಚಿಮೇನಾಹತವಸ್ತ್ರಸಞ್ಚಯೇ ಶ್ವೇತಾರ್ಷಭೇ ವಾಽಪ್ಯಜಿನ ಉಪವಿಶೇದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಯುಕ್ತಃ, ರಾಜನ್ಯಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ತು ವೈಯಾಘ್ರೇ ಚರ್ಮಣ್ಯಾನಡುಹೇ ವಾ, ವೈಶ್ಯಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ತು ರೌರವೇ ಬಾಸ್ತೇ ವಾ| ತತ್ರೋಪವಿಷ್ಟಃ ಪಾಲಾಶೀಭಿರೈಙ್ಗುದೀಭಿರೌದುಮ್ಬರೀಭಿರ್ಮಾಧೂಕೀಭಿರ್ವಾ ಸಮಿದ್ಭಿರಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ, ಕುಶೈಃ ಪರಿಸ್ತೀರ್ಯ, ಪರಿಧಿಭಿಶ್ಚ ಪರಿಧಾಯ, ಲಾಜೈಃ ಶುಕ್ಲಾಭಿಶ್ಚ ಗನ್ಧವತೀಭಿಃ ಸುಮನೋಭಿರುಪಕಿರೇತ್| ತತ್ರ ಪ್ರಣೀಯೋದಪಾತ್ರಂ ಪವಿತ್ರಪೂತಮುಪಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಸರ್ಪಿರಾಜ್ಯಾರ್ಥಂ ಯಥೋಕ್ತವರ್ಣಾನಾಜಾನೇಯಾದೀನ್ ಸಮನ್ತತಃ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್||೧೦|| ತತಃ ಪುತ್ರಕಾಮಾ ಪಶ್ಚಿಮತೋಽಗ್ನಿಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುಪವಿಶ್ಯಾನ್ವಾಲಭೇತ ಸಹ ಭರ್ತ್ರಾ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಪುತ್ರಮಾಶಾಸಾನಾ| ತತಸ್ತಸ್ಯಾ ಆಶಾಸಾನಾಯಾ ಋತ್ವಿಕ್ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಭಿನಿರ್ದಿಶ್ಯ ಯೋನೌ ತಸ್ಯಾಃ ಕಾಮಪರಿಪೂರಣಾರ್ಥಂ ಕಾಮ್ಯಾಮಿಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವರ್ತಯೇದ್ ‘ವಿಷ್ಣುರ್ಯೋನಿಂ ಕಲ್ಪಯತು’ ಇತ್ಯನಯರ್ಚಾ| ತತಶ್ಚೈವಾಜ್ಯೇನ ಸ್ಥಾಲೀಪಾಕಮಭಿಘಾರ್ಯ ತ್ರಿರ್ಜುಹುಯಾದ್ಯಥಾಮ್ನಾಯಮ್| ಮನ್ತ್ರೋಪಮನ್ತ್ರಿತಮುದಪಾತ್ರಂ ತಸ್ಯೈ ದದ್ಯಾತ್ ಸರ್ವೋದಕಾರ್ಥಾನ್ ಕುರುಷ್ವೇತಿ| ತತಃ ಸಮಾಪ್ತೇ ಕರ್ಮಣಿ ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಪಾದಮಭಿಹರನ್ತೀ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮಗ್ನಿಮನುಪರಿಕ್ರಾಮೇತ್ ಸಹ ಭರ್ತ್ರಾ| ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಾಚಯಿತ್ವಾಽಽಜ್ಯಶೇಷಂ ಪ್ರಾಶ್ನೀಯಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ಪುಮಾನ್, ಪಶ್ಚಾತ್ ಸ್ತ್ರೀ; ನ ಚೋಚ್ಛಿಷ್ಟಮವಶೇಷಯೇತ್| ತತಸ್ತೌ ಸಹ ಸಂವಸೇಯಾತಾಮಷ್ಟರಾತ್ರಂ, ತಥಾವಿಧಪರಿಚ್ಛದಾವೇವ ಚ ಸ್ಯಾತಾಂ , ತಥೇಷ್ಟಪುತ್ರಂ ಜನಯೇತಾಮ್||೧೧|| ಯಾ ತು ಸ್ತ್ರೀ ಶ್ಯಾಮಂ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಂ ವ್ಯೂಢೋರಸ್ಕಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ ಚ ಪುತ್ರಮಾಶಾಸೀತ, ಯಾ ವಾ ಕೃಷ್ಣಂ ಕೃಷ್ಣಮೃದುದೀರ್ಘಕೇಶಂ ಶುಕ್ಲಾಕ್ಷಂ ಶುಕ್ಲದನ್ತಂ ತೇಜಸ್ವಿನಮಾತ್ಮವನ್ತಮ್; ಏಷ ಏವಾನಯೋರಪಿ ಹೋಮವಿಧಿಃ| ಕಿನ್ತು ಪರಿಬರ್ಹೋ ವರ್ಣವರ್ಜಂ ಸ್ಯಾತ್| ಪುತ್ರವರ್ಣಾನುರೂಪಸ್ತು ಯಥಾಶೀರೇವ ತಯೋಃ ಪರಿಬರ್ಹೋಽನ್ಯಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್||೧೨|| ಶೂದ್ರಾ ತು ನಮಸ್ಕಾರಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ (ದೇವಾಗ್ನಿದ್ವಿಜಗುರುತಪಸ್ವಿಸಿದ್ಧೇಭ್ಯಃ )||೧೩|| ಯಾ ಯಾ ಚ ಯಥಾವಿಧಂ ಪುತ್ರಮಾಶಾಸೀತ ತಸ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ತಾಂ ತಾಂ ಪುತ್ರಾಶಿಷಮನುನಿಶಮ್ಯ ತಾಂಸ್ತಾಞ್ಜನಪದಾನ್ಮನಸಾಽನುಪರಿಕ್ರಾಮಯೇತ್| ತತೋ ಯಾ ಯಾ ಯೇಷಾಂ ಯೇಷಾಂ ಜನಪದಾನಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮನುರೂಪಂ ಪುತ್ರಮಾಶಾಸೀತ ಸಾ ಸಾ ತೇಷಾಂ ತೇಷಾಂ ಜನಪದಾನಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಾಹಾರವಿಹಾರೋಪಚಾರಪರಿಚ್ಛದಾನನುವಿಧತ್ಸ್ವೇತಿ ವಾಚ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯೇತತ್ ಸರ್ವಂ ಪುತ್ರಾಶಿಷಾಂ ಸಮೃದ್ಧಿಕರಂ ಕರ್ಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಭವತಿ||೧೪||
तत ऋत्विक् प्रागुत्तरस्यां दिश्यगारस्य प्राग्प्रवणमुदक्प्रवणं वा प्रदेशमभिसमीक्ष्य, गोमयोदकाभ्यां स्थण्डिलमुपलिप्य, प्रोक्ष्य चोदकेन, वेदीमस्मिन् स्थापयेत्| तां पश्चिमेनाहतवस्त्रसञ्चये श्वेतार्षभे वाऽप्यजिन उपविशेद् ब्राह्मणप्रयुक्तः, राजन्यप्रयुक्तस्तु वैयाघ्रे चर्मण्यानडुहे वा, वैश्यप्रयुक्तस्तु रौरवे बास्ते वा| तत्रोपविष्टः पालाशीभिरैङ्गुदीभिरौदुम्बरीभिर्माधूकीभिर्वा समिद्भिरग्निमुपसमाधाय, कुशैः परिस्तीर्य, परिधिभिश्च परिधाय, लाजैः शुक्लाभिश्च गन्धवतीभिः सुमनोभिरुपकिरेत्| तत्र प्रणीयोदपात्रं पवित्रपूतमुपसंस्कृत्य सर्पिराज्यार्थं यथोक्तवर्णानाजानेयादीन् समन्ततः स्थापयेत्||१०|| ततः पुत्रकामा पश्चिमतोऽग्निं दक्षिणतो ब्राह्मणमुपविश्यान्वालभेत सह भर्त्रा यथेष्टं पुत्रमाशासाना| ततस्तस्या आशासानाया ऋत्विक् प्रजापतिमभिनिर्दिश्य योनौ तस्याः कामपरिपूरणार्थं काम्यामिष्टिं निर्वर्तयेद् ‘विष्णुर्योनिं कल्पयतु’ इत्यनयर्चा| ततश्चैवाज्येन स्थालीपाकमभिघार्य त्रिर्जुहुयाद्यथाम्नायम्| मन्त्रोपमन्त्रितमुदपात्रं तस्यै दद्यात् सर्वोदकार्थान् कुरुष्वेति| ततः समाप्ते कर्मणि पूर्वं दक्षिणपादमभिहरन्ती प्रदक्षिणमग्निमनुपरिक्रामेत् सह भर्त्रा| ततो ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वाऽऽज्यशेषं प्राश्नीयात् पूर्वं पुमान्, पश्चात् स्त्री; न चोच्छिष्टमवशेषयेत्| ततस्तौ सह संवसेयातामष्टरात्रं, तथाविधपरिच्छदावेव च स्यातां , तथेष्टपुत्रं जनयेताम्||११|| या तु स्त्री श्यामं लोहिताक्षं व्यूढोरस्कं महाबाहुं च पुत्रमाशासीत, या वा कृष्णं कृष्णमृदुदीर्घकेशं शुक्लाक्षं शुक्लदन्तं तेजस्विनमात्मवन्तम्; एष एवानयोरपि होमविधिः| किन्तु परिबर्हो वर्णवर्जं स्यात्| पुत्रवर्णानुरूपस्तु यथाशीरेव तयोः परिबर्होऽन्यः कार्यः स्यात्||१२|| शूद्रा तु नमस्कारमेव कुर्यात् (देवाग्निद्विजगुरुतपस्विसिद्धेभ्यः )||१३|| या या च यथाविधं पुत्रमाशासीत तस्यास्तस्यास्तां तां पुत्राशिषमनुनिशम्य तांस्ताञ्जनपदान्मनसाऽनुपरिक्रामयेत्| ततो या या येषां येषां जनपदानां मनुष्याणामनुरूपं पुत्रमाशासीत सा सा तेषां तेषां जनपदानां मनुष्याणामाहारविहारोपचारपरिच्छदाननुविधत्स्वेति वाच्या स्यात्| इत्येतत् सर्वं पुत्राशिषां समृद्धिकरं कर्म व्याख्यातं भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಂ ಪೂಜನಸ್ಥಾನಮ್ | ವೇದೀಂ ಪಿಣ್ಡಿಕಾಮ್| ತಾಂ ಪಶ್ಚಿಮೇನೇತಿ ವೇದಿಕಾಯಾಃ ಪಶ್ಚಿಮೇ| ಶ್ವೇತಾರ್ಷಭೇ ವಾಽಪ್ಯಜಿನೇ ಇತಿ ಶ್ವೇತವೃಷಭಚರ್ಮಣಿ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಯುಕ್ತ ಇತಿ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಪುತ್ರೇಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ತದಾ ಸ ಋತ್ವಿಕ್ ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರಸಞ್ಚಯೇ ಶ್ವೇತವೃಷಭಚರ್ಮಣಿ ವಾ ಉಪವಿಶೇತ್| ರಾಜನ್ಯಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ತು ವೈಯಾಘ್ರಾದಿಚರ್ಮಣಿ ‘ಉಪವಿಶೇತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ರುರುಃ ಹರಿಣವಿಶೇಷಃ| ಪರಿಧಿಭಿರಿತಿ ಚತುರ್ಭಿಃ ಪಲಾಶಬೃಹದ್ದಣ್ಡೈಃ| ಪರಿಧಾಯೇತಿ ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ| ಪವಿತ್ರಮೇವ ಪೂತಂ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಪವಿತ್ರಪೂತಂ, ತಚ್ಚೋದಪಾತ್ರವಿಶೇಷಣಮ್| ಉಪಸಂಸ್ಕೃತ್ಯೇತಿ ತದುದಪಾತ್ರಮೇವ ಸಂಸ್ಕಾರಮನ್ತ್ರೈರುಪಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ| ಸರ್ಪಿರಾಜ್ಯಾರ್ಥಮಿತಿ ನವನೀತಂ ಘೃತಾರ್ಥಂ; ಕಿಂವಾ ಸರ್ಪಿರ್ಘೃತಮೇವ, ಆಜ್ಯಾರ್ಥಮಿತಿ ಮನ್ತ್ರಪೂತಘೃತಕರಣಾರ್ಥಮ್; ಆಜ್ಯಶಬ್ದೇನ ಮನ್ತ್ರಾಭಿಮನ್ತ್ರಿತಂ ಘೃತಮುಚ್ಯತೇ| ಪಶ್ಚಿಮತೋಽಗ್ನಿಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಿತಿ ಯಥಾ ಪೂರ್ವೇಣಾಗ್ನಿರ್ವಾಮೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭವತಿ ತಥೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನುಲಭೇತೇತಿ ಋತ್ವಿಕ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಋತ್ವಿಗ್ವಿಧಾನಮನುಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಜಾಪತಿಮಭಿನಿರ್ದಿಶ್ಯೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮಭಿಮನ್ತ್ರಯ| ಯೋನೌ ಕಾಮಪೂರಣಾರ್ಥಮಗ್ನಾವಿಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪೇತ್ ಇಷ್ಟಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ವಿಷ್ಣುರ್ಯೋನಿಮಿತ್ಯಾದಿಕಾ ಇಷ್ಟಿಸಾಧಿಕಾ ಋಕ್| ಪಾಕಮಿತಿ ಚರುಮ್| ಅಭಿಘಾರ್ಯೇತಿ ಮಿಶ್ರೀಕೃತ್ಯ| ಯಥಾಮ್ನಾಯಮಿತಿ ಯಥಾವೇದಮ್| ಕಿನ್ತು ಪರಿಬರ್ಹೋ ವರ್ಣವರ್ಜಮಿತಿ ಪರಿಬರ್ಹಃ ಶಯನಾಸನಪುಷ್ಪಾದಿಪರಿಚ್ಛದಃ; ತೇನ ಯಥಾವಿಧಾ ಪುತ್ರೇಚ್ಛಾ ತಥಾವರ್ಣಃ ಪರಿಬರ್ಹಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ| ಶೂದ್ರಾವಿಧಾನಮಾಹ- ಶೂದ್ರಾ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ನಮಸ್ಕಾರಮೇವ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಶೂದ್ರಾಯಾ ಮನ್ತ್ರೇ ಹೋಮೇ ಚಾನಧಿಕಾರಾತ್ ನಮಸ್ಕಾರಮಾತ್ರಕರಣಮ್||೧೦-೧೪||
Adhikarana ೭ (೧೫) · Śloka ೧೫
ನ ಖಲು ಕೇವಲಮೇತದೇವ ಕರ್ಮ ವರ್ಣವೈಶೇಷ್ಯಕರಂ ಭವತಿ| ಅಪಿ ತು ತೇಜೋಧಾತುರಪ್ಯುದಕಾನ್ತರಿಕ್ಷಧಾತುಪ್ರಾಯೋಽವದಾತವರ್ಣಕರೋ ಭವತಿ, ಪೃಥಿವೀವಾಯುಧಾತುಪ್ರಾಯಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಕರಃ, ಸಮಸರ್ವಧಾತುಪ್ರಾಯಃ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಕರಃ||೧೫||
न खलु केवलमेतदेव कर्म वर्णवैशेष्यकरं भवति| अपि तु तेजोधातुरप्युदकान्तरिक्षधातुप्रायोऽवदातवर्णकरो भवति, पृथिवीवायुधातुप्रायः कृष्णवर्णकरः, समसर्वधातुप्रायः श्यामवर्णकरः||१५||
🔊 Audio coming soon
ವರ್ಣವಿಶೇಷಕರಂ ಹೇತ್ವನ್ತರಮಾಹ- ನ ತು ಖಲ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಜೋಧಾತುಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣೇ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣೇ ಚ ವರ್ತತೇ||೧೫||
Adhikarana ೮ (೧೬) · Śloka ೧೬
ಸತ್ತ್ವವೈಶೇಷ್ಯಕರಾಣಿ ಪುನಸ್ತೇಷಾಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಮಾತಾಪಿತೃಸತ್ತ್ವಾನ್ಯನ್ತರ್ವತ್ನ್ಯಾಃ ಶ್ರುತಯಶ್ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸ್ವೋಚಿತಂ ಚ ಕರ್ಮ ಸತ್ತ್ವವಿಶೇಷಾಭ್ಯಾಸಶ್ಚೇತಿ||೧೬||
सत्त्ववैशेष्यकराणि पुनस्तेषां तेषां प्राणिनां मातापितृसत्त्वान्यन्तर्वत्न्याः श्रुतयश्चाभीक्ष्णं स्वोचितं च कर्म सत्त्वविशेषाभ्यासश्चेति||१६||
🔊 Audio coming soon
ವರ್ಣವಿಶೇಷಹೇತುಮಭಿಧಾಯ ಸತ್ತ್ವಭೇದಹೇತುಮಾಹ- ಸತ್ತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಮಾತಾಪಿತೃಸತ್ತ್ವಾನೀತಿ ಮಾತಾಪಿತ್ರನುಕಾರೇಣ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಭಾವಾದೇವ ಭವನ್ತಿ| ಅನ್ತರ್ವತ್ನೀ ಗರ್ಭಿಣೀ| ಶ್ರುತಯಶ್ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಮಿತಿ ಯಥಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಗೀತಾದಿ ಶೃಣೋತಿ, ತಥಾಸತ್ತ್ವಮಪತ್ಯಂ ಜನಯತಿ| ಸ್ವೋಚಿತಂ ಚ ಕರ್ಮೇತಿ ಗರ್ಭೇಣೋಪಾರ್ಜಿತಂ ಕರ್ಮ ಸ್ವಫಲಾನುರೂಪಂ ಸತ್ತ್ವಂ ಜನಯತಿ| ಸತ್ತ್ವವಿಶೇಷಾಭ್ಯಾಸಶ್ಚೇತಿ ಯಥಾವಿಧಂ ಸತ್ತ್ವಂ ಪುರುಷೋಽಭ್ಯಸ್ಯತಿ ಜನ್ಮಾನ್ತರೇ ತಥಾಸತ್ತ್ವ ಏವ ಜಾಯತೇ| ವಚನಂ ಹಿ- “ಜನ್ಮ ಜನ್ಮ ಯದಭ್ಯಸ್ತಂ ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ತಪಃ| ತೇನೈವಾಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ತಚ್ಚೈವಾಭ್ಯಸತೇ ನರಃ” ಇತಿ||೧೬||
Adhikarana ೯ (೧೭) · Śloka ೧೭
ಯಥೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನೋಪಸಂಸ್ಕೃತಶರೀರಯೋಃ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಯೋರ್ಮಿಶ್ರೀಭಾವಮಾಪನ್ನಯೋಃ ಶುಕ್ರಂ ಶೋಣಿತೇನ ಸಹ ಸಂಯೋಗಂ ಸಮೇತ್ಯಾವ್ಯಾಪನ್ನಮವ್ಯಾಪನ್ನೇನ ಯೋನಾವನುಪಹತಾಯಾಮಪ್ರದುಷ್ಟೇ ಗರ್ಭಾಶಯೇ ಗರ್ಭಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತ್ಯೇಕಾನ್ತೇನ| ಯಥಾ- ನಿರ್ಮಲೇ ವಾಸಸಿ ಸುಪರಿಕಲ್ಪಿತೇ ರಞ್ಜನಂ ಸಮುದಿತಗುಣಮುಪನಿಪಾತಾದೇವ ರಾಗಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ, ತದ್ವತ್; ಯಥಾ ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ದಧ್ನಾಽಭಿಷುತಮಭಿಷವಣಾದ್ವಿಹಾಯ ಸ್ವಭಾವಮಾಪದ್ಯತೇ ದಧಿಭಾವಂ, ಶುಕ್ರಂ ತದ್ವತ್||೧೭||
यथोक्तेन विधिनोपसंस्कृतशरीरयोः स्त्रीपुरुषयोर्मिश्रीभावमापन्नयोः शुक्रं शोणितेन सह संयोगं समेत्याव्यापन्नमव्यापन्नेन योनावनुपहतायामप्रदुष्टे गर्भाशये गर्भमभिनिर्वर्तयत्येकान्तेन| यथा- निर्मले वाससि सुपरिकल्पिते रञ्जनं समुदितगुणमुपनिपातादेव रागमभिनिर्वर्तयति, तद्वत्; यथा वा क्षीरं दध्नाऽभिषुतमभिषवणाद्विहाय स्वभावमापद्यते दधिभावं, शुक्रं तद्वत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿಕ್ರಮಮಾಹ- ಯಥೋಕ್ತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನೇತಿ ಪಞ್ಚಕರ್ಮೋಕ್ತೇನ| ರಞ್ಜನಂ ರಾಗದ್ರವ್ಯಮ್| ದಧ್ಯಭಿಷುತಮಿತಿ ದಧ್ನಾ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರೇಣ ಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಆಪದ್ಯತೇ ದಧಿಭಾವಮಿತಿ ದಧಿತ್ವಮಾಪದ್ಯತೇ| ತದ್ವದಿತಿ ಯಥಾ ಕ್ಷೀರಂ ದಧಿ ಭವತಿ, ರಞ್ಜನಂ ರಾಗೋ ವಾ ಭವತಿ, ತಥಾ ಶುಕ್ರಂ ಗರ್ಭಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ಶುಕ್ರಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಶೋಣಿತಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೭||
Adhikarana ೧೦ (೧೮) · Śloka ೧೮
ಏವಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷತ್ವೇ ಹೇತುಃ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಃ| ಯಥಾ ಹಿ ಬೀಜಮನುಪತಪ್ತಮುಪ್ತಂ ಸ್ವಾಂ ಸ್ವಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಮನುವಿಧೀಯತೇ ವ್ರೀಹಿರ್ವಾ ವ್ರೀಹಿತ್ವಂ ಯವೋ ವಾ ಯವತ್ವಂ ತಥಾ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾವಪಿ ಯಥೋಕ್ತಂ ಹೇತುವಿಭಾಗಮನುವಿಧೀಯೇತೇ||೧೮||
एवमभिनिर्वर्तमानस्य गर्भस्य स्त्रीपुरुषत्वे हेतुः पूर्वमुक्तः| यथा हि बीजमनुपतप्तमुप्तं स्वां स्वां प्रकृतिमनुविधीयते व्रीहिर्वा व्रीहित्वं यवो वा यवत्वं तथा स्त्रीपुरुषावपि यथोक्तं हेतुविभागमनुविधीयेते||१८||
🔊 Audio coming soon
ಯಥೋಕ್ತಂ ಹೇತುವಿಭಾಗಮನುವಿಧೀಯೇತೇ ಇತಿ “ರಕ್ತೇನ ಕನ್ಯಾಮಧಿಕೇನ ಪುತ್ರಂ ಶುಕ್ರೇಣ” (ಶಾ.ಅ.೨) ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತವಿಭಾಗಂ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಜನಕಮನುವಿಧೀಯೇತೇ||೧೮||
Adhikarana ೧೧ (೧೯) · Śloka ೧೯
ತಯೋಃ ಕರ್ಮಣಾ ವೇದೋಕ್ತೇನ ವಿವರ್ತನಮುಪದಿಶ್ಯತೇ ಪ್ರಾಗ್ವ್ಯಕ್ತೀಭಾವಾತ್ ಪ್ರಯುಕ್ತೇನ ಸಮ್ಯಕ್| ಕರ್ಮಣಾಂ ಹಿ ದೇಶಕಾಲಸಮ್ಪದುಪೇತಾನಾಂ ನಿಯತಮಿಷ್ಟಫಲತ್ವಂ, ತಥೇತರೇಷಾಮಿತರತ್ವಮ್| ತಸ್ಮಾದಾಪನ್ನಗರ್ಭಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಾಗ್ವ್ಯಕ್ತೀಭಾವಾದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಪುಂಸವನಮಸ್ಯೈ ದದ್ಯಾತ್| ಗೋಷ್ಠೇ ಜಾತಸ್ಯ ನ್ಯಗ್ರೋಧಸ್ಯ ಪ್ರಾಗುತ್ತರಾಭ್ಯಾಂ ಶಾಖಾಭ್ಯಾಂ ಶುಙ್ಗೇ ಅನುಪಹತೇ ಆದಾಯ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಧಾನ್ಯಮಾಷಾಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಪದುಪೇತಾಭ್ಯಾಂ ಗೌರಸರ್ಷಪಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಸಹ ದಧ್ನಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪುಷ್ಯೇಣ ಪಿಬೇತ್, ತಥೈವಾಪರಾಞ್ಜೀವಕರ್ಷಭಕಾಪಾಮಾರ್ಗಸಹಚರಕಲ್ಕಾಂಶ್ಚ ಯುಗಪದೇಕೈಕಶೋ ಯಥೇಷ್ಟಂ ವಾಽಪ್ಯುಪಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಪಯಸಾ, ಕುಡ್ಯಕೀಟಕಂ ಮತ್ಸ್ಯಕಂ ವೋದಕಾಞ್ಜಲೌ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪುಷ್ಯೇಣ ಪಿಬೇತ್, ತಥಾ ಕನಕಮಯಾನ್ ರಾಜತಾನಾಯಸಾಂಶ್ಚ ಪುರುಷಕಾನಗ್ನಿವರ್ಣಾನಣುಪ್ರಮಾಣಾನ್ ದಧ್ನಿ ಪಯಸ್ಯುದಕಾಞ್ಜಲೌ ವಾ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪಿಬೇದನವಶೇಷತಃ ಪುಷ್ಯೇಣ, ಪುಷ್ಯೇಣೈವ ಚ ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯೋಷ್ಮಾಣಮುಪಾಘ್ರಾಯ ತಸ್ಯೈವ ಚ ಪಿಷ್ಟಸ್ಯೋದಕಸಂಸೃಷ್ಟಸ್ಯ ರಸಂ ದೇಹಲ್ಯಾಮುಪನಿಧಾಯ ದಕ್ಷಿಣೇ ನಾಸಾಪುಟೇ ಸ್ವಯಮಾಸಿಞ್ಚೇತ್ ಪಿಚುನಾ| ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರೂಯುರಾಪ್ತಾ ವಾ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪುಂಸವನಮಿಷ್ಟಂ ತಚ್ಚಾನುಷ್ಠೇಯಮ್| ಇತಿ ಪುಂಸವನಾನಿ||೧೯||
तयोः कर्मणा वेदोक्तेन विवर्तनमुपदिश्यते प्राग्व्यक्तीभावात् प्रयुक्तेन सम्यक्| कर्मणां हि देशकालसम्पदुपेतानां नियतमिष्टफलत्वं, तथेतरेषामितरत्वम्| तस्मादापन्नगर्भां स्त्रियमभिसमीक्ष्य प्राग्व्यक्तीभावाद्गर्भस्य पुंसवनमस्यै दद्यात्| गोष्ठे जातस्य न्यग्रोधस्य प्रागुत्तराभ्यां शाखाभ्यां शुङ्गे अनुपहते आदाय द्वाभ्यां धान्यमाषाभ्यां सम्पदुपेताभ्यां गौरसर्षपाभ्यां वा सह दध्नि प्रक्षिप्य पुष्येण पिबेत्, तथैवापराञ्जीवकर्षभकापामार्गसहचरकल्कांश्च युगपदेकैकशो यथेष्टं वाऽप्युपसंस्कृत्य पयसा, कुड्यकीटकं मत्स्यकं वोदकाञ्जलौ प्रक्षिप्य पुष्येण पिबेत्, तथा कनकमयान् राजतानायसांश्च पुरुषकानग्निवर्णानणुप्रमाणान् दध्नि पयस्युदकाञ्जलौ वा प्रक्षिप्य पिबेदनवशेषतः पुष्येण, पुष्येणैव च शालिपिष्टस्य पच्यमानस्योष्माणमुपाघ्राय तस्यैव च पिष्टस्योदकसंसृष्टस्य रसं देहल्यामुपनिधाय दक्षिणे नासापुटे स्वयमासिञ्चेत् पिचुना| यच्चान्यदपि ब्राह्मणा ब्रूयुराप्ता वा स्त्रियः पुंसवनमिष्टं तच्चानुष्ठेयम्| इति पुंसवनानि||१९||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸ್ತ್ರೀತ್ವೇ ಪುರುಷತ್ವೇ ಚ ರಕ್ತಾಧಿಕತ್ವಂ ತಥಾ ಶುಕ್ರಾಧಿಕತ್ವಂ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಹೇತುಮನೂದ್ಯ ವೈದಿಕಂ ಪುತ್ರಜನಕಂ ವಿಧಾನಾನ್ತರಮಾಹ- ತಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ವೇದೋಕ್ತೇನೇತಿ ಆಯುರ್ವೇದೋಕ್ತೇನ| ಪ್ರಾಗ್ವ್ಯಕ್ತೀಭಾವಾದಿತಿ ಯಾವನ್ನ ಸ್ತ್ರೀತ್ವಂ ಪುಂಸ್ತ್ವಂ ವಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಂ ಭವತಿ ತಾವದೇವ ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಕರ್ಮ ಲಿಙ್ಗಪರಿವೃತ್ತಿಕರಂ ಭವತಿ| ವ್ಯಕ್ತಿಸ್ತು ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಸೇ ಭವತಿ; ಯದುಕ್ತಂ- “ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಸೇ ಘನಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ” (ಶಾ. ೪) ಇತ್ಯಾದಿ; ಕಿಂವಾ ತೃತೀಯೇ ಮಾಸೇ ಅಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾಭಿವ್ಯಕ್ತೇರ್ವ್ಯಕ್ತೀಭಾವೋ ಜ್ಞೇಯಃ, ದ್ವಿತೀಯೇ ತು ಮಾಸೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದಿರೂಪೇ ಗರ್ಭೇ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗವ್ಯಕ್ತೀಭಾವೋ ನ ವ್ಯಕ್ತಃ; ತೇನ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಕರ್ಮ ಮಾಸದ್ವಯಂ ಯಾವತ್ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಪ್ರಯುಕ್ತೇನೇತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ನಿಯತಂ ನಿಶ್ಚಿತಮ್| ತಥೇತರೇಷಾಮಿತರತ್ವಮಿತಿ ಕರ್ಮಣಾಂ ದೇಶಕಾಲವಿಗುಣಾನಾಮನಿಷ್ಟಫಲಂ ನಿಶ್ಚಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುಂಸವನಮಿತಿ ಪುಂಸ್ತ್ವಕಾರಕಂ ಕರ್ಮ| ಗೋಷ್ಠಃ ಗವಾಂ ವಿಶ್ರಾಮಸ್ಥಾನಮ್| ಅತ್ರ ಚ ಸ್ಥಾನಾದಿವಿಶೇಷಪರಿಗ್ರಹ ಏವ ಫಲದೋ ಭವತೀತಿ ವಚನಾದುನ್ನೀಯತೇ, ನಾತ್ರಾಸ್ಮಾದೃಶಾಂ ಯುಕ್ತಯಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ| ಧಾನ್ಯಮಾಷಶಬ್ದೇನ ವ್ರೀಹಿಮಾಷಂ ಗ್ರಾಹಯನ್ತಿ, ಸುವರ್ಣಮಾಷಂ ಚ ವ್ಯಾವರ್ತಯನ್ತಿ| ಗೌರಸರ್ಷಪಃ ಶ್ವೇತಸರ್ಷಪಃ| ಪುಷ್ಯೇಣೇತಿ ಪುಷ್ಯನಕ್ಷತ್ರೇಣ| ಯಥೇಷ್ಟಮಿತ್ಯನೇನ ದ್ವಿಶಸ್ತ್ರಿಶೋ ವಾ ಪಿಬೇದಿತ್ಯಪಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಕುಡ್ಯಕೀಟಃ ‘ಕವಡಿಗಣಾ ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ; ಕಿಂವಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠೀ ಕುಡ್ಯಕೀಟಃ| ಜತೂಕರ್ಣೇಽಪ್ಯತ್ರ ಪ್ರಯೋಗೇ ‘ಭಿತ್ತಿಮತ್ಸ್ಯಃ’ ಇತಿ ಪಠ್ಯತೇ, ಭಿತ್ತಿಮತ್ಸ್ಯಶಬ್ದೇನ ಚ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೇ ‘ಜ್ಯೇಷ್ಠೀ’ ಉಚ್ಯತೇ| ಮತ್ಸ್ಯಕಃ ಹ್ರಸ್ವಮತ್ಸ್ಯಃ| ದೇಹಲೀ ಗೃಹದ್ವಾರಾಧಃಕಾಷ್ಠಂ, ತತ್ರೋಪನಿಧಾಯ ‘ಶಿರ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ; ಕಿಂವಾ ಆತ್ಮಾನಮೇವ ದೇಹಲ್ಯಾಮುಪನಿಧಾಯೇತಿ ಮನ್ತವ್ಯಮ್| ಯದುಕ್ತಂ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ದೇಹಲ್ಯಾಮಾಸೀನಾ” ಇತಿ||೧೯||
Adhikarana ೧೨ (೨೦) · Śloka ೨೦
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಗರ್ಭಸ್ಥಾಪನಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ಐನ್ದ್ರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಶತವೀರ್ಯಾ ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯಾಽಮೋಘಾಽವ್ಯಥಾ ಶಿವಾಽರಿಷ್ಟಾ ವಾಟ್ಯಪುಷ್ಪೀ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಕಾನ್ತಾ ಚೇತ್ಯಾಸಾಮೋಷಧೀನಾಂ ಶಿರಸಾ ದಕ್ಷಿಣೇನ ವಾ ಪಾಣಿನಾ ಧಾರಣಂ, ಏತಾಭಿಶ್ಚೈವ ಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಪಯಸಃ ಸರ್ಪಿಷೋ ವಾ ಪಾನಮ್, ಏತಾಭಿಶ್ಚೈವ ಪುಷ್ಯೇ ಪುಷ್ಯೇ ಸ್ನಾನಂ, ಸದಾ ಚ ತಾಃ ಸಮಾಲಭೇತ| ತಥಾ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಜೀವನೀಯೋಕ್ತಾನಾಮೋಷಧೀನಾಂ ಸದೋಪಯೋಗಸ್ತೈಸ್ತೈರುಪಯೋಗವಿಧಿಭಿಃ| ಇತಿ ಗರ್ಭಸ್ಥಾಪನಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೨೦||
अत ऊर्ध्वं गर्भस्थापनानि व्याख्यास्यामः- ऐन्द्री ब्राह्मी शतवीर्या सहस्रवीर्याऽमोघाऽव्यथा शिवाऽरिष्टा वाट्यपुष्पी विष्वक्सेनकान्ता चेत्यासामोषधीनां शिरसा दक्षिणेन वा पाणिना धारणं, एताभिश्चैव सिद्धस्य पयसः सर्पिषो वा पानम्, एताभिश्चैव पुष्ये पुष्ये स्नानं, सदा च ताः समालभेत| तथा सर्वासां जीवनीयोक्तानामोषधीनां सदोपयोगस्तैस्तैरुपयोगविधिभिः| इति गर्भस्थापनानि व्याख्यातानि भवन्ति||२०||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಗರ್ಭೋಪಘಾತಕಭಾವಪ್ರಭಾವಖಣ್ಡಕತ್ವೇನ ಯತ್ ಪುನಃ ಸ್ಥಿತಿಕಾರಕಂ ತದ್ಗರ್ಭಸ್ಥಾಪನಮುಚ್ಯತೇ- ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿನಾ| ಐನ್ದ್ರೀ ಗೋರಕ್ಷಕರ್ಕಟೀ| ಶತವೀರ್ಯಾಸಹಸ್ರವೀರ್ಯೇ ದೂರ್ವಾದ್ವಯಮ್| ಅಮೋಘಾ ಪಾಟಲಾ| ಅವ್ಯಥಾ ಗುಡೂಚೀ| ಅರಿಷ್ಟಾ ಕಟುರೋಹಿಣೀ| ವಾಟ್ಯಪುಷ್ಪೀ ಪೀತಬಲಾ| ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಕಾನ್ತಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ||೨೦||
Adhikarana ೧೩ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಗರ್ಭೋಪಘಾತಕರಾಸ್ತ್ವಿಮೇ ಭಾವಾ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಉತ್ಕಟವಿಷಮಕಠಿನಾಸನಸೇವಿನ್ಯಾ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷವೇಗಾನುಪರುನ್ಧತ್ಯಾ ದಾರುಣಾನುಚಿತವ್ಯಾಯಾಮಸೇವಿನ್ಯಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾತಿಮಾತ್ರಸೇವಿನ್ಯಾಃ ಪ್ರಮಿತಾಶನಸೇವಿನ್ಯಾ ಗರ್ಭೋ ಮ್ರಿಯತೇಽನ್ತಃ ಕುಕ್ಷೇಃ, ಅಕಾಲೇ ವಾ ಸ್ರಂಸತೇ, ಶೋಷೀ ವಾ ಭವತಿ; ತಥಾಽಭಿಘಾತಪ್ರಪೀಡನೈಃ ಶ್ವಭ್ರಕೂಪಪ್ರಪಾತದೇಶಾವಲೋಕನೈರ್ವಾಽಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮಾತುಃ ಪ್ರಪತತ್ಯಕಾಲೇಗರ್ಭಃ, ತಥಾಽತಿಮಾತ್ರಸಙ್ಕ್ಷೋಭಿಭಿರ್ಯಾನೈರ್ಯಾನೇನ, ಅಪ್ರಿಯಾತಿಮಾತ್ರಶ್ರವಣೈರ್ವಾ| ಪ್ರತತೋತ್ತಾನಶಾಯಿನ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ನಾಭ್ಯಾಶ್ರಯಾ ನಾಡೀ ಕಣ್ಠಮನುವೇಷ್ಟಯತಿ, ವಿವೃತಶಾಯಿನೀ ನಕ್ತಞ್ಚಾರಿಣೀ ಚೋನ್ಮತ್ತಂ ಜನಯತಿ, ಅಪಸ್ಮಾರಿಣಂ ಪುನಃ ಕಲಿಕಲಹಶೀಲಾ, ವ್ಯವಾಯಶೀಲಾ ದುರ್ವಪುಷಮಹ್ರೀಕಂ ಸ್ತ್ರೈಣಂ ವಾ, ಶೋಕನಿತ್ಯಾ ಭೀತಮಪಚಿತಮಲ್ಪಾಯುಷಂ ವಾ, ಅಭಿಧ್ಯಾತ್ರೀ ಪರೋಪತಾಪಿನಮೀರ್ಷ್ಯುಂ ಸ್ತ್ರೈಣಂ ವಾ, ಸ್ತೇನಾ ತ್ವಾಯಾಸಬಹುಲಮತಿದ್ರೋಹಿಣಮಕರ್ಮಶೀಲಂ ವಾ, ಅಮರ್ಷಿಣೀ ಚಣ್ಡಮೌಪಧಿಕಮಸೂಯಕಂ ವಾ ಸ್ವಪ್ನನಿತ್ಯಾ ತನ್ದ್ರಾಲುಮಬುಧಮಲ್ಪಾಗ್ನಿಂ ವಾ, ಮದ್ಯನಿತ್ಯಾ ಪಿಪಾಸಾಲುಮಲ್ಪಸ್ಮೃತಿಮನವಸ್ಥಿತಚಿತ್ತಂ ವಾ, ಗೋಧಾಮಾಂಸಪ್ರಾಯಾ ಶಾರ್ಕರಿಣಮಶ್ಮರಿಣಂ ಶನೈರ್ಮೇಹಿಣಂ ವಾ, ವರಾಹಮಾಂಸಪ್ರಾಯಾ ರಕ್ತಾಕ್ಷಂ ಕ್ರಥನಮತಿಪರುಷರೋಮಾಣಂ ವಾ, ಮತ್ಸ್ಯಮಾಂಸನಿತ್ಯಾ ಚಿರನಿಮೇಷಂ ಸ್ತಬ್ಧಾಕ್ಷಂ ವಾ, ಮಧುರನಿತ್ಯಾ ಪ್ರಮೇಹಿಣಂ ಮೂಕಮತಿಸ್ಥೂಲಂ ವಾ, ಅಮ್ಲನಿತ್ಯಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಿನಂ ತ್ವಗಕ್ಷಿರೋಗಿಣಂ ವಾ, ಲವಣನಿತ್ಯಾ ಶೀಘ್ರವಲೀಪಲಿತಂ ಖಾಲಿತ್ಯರೋಗಿಣಂ ವಾ, ಕಟುಕನಿತ್ಯಾ ದುರ್ಬಲಮಲ್ಪಶುಕ್ರಮನಪತ್ಯಂ ವಾ, ತಿಕ್ತನಿತ್ಯಾ ಶೋಷಿಣಮಬಲಮನುಪಚಿತಂ ವಾ, ಕಷಾಯನಿತ್ಯಾ ಶ್ಯಾವಮಾನಾಹಿನಮುದಾವರ್ತಿನಂ ವಾ, ಯದ್ಯಚ್ಚ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇರ್ನಿದಾನಮುಕ್ತಂ ತತ್ತದಾಸೇವಮಾನಾಽನ್ತರ್ವತ್ನೀ ತನ್ನಿಮಿತ್ತವಿಕಾರಬಹುಲಮಪತ್ಯಂ ಜನಯತಿ| ಪಿತೃಜಾಸ್ತು ಶುಕ್ರದೋಷಾ ಮಾತೃಜೈರಪಚಾರೈರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ| ಇತಿ ಗರ್ಭೋಪಘಾತಕರಾ ಭಾವಾ ಭವನ್ತ್ಯುಕ್ತಾಃ | ತಸ್ಮಾದಹಿತಾನಾಹಾರವಿಹಾರಾನ್ ಪ್ರಜಾಸಮ್ಪದಮಿಚ್ಛನ್ತೀ ಸ್ತ್ರೀ ವಿಶೇಷೇಣ ವರ್ಜಯೇತ್| ಸಾಧ್ವಾಚಾರಾ ಚಾತ್ಮಾನಮುಪಚರೇದ್ಧಿತಾಭ್ಯಾಮಾಹಾರವಿಹಾರಾಭ್ಯಾಮಿತಿ||೨೧||
गर्भोपघातकरास्त्विमे भावा भवन्ति; तद्यथा- उत्कटविषमकठिनासनसेविन्या वातमूत्रपुरीषवेगानुपरुन्धत्या दारुणानुचितव्यायामसेविन्यास्तीक्ष्णोष्णातिमात्रसेविन्याः प्रमिताशनसेविन्या गर्भो म्रियतेऽन्तः कुक्षेः, अकाले वा स्रंसते, शोषी वा भवति; तथाऽभिघातप्रपीडनैः श्वभ्रकूपप्रपातदेशावलोकनैर्वाऽभीक्ष्णं मातुः प्रपतत्यकालेगर्भः, तथाऽतिमात्रसङ्क्षोभिभिर्यानैर्यानेन, अप्रियातिमात्रश्रवणैर्वा| प्रततोत्तानशायिन्याः पुनर्गर्भस्य नाभ्याश्रया नाडी कण्ठमनुवेष्टयति, विवृतशायिनी नक्तञ्चारिणी चोन्मत्तं जनयति, अपस्मारिणं पुनः कलिकलहशीला, व्यवायशीला दुर्वपुषमह्रीकं स्त्रैणं वा, शोकनित्या भीतमपचितमल्पायुषं वा, अभिध्यात्री परोपतापिनमीर्ष्युं स्त्रैणं वा, स्तेना त्वायासबहुलमतिद्रोहिणमकर्मशीलं वा, अमर्षिणी चण्डमौपधिकमसूयकं वा स्वप्ननित्या तन्द्रालुमबुधमल्पाग्निं वा, मद्यनित्या पिपासालुमल्पस्मृतिमनवस्थितचित्तं वा, गोधामांसप्राया शार्करिणमश्मरिणं शनैर्मेहिणं वा, वराहमांसप्राया रक्ताक्षं क्रथनमतिपरुषरोमाणं वा, मत्स्यमांसनित्या चिरनिमेषं स्तब्धाक्षं वा, मधुरनित्या प्रमेहिणं मूकमतिस्थूलं वा, अम्लनित्या रक्तपित्तिनं त्वगक्षिरोगिणं वा, लवणनित्या शीघ्रवलीपलितं खालित्यरोगिणं वा, कटुकनित्या दुर्बलमल्पशुक्रमनपत्यं वा, तिक्तनित्या शोषिणमबलमनुपचितं वा, कषायनित्या श्यावमानाहिनमुदावर्तिनं वा, यद्यच्च यस्य यस्य व्याधेर्निदानमुक्तं तत्तदासेवमानाऽन्तर्वत्नी तन्निमित्तविकारबहुलमपत्यं जनयति| पितृजास्तु शुक्रदोषा मातृजैरपचारैर्व्याख्याताः| इति गर्भोपघातकरा भावा भवन्त्युक्ताः | तस्मादहितानाहारविहारान् प्रजासम्पदमिच्छन्ती स्त्री विशेषेण वर्जयेत्| साध्वाचारा चात्मानमुपचरेद्धिताभ्यामाहारविहाराभ्यामिति||२१||
🔊 Audio coming soon
ಬಾಲಸ್ಯಾಚಿರಜಾತಸ್ಯಾಪಿ ಗರ್ಭವ್ಯಪದೇಶೋ ಭವತಿ, ತೇನ ಕುಕ್ಷೇರ್ಬಹಿರಪಿ ಮರಣಸದ್ಭಾವೇ ಅನ್ತಃಕುಕ್ಷೇರಿತಿ ವಿಶೇಷಣಮುಪಪನ್ನಮ್| ಪ್ರತತೋತ್ತಾನಶಾಯಿನೀ ಉತ್ತಾನಶಯನಶೀಲಾ| ವಿವೃತೇ ಅನಾವೃತೇ ದೇಶೇ ಶಯನಶೀಲಾ ವಿವೃತಶಾಯಿನೀ| ವಿವೃತಶಾಯಿನೀ ತಥಾ ನಕ್ತಞ್ಚಾರಿಣೀ ಚ ರಕ್ಷಃಪ್ರಭೃತಿಭೂತಾಭಿಗಮನೀಯಾ ಭವತಿ; ತತಶ್ಚ ಭೂತೈರಭಿಭೂತೋ ಗರ್ಭ ಉನ್ಮತ್ತೋ ಭವತೀತಿ ಯುಕ್ತಮ್| ಕಲಿಃ ವಾಚಿಕಃ, ಕಲಹಸ್ತು ಶಾರೀರಕಃ | ಸ್ತ್ರೈಣಂ ಸ್ತ್ರೀವಶಮ್| ಅಭಿಧ್ಯಾತ್ರೀ ಮನಸಾ ದ್ರೋಹಣಶೀಲಾ| ಔಪಧಿಕಂ ಶಾಠ್ಯಪ್ರಚಾರಿಣಮ್| ಕ್ರಥನಮ್ ಅಕಸ್ಮಾದುಚ್ಛ್ವಾಸಾವರೋಧಃ, ತದ್ವಾನಪಿ ‘ಕ್ರಥನ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಮಧುರನಿತ್ಯೇಹ ಗರ್ಭಿಣೀವಿಹಿತಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಿಹಾಯಾನ್ಯಮಧುರಾನುಸೇವಿನೀ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ; ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ತು ವಿಹಿತತ್ವೇನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಮ್| ತತ್ರ ಷಣ್ಣಾಮಪಿ ರಸಾನಾಮತ್ಯರ್ಥೋಪಯೋಗೇ ದೋಷಮಭಿಧಾಯ ಯತ್ ಪುನರ್ಮದ್ಯಾದೀನಾಮತ್ಯರ್ಥಸೇವನೇ ಪೃಥಗ್ದೋಷಂ ಬ್ರೂತೇ, ತದ್ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ದೋಷವಿಶೇಷಾಭಿಧಾನಾರ್ಥಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಯದ್ವಸ್ತುಸೇವಯಾ ಯೇ ವಿಕಾರಾ ಇಹ ಗರ್ಭಸ್ಯೋಚಿತನಿದಾನಾ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ತೇ ತಾವದುಚಿತೋತ್ಪಾದಾ ಏವ| ಯಥಾ- ನಿದ್ರಾತಿಸೇವಯಾ ತನ್ದ್ರಾಲುಃ, ಮಧುರಸೇವಯಾ ಮೇಹೀ, ಅಮ್ಲೇನ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದಿಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ತು ಹೇತ್ವಸದೃಶಾ ವಿಕಾರಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ, ಯಥಾ- ಗೋಧಾಮಾಂಸೇನ ಶರ್ಕರಾಶ್ಮರೀತ್ಯಾದಿ, ತೇಽಪಿ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವಾದೇವ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಗರ್ಭಗ್ರಹಣಾತ್ ಪ್ರಾಗಪಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಅಪಥ್ಯಸೇವಾಽಽರ್ತವದುಷ್ಟಿದ್ವಾರಾ ಗರ್ಭೇ ವಿಕಾರಂ ಜನಯತಿ, ತಥಾ ಪುರುಷಸ್ಯಾಪಥ್ಯಸೇವಾ ಶುಕ್ರದುಷ್ಟಿದ್ವಾರಾ ಗರ್ಭೇ ದುಷ್ಟಿಂ ಜನಯತೀತಿ ಇಹೈವ ‘ಪಿತೃಜಾಸ್ತು’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ ವಕ್ತವ್ಯಂ, ತಥಾಽಪಿ ಗೃಹೀತಗರ್ಭಾಯಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಅಪಚಾರವಿಶೇಷೇಣಾವ್ಯವಧಾನಾದ್ಗರ್ಭದುಷ್ಟಿಕರಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಕೃತ್ವಾ ‘ತತ್ತದಾಸೇವಮಾನಾಽನ್ತರ್ವತ್ನೀ’ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಮಾತೃಜೈರಪಚಾರೈರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ಇತಿ ಯಥಾ ಮಾತುರಪಚಾರಾನುರೂಪಾ ಗರ್ಭವ್ಯಾಧಯೋ ಭವನ್ತಿ; ಏವಂ ಪಿತುರಪಿ ವ್ಯವಾಯಾತ್ ಪ್ರಾಗಪಚಾರೇಣ ಶುಕ್ರದುಷ್ಟ್ಯಾಽಪಚಾರಾನುರೂಪಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ತ್ರೀ ವಿಶೇಷೇಣೇತ್ಯನೇನ ಪುರುಷೋಽಪಿ ವರ್ಜಯೇದಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಸಾಧ್ವಾಚಾರೇತಿ ಮಙ್ಗಲಾಚಾರಶೀಲಾ||೨೧||
Adhikarana ೧೪ (೨೨-೨೪) · Śloka ೨೪
ವ್ಯಾಧೀಂಶ್ಚಾಸ್ಯಾ ಮೃದುಮಧುರಶಿಶಿರಸುಖಸುಕುಮಾರಪ್ರಾಯೈರೌಷಧಾಹಾರೋಪಚಾರೈರುಪಚರೇತ್, ನ ಚಾಸ್ಯಾ ವಮನವಿರೇಚನಶಿರೋವಿರೇಚನಾನಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್, ನ ರಕ್ತಮವಸೇಚಯೇತ್, ಸರ್ವಕಾಲಂ ಚ ನಾಸ್ಥಾಪನಮನುವಾಸನಂ ವಾ ಕುರ್ಯಾದನ್ಯತ್ರಾತ್ಯಯಿಕಾದ್ವ್ಯಾಧೇಃ| ಅಷ್ಟಮಂ ಮಾಸಮುಪಾದಾಯ ವಮನಾದಿಸಾಧ್ಯೇಷು ಪುನರ್ವಿಕಾರೇಷ್ವಾತ್ಯಯಿಕೇಷು ಮೃದುಭಿರ್ವಮನಾದಿಭಿಸ್ತದರ್ಥಕಾರಿಭಿರ್ವೋಪಚಾರಃ ಸ್ಯಾತ್| ಪೂರ್ಣಮಿವ ತೈಲಪಾತ್ರಮಸಙ್ಕ್ಷೋಭಯತಾಽನ್ತರ್ವತ್ನೀ ಭವತ್ಯುಪಚರ್ಯಾ||೨೨|| ಸಾ ಚೇದಪಚಾರಾದ್ ದ್ವಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವಾ ಮಾಸೇಷು ಪುಷ್ಪಂ ಪಶ್ಯೇನ್ನಾಸ್ಯಾ ಗರ್ಭಃ ಸ್ಥಾಸ್ಯತೀತಿ ವಿದ್ಯಾತ್; ಅಜಾತಸಾರೋ ಹಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಭವತಿ ಗರ್ಭಃ||೨೩|| ಸಾ ಚೇಚ್ಚತುಷ್ಪ್ರಭೃತಿಷು ಮಾಸೇಷು ಕ್ರೋಧಶೋಕಾಸೂಯೇರ್ಷ್ಯಾಭಯತ್ರಾಸವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಸಙ್ಕ್ಷೋಭಸನ್ಧಾರಣವಿಷಮಾಶನಶಯನಸ್ಥಾನಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾತಿಯೋಗಾತ್ ಕದಾಹಾರಾದ್ವಾ ಪುಷ್ಪಂ ಪಶ್ಯೇತ್, ತಸ್ಯಾ ಗರ್ಭಸ್ಥಾಪನವಿಧಿಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಾದೇವೈನಾಂ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಶಯನಂ ತಾವನ್ಮೃದುಸುಖಶಿಶಿರಾಸ್ತರಣಸಂಸ್ತೀರ್ಣಮೀಷದವನತಶಿರಸ್ಕಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಸ್ವೇತಿ| ತತೋ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಪರಮಶಿಶಿರವಾರಿಣೀ ಸಂಸ್ಥಿತಾಭ್ಯಾಂ ಪಿಚುಮಾಪ್ಲಾವ್ಯೋಪಸ್ಥಸಮೀಪೇ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ತಸ್ಯಾಃ, ತಥಾ ಶತಧೌತಸಹಸ್ರಧೌತಾಭ್ಯಾಂ ಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮಧೋನಾಭೇಃ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್, ಸರ್ವತಶ್ಚ ಗವ್ಯೇನ ಚೈನಾಂ ಪಯಸಾ ಸುಶೀತೇನ ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯೇಣ ವಾ ಪರಿಷೇಚಯೇದಧೋ ನಾಭೇಃ, ಉದಕಂ ವಾ ಸುಶೀತಮವಗಾಹಯೇತ್, ಕ್ಷೀರಿಣಾಂ ಕಷಾಯದ್ರುಮಾಣಾಂ ಚ ಸ್ವರಸಪರಿಪೀತಾನಿ ಚೇಲಾನಿ ಗ್ರಾಹಯೇತ್, ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಶುಙ್ಗಾಸಿದ್ಧಯೋರ್ವಾಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೋಃ ಪಿಚುಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ್, ಅತಶ್ಚೈವಾಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಾಶಯೇತ್, ಪ್ರಾಶಯೇದ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಃ, ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಕುಮುದಕಿಞ್ಜಲ್ಕಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯೈ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾನ್ ಲೇಹಾರ್ಥಂ ದದ್ಯಾತ್, ಶೃಙ್ಗಾಟಕಪುಷ್ಕರಬೀಜಕಶೇರುಕಾನ್ ಭಕ್ಷ್ಣಾರ್ಥಂ, ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಸಿತೋತ್ಪಲಶಾಲೂಕೋದುಮ್ಬರಶಲಾಟುನ್ಯಗ್ರೋಧಶುಙ್ಗಾನಿ ವಾ ಪಾಯಯೇದೇನಾಮಾಜೇನ ಪಯಸಾ, ಪಯಸಾ ಚೈನಾಂ ಬಲಾತಿಬಲಾಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕೇಕ್ಷುಮೂಲಕಾಕೋಲೀಶೃತೇನ ಸಮಧುಶರ್ಕರಂ ರಕ್ತಶಾಲೀನಾಮೋದನಂ ಮೃದುಸುರಭಿಶೀತಲಂ ಭೋಜಯೇತ್, ಲಾವಕಪಿಞ್ಜಲಕುರಙ್ಗಶಮ್ಬರಶಶಹರಿಣೈಣಕಾಲಪುಚ್ಛಕರಸೇನ ವಾ ಘೃತಸುಸಂಸ್ಕೃತೇನ ಸುಖಶಿಶಿರೋಪವಾತದೇಶಸ್ಥಾಂ ಭೋಜಯೇತ್, ಕ್ರೋಧಶೋಕಾಯಾಸವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮೇಭ್ಯಶ್ಚಾಭಿರಕ್ಷೇತ್, ಸೌಮ್ಯಾಭಿಶ್ಚೈನಾಂ ಕಥಾಭಿರ್ಮನೋನುಕೂಲಾಭಿರುಪಾಸೀತ; ತಥಾಽಸ್ಯಾ ಗರ್ಭಸ್ತಿಷ್ಠತಿ||೨೪||
व्याधींश्चास्या मृदुमधुरशिशिरसुखसुकुमारप्रायैरौषधाहारोपचारैरुपचरेत्, न चास्या वमनविरेचनशिरोविरेचनानि प्रयोजयेत्, न रक्तमवसेचयेत्, सर्वकालं च नास्थापनमनुवासनं वा कुर्यादन्यत्रात्ययिकाद्व्याधेः| अष्टमं मासमुपादाय वमनादिसाध्येषु पुनर्विकारेष्वात्ययिकेषु मृदुभिर्वमनादिभिस्तदर्थकारिभिर्वोपचारः स्यात्| पूर्णमिव तैलपात्रमसङ्क्षोभयताऽन्तर्वत्नी भवत्युपचर्या||२२|| सा चेदपचाराद् द्वयोस्त्रिषु वा मासेषु पुष्पं पश्येन्नास्या गर्भः स्थास्यतीति विद्यात्; अजातसारो हि तस्मिन् काले भवति गर्भः||२३|| सा चेच्चतुष्प्रभृतिषु मासेषु क्रोधशोकासूयेर्ष्याभयत्रासव्यवायव्यायामसङ्क्षोभसन्धारणविषमाशनशयनस्थानक्षुत्पिपासातियोगात् कदाहाराद्वा पुष्पं पश्येत्, तस्या गर्भस्थापनविधिमुपदेक्ष्यामः| पुष्पदर्शनादेवैनां ब्रूयात्- शयनं तावन्मृदुसुखशिशिरास्तरणसंस्तीर्णमीषदवनतशिरस्कं प्रतिपद्यस्वेति| ततो यष्टीमधुकसर्पिर्भ्यां परमशिशिरवारिणी संस्थिताभ्यां पिचुमाप्लाव्योपस्थसमीपे स्थापयेत्तस्याः, तथा शतधौतसहस्रधौताभ्यां सर्पिर्भ्यामधोनाभेः सर्वतः प्रदिह्यात्, सर्वतश्च गव्येन चैनां पयसा सुशीतेन मधुकाम्बुना वा न्यग्रोधादिकषायेण वा परिषेचयेदधो नाभेः, उदकं वा सुशीतमवगाहयेत्, क्षीरिणां कषायद्रुमाणां च स्वरसपरिपीतानि चेलानि ग्राहयेत्, न्यग्रोधादिशुङ्गासिद्धयोर्वाक्षीरसर्पिषोः पिचुं ग्राहयेत्, अतश्चैवाक्षमात्रं प्राशयेत्, प्राशयेद्वा केवलं क्षीरसर्पिः, पद्मोत्पलकुमुदकिञ्जल्कांश्चास्यै समधुशर्करान् लेहार्थं दद्यात्, शृङ्गाटकपुष्करबीजकशेरुकान् भक्ष्णार्थं, गन्धप्रियङ्ग्वसितोत्पलशालूकोदुम्बरशलाटुन्यग्रोधशुङ्गानि वा पाययेदेनामाजेन पयसा, पयसा चैनां बलातिबलाशालिषष्टिकेक्षुमूलकाकोलीशृतेन समधुशर्करं रक्तशालीनामोदनं मृदुसुरभिशीतलं भोजयेत्, लावकपिञ्जलकुरङ्गशम्बरशशहरिणैणकालपुच्छकरसेन वा घृतसुसंस्कृतेन सुखशिशिरोपवातदेशस्थां भोजयेत्, क्रोधशोकायासव्यवायव्यायामेभ्यश्चाभिरक्षेत्, सौम्याभिश्चैनां कथाभिर्मनोनुकूलाभिरुपासीत; तथाऽस्या गर्भस्तिष्ठति||२४||
🔊 Audio coming soon
ಮೃದುಭಿರ್ವಮನಾದಿಭಿರಿತಿ ಮೃದುದ್ರವ್ಯಕೃತೈರಲ್ಪಮಾತ್ರೈಶ್ಚ ವಮನಾದಿಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತದರ್ಥಕಾರಿಭಿರ್ವೇತಿ ಯಥಾ ವಮನಾರ್ಥಕಾರಿ ನಿಷ್ಠೀವನಂ, ವಿರೇಚನಾರ್ಥಕಾರಿಣೀ ಫಲವರ್ತಿಃ, ಇತ್ಯಾದಿಭಿರುಪಚಾರಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಸನ್ಧಾರಣಂ ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಮ್| ಕದಾಹಾರಃ ಕುತ್ಸಿತಾಹಾರಃ| ಶಿಶಿರಂ ಶೀತಮ್| ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸರ್ಪಿಃ| ಚೇಲಾನಿ ಗ್ರಾಹಯೇದಿತ್ಯತ್ರ ‘ಯೋನಿಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅತಶ್ಚೈವೇತಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಶುಙ್ಗಾತ್| ಕಿಂವಾ ‘ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಃ’ ಇತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಪಾಠೇ ಕ್ಷೀರೋತ್ಥಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಃ||೨೨-೨೪||
Adhikarana ೧೫ (೨೫-೨೬) · Śloka ೨೬
ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರಾಮಾನ್ವಯಾತ್ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಂ ಸ್ಯಾತ್, ಪ್ರಾಯಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ತದ್ಗರ್ಭೋಪಘಾತಕರಂ ಭವತಿ, ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾತ್ತಯೋಃ||೨೫|| ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣೋಪಯೋಗಾದ್ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಮಹತಿ ಸಞ್ಜಾತಸಾರೇ ಗರ್ಭೇ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಂ ಸ್ಯಾದನ್ಯೋ ವಾ ಯೋನಿಸ್ರಾವಸ್ತಸ್ಯಾ ಗರ್ಭೋ ವೃದ್ಧಿಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನಿಃಸ್ರುತತ್ವಾತ್; ಸ ಕಾಲಮವತಿಷ್ಠತೇಽತಿಮಾತ್ರಂ, ತಮುಪವಿಷ್ಟಕಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಕೇಚಿತ್| ಉಪವಾಸವ್ರತಕರ್ಮಪರಾಯಾಃ ಪುನಃ ಕದಾಹಾರಾಯಾಃ ಸ್ನೇಹದ್ವೇಷಿಣ್ಯಾ ವಾತಪ್ರಕೋಪಣೋಕ್ತಾನ್ಯಾಸೇವಮಾನಾಯಾ ಗರ್ಭೋ ವೃದ್ಧಿಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪರಿಶುಷ್ಕತ್ವಾತ್; ಸ ಚಾಪಿ ಕಾಲಮವತಿಷ್ಠತೇಽತಿಮಾತ್ರಮ್ , ಅಸ್ಪನ್ದನಶ್ಚ ಭವತಿ, ತಂ ತು ನಾಗೋದರಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ||೨೬||
यस्याः पुनरामान्वयात् पुष्पदर्शनं स्यात्, प्रायस्तस्यास्तद्गर्भोपघातकरं भवति, विरुद्धोपक्रमत्वात्तयोः||२५|| यस्याः पुनरुष्णतीक्ष्णोपयोगाद्गर्भिण्या महति सञ्जातसारे गर्भे पुष्पदर्शनं स्यादन्यो वा योनिस्रावस्तस्या गर्भो वृद्धिं न प्राप्नोति निःस्रुतत्वात्; स कालमवतिष्ठतेऽतिमात्रं, तमुपविष्टकमित्याचक्षते केचित्| उपवासव्रतकर्मपरायाः पुनः कदाहारायाः स्नेहद्वेषिण्या वातप्रकोपणोक्तान्यासेवमानाया गर्भो वृद्धिं न प्राप्नोति परिशुष्कत्वात्; स चापि कालमवतिष्ठतेऽतिमात्रम् , अस्पन्दनश्च भवति, तं तु नागोदरमित्याचक्षते||२६||
🔊 Audio coming soon
ಆಮಾನ್ವಯಾದಿತಿ ಆಮಜನಕಹೇತೋಃ ಸಕಾಶಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾದಿತಿ ಗರ್ಭಸ್ರಾವೇ ಹಿ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ, ತಚ್ಚ ಶೀತಂ ಮೃದು ಮಧುರಂ ಚ; ತಚ್ಚಾಮವಿರುದ್ಧಮ್, ಆಮಜನಕತ್ವಾತ್; ಇತಿ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತಾ| ಅನ್ಯೋ ವೇತಿ ಆರ್ತವಲಕ್ಷಣವ್ಯತಿರಿಕ್ತಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಕೇಚಿದಿತ್ಯುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪ್ಯಪ್ರತಿಷೇಧಾದಾಚಾರ್ಯಸ್ಯಾಪ್ಯೇತತ್ ಸಮ್ಮತಮ್||೨೫-೨೬||
Adhikarana ೧೬ (೨೭-೨೯) · Śloka ೨೯
ನಾರ್ಯೋಸ್ತಯೋರುಭಯೋರಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತವಿಶೇಷಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಭೌತಿಕಜೀವನೀಯಬೃಂಹಣೀಯಮಧುರವಾತಹರಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಸರ್ಪಿಷಾಂ ಪಯಸಾಮಾಮಗರ್ಭಾಣಾಂ ಚೋಪಯೋಗೋ ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಕರಃ; ತಥಾ ಸಮ್ಭೋಜನಮೇತೈರೇವ ಸಿದ್ಧೈಶ್ಚ ಘೃತಾದಿಭಿಃ ಸುಭಿಕ್ಷಾಯಾಃ , ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಯಾನವಾಹನಾಪಮಾರ್ಜನಾವಜೃಮ್ಭಣೈರುಪಪಾದನಮಿತಿ||೨೭|| ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಸುಪ್ತೋ ನ ಸ್ಪನ್ದತೇ ತಾಂ ಶ್ಯೇನಮತ್ಸ್ಯಗವಯಶಿಖಿತಾಮ್ರಚೂಡತಿತ್ತಿರೀಣಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷ್ಮತಾ ರಸೇನ ಮಾಷಯೂಷೇಣ ವಾ ಪ್ರಭೂತಸರ್ಪಿಷಾ ಮೂಲಕಯೂಷೇಣ ವಾ ರಕ್ತಶಾಲೀನಾಮೋದನಂ ಮೃದುಮಧುರಶೀತಲಂ ಭೋಜಯೇತ್| ತೈಲಾಭ್ಯಙ್ಗೇನ ಚಾಸ್ಯಾ ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಮುದರಬಸ್ತಿವಙ್ಕ್ಷಣೋರುಕಟೀಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಪ್ರದೇಶಾನೀಷದುಷ್ಣೇನೋಪಚರೇತ್||೨೮|| ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರುದಾವರ್ತವಿಬನ್ಧಃ ಸ್ಯಾದಷ್ಟಮೇ ಮಾಸೇ ನ ಚಾನುವಾಸನಸಾಧ್ಯಂ ಮನ್ಯೇತ ತತಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ತದ್ವಿಕಾರಪ್ರಶಮನಮುಪಕಲ್ಪಯೇನ್ನಿರೂಹಮ್| ಉದಾವರ್ತೋ ಹ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸಹಸಾ ಸಗರ್ಭಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಗರ್ಭಮಥವಾಽತಿಪಾತಯೇತ್| ತತ್ರ ವೀರಣಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಕುಶಕಾಶೇಕ್ಷುವಾಲಿಕಾವೇತಸಪರಿವ್ಯಾಧಮೂಲಾನಾಂ ಭೂತೀಕಾನನ್ತಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಪರೂಷಕಮಧುಕಮೃದ್ವೀಕಾನಾಂ ಚ ಪಯಸಾಽರ್ಧೋದಕೇನೋದ್ಗಮಯ್ಯ ರಸಂ ಪ್ರಿಯಾಲಬಿಭೀತಕಮಜ್ಜತಿಲಕಲ್ಕಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಮೀಷಲ್ಲವಣಮನತ್ಯುಷ್ಣಂ ಚ ನಿರೂಹಂ ದದ್ಯಾತ್| ವ್ಯಪಗತವಿಬನ್ಧಾಂ ಚೈನಾಂ ಸುಖಸಲಿಲಪರಿಷಿಕ್ತಾಙ್ಗೀಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಕರಮವಿದಾಹಿನಮಾಹಾರಂ ಭುಕ್ತವತೀಂ ಸಾಯಂ ಮಧುರಕಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾನುವಾಸಯೇತ್| ನ್ಯುಬ್ಜಾಂ ತ್ವೇನಾಮಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಾಭ್ಯಾಮುಪಚರೇತ್||೨೯||
नार्योस्तयोरुभयोरपि चिकित्सितविशेषमुपदेक्ष्यामः- भौतिकजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसिद्धानां सर्पिषां पयसामामगर्भाणां चोपयोगो गर्भवृद्धिकरः; तथा सम्भोजनमेतैरेव सिद्धैश्च घृतादिभिः सुभिक्षायाः , अभीक्ष्णं यानवाहनापमार्जनावजृम्भणैरुपपादनमिति||२७|| यस्याः पुनर्गर्भः प्रसुप्तो न स्पन्दते तां श्येनमत्स्यगवयशिखिताम्रचूडतित्तिरीणामन्यतमस्य सर्पिष्मता रसेन माषयूषेण वा प्रभूतसर्पिषा मूलकयूषेण वा रक्तशालीनामोदनं मृदुमधुरशीतलं भोजयेत्| तैलाभ्यङ्गेन चास्या अभीक्ष्णमुदरबस्तिवङ्क्षणोरुकटीपार्श्वपृष्ठप्रदेशानीषदुष्णेनोपचरेत्||२८|| यस्याः पुनरुदावर्तविबन्धः स्यादष्टमे मासे न चानुवासनसाध्यं मन्येत ततस्तस्यास्तद्विकारप्रशमनमुपकल्पयेन्निरूहम्| उदावर्तो ह्युपेक्षितः सहसा सगर्भां गर्भिणीं गर्भमथवाऽतिपातयेत्| तत्र वीरणशालिषष्टिककुशकाशेक्षुवालिकावेतसपरिव्याधमूलानां भूतीकानन्ताकाश्मर्यपरूषकमधुकमृद्वीकानां च पयसाऽर्धोदकेनोद्गमय्य रसं प्रियालबिभीतकमज्जतिलकल्कसम्प्रयुक्तमीषल्लवणमनत्युष्णं च निरूहं दद्यात्| व्यपगतविबन्धां चैनां सुखसलिलपरिषिक्ताङ्गीं स्थैर्यकरमविदाहिनमाहारं भुक्तवतीं सायं मधुरकसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| न्युब्जां त्वेनामास्थापनानुवासनाभ्यामुपचरेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ಚಿಕಿತ್ಸಿತವಿಶೇಷಮಿತ್ಯತ್ರ ವಿಶೇಷಶಬ್ದೇನ ಗರ್ಭವ್ಯಾಧ್ಯನ್ತರಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತವಿಶೇಷೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ಉಪವಿಷ್ಟಕನಾಗೋದರಯೋಸ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟೈವೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಕ್ತವ್ಯಾ; ಕಿಂವಾ ‘ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಸುಪ್ತೋ ನ ಸ್ಪನ್ದತೇ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಯೋಽವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಿಶೇಷೋ ವಕ್ತವ್ಯಸ್ತಮಪೇಕ್ಷ್ಯೋಕ್ತಂ- ಚಿಕಿತ್ಸಿತವಿಶೇಷಮಿತಿ| ಭೌತಿಕಂ ಭೂತೋಪಘಾತಹಿತಂ ವಚಾಗುಗ್ಗುಲ್ವಾದಿ; ಕಿಂವಾ ಮಹಾಪೈಶಾಚಿಕಂ ಘೃತಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಸುಭಿಕ್ಷಾಯಾ ಇತಿ ಸುಬುಭುಕ್ಷಾಯಾಃ| ನ ಚಾನುವಾಸನಸಾಧ್ಯಂ ಮನ್ಯೇತೇತಿ ಸಾಮತ್ವಾದುದಾವರ್ತಸ್ಯ ನಾನುವಾಸನಸಾಧ್ಯತಾ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತದ್ವಿಕಾರಪ್ರಶಮನಮಿತಿ ಉದಾವರ್ತಪ್ರಶಮನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತದುದಾವರ್ತಪ್ರಶಮನಂ ನಿರೂಹಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಿವ್ಯಾಧೋ ವೇತಸಭೇದಃ| ಉದ್ಗಮಯ್ಯ ರಸಮಿತಿ ಕ್ವಾಥಂ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯ| ಕ್ವಾಥಾದಿಪರಿಮಾಣಂ ಚ ನಿರೂಹಪರಿಮಾಣಪರಿಭಾಷಯೈವ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ನ್ಯುಬ್ಜಾಮಿತಿ ಅಧೋಮುಖೀಮ್||೨೭-೨೯||
Adhikarana ೧೭ (೩೦) · Śloka ೩೦
ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರತಿಮಾತ್ರದೋಷೋಪಚಯಾದ್ವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾತಿಮಾತ್ರಸೇವನಾದ್ವಾ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷವೇಗವಿಧಾರಣೈರ್ವಾ ವಿಷಮಾಶ(ಸ)ನಶಯನಸ್ಥಾನಸಮ್ಪೀಡನಾಭಿಘಾತೈರ್ವಾ ಕ್ರೋಧಶೋಕೇರ್ಷ್ಯಾಭಯತ್ರಾಸಾದಿಭಿರ್ವಾ ಸಾಹಸೈರ್ವಾಽಪರೈಃ ಕರ್ಮಭಿರನ್ತಃಕುಕ್ಷೇರ್ಗರ್ಭೋ ಮ್ರಿಯತೇ, ತಸ್ಯಾಃ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಸ್ತಬ್ಧಮುದರಮಾತತಂ ಶೀತಮಶ್ಮಾನ್ತರ್ಗತಮಿವ ಭವತ್ಯಸ್ಪನ್ದನೋ ಗರ್ಭಃ, ಶೂಲಮಧಿಕಮುಪಜಾಯತೇ, ನ ಚಾವ್ಯಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ, ಯೋನಿರ್ನ ಪ್ರಸ್ರವತಿ, ಅಕ್ಷಿಣೀ ಚಾಸ್ಯಾಃ ಸ್ರಸ್ತೇ ಭವತಃ, ತಾಮ್ಯತಿ, ವ್ಯಥತೇ, ಭ್ರಮತೇ, ಶ್ವಸಿತಿ, ಅರತಿಬಹುಲಾ ಚ ಭವತಿ, ನ ಚಾಸ್ಯಾ ವೇಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಯಥಾವದುಪಲಭ್ಯತೇ; ಇತ್ಯೇವಂಲಕ್ಷಣಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಮೃತಗರ್ಭೇಯಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೩೦||
यस्याः पुनरतिमात्रदोषोपचयाद्वा तीक्ष्णोष्णातिमात्रसेवनाद्वा वातमूत्रपुरीषवेगविधारणैर्वा विषमाश(स)नशयनस्थानसम्पीडनाभिघातैर्वा क्रोधशोकेर्ष्याभयत्रासादिभिर्वा साहसैर्वाऽपरैः कर्मभिरन्तःकुक्षेर्गर्भो म्रियते, तस्याः स्तिमितं स्तब्धमुदरमाततं शीतमश्मान्तर्गतमिव भवत्यस्पन्दनो गर्भः, शूलमधिकमुपजायते, न चाव्यः प्रादुर्भवन्ति, योनिर्न प्रस्रवति, अक्षिणी चास्याः स्रस्ते भवतः, ताम्यति, व्यथते, भ्रमते, श्वसिति, अरतिबहुला च भवति, न चास्या वेगप्रादुर्भावो यथावदुपलभ्यते; इत्येवंलक्षणां स्त्रियं मृतगर्भेयमिति विद्यात्||३०||
🔊 Audio coming soon
ಅಶ್ಮಾನ್ತರ್ಗತಮಿವೇತಿ ಅನ್ತರ್ಗತಪ್ರಸ್ತರಮಿವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಆವೀ ಪ್ರಸವಕಾಲಶೂಲಮ್||೩೦||
Adhikarana ೧೮ (೩೧) · Śloka ೩೧
ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಶಲ್ಯಸ್ಯ ಜರಾಯುಪ್ರಪಾತನಂ ಕರ್ಮ ಸಂಶಮನಮಿತ್ಯಾಹುರೇಕೇ, ಮನ್ತ್ರಾದಿಕಮಥರ್ವವೇದವಿಹಿತಮಿತ್ಯೇಕೇ, ಪರಿದೃಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ ಶಲ್ಯಹರ್ತ್ರಾ ಹರಣಮಿತ್ಯೇಕೇ| ವ್ಯಪಗತಗರ್ಭಶಲ್ಯಾಂ ತು ಸ್ತ್ರಿಯಮಾಮಗರ್ಭಾಂ ಸುರಾಸೀಧ್ವರಿಷ್ಟಮಧುಮದಿರಾಸವಾನಾಮನ್ಯತಮಮಗ್ರೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತಃ ಪಾಯಯೇದ್ಗರ್ಭಕೋಷ್ಠಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮರ್ತಿವಿಸ್ಮರಣಾರ್ಥಂ ಪ್ರಹರ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಚ, ಅತಃ ಪರಂ ಸಮ್ಪ್ರೀಣನೈರ್ಬಲಾನುರಕ್ಷಿಭಿರಸ್ನೇಹಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ಯವಾಗ್ವಾದಿಭಿರ್ವಾ ತತ್ಕಾಲಯೋಗಿಭಿರಾಹಾರೈರುಪಚರೇದ್ದೋಷಧಾತುಕ್ಲೇದವಿಶೋಷಣಮಾತ್ರಂ ಕಾಲಮ್| ಅತಃ ಪರಂ ಸ್ನೇಹಪಾನೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿರಾಹಾರವಿಧಿಭಿಶ್ಚ ದೀಪನೀಯಜೀವನೀಯಬೃಂಹಣೀಯಮಧುರವಾತಹರಸಮಾಖ್ಯಾತೈರುಪಚರೇತ್| ಪರಿಪಕ್ವಗರ್ಭಶಲ್ಯಾಯಾಃ ಪುನರ್ವಿಮುಕ್ತಗರ್ಭಶಲ್ಯಾಯಾಸ್ತದಹರೇವ ಸ್ನೇಹೋಪಚಾರಃ ಸ್ಯಾತ್||೩೧||
तस्य गर्भशल्यस्य जरायुप्रपातनं कर्म संशमनमित्याहुरेके, मन्त्रादिकमथर्ववेदविहितमित्येके, परिदृष्टकर्मणा शल्यहर्त्रा हरणमित्येके| व्यपगतगर्भशल्यां तु स्त्रियमामगर्भां सुरासीध्वरिष्टमधुमदिरासवानामन्यतममग्रे सामर्थ्यतः पाययेद्गर्भकोष्ठशुद्ध्यर्थमर्तिविस्मरणार्थं प्रहर्षणार्थं च, अतः परं सम्प्रीणनैर्बलानुरक्षिभिरस्नेहसम्प्रयुक्तैर्यवाग्वादिभिर्वा तत्कालयोगिभिराहारैरुपचरेद्दोषधातुक्लेदविशोषणमात्रं कालम्| अतः परं स्नेहपानैर्बस्तिभिराहारविधिभिश्च दीपनीयजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसमाख्यातैरुपचरेत्| परिपक्वगर्भशल्यायाः पुनर्विमुक्तगर्भशल्यायास्तदहरेव स्नेहोपचारः स्यात्||३१||
🔊 Audio coming soon
‘ಏಕೇ’ ಇತಿ ವಚನೇನ ಅಪ್ರತಿಷೇಧೇನ ಚ ಜರಾಯುಪಾತನಕರ್ಮಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಮೃತಗರ್ಭಾಪಹರಣಂ ಪ್ರತಿ ಸಮ್ಯಕ್ಸಾಧನತಾ ನಾಸ್ತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ದೋಷಧಾತುಕ್ಲೇದವಿಶೋಷಣಮಾತ್ರಂ ಕಾಲಮಿತ್ಯನೇನ ದೋಷಧಾತುಕ್ಲೇದವಿಶೋಷಣಾವಧಿತಾಂ ಯಥೋಕ್ತಕ್ರಮಸ್ಯ ದರ್ಶಯತಿ||೩೧||
Adhikarana ೧೯ (೩೨) · Śloka ೩೨
ಪರಮತೋ ನಿರ್ವಿಕಾರಮಾಪ್ಯಾಯ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಕರ್ಮೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸೇ ಶಙ್ಕಿತಾ ಚೇದ್ಗರ್ಭಮಾಪನ್ನಾ ಕ್ಷೀರಮನುಪಸ್ಕೃತಂ ಮಾತ್ರಾವಚ್ಛೀತಂ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಪಿಬೇತ್, ಸಾತ್ಮ್ಯಮೇವ ಚ ಭೋಜನಂ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಶ್ಚ ಭುಞ್ಜೀತ; ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಸೇ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಚ ಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧಂ; ತೃತೀಯೇ ಮಾಸೇ ಕ್ಷೀರಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮುಪಸಂಸೃಜ್ಯ; ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸೇ ಕ್ಷೀರನವನೀತಮಕ್ಷಮಾತ್ರಮಶ್ನೀಯಾತ್; ಪಞ್ಚಮೇ ಮಾಸೇ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಃ; ಷಷ್ಠೇ ಮಾಸೇ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿರ್ಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧಂ; ತದೇವ ಸಪ್ತಮೇ ಮಾಸೇ| ತತ್ರ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಕೇಶಾ ಜಾಯಮಾನಾ ಮಾತುರ್ವಿದಾಹಂ ಜನಯನ್ತೀತಿ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಭಾಷನ್ತೇ; ತನ್ನೇತಿ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ, ಕಿನ್ತು ಗರ್ಭೋತ್ಪೀಡನಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣ ಉರಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿದಾಹಂ ಜನಯನ್ತಿ, ತತಃ ಕಣ್ಡೂರುಪಜಾಯತೇ, ಕಣ್ಡೂಮೂಲಾ ಚ ಕಿಕ್ಕಿಸಾವಾಪ್ತಿರ್ಭವತಿ| ತತ್ರ ಕೋಲೋದಕೇನ ನವನೀತಸ್ಯ ಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಪಾಣಿತಲಮಾತ್ರಂ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇಽಸ್ಯೈ ಪಾನಾರ್ಥಂ ದದ್ಯಾತ್, ಚನ್ದನಮೃಣಾಲಕಲ್ಕೈಶ್ಚಾಸ್ಯಾಃ ಸ್ತನೋದರಂ ವಿಮೃದ್ಗೀಯಾತ್, ಶಿರೀಷಧಾತಕೀಸರ್ಷಪಮಧುಕಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ, ಕುಟಜಾರ್ಜಕಬೀಜಮುಸ್ತಹರಿದ್ರಾಕಲ್ಕೈರ್ವಾ, ನಿಮ್ಬಕೋಲಸುರಸಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕಲ್ಕೈರ್ವಾ, ಪೃಷತಹರಿಣಶಶರುಧಿರಯುತಯಾ ತ್ರಿಫಲಯಾ ವಾ; ಕರವೀರಪತ್ರಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಙ್ಗಃ; ಪರಿಷೇಕಃ ಪುನರ್ಮಾಲತೀಮಧುಕಸಿದ್ಧೇನಾಮ್ಭಸಾ; ಜಾತಕಣ್ಡೂಶ್ಚ ಕಣ್ಡೂಯನಂ ವರ್ಜಯೇತ್ತ್ವಗ್ಭೇದವೈರೂಪ್ಯಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್, ಅಸಹ್ಯಾಯಾಂ ತು ಕಣ್ಡ್ವಾಮುನ್ಮರ್ದನೋದ್ಧರ್ಷಣಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಹಾರಃ ಸ್ಯಾತ್; ಮಧುರಮಾಹಾರಜಾತಂ ವಾತಹರಮಲ್ಪಮಸ್ನೇಹಲವಣಮಲ್ಪೋದಕಾನುಪಾನಂ ಚ ಭುಞ್ಜೀತ| ಅಷ್ಟಮೇ ತು ಮಾಸೇ ಕ್ಷೀರಯವಾಗೂಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಮತೀಂ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಪಿಬೇತ್; ತನ್ನೇತಿ ಭದ್ರಕಾಪ್ಯಃ, ಪೈಙ್ಗಲ್ಯಾಬಾಧೋ ಹ್ಯಸ್ಯಾ ಗರ್ಭಮಾಗಚ್ಛೇದಿತಿ; ಅಸ್ತ್ವತ್ರ ಪೈಙ್ಗಲ್ಯಾಬಾಧ ಇತ್ಯಾಹ ಭಗವಾನ್ ಪುನರ್ವಸುರಾತ್ರೇಯಃ, ನ ತ್ವೇವೈತನ್ನ ಕಾರ್ಯಮ್; ಏವಂ ಕುರ್ವತೀ ಹ್ಯರೋಗಾಽಽರೋಗ್ಯಬಲವರ್ಣಸ್ವರಸಂಹನನಸಮ್ಪದುಪೇತಂ ಜ್ಞಾತೀನಾಮಪಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಪತ್ಯಂ ಜನಯತಿ| ನವಮೇ ತು ಖಲ್ವೇನಾಂ ಮಾಸೇ ಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾನುವಾಸಯೇತ್| ಅತಶ್ಚೈವಾಸ್ಯಾಸ್ತೈಲಾತ್ ಪಿಚುಂ ಯೋನೌ ಪ್ರಣಯೇದ್ಗರ್ಭಸ್ಥಾನಮಾರ್ಗಸ್ನೇಹನಾರ್ಥಮ್| ಯದಿದಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರಥಮಂ ಮಾಸಂ ಸಮುಪಾದಾಯೋಪದಿಷ್ಟಮಾನವಮಾನ್ಮಾಸಾತ್ತೇನ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಗರ್ಭಸಮಯೇ ಗರ್ಭಧಾರಿಣೀಕುಕ್ಷಿಕಟೀಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಂ ಮೃದೂಭವತಿ, ವಾತಶ್ಚಾನುಲೋಮಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ಮೂತ್ರಪುರೀಷೇ ಚ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತೇ ಸುಖೇನ ಮಾರ್ಗಮನುಪದ್ಯೇತೇ, ಚರ್ಮನಖಾನಿ ಚ ಮಾರ್ದವಮುಪಯಾನ್ತಿ, ಬಲವರ್ಣೌ ಚೋಪಚೀಯೇತೇ; ಪುತ್ರಂ ಚೇಷ್ಟಂ ಸಮ್ಪದುಪೇತಂ ಸುಖಿನಂ ಸುಖೇನೈಷಾ ಕಾಲೇ ಪ್ರಜಾಯತ ಇತಿ||೩೨||
परमतो निर्विकारमाप्याय्यमानस्य गर्भस्य मासे मासे कर्मोपदेक्ष्यामः| प्रथमे मासे शङ्किता चेद्गर्भमापन्ना क्षीरमनुपस्कृतं मात्रावच्छीतं काले काले पिबेत्, सात्म्यमेव च भोजनं सायं प्रातश्च भुञ्जीत; द्वितीये मासे क्षीरमेव च मधुरौषधसिद्धं; तृतीये मासे क्षीरं मधुसर्पिर्भ्यामुपसंसृज्य; चतुर्थे मासे क्षीरनवनीतमक्षमात्रमश्नीयात्; पञ्चमे मासे क्षीरसर्पिः; षष्ठे मासे क्षीरसर्पिर्मधुरौषधसिद्धं; तदेव सप्तमे मासे| तत्र गर्भस्य केशा जायमाना मातुर्विदाहं जनयन्तीति स्त्रियो भाषन्ते; तन्नेति भगवानात्रेयः, किन्तु गर्भोत्पीडनाद्वातपित्तश्लेष्माण उरः प्राप्य विदाहं जनयन्ति, ततः कण्डूरुपजायते, कण्डूमूला च किक्किसावाप्तिर्भवति| तत्र कोलोदकेन नवनीतस्य मधुरौषधसिद्धस्य पाणितलमात्रं काले कालेऽस्यै पानार्थं दद्यात्, चन्दनमृणालकल्कैश्चास्याः स्तनोदरं विमृद्गीयात्, शिरीषधातकीसर्षपमधुकचूर्णैर्वा, कुटजार्जकबीजमुस्तहरिद्राकल्कैर्वा, निम्बकोलसुरसमञ्जिष्ठाकल्कैर्वा, पृषतहरिणशशरुधिरयुतया त्रिफलया वा; करवीरपत्रसिद्धेन तैलेनाभ्यङ्गः; परिषेकः पुनर्मालतीमधुकसिद्धेनाम्भसा; जातकण्डूश्च कण्डूयनं वर्जयेत्त्वग्भेदवैरूप्यपरिहारार्थम्, असह्यायां तु कण्ड्वामुन्मर्दनोद्धर्षणाभ्यां परिहारः स्यात्; मधुरमाहारजातं वातहरमल्पमस्नेहलवणमल्पोदकानुपानं च भुञ्जीत| अष्टमे तु मासे क्षीरयवागूं सर्पिष्मतीं काले काले पिबेत्; तन्नेति भद्रकाप्यः, पैङ्गल्याबाधो ह्यस्या गर्भमागच्छेदिति; अस्त्वत्र पैङ्गल्याबाध इत्याह भगवान् पुनर्वसुरात्रेयः, न त्वेवैतन्न कार्यम्; एवं कुर्वती ह्यरोगाऽऽरोग्यबलवर्णस्वरसंहननसम्पदुपेतं ज्ञातीनामपि श्रेष्ठमपत्यं जनयति| नवमे तु खल्वेनां मासे मधुरौषधसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| अतश्चैवास्यास्तैलात् पिचुं योनौ प्रणयेद्गर्भस्थानमार्गस्नेहनार्थम्| यदिदं कर्म प्रथमं मासं समुपादायोपदिष्टमानवमान्मासात्तेन गर्भिण्या गर्भसमये गर्भधारिणीकुक्षिकटीपार्श्वपृष्ठं मृदूभवति, वातश्चानुलोमः सम्पद्यते, मूत्रपुरीषे च प्रकृतिभूते सुखेन मार्गमनुपद्येते, चर्मनखानि च मार्दवमुपयान्ति, बलवर्णौ चोपचीयेते; पुत्रं चेष्टं सम्पदुपेतं सुखिनं सुखेनैषा काले प्रजायत इति||३२||
🔊 Audio coming soon
ಗರ್ಭಸ್ಯ ಪ್ರತಿಮಾಸಿಕಂ ಕರ್ಮಾಹ- ಪರಮತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತನ್ನೇತಿ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯ ಇತಿ ಯುಗಪದೇವ ತೃತೀಯೇ ಮಾಸೇಽಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗನಿಷ್ಪತ್ತೇಃ ಕೇಶಾ ಅಪಿ ತದೈವ ಜಾತಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಧನ್ತೇ ನ ಸಪ್ತಮೇ ಮಾಸೇ ಇತಿ ಭಾವಃ ಅಥ ಕಥಂ ತರ್ಹಿ ಸಪ್ತಮೇ ಮಾಸಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಕಣ್ಡೂರ್ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಗರ್ಭೋತ್ಪೀಡನಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಕಿಕ್ಕಿಸಃ ಚರ್ಮವಿದರಣಮ್| ಸ್ತನಾವುದರಂ ಚ ಸ್ತನೋದರಮ್| ಕೋಲಂ ಬದರೀ| ಪರಿಹಾರಃ ‘ಕಣ್ಡ್ವಾಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಪೈಙ್ಗಲ್ಯಂ ಪಿಙ್ಗಲನೇತ್ರತಾ| ಸಾ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಪಿತ್ತಕೃತಾ, ಯದುಕ್ತಂ ಶಾಲಾಕ್ಯೇ- “ಪಿತ್ತೇಽತ್ಯರ್ಥಪ್ರದುಷ್ಟೇ ತು ನೇತ್ರಯೋಃ ಪಿಙ್ಗಲಾಕ್ಷಿತಾ” ಇತಿ; ತಥಾಽಪೀಹಾಷ್ಟಮಮಾಸೀಯಗರ್ಭೇ ಕ್ಷೀರಯವಾಗ್ವಾಹಾರಸಮ್ಬನ್ಧಪ್ರಭಾವಾದೇವ ಪೈಙ್ಗಲ್ಯಂ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ನ ತ್ವೇವೈತನ್ನ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಪೈಙ್ಗಲ್ಯಸ್ಯಾಲ್ಪದೋಷತ್ವಾದುತ್ತರಕಾಲಂ ಸುಕರಪ್ರತಿಕ್ರಿಯತ್ವಾಚ್ಚ ಕ್ಷೀರಯವಾಗ್ವವಚಾರಣೇ ಬಹುಗುಣಲಾಭಾತ್ ಕರ್ತವ್ಯಮೇವ ಕ್ಷೀರಯವಾಗೂಸೇವನಮಿತಿ ಭಾವಃ| ಅತಶ್ಚೈವೇತಿ ಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧತೈಲಾತ್| ಗರ್ಭಧಾರಿಣೀ ಅಪರಾ| ಅತ್ರ ಪುತ್ರಮಿತಿ ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವೇ ನೋಕ್ತಂ, ತೇನ ಕನ್ಯಾಂ ಚೇತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್; ಅತೋ ನ ಪ್ರತಿಮಾಸೀಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಪುತ್ರಜನ್ಮೈವ ಪರಂ ಭವತೀತಿ ವ್ಯಾಕೃತಮ್||೩೨||
Adhikarana ೨೦ (೩೩) · Śloka ೩೩
ಪ್ರಾಕ್ ಚೈವಾಸ್ಯಾ ನವಮಾನ್ಮಾಸಾತ್ ಸೂತಿಕಾಗಾರಂ ಕಾರಯೇದಪಹೃತಾಸ್ಥಿಶರ್ಕರಾಕಪಾಲೇ ದೇಶೇ ಪ್ರಶಸ್ತರೂಪರಸಗನ್ಧಾಯಾಂ ಭೂಮೌ ಪ್ರಾಗ್ದ್ವಾರಮುದಗ್ದ್ವಾರಂ ವಾ ಬೈಲ್ವಾನಾಂ ಕಾಷ್ಠಾನಾಂ ತೈನ್ದುಕೈಙ್ಗುದಕಾನಾಂ ಭಾಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ವಾರ(ರು)ಣಾನಾಂ ಖಾದಿರಾಣಾಂ ವಾ; ಯಾನಿ ಚಾನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶಂಸೇಯುರಥರ್ವವೇದವಿದಸ್ತೇಷಾಂ; ವಸನಾಲೇಪನಾಚ್ಛಾದನಾಪಿಧಾನಸಮ್ಪದುಪೇತಂ ವಾಸ್ತುವಿದ್ಯಾಹೃದಯಯೋಗಾಗ್ನಿಸಲಿಲೋದೂಖಲವರ್ಚಃಸ್ಥಾನಸ್ನಾನಭೂಮಿಮಹಾನಸಮೃತುಸುಖಂ ಚ||೩೩||
प्राक् चैवास्या नवमान्मासात् सूतिकागारं कारयेदपहृतास्थिशर्कराकपाले देशे प्रशस्तरूपरसगन्धायां भूमौ प्राग्द्वारमुदग्द्वारं वा बैल्वानां काष्ठानां तैन्दुकैङ्गुदकानां भाल्लातकानां वार(रु)णानां खादिराणां वा; यानि चान्यान्यपि ब्राह्मणाः शंसेयुरथर्ववेदविदस्तेषां; वसनालेपनाच्छादनापिधानसम्पदुपेतं वास्तुविद्याहृदययोगाग्निसलिलोदूखलवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसमृतुसुखं च||३३||
🔊 Audio coming soon
ಯತ್ರ ಗರ್ಭಿಣೀ ಪ್ರಸೂತಾ ಯತ್ರ ಚ ತಿಷ್ಠತಿ ತತ್ ಸೂತಿಕಾಗಾರಮುಚ್ಯತೇ| ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಂ ಕಾಷ್ಠಾನಾಮಗಾರಂ ಕಾರಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವಾರಣಃ ಪುನ್ನಾಗಃ, ವರುಣೋ ವಾ| ವಸನಂ ವಸ್ತ್ರಮ್, ಆಚ್ಛಾದನಮ್ ಆಸ್ತರಣಮ್, ಅಪಿಧಾನಂ ಕಪಾಟಮ್| ವಾಸ್ತುವಿದ್ಯಾಹೃದಯಂ ವಾಸ್ತುವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವಂ, ತದ್ಯೋಗಾದಗ್ನ್ಯಾದೀನಾಂ ಸ್ಥಾನಂ ಯತ್ರ ಗೃಹೇ ತತ್ತಥಾ; ವಾಸ್ತುವಿನ್ಮತೇನ ವಿಭಕ್ತಾಗ್ನ್ಯಾದಿಸ್ಥಾನಂ ತದ್ಗೃಹಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವರ್ತಮಾನರ್ತುಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸುಖಮೃತುಸುಖಮ್||೩೩||
Adhikarana ೨೧ (೩೪) · Śloka ೩೪
ತತ್ರ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಮಧುಸೈನ್ಧವಸೌವರ್ಚಲಕಾಲವಿಡ್ಲವಣವಿಡಙ್ಗಕುಷ್ಠಕಿಲಿಮನಾಗರ- ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯೇಲಾಲಾಙ್ಗಲೀವಚಾಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಚಿರಬಿಲ್ವ- ಹಿಙ್ಗುಸರ್ಷಪಲಶುನಕತಕಕಣಕಣಿಕಾನೀಪಾತಸೀಬಲ್ವಜಭೂರ್ಜಕುಲತ್ಥಮೈರೇಯಸುರಾಸವಾಃ ಸನ್ನಿಹಿತಾಃ ಸ್ಯುಃ; ತಥಾಽಶ್ಮಾನೌ ದ್ವೌ, ದ್ವೇ ಕು(ಚ)ಣ್ಡಮುಸಲೇ, ದ್ವೇ ಉದೂಖಲೇ, ಖರವೃಷಭಶ್ಚ , ದ್ವೌ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೌ ಸೂಚೀಪಿಪ್ಪಲಕೌ ಸೌವರ್ಣರಾಜತೌ, ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಯಸಾನಿ, ದ್ವೌ ಚ ಬಿಲ್ವಮಯೌ ಪರ್ಯಙ್ಕೌ, ತೈನ್ದುಕೈಙ್ಗುದಾನಿ ಚ ಕಾಷ್ಠಾನ್ಯಗ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಣಾನಿ, ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚ ಬಹ್ವ್ಯೋ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಜಾತಾಃ ಸೌಹಾರ್ದಯುಕ್ತಾಃ ಸತತಮನುರಕ್ತಾಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಚಾರಾಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಕುಶಲಾಃ ಪ್ರಕೃತಿವತ್ಸಲಾಸ್ತ್ಯಕ್ತವಿಷಾದಾಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಿನ್ಯೋಽಭಿಮತಾಃ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚಾಥರ್ವವೇದವಿದಃ; ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ತತ್ರ ಸಮರ್ಥಂ ಮನ್ಯೇತ, ಯಚ್ಚಾನ್ಯಚ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರೂಯುಃ ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚ ವೃದ್ಧಾಸ್ತತ್ ಕಾರ್ಯಮ್||೩೪||
तत्र सर्पिस्तैलमधुसैन्धवसौवर्चलकालविड्लवणविडङ्गकुष्ठकिलिमनागर- पिप्पलीपिप्पलीमूलहस्तिपिप्पलीमण्डूकपर्ण्येलालाङ्गलीवचाचव्यचित्रकचिरबिल्व- हिङ्गुसर्षपलशुनकतककणकणिकानीपातसीबल्वजभूर्जकुलत्थमैरेयसुरासवाः सन्निहिताः स्युः; तथाऽश्मानौ द्वौ, द्वे कु(च)ण्डमुसले, द्वे उदूखले, खरवृषभश्च , द्वौ च तीक्ष्णौ सूचीपिप्पलकौ सौवर्णराजतौ, शस्त्राणि च तीक्ष्णायसानि, द्वौ च बिल्वमयौ पर्यङ्कौ, तैन्दुकैङ्गुदानि च काष्ठान्यग्निसन्धुक्षणानि, स्त्रियश्च बह्व्यो बहुशः प्रजाताः सौहार्दयुक्ताः सततमनुरक्ताः प्रदक्षिणाचाराः प्रतिपत्तिकुशलाः प्रकृतिवत्सलास्त्यक्तविषादाः क्लेशसहिन्योऽभिमताः, ब्राह्मणाश्चाथर्ववेदविदः; यच्चान्यदपि तत्र समर्थं मन्येत, यच्चान्यच्च ब्राह्मणा ब्रूयुः स्त्रियश्च वृद्धास्तत् कार्यम्||३४||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಾದೀನಾಂ ಚಾತ್ರ ಗೃಹೇ ಸ್ಥಾಪನೀಯಾನಾಂ ವಕ್ತವ್ಯ ಏವ ತಾವದುಪಯೋಗಃ; ಬಹುತ್ವೇನ ಯೇಷಾಂ ತು ನ ವಕ್ತವ್ಯಸ್ತೇಷಾಮಪ್ಯಯಮುಪಯೋಗ ಉನ್ನೇಯಃ| ಕಿಲಿಮಂ ದೇವದಾರು| ಕಣಃ ‘ಕುಣ್ಡಕ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ; ಕಣಿಕಾ ತು ಕುಣ್ಡಕಾತ್ ಸ್ಥೂಲಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾವಯವಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ತಣ್ಡುಲಾ ಯೇನ ಕುಡ್ಯನ್ತೇ ತನ್ಮುಸಲಮ್| ಕುಣ್ಡಮುಸಲೇ ಇತಿ ಹ್ರಸ್ವಮುಸಲೇ, ಕಿಂವಾ ‘ಚಣ್ಡಮುಸಲೇ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ; ತದಾ ಗುರುತರಮುಸಲೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಮುಸಲಗ್ರಹಣಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ, ತಥಾಽಪ್ಯುತ್ತರಕಾಲಂ ದ್ವಾರೇ ಮುಸಲಸ್ಥಾಪನಂ ವಕ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಸಾಧು ಮುಸಲೋಪಾದಾನಮ್| ಸೂಚ್ಯಾಕಾರೇ ಶಸ್ತ್ರೇ ಸೂಚೀಪಿಪ್ಪಲಕೌ; ಕಿಂವಾ ಸೂಚೀ ಯತ್ರ ಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ ಸ ಸೂಚೀಪಿಪ್ಪಲಕಃ| ಪರ್ಯಙ್ಕಃ ಖಟ್ವಾ| ಸಮರ್ಥಂ ಮನ್ಯೇತೇತಿ ಉಪಯುಕ್ತಂ ಮನ್ಯೇತ||೩೪||
Adhikarana ೨೨ (೩೫) · Śloka ೩೫
ತತಃ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ನವಮೇ ಮಾಸೇ ಪುಣ್ಯೇಽಹನಿ ಪ್ರಶಸ್ತನಕ್ಷತ್ರಯೋಗಮುಪಗತೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇ ಭಗವತಿ ಶಶಿನಿ ಕಲ್ಯಾಣೇ ಕಲ್ಯಾಣೇ ಚ ಕರಣೇ ಮೈತ್ರೇ ಮುಹೂರ್ತೇ ಶಾನ್ತಿಂ ಹುತ್ವಾ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಗ್ನಿಮುದಕಂ ಚಾದೌ ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಗೋಭ್ಯಸ್ತೃಣೋದಕಂ ಮಧುಲಾಜಾಂಶ್ಚ ಪ್ರದಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋಽಕ್ಷತಾನ್ ಸುಮನಸೋ ನಾನ್ದೀಮುಖಾನಿ ಚ ಫಲಾನೀಷ್ಟಾನಿ ದತ್ತ್ವೋದಕಪೂರ್ವಮಾಸನಸ್ಥೇಭ್ಯೋಽಭಿವಾದ್ಯ ಪುನರಾಚಮ್ಯ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಾಚಯೇತ್| ತತಃ ಪುಣ್ಯಾಹಶಬ್ದೇನ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಮನುವರ್ತಮಾನಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಪ್ರವಿಶೇತ್ ಸೂತಿಕಾಗಾರಮ್| ತತ್ರಸ್ಥಾ ಚ ಪ್ರಸವಕಾಲಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷೇತ||೩೫||
ततः प्रवृत्ते नवमे मासे पुण्येऽहनि प्रशस्तनक्षत्रयोगमुपगते प्रशस्ते भगवति शशिनि कल्याणे कल्याणे च करणे मैत्रे मुहूर्ते शान्तिं हुत्वा गोब्राह्मणमग्निमुदकं चादौ प्रवेश्य गोभ्यस्तृणोदकं मधुलाजांश्च प्रदाय ब्राह्मणेभ्योऽक्षतान् सुमनसो नान्दीमुखानि च फलानीष्टानि दत्त्वोदकपूर्वमासनस्थेभ्योऽभिवाद्य पुनराचम्य स्वस्ति वाचयेत्| ततः पुण्याहशब्देन गोब्राह्मणं समनुवर्तमाना प्रदक्षिणं प्रविशेत् सूतिकागारम्| तत्रस्था च प्रसवकालं प्रतीक्षेत||३५||
🔊 Audio coming soon
ಶಾನ್ತಿಂ ಕೃತ್ವೇತಿ ಶಾನ್ತಿಹೋಮಂ ಕೃತ್ವಾ| ನಾನ್ದೀಮುಖಾನಿ ಚ ಫಲಾನಿ ನಾನ್ದೀಮುಖಶ್ರಾದ್ಧಾಯ ಹಿತಾನಿ ಫಲಾನಿ; ಕಿಂವಾ ನಾನ್ದೀ ಮುರಜಃ, ತನ್ಮುಖಾಕೃತೀನಿ ಫಲಾನಿ ಖರ್ಜೂರಾದೀನಿ| ಪುಣ್ಯಾಹಶಬ್ದೋ ಮಙ್ಗಲಶಬ್ದಃ| ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಮನುವರ್ತಮಾನಾ ||೩೫||
Adhikarana ೨೩ (೩೬-೪೦) · Śloka ೪೦
ತಸ್ಯಾಸ್ತು ಖಲ್ವಿಮಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಪ್ರಜನನಕಾಲಮಭಿತೋ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಕ್ಲಮೋ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ, ಗ್ಲಾನಿರಾನನಸ್ಯ, ಅಕ್ಷ್ಣೋಃ ಶೈಥಿಲ್ಯಂ, ವಿಮುಕ್ತಬನ್ಧನತ್ವಮಿವ ವಕ್ಷಸಃ, ಕುಕ್ಷೇರವಸ್ರಂಸನಮ್, ಅಧೋಗುರುತ್ವಂ, ವಙ್ಕ್ಷಣಬಸ್ತಿಕಟೀಕುಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠನಿಸ್ತೋದಃ, ಯೋನೇಃ ಪ್ರಸ್ರವಣಮ್, ಅನನ್ನಾಭಿಲಾಷಶ್ಚೇತಿ; ತತೋಽನನ್ತರಮಾವೀನಾಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ, ಪ್ರಸೇಕಶ್ಚ ಗರ್ಭೋದಕಸ್ಯ||೩೬|| ಆವೀಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇ ತು ಭೂಮೌ ಶಯನಂ ವಿದಧ್ಯಾನ್ಮೃದ್ವಾಸ್ತರಣೋಪಪನ್ನಮ್| ತದಧ್ಯಾಸೀತ ಸಾ| ತಾಂ ತತಃ ಸಮನ್ತತಃ ಪರಿವಾರ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಗುಣಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪರ್ಯುಪಾಸೀರನ್ನಾಶ್ವಾಸಯನ್ತ್ಯೋ ವಾಗ್ಭಿರ್ಗ್ರಾಹಿಣೀಯಾಭಿಃ ಸಾನ್ತ್ವನೀಯಾಭಿಶ್ಚ||೩೭|| ಸಾ ಚೇದಾವೀಭಿಃ ಸಙ್ಕ್ಲಿಶ್ಯಮಾನಾ ನ ಪ್ರಜಾಯೇತಾಥೈನಾಂ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಉತ್ತಿಷ್ಠ, ಮುಸಲಮನ್ಯತರಂ ಗೃಹೀಷ್ವ, ಅನೇನೈತದುಲೂಖಲಂ ಧಾನ್ಯಪೂರ್ಣಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುರಭಿಜಹಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುರವಜೃಮ್ಭಸ್ವ ಚಙ್ಕ್ರಮಸ್ವ ಚಾನ್ತರಾಽನ್ತರೇತಿ; ಏವಮುಪದಿಶನ್ತ್ಯೇಕೇ| ತನ್ನೇತ್ಯಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ| ದಾರುಣವ್ಯಾಯಾಮವರ್ಜನಂ ಹಿ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಸತತಮುಪದಿಶ್ಯತೇ, ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ಪ್ರಜನನಕಾಲೇ ಪ್ರಚಲಿತಸರ್ವಧಾತುದೋಷಾಯಾಃ ಸುಕುಮಾರ್ಯಾ ನಾರ್ಯಾ ಮುಸಲವ್ಯಾಯಾಮಸಮೀರಿತೋ ವಾಯುರನ್ತರಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್, ದುಷ್ಪ್ರತೀಕಾರತಮಾ ಹಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಭವತಿ ಗರ್ಭಿಣೀ; ತಸ್ಮಾನ್ಮುಸಲಗ್ರಹಣಂ ಪರಿಹಾರ್ಯಮೃಷಯೋ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ಜೃಮ್ಭಣಂ ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ಚ ಪುನರನುಷ್ಠೇಯಮಿತಿ| ಅಥಾಸ್ಯೈ ದದ್ಯಾತ್ ಕುಷ್ಠೈಲಾಲಾಙ್ಗಲಿಕೀವಚಾಚಿತ್ರಕಚಿರಬಿಲ್ವಚವ್ಯಚೂರ್ಣಮುಪಘ್ರಾತುಂ, ಸಾ ತನ್ಮುಹುರ್ಮುಹುರುಪಜಿಘ್ರೇತ್, ತಥಾ ಭೂರ್ಜಪತ್ರಧೂಮಂ ಶಿಂಶಪಾಸಾರಧೂಮಂ ವಾ| ತಸ್ಯಾಶ್ಚಾನ್ತರಾಽನ್ತರಾ ಕಟೀಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಸಕ್ಥಿದೇಶಾನೀಷದುಷ್ಣೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯಾನುಸುಖಮವಮೃದ್ನೀಯಾತ್ | ಅನೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಗರ್ಭೋಽವಾಕ್ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ||೩೮|| ಸ ಯದಾ ಜಾನೀಯಾದ್ವಿಮುಚ್ಯ ಹೃದಯಮುದರಮಸ್ಯಾಸ್ತ್ವಾವಿಶತಿ, ಬಸ್ತಿಶಿರೋಽವಗೃಹ್ಣಾತಿ, ತ್ವರಯನ್ತ್ಯೇನಾಮಾವ್ಯಃ, ಪರಿವರ್ತತೇಽಧೋ ಗರ್ಭ ಇತಿ; ಅಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಪರ್ಯಙ್ಕಮೇನಾಮಾರೋಪ್ಯ ಪ್ರವಾಹಯಿತುಮುಪಕ್ರಮೇತ| ಕರ್ಣೇ ಚಾಸ್ಯಾ ಮನ್ತ್ರಮಿಮಮನುಕೂಲಾ ಸ್ತ್ರೀ ಜಪೇತ್- ‘ಕ್ಷಿತಿರ್ಜಲಂ ವಿಯತ್ತೇಜೋ ವಾಯುರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ| ಸಗರ್ಭಾಂ ತ್ವಾಂ ಸದಾ ಪಾನ್ತು ವೈಶಲ್ಯಂ ಚ ದಿಶನ್ತು ತೇ| ಪ್ರಸೂಷ್ವ ತ್ವಮವಿಕ್ಲಿಷ್ಟಮವಿಕ್ಲಿಷ್ಟಾ ಶುಭಾನನೇ!| ಕಾರ್ತಿಕೇಯದ್ಯುತಿಂ ಪುತ್ರಂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್’ ಇತಿ||೩೯|| ತಾಶ್ಚೈನಾಂ ಯಥೋಕ್ತಗುಣಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋಽನುಶಿಷ್ಯುಃ- ಅನಾಗತಾವೀರ್ಮಾ ಪ್ರವಾಹಿಷ್ಠಾಃ; ಯಾ ಹ್ಯನಾಗತಾವೀಃ ಪ್ರವಾಹತೇ ವ್ಯರ್ಥಮೇವಾಸ್ಯಾಸ್ತತ್ ಕರ್ಮ ಭವತಿ, ಪ್ರಜಾ ಚಾಸ್ಯಾ ವಿಕೃತಾ ವಿಕೃತಿಮಾಪನ್ನಾ ಚ, ಶ್ವಾಸಕಾಸಶೋಷಪ್ಲೀಹಪ್ರಸಕ್ತಾ ವಾ ಭವತಿ| ಯಥಾ ಹಿ ಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷವೇಗಾನ್ ಪ್ರಯತಮಾನೋಽಪ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಾನ್ನ ಲಭತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವಾಽಪ್ಯವಾಪ್ನೋತಿ , ತಥಾಽನಾಗತಕಾಲಂ ಗರ್ಭಮಪಿ ಪ್ರವಾಹಮಾಣಾ; ಯಥಾ ಚೈಷಾಮೇವ ಕ್ಷವಥ್ವಾದೀನಾಂ ಸನ್ಧಾರಣಮುಪಘಾತಾಯೋಪಪದ್ಯತೇ, ತಥಾ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯಾಪ್ರವಾಹಣಮಿತಿ| ಸಾ ಯಥಾನಿರ್ದೇಶಂ ಕುರುಷ್ವೇತಿ ವಕ್ತವ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಚ ಕುರ್ವತೀ ಶನೈಃ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರವಾಹೇತ, ತತೋಽನನ್ತರಂ ಬಲವತ್ತರಮ್| ತಸ್ಯಾಂ ಚ ಪ್ರವಾಹಮಾಣಾಯಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಶಬ್ದಂ ಕುರ್ಯುಃ- ‘ಪ್ರಜಾತಾ ಪ್ರಜಾತಾ ಧನ್ಯಂ ಧನ್ಯಂ ಪುತ್ರಮ್’ ಇತಿ| ತಥಾಽಸ್ಯಾ ಹರ್ಷೇಣಾಪ್ಯಾಯ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾಃ||೪೦||
तस्यास्तु खल्विमानि लिङ्गानि प्रजननकालमभितो भवन्ति; तद्यथा- क्लमो गात्राणां, ग्लानिराननस्य, अक्ष्णोः शैथिल्यं, विमुक्तबन्धनत्वमिव वक्षसः, कुक्षेरवस्रंसनम्, अधोगुरुत्वं, वङ्क्षणबस्तिकटीकुक्षिपार्श्वपृष्ठनिस्तोदः, योनेः प्रस्रवणम्, अनन्नाभिलाषश्चेति; ततोऽनन्तरमावीनां प्रादुर्भावः, प्रसेकश्च गर्भोदकस्य||३६|| आवीप्रादुर्भावे तु भूमौ शयनं विदध्यान्मृद्वास्तरणोपपन्नम्| तदध्यासीत सा| तां ततः समन्ततः परिवार्य यथोक्तगुणाः स्त्रियः पर्युपासीरन्नाश्वासयन्त्यो वाग्भिर्ग्राहिणीयाभिः सान्त्वनीयाभिश्च||३७|| सा चेदावीभिः सङ्क्लिश्यमाना न प्रजायेताथैनां ब्रूयात्- उत्तिष्ठ, मुसलमन्यतरं गृहीष्व, अनेनैतदुलूखलं धान्यपूर्णं मुहुर्मुहुरभिजहि मुहुर्मुहुरवजृम्भस्व चङ्क्रमस्व चान्तराऽन्तरेति; एवमुपदिशन्त्येके| तन्नेत्याह भगवानात्रेयः| दारुणव्यायामवर्जनं हि गर्भिण्याः सततमुपदिश्यते, विशेषतश्च प्रजननकाले प्रचलितसर्वधातुदोषायाः सुकुमार्या नार्या मुसलव्यायामसमीरितो वायुरन्तरं लब्ध्वा प्राणान् हिंस्यात्, दुष्प्रतीकारतमा हि तस्मिन् काले विशेषेण भवति गर्भिणी; तस्मान्मुसलग्रहणं परिहार्यमृषयो मन्यन्ते, जृम्भणं चङ्क्रमणं च पुनरनुष्ठेयमिति| अथास्यै दद्यात् कुष्ठैलालाङ्गलिकीवचाचित्रकचिरबिल्वचव्यचूर्णमुपघ्रातुं, सा तन्मुहुर्मुहुरुपजिघ्रेत्, तथा भूर्जपत्रधूमं शिंशपासारधूमं वा| तस्याश्चान्तराऽन्तरा कटीपार्श्वपृष्ठसक्थिदेशानीषदुष्णेन तैलेनाभ्यज्यानुसुखमवमृद्नीयात् | अनेन कर्मणा गर्भोऽवाक् प्रतिपद्यते||३८|| स यदा जानीयाद्विमुच्य हृदयमुदरमस्यास्त्वाविशति, बस्तिशिरोऽवगृह्णाति, त्वरयन्त्येनामाव्यः, परिवर्ततेऽधो गर्भ इति; अस्यामवस्थायां पर्यङ्कमेनामारोप्य प्रवाहयितुमुपक्रमेत| कर्णे चास्या मन्त्रमिममनुकूला स्त्री जपेत्- ‘क्षितिर्जलं वियत्तेजो वायुर्विष्णुः प्रजापतिः| सगर्भां त्वां सदा पान्तु वैशल्यं च दिशन्तु ते| प्रसूष्व त्वमविक्लिष्टमविक्लिष्टा शुभानने!| कार्तिकेयद्युतिं पुत्रं कार्तिकेयाभिरक्षितम्’ इति||३९|| ताश्चैनां यथोक्तगुणाः स्त्रियोऽनुशिष्युः- अनागतावीर्मा प्रवाहिष्ठाः; या ह्यनागतावीः प्रवाहते व्यर्थमेवास्यास्तत् कर्म भवति, प्रजा चास्या विकृता विकृतिमापन्ना च, श्वासकासशोषप्लीहप्रसक्ता वा भवति| यथा हि क्षवथूद्गारवातमूत्रपुरीषवेगान् प्रयतमानोऽप्यप्राप्तकालान्न लभते कृच्छ्रेण वाऽप्यवाप्नोति , तथाऽनागतकालं गर्भमपि प्रवाहमाणा; यथा चैषामेव क्षवथ्वादीनां सन्धारणमुपघातायोपपद्यते, तथा प्राप्तकालस्य गर्भस्याप्रवाहणमिति| सा यथानिर्देशं कुरुष्वेति वक्तव्या स्यात्| तथा च कुर्वती शनैः पूर्वं प्रवाहेत, ततोऽनन्तरं बलवत्तरम्| तस्यां च प्रवाहमाणायां स्त्रियः शब्दं कुर्युः- ‘प्रजाता प्रजाता धन्यं धन्यं पुत्रम्’ इति| तथाऽस्या हर्षेणाप्याय्यन्ते प्राणाः||४०||
🔊 Audio coming soon
ಉಪದೇಷ್ಟವ್ಯಾರ್ಥಾಭಿಧಾಯಿನೀ ವಾಕ್ ಗ್ರಾಹಣೀಯಾ| ಅವಜೃಮ್ಭಸ್ವೇತಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಸಾರಯಸ್ವ| ಅನ್ತರಂ ಲಬ್ಧ್ವೇತಿ ಹೇತುಮಾಸಾದ್ಯ||೩೬-೪೦||
Adhikarana ೨೪ (೪೧) · Śloka ೪೧
ಯದಾ ಚ ಪ್ರಜಾತಾ ಸ್ಯಾತ್ತದೈವೈನಾಮವೇಕ್ಷೇತ- ಕಾಚಿದಸ್ಯಾ ಅಪರಾ ಪ್ರಪನ್ನಾ ನ ವೇತಿ| ತಸ್ಯಾಶ್ಚೇದಪರಾ ನ ಪ್ರಪನ್ನಾ ಸ್ಯಾದಥೈನಾಮನ್ಯತಮಾ ಸ್ತ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಾಣಿನಾ ನಾಭೇರುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಬಲವನ್ನಿಪೀಡ್ಯ ಸವ್ಯೇನ ಪಾಣಿನಾ ಪೃಷ್ಠತ ಉಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ತಾಂ ಸುನಿರ್ಧೂತಂ ನಿರ್ಧುನುಯಾತ್| ಅಥಾಸ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾ ಶ್ರೋಣೀಮಾಕೋಟಯೇತ್| ಅಸ್ಯಾಃ ಸ್ಫಿಚಾವುಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಸುಪೀಡಿತಂ ಪೀಡಯೇತ್| ಅಥಾಸ್ಯಾ ಬಾಲವೇಣ್ಯಾ ಕಣ್ಠತಾಲು ಪರಿಮೃಶೇತ್| ಭೂರ್ಜಪತ್ರಕಾಚಮಣಿಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕೈಶ್ಚಾಸ್ಯಾ ಯೋನಿಂ ಧೂಪಯೇತ್| ಕುಷ್ಠತಾಲೀಸಕಲ್ಕಂ ಬಲ್ವಜಯೂಷೇ ಮೈರೇಯಸುರಾಮಣ್ಡೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ಕೌಲತ್ಥೇ ವ ಯೂಷೇ ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀಪಿಪ್ಪಲೀಸಮ್ಪಾಕೇ ವಾ ಸಮ್ಪ್ಲಾವ್ಯ ಪಾಯಯೇದೇನಾಮ್| ತಥಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಕಿಲಿಮಕುಷ್ಠನಾಗರ ವಿಡಙ್ಗಪಿಪ್ಪಲೀಕಾಲಾಗುರುಚವ್ಯಚಿತ್ರಕೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾಕಲ್ಕಂ ಖರವೃಷಭಸ್ಯ ವಾ ಜೀವತೋ ದಕ್ಷಿಣಂ ಕರ್ಣಮುತ್ಕೃತ್ಯ ದೃಷದಿ ಜರ್ಜರೀಕೃತ್ಯ ಬಲ್ವಜಕ್ವಾಥಾದೀನಾಮಾಪ್ಲಾವನಾನಾಮನ್ಯತಮೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾಪ್ಲಾವ್ಯ ಮುಹೂರ್ತಸ್ಥಿತಮುದ್ಧೃತ್ಯ ತದಾಪ್ಲಾವನಂ ಪಾಯಯೇದೇನಾಮ್| ಶತಪುಷ್ಪಾಕುಷ್ಠಮದನಹಿಙ್ಗುಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಚೈನಾಂ ತೈಲಸ್ಯ ಪಿಚುಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ್| ಅತಶ್ಚೈವಾನುವಾಸಯೇತ್| ಏತೈರೇವ ಚಾಪ್ಲಾವನೈಃ ಫಲಜೀಮೂತೇಕ್ಷ್ವಾಕುಧಾಮಾರ್ಗವಕುಟಜಕೃತವೇಧನಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲ್ಯುಪಹಿತೈರಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ತದಾಸ್ಥಾಪನಮಸ್ಯಾಃ ಸಹ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷೈರ್ನಿರ್ಹರತ್ಯಪರಾಮಾಸಕ್ತಾಂ ವಾಯೋರೇವಾಪ್ರತಿಲೋಮಗತ್ವಾತ್ | ಅಪರಾಂ ಹಿ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚಾನ್ತರ್ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗಾಣಿ ಸಜ್ಜನ್ತಿ||೪೧||
यदा च प्रजाता स्यात्तदैवैनामवेक्षेत- काचिदस्या अपरा प्रपन्ना न वेति| तस्याश्चेदपरा न प्रपन्ना स्यादथैनामन्यतमा स्त्री दक्षिणेन पाणिना नाभेरुपरिष्टाद्बलवन्निपीड्य सव्येन पाणिना पृष्ठत उपसङ्गृह्य तां सुनिर्धूतं निर्धुनुयात्| अथास्याः पार्ष्ण्या श्रोणीमाकोटयेत्| अस्याः स्फिचावुपसङ्गृह्य सुपीडितं पीडयेत्| अथास्या बालवेण्या कण्ठतालु परिमृशेत्| भूर्जपत्रकाचमणिसर्पनिर्मोकैश्चास्या योनिं धूपयेत्| कुष्ठतालीसकल्कं बल्वजयूषे मैरेयसुरामण्डे तीक्ष्णे कौलत्थे व यूषे मण्डूकपर्णीपिप्पलीसम्पाके वा सम्प्लाव्य पाययेदेनाम्| तथा सूक्ष्मैलाकिलिमकुष्ठनागर विडङ्गपिप्पलीकालागुरुचव्यचित्रकोपकुञ्चिकाकल्कं खरवृषभस्य वा जीवतो दक्षिणं कर्णमुत्कृत्य दृषदि जर्जरीकृत्य बल्वजक्वाथादीनामाप्लावनानामन्यतमे प्रक्षिप्याप्लाव्य मुहूर्तस्थितमुद्धृत्य तदाप्लावनं पाययेदेनाम्| शतपुष्पाकुष्ठमदनहिङ्गुसिद्धस्य चैनां तैलस्य पिचुं ग्राहयेत्| अतश्चैवानुवासयेत्| एतैरेव चाप्लावनैः फलजीमूतेक्ष्वाकुधामार्गवकुटजकृतवेधनहस्तिपिप्पल्युपहितैरास्थापयेत्| तदास्थापनमस्याः सह वातमूत्रपुरीषैर्निर्हरत्यपरामासक्तां वायोरेवाप्रतिलोमगत्वात् | अपरां हि वातमूत्रपुरीषाण्यन्यानि चान्तर्बहिर्मार्गाणि सज्जन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
ಸುನಿರ್ಧೂತಮಿತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮ್| ಆಕೋಟಯೇದಿತಿ ಪೀಡಯೇತ್| ಬಾಲಕೃತಾ ವೇಣೀ ಬಾಲವೇಣೀ| ಬಲ್ವಜಯೂಷಃ ಬಲ್ವಜಕ್ವಾಥಃ| ಮಣ್ಡೂಕಪಿಪ್ಪಲೀ ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ; ಕಿಂವಾ ಮಣ್ಡೂಕಾ ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ, ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೇವ, ತಯೋಃ ಸಮ್ಪಾಕಃ ಕ್ವಾಥ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥೇತ್ಯನೇನ ಬಲ್ವಜಯೂಷಾದೌ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾದೀನಾಂ ಪಾನಂ ವಿಧೀಯತೇ| ಖರವೃಷಭಶ್ಚಣ್ಡಬಲೀಬರ್ದಃ| ಏತೈರೇವ ಚೇತಿ ಬಲ್ವಜಯುಷಾದಿಭಿಃ| ಅನ್ತರ್ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗಾಣಿ ಸಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಬಹಿರ್ಗಮನಶೀಲಾನಿ ಪುರೀಷಾದೀನಿ, ಅನ್ತಃ ಅಭ್ಯನ್ತರದೇಶೇ ಸಂಸಕ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೪೧||
Adhikarana ೨೫ (೪೨-೪೩) · Śloka ೪೩
ತಸ್ಯಾಸ್ತು ಖಲ್ವಪರಾಯಾಃ ಪ್ರಪತನಾರ್ಥೇ ಕರ್ಮಣಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಜಾತಮಾತ್ರಸ್ಯೈವ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಅಶ್ಮನೋಃ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ಕರ್ಣಯೋರ್ಮೂಲೇ, ಶೀತೋದಕೇನೋಷ್ಣೋದಕೇನ ವಾ ಮುಖಪರಿಷೇಕಃ , ತಥಾ ಸ ಕ್ಲೇಶವಿಹತಾನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಪುನರ್ಲಭೇತ| ಕೃಷ್ಣಕಪಾಲಿಕಾಶೂರ್ಪೇಣ ಚೈನಮಭಿನಿಷ್ಪುಣೀಯುರ್ಯದ್ಯಚೇಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾದ್ ಯಾವತ್ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಗಮನಮ್ (ತತ್ತತ್ ಸರ್ವಮೇವ ಕಾರ್ಯಮ್)| ತತಃ ಪ್ರತ್ಯಾಗತಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನಾನೋದಕಗ್ರಹಣಾಭ್ಯಾಮುಪಪಾದಯೇತ್||೪೨|| ಅಥಾಸ್ಯ ತಾಲ್ವೋಷ್ಠಕಣ್ಠಜಿಹ್ವಾಪ್ರಮಾರ್ಜನಮಾರಭೇತಾಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಸುಪರಿಲಿಖಿತನಖಯಾ ಸುಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತೋಪಧಾನಕಾರ್ಪಾಸಸಪಿಚುಮತ್ಯಾ| ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಮಾರ್ಜಿತಾಸ್ಯಸ್ಯ ಚಾಸ್ಯ ಶಿರಸ್ತಾಲು ಕಾರ್ಪಾಸಪಿಚುನಾ ಸ್ನೇಹಗರ್ಭೇಣ ಪ್ರತಿಸಞ್ಛಾದಯೇತ್| ತತೋಽಸ್ಯಾನನ್ತರಂ ಸೈನ್ಧವೋಪಹಿತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಕಾರ್ಯಂ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಮ್||೪೩||
तस्यास्तु खल्वपरायाः प्रपतनार्थे कर्मणि क्रियमाणे जातमात्रस्यैव कुमारस्य कार्याण्येतानि कर्माणि भवन्ति; तद्यथा- अश्मनोः सङ्घट्टनं कर्णयोर्मूले, शीतोदकेनोष्णोदकेन वा मुखपरिषेकः , तथा स क्लेशविहतान् प्राणान् पुनर्लभेत| कृष्णकपालिकाशूर्पेण चैनमभिनिष्पुणीयुर्यद्यचेष्टः स्याद् यावत् प्राणानां प्रत्यागमनम् (तत्तत् सर्वमेव कार्यम्)| ततः प्रत्यागतप्राणं प्रकृतिभूतमभिसमीक्ष्य स्नानोदकग्रहणाभ्यामुपपादयेत्||४२|| अथास्य ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाप्रमार्जनमारभेताङ्गुल्या सुपरिलिखितनखया सुप्रक्षालितोपधानकार्पाससपिचुमत्या| प्रथमं प्रमार्जितास्यस्य चास्य शिरस्तालु कार्पासपिचुना स्नेहगर्भेण प्रतिसञ्छादयेत्| ततोऽस्यानन्तरं सैन्धवोपहितेन सर्पिषा कार्यं प्रच्छर्दनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
ಶೀತೋದಕೇನೋಷ್ಣೋದಕೇನ ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪೋ ಋತುಭೇದೇನ ಜ್ಞೇಯಃ; ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ ಶೀತೋದಕೇನ, ಶೀತಕಾಲೇ ತೂಷ್ಣೋದಕೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಲೇಶವಿಹತಾನಿತಿ ಯೋನಿಯನ್ತ್ರಪೀಡನಾದಿಕ್ಲೇಶಪರಾಹತಾನ್| ಕೃಷ್ಣಕಪಾಲಿಕಾ ಈಷಿಕಾ ನಲಮುಞ್ಜವಂಶಾದಿಭವಾ, ತತ್ಕೃತಃ ಶೂರ್ಪಃ ಕೃಷ್ಣಕಪಾಲಿಕಾಶೂರ್ಪಃ; ತೇನ ನಿಷ್ಪುಣೀಯುಃ ವೀಜಯೇಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಥ ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಂ ತದ್ವೀಜನಮಿತ್ಯಾಹ- ಯಾವತ್ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಗಮನಮಿತಿ | ಉದಕಗ್ರಹಣಂ ಮಲಮಾರ್ಗಶೌಚಾರ್ಥಮ್| ಉಪಧಾನಮ್ ಆವರಣಂ, ತಚ್ಚೇಹಾಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಕಾರ್ಪಾಸಪಿಚುನೈವ||೪೨-೪೩||
Adhikarana ೨೬ (೪೪) · Śloka ೪೪
ತತಃ ಕಲ್ಪನಂ ನಾಡ್ಯಾಃ| ಅತಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಕಲ್ಪನವಿಧಿಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ನಾಭಿಬನ್ಧನಾತ್ ಪ್ರಭೃತ್ಯಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಮಭಿಜ್ಞಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ಛೇದನಾವಕಾಶಸ್ಯ ದ್ವಯೋರನ್ತರಯೋಃ ಶನೈರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ರೌಕ್ಮರಾಜತಾಯಸಾನಾಂ ಛೇದನಾನಾಮನ್ಯತಮೇನಾರ್ಧಧಾರೇಣ ಛೇದಯೇತ್| ತಾಮಗ್ರೇ ಸೂತ್ರೇಣೋಪನಿಬಧ್ಯ ಕಣ್ಠೇಽಸ್ಯ ಶಿಥಿಲಮವಸೃಜೇತ್| ತಸ್ಯ ಚೇನ್ನಾಭಿಃ ಪಚ್ಯೇತ, ತಾಂ ಲೋಧ್ರಮಧುಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಸುರದಾರುಹರಿದ್ರಾಕಲ್ಕಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯಾತ್, ಏಷಾಮೇವ ತೈಲೌಷಧಾನಾಂ ಚೂರ್ಣೇನಾವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಇತಿ ನಾಡೀಕಲ್ಪನವಿಧಿರುಕ್ತಃ ಸಮ್ಯಕ್||೪೪||
ततः कल्पनं नाड्याः| अतस्तस्याः कल्पनविधिमुपदेक्ष्यामः- नाभिबन्धनात् प्रभृत्यष्टाङ्गुलमभिज्ञानं कृत्वा छेदनावकाशस्य द्वयोरन्तरयोः शनैर्गृहीत्वा तीक्ष्णेन रौक्मराजतायसानां छेदनानामन्यतमेनार्धधारेण छेदयेत्| तामग्रे सूत्रेणोपनिबध्य कण्ठेऽस्य शिथिलमवसृजेत्| तस्य चेन्नाभिः पच्येत, तां लोध्रमधुकप्रियङ्गुसुरदारुहरिद्राकल्कसिद्धेन तैलेनाभ्यज्यात्, एषामेव तैलौषधानां चूर्णेनावचूर्णयेत्| इति नाडीकल्पनविधिरुक्तः सम्यक्||४४||
🔊 Audio coming soon
ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಮಭಿಜ್ಞಾನಂ ಕೃತ್ವೇತಿ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲೇ ಚಿಹ್ನಂ ಕೃತ್ವಾ| ಅರ್ಧಧಾರಃ ತಿರ್ಯಗ್ಧಾರಃ ಶಸ್ತ್ರವಿಶೇಷಃ| ತಾಮಿತಿ ಚ್ಛಿನ್ನಾವಶಿಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾಂ ನಾಡೀಮ್| ಕಣ್ಠೇಽವಸೃಜೇದಿತಿ ನಾಡ್ಯಗ್ರಬದ್ಧಂ ಸೂತ್ರಂ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಕಣ್ಠೇ ನಿಬಧ್ನೀಯಾತ್||೪೪||
Adhikarana ೨೭ (೪೫) · Śloka ೪೫
ಅಸಮ್ಯಕ್ಕಲ್ಪನೇ ಹಿ ನಾಡ್ಯಾ ಆಯಾಮವ್ಯಾಯಾಮೋತ್ತುಣ್ಡಿತಾ-ಪಿಣ್ಡಲಿಕಾ-ವಿನಾಮಿಕಾ-ವಿಜೃಮ್ಭಿಕಾಬಾಧೇಭ್ಯೋ ಭಯಮ್| ತತ್ರಾವಿದಾಹಿಭಿರ್ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನೈರಭ್ಯಙ್ಗೋತ್ಸಾದನಪರಿಷೇಕೈಃ ಸರ್ಪಿರ್ಭಿಶ್ಚೋಪಕ್ರಮೇತ ಗುರುಲಾಘವಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ||೪೫||
असम्यक्कल्पने हि नाड्या आयामव्यायामोत्तुण्डिता-पिण्डलिका-विनामिका-विजृम्भिकाबाधेभ्यो भयम्| तत्राविदाहिभिर्वातपित्तप्रशमनैरभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकैः सर्पिर्भिश्चोपक्रमेत गुरुलाघवमभिसमीक्ष्य||४५||
🔊 Audio coming soon
ನಾಡ್ಯಾ ಅವಿಧಿಕಲ್ಪನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಅಸಮ್ಯಗಿತ್ಯಾದಿ| ಆಯಾಮೋ ದೈರ್ಘ್ಯಂ, ವ್ಯಾಯಾಮೋ ವಿಸ್ತಾರಃ, ತಾಭ್ಯಾಮುತ್ತುಣ್ಡಿತಾ ಆಯಾಮವ್ಯಾಯಾಮೋತ್ತುಣ್ಡಿತಾ, ದೀರ್ಘಪೀನತ್ವಯುತೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಪಿಣ್ಡಲಿಕಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲಯುತಾ; ವಿನಾಮಿಕಾ ಅನ್ತೋಚ್ಛೂನಾ ಮಧ್ಯನಿಮ್ನಾ; ವಿಜೃಮ್ಭಿಕಾ ತು ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ವೃದ್ಧಿಮತೀ| ಗುರುಲಾಘವಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯೇತಿ ನಾಡೀಪಾಕಕಾರಕಪಿತ್ತೇ ತಥಾ ವಾತೇ ಚಾಯಾಮವ್ಯಾಯಾಮೋತ್ತುಣ್ಡಿತಾದಿವಿಕಾರಚತುಷ್ಟಯಕಾರಕೇ ಯೋ ದೋಷೋ ಗುರುಃ ಸ ಉಪಚರಿತವ್ಯಸ್ತ್ವರಯೇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೫||
Adhikarana ೨೮ (೪೬) · Śloka ೪೬
ಅತೋಽನನ್ತರಂ ಜಾತಕರ್ಮ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಮ್| ತದ್ಯಥಾ- ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ ಮನ್ತ್ರೋಪಮನ್ತ್ರಿತೇ ಯಥಾಮ್ನಾಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಾಶಿತುಂ ದದ್ಯಾತ್| ಸ್ತನಮತ ಊರ್ಧ್ವಮೇತೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ದಕ್ಷಿಣಂ ಪಾತುಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್| ಅಥಾತಃ ಶೀರ್ಷತಃ ಸ್ಥಾಪಯೇದುದಕುಮ್ಭಂ ಮನ್ತ್ರೋಪಮನ್ತ್ರಿತಮ್||೪೬||
अतोऽनन्तरं जातकर्म कुमारस्य कार्यम्| तद्यथा- मधुसर्पिषी मन्त्रोपमन्त्रिते यथाम्नायं प्रथमं प्राशितुं दद्यात्| स्तनमत ऊर्ध्वमेतेनैव विधिना दक्षिणं पातुं पुरस्तात् प्रयच्छेत्| अथातः शीर्षतः स्थापयेदुदकुम्भं मन्त्रोपमन्त्रितम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ಜಾತಮಾತ್ರಸ್ಯ ವೇದೋಕ್ತಂ ಕರ್ಮ ಜಾತಕರ್ಮ| ಯಥಾಮ್ನಾಯಮಿತಿ ಯಥಾಗಮಂ ಮನ್ತ್ರೋಪಮನ್ತ್ರಿತೇ| ಏತೇನೈವ ವಿಧಿನೇತಿ ಸ್ತನ(ನ್ಯ)ಮಪ್ಯಭಿಮನ್ತ್ರಿತಂ ಪಾಯಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೬||
Adhikarana ೨೯ (೪೭) · Śloka ೪೭
ಅಥಾಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್- ಆದಾನೀಖದಿರಕರ್ಕನ್ಧುಪೀಲುಪರೂಷಕಶಾಖಾಭಿರಸ್ಯಾ ಗೃಹಂ ಸಮನ್ತತಃ ಪರಿವಾರಯೇತ್| ಸರ್ವತಶ್ಚ ಸೂತಿಕಾಗಾರಸ್ಯ ಸರ್ಷಪಾತಸೀತಣ್ಡುಲಕಣಕಣಿಕಾಃ ಪ್ರಕಿರೇಯುಃ| ತಥಾ ತಣ್ಡುಲಬಲಿಹೋಮಃ ಸತತಮುಭಯಕಾಲಂ ಕ್ರಿಯೇತಾನಾಮಕರ್ಮಣಃ | ದ್ವಾರೇ ಚ ಮುಸಲಂ ದೇಹಲೀಮನು ತಿರಶ್ಚೀನಂ ನ್ಯಸೇತ್| ವಚಾಕುಷ್ಠಕ್ಷೌಮಕಹಿಙ್ಗುಸರ್ಷಪಾತಸೀಲಶುನಕಣಕಣಿಕಾನಾಂ ರಕ್ಷೋಘ್ನಸಮಾಖ್ಯಾತಾನಾಂ ಚೌಷಧೀನಾಂ ಪೋಟ್ಟಲಿಕಾಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಸೂತಿಕಾಗಾರಸ್ಯೋತ್ತರದೇಹಲ್ಯಾಮವಸೃಜೇತ್, ತಥಾ ಸೂತಿಕಾಯಾಃ ಕಣ್ಠೇ ಸಪುತ್ರಾಯಾಃ, ಸ್ಥಾಲ್ಯುದಕಕುಮ್ಭಪರ್ಯಙ್ಕೇಷ್ವಪಿ, ತಥೈವ ಚ ದ್ವಯೋರ್ದ್ವಾರಪಕ್ಷಯೋಃ| ಕಣಕಕಣ್ಟಕೇನ್ಧನವಾನಗ್ನಿಸ್ತಿನ್ದುಕಕಾಷ್ಠೇನ್ಧನಶ್ಚಾಗ್ನಿಃ ಸೂತಿಕಾಗಾರಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರತೋ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚೈನಾಂ ಯಥೋಕ್ತಗುಣಾಃ ಸುಹೃದಶ್ಚಾನುಶ್ಚಾನುಜಾಗೃಯುರ್ದಶಾಹಂ ದ್ವಾದಶಾಹಂ ವಾ| ಅನುಪರತಪ್ರದಾನಮಙ್ಗಲಾಶೀಃಸ್ತುತಿಗೀತವಾದಿತ್ರಮನ್ನಪಾನವಿಶದಮನುರಕ್ತಪ್ರಹೃಷ್ಟಜನಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ಚ ತದ್ವೇಶ್ಮ ಕಾರ್ಯಮ್| ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚಾಥರ್ವವೇದವಿತ್ ಸತತಮುಭಯಕಾಲಂ ಶಾನ್ತಿಂ ಜುಹುಯಾತ್ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಾರ್ಥಂ ಕುಮಾರಸ್ಯ ತಥಾ ಸೂತಿಕಾಯಾಃ| ಇತ್ಯೇತದ್ರಕ್ಷಾವಿಧಾನಮುಕ್ತಮ್||೪೭||
अथास्य रक्षां विदध्यात्- आदानीखदिरकर्कन्धुपीलुपरूषकशाखाभिरस्या गृहं समन्ततः परिवारयेत्| सर्वतश्च सूतिकागारस्य सर्षपातसीतण्डुलकणकणिकाः प्रकिरेयुः| तथा तण्डुलबलिहोमः सततमुभयकालं क्रियेतानामकर्मणः | द्वारे च मुसलं देहलीमनु तिरश्चीनं न्यसेत्| वचाकुष्ठक्षौमकहिङ्गुसर्षपातसीलशुनकणकणिकानां रक्षोघ्नसमाख्यातानां चौषधीनां पोट्टलिकां बद्ध्वा सूतिकागारस्योत्तरदेहल्यामवसृजेत्, तथा सूतिकायाः कण्ठे सपुत्रायाः, स्थाल्युदककुम्भपर्यङ्केष्वपि, तथैव च द्वयोर्द्वारपक्षयोः| कणककण्टकेन्धनवानग्निस्तिन्दुककाष्ठेन्धनश्चाग्निः सूतिकागारस्याभ्यन्तरतो नित्यं स्यात्| स्त्रियश्चैनां यथोक्तगुणाः सुहृदश्चानुश्चानुजागृयुर्दशाहं द्वादशाहं वा| अनुपरतप्रदानमङ्गलाशीःस्तुतिगीतवादित्रमन्नपानविशदमनुरक्तप्रहृष्टजनसम्पूर्णं च तद्वेश्म कार्यम्| ब्राह्मणश्चाथर्ववेदवित् सततमुभयकालं शान्तिं जुहुयात् स्वस्त्ययनार्थं कुमारस्य तथा सूतिकायाः| इत्येतद्रक्षाविधानमुक्तम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ಆದಾನೀ ಘೋಷಕಭೇದಃ| ತಣ್ಡುಲಬಲಿಹೋಮಃ ಕಿಯತ್ಕಾಲಂ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ- ಆನಾಮಕರ್ಮಣ ಇತಿ|- ದಶಾಹಂ ಯಾವದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ದಶಾಹೇ ತು ನಾಮಕರ್ಮ ಭವಿಷ್ಯತಿ| ಜತೂಕರ್ಣೇಽಪ್ಯುಕ್ತಂ- “ತಣ್ಡುಲಬಲಿಹೋಮೋ ದ್ವಿಕಾಲಮಾದಶಾಹಮ್” ಇತಿ| ರಕ್ಷೋಘ್ನಸಮಾಖ್ಯಾತಾನಾಮಿತ್ಯನೇನ ಗುಗ್ಗುಲ್ವಾದೀನ್ ಗ್ರಾಹಯತಿ| ಉತ್ತರದೇಹಲ್ಯಾಮಿತಿ ದ್ವಾರೋಪರಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ದೇಹಲೀಂ ದ್ವಾರಾಧಃಕಾಷ್ಠಮಾಹುಃ||೪೭||
Adhikarana ೩೦ (೪೮) · Śloka ೪೮
ಸೂತಿಕಾಂ ತು ಖಲು ಬುಭುಕ್ಷಿತಾಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸ್ನೇಹಂ ಪಾಯಯೇತ ಪರಮಯಾ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ವಸಾಂ ಮಜ್ಜಾನಂ ವಾ ಸಾತ್ಮ್ಯೀಭಾವಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಶೃಙ್ಗವೇರಚೂರ್ಣಸಹಿತಮ್| ಸ್ನೇಹಂ ಪೀತವತ್ಯಾಶ್ಚ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಾಭ್ಯಾಮಭ್ಯಜ್ಯ ವೇಷ್ಟಯೇದುದರಂ ಮಹತಾಽಚ್ಛೇನ ವಾಸಸಾ; ತಥಾ ತಸ್ಯಾ ನ ವಾಯುರುದರೇ ವಿಕೃತಿಮುತ್ಪಾದಯತ್ಯನವಕಾಶತ್ವಾತ್| ಜೀರ್ಣೇ ತು ಸ್ನೇಹೇ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿರೇವ ಸಿದ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ದ್ರವಾಂ ಮಾತ್ರಶಃ ಪಾಯಯೇತ್| ಉಭಯತಃಕಾಲಂ ಚೋಷ್ಣೋದಕೇನ ಚ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್ ಪ್ರಾಕ್ ಸ್ನೇಹಯವಾಗೂಪಾನಾಭ್ಯಾಮ್| ಏವಂ ಪಞ್ಚರಾತ್ರಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ವಾಽನುಪಾಲ್ಯ ಕ್ರಮೇಣಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಮೇತಾವತ್ ಸೂತಿಕಾಯಾಃ||೪೮||
सूतिकां तु खलु बुभुक्षितां विदित्वा स्नेहं पाययेत परमया शक्त्या सर्पिस्तैलं वसां मज्जानं वा सात्म्यीभावमभिसमीक्ष्य पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरचूर्णसहितम्| स्नेहं पीतवत्याश्च सर्पिस्तैलाभ्यामभ्यज्य वेष्टयेदुदरं महताऽच्छेन वाससा; तथा तस्या न वायुरुदरे विकृतिमुत्पादयत्यनवकाशत्वात्| जीर्णे तु स्नेहे पिप्पल्यादिभिरेव सिद्धां यवागूं सुस्निग्धां द्रवां मात्रशः पाययेत्| उभयतःकालं चोष्णोदकेन च परिषेचयेत् प्राक् स्नेहयवागूपानाभ्याम्| एवं पञ्चरात्रं सप्तरात्रं वाऽनुपाल्य क्रमेणाप्याययेत्| स्वस्थवृत्तमेतावत् सूतिकायाः||४८||
🔊 Audio coming soon
ಕುಮಾರಸ್ಯ ಜಾತಕರ್ಮಾಭಿಧಾಯ ಸೂತಿಕಾಯಾಃ ಕರ್ತವ್ಯಮಾಹ- ಸೂತಿಕಾಂ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಬುಭುಕ್ಷಿತಾಮಿತ್ಯನೇನ ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಬುಭುಕ್ಷಿತಾ ಭವತಿ ತದಾ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಪರಮಯಾ ಶಕ್ತ್ಯೇತಿ ಉತ್ತಮಯಾ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಲಕ್ಷಿತಾ ಸ್ನೇಹಂ ಪಿಬೇತ್; ‘ಯಾವತಾ ಸ್ನೇಹೇನ ಬಲವಿರೋಧೋ ನ ಭವತಿ ತಾವನ್ಮಾತ್ರಂ ಸ್ನೇಹಂ ಪಿಬೇತ್’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹರ್ತವ್ಯಮ್| ಸಾತ್ಮ್ಯೀಭಾವಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯೇತಿ ಸರ್ಪಿರಾದಿಷು ಯದ್ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ತತ್ ತಸ್ಯೈ ದೇಯಮ್| ಅಚ್ಛೇನೇತಿ ನಿರ್ಮಲೇನ| ಉಭಯತಃಕಾಲಮಿತಿ ಪದಮುಷ್ಣೋದಕೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇದಿತ್ಯನೇನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತದೇವ ಕಾಲದ್ವಯಮಾಹ- ಪ್ರಾಗಿತ್ಯಾದಿ| ಪೌರ್ವಾಹ್ಣಿಕಃ ಸ್ನೇಹಪಾನಪರಿಷೇಕಃ ಕಾರಯಿತವ್ಯಃ, ತಥಾ ಜೀರ್ಣೇ ಸ್ನೇಹೇ ಪರಿಷೇಚಿತಾಂ ಯವಾಗೂಃ ಪಾಯಯಿತವ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಯಂ ತು ವ್ಯವಹಾರೋ ನಾನೂಪದೇಶೇ ಪ್ರಬಲಕಫತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ, ಕಿನ್ತು ಜಾಙ್ಗಲದೇಶವ್ಯವಹಾರ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೪೮||
Adhikarana ೩೧ (೪೯) · Śloka ೪೯
ತಸ್ಯಾಸ್ತು ಖಲು ಯೋ ವ್ಯಾಧಿರುತ್ಪದ್ಯತೇ ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋ ಭವತ್ಯಸಾಧ್ಯೋ ವಾ, ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಿತಶಿಥಿಲಸರ್ವಧಾತುತ್ವಾತ್, ಪ್ರವಾಹಣವೇದನಾಕ್ಲೇದನರಕ್ತನಿಃಸ್ರುತಿವಿಶೇಷಶೂನ್ಯಶರೀರತ್ವಾಚ್ಚ; ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನೋಪಚರೇತ್; ಭೌತಿಕಜೀವನೀಯಬೃಂಹಣೀಯಮಧುರವಾತಹರಸಿದ್ಧೈರಭ್ಯಙ್ಗೋತ್ಸಾದನಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹನಾನ್ನಪಾನವಿಧಿಭಿರ್ವಿಶೇಷತಶ್ಚೋಪಚರೇತ್; ವಿಶೇಷತೋ ಹಿ ಶೂನ್ಯಶರೀರಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಭವನ್ತಿ||೪೯||
तस्यास्तु खलु यो व्याधिरुत्पद्यते स कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वा, गर्भवृद्धिक्षयितशिथिलसर्वधातुत्वात्, प्रवाहणवेदनाक्लेदनरक्तनिःस्रुतिविशेषशून्यशरीरत्वाच्च; तस्मात्तां यथोक्तेन विधिनोपचरेत्; भौतिकजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसिद्धैरभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकावगाहनान्नपानविधिभिर्विशेषतश्चोपचरेत्; विशेषतो हि शून्यशरीराः स्त्रियः प्रजाता भवन्ति||४९||
🔊 Audio coming soon
ಸೂತಿಕಾಯಾ ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರೇಣ ವ್ಯಾಧಿರ್ಭವನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯೋ ವಾ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ದರ್ಶಯನ್ ಯಥೋಕ್ತಕ್ರಮಸ್ಯಾವಧಾನೇನ ಕರ್ತವ್ಯತಾಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ತಸ್ಯಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಗರ್ಭವೃದ್ಧ್ಯಾ ಧಾತ್ವನ್ತರಾಪೋಷಣೇನ ಕ್ಷಯಿತಾಶ್ಚ ಶಿಥಿಲೀಕೃತಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಧಾತವೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಥಾ| ಗರ್ಭವ್ಯಪಗಮ ಏತಾವಚ್ಛರೀರಶೂನ್ಯತ್ವೇ ಹೇತುಃ ತಥಾ ಪ್ರವಾಹಣವೇದನಾಕ್ಲೇದರಕ್ತನಿಃಸ್ರುತಿಶ್ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ಹೇತುರಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರವಾಹಣೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥೋಕ್ತೇನೇತಿ ಸ್ನೇಹಪಾನಾದಿನಾ| ಏತೇನ ಯಥೋಕ್ತವಿಧಿಕರಣಮೇವ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಸ್ಯ ಸೂತಿಕಾವ್ಯಾಧೇರ್ನಿದಾನವರ್ಜನರೂಪಮುತ್ತಮಂ ಭೇಷಜಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಯತ್ತೂತ್ಪನ್ನೇ ವ್ಯಾಧೌ ವಿಹಿತಂ ಭೇಷಜಂ ತತ್ ಪ್ರಾಯೋ ನ ಸಿಧ್ಯತೀತಿ ಕೃತ್ವಾ ನೇಹೋಕ್ತಮ್| ಭೌತಿಕಂ ಭೂತಹರಮ್||೪೯||
Adhikarana ೩೨ (೫೦) · Śloka ೫೦
ದಶಮೇ ತ್ವಹನಿ ಸಪುತ್ರಾ ಸ್ತ್ರೀ ಸರ್ವಗನ್ಧೌಷಧೈರ್ಗೌರಸರ್ಷಪಲೋಧ್ರೈಶ್ಚ ಸ್ನಾತಾ ಲಘ್ವಹತಶುಚಿವಸ್ತ್ರಂ ಪರಿಧಾಯ ಪವಿತ್ರೇಷ್ಟಲಘುವಿಚಿತ್ರಭೂಷಣವತೀ ಚ ಸಂಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮಙ್ಗಲಾನ್ಯುಚಿತಾಮರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಚ ದೇವತಾಂ ಶಿಖಿನಃ ಶುಕ್ಲವಾಸಸೋಽವ್ಯಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಾಚಯಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಮಹತಾನಾಂ ಚ ವಾಸಸಾಂ ಸಞ್ಚಯೇ ಪ್ರಾಕ್ಶಿರಸಮುದಕ್ಶಿರಸಂ ವಾ ಸಂವೇಶ್ಯ ದೇವತಾಪೂರ್ವಂ ದ್ವಿಜಾತಿಭ್ಯಃ ಪ್ರಣಮತೀತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಪಿತಾ ದ್ವೇ ನಾಮನೀ ಕಾರಯೇನ್ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕಂ ನಾಮಾಭಿಪ್ರಾಯಿಕಂ ಚ| ತತ್ರಾಭಿಪ್ರಾಯಿಕಂ ಘೋಷವದಾದ್ಯನ್ತಸ್ಥಾನ್ತಮೂಷ್ಮಾನ್ತಂ ವಾಽವೃದ್ಧಂ ತ್ರಿಪುರುಷಾನೂಕಮನವಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ, ನಾಕ್ಷಾತ್ರಿಕಂ ತು ನಕ್ಷತ್ರದೇವತಾಸಮಾನಾಖ್ಯಂ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಂ ಚತುರಕ್ಷರಂ ವಾ||೫೦||
दशमे त्वहनि सपुत्रा स्त्री सर्वगन्धौषधैर्गौरसर्षपलोध्रैश्च स्नाता लघ्वहतशुचिवस्त्रं परिधाय पवित्रेष्टलघुविचित्रभूषणवती च संस्पृश्य मङ्गलान्युचितामर्चयित्वा च देवतां शिखिनः शुक्लवाससोऽव्यङ्गांश्च ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा कुमारमहतानां च वाससां सञ्चये प्राक्शिरसमुदक्शिरसं वा संवेश्य देवतापूर्वं द्विजातिभ्यः प्रणमतीत्युक्त्वा कुमारस्य पिता द्वे नामनी कारयेन्नाक्षत्रिकं नामाभिप्रायिकं च| तत्राभिप्रायिकं घोषवदाद्यन्तस्थान्तमूष्मान्तं वाऽवृद्धं त्रिपुरुषानूकमनवप्रतिष्ठितं, नाक्षात्रिकं तु नक्षत्रदेवतासमानाख्यं द्व्यक्षरं चतुरक्षरं वा||५०||
🔊 Audio coming soon
ಉಚಿತಾಮಿತಿ ಯಾ ಯಸ್ಯ ದೇವತಾ ಸದಾ ಪೂಜ್ಯತ್ವೇನೋಚಿತಾ ತಾಮರ್ಚಯಿತ್ವಾ| ಶಿಖಿನ ಇತಿ ಪಾವಕಾನ್; ಕಿಂವಾ ಶಿಖಾ ಚೂಡಾ ತದ್ವತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಮುಣ್ಡಾನ್| ನಕ್ಷತ್ರದೇವತಾಸಂಯುಕ್ತಮಿತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ನಕ್ಷತ್ರೇ ಕುಮಾರೋ ಜಾತಸ್ತಸ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಯಾ ದೇವತಾ ಜ್ಯೋತಿಃಶಾಸ್ತ್ರೇ, ತಸ್ಯಾ ನಾಮ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಂವಾ ‘ದ್ವೇ ನಾಮನೀ ಕಾರಯೇತ್ತನ್ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕಮಾಭಿಪ್ರಾಯಿಕಂ ಚ’ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠಃ| ತತ್ರಾಪಿ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮೇವ; ಆಭಿಪ್ರಾಯಿಕೇಷು ಘೋಷವದಿತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಘೋಷಾ ವರ್ಗಚತುರ್ಥಾ ‘ಘಝಢಧಭಾಃ’, ಅನ್ತಸ್ಥಾ ‘ಯರಲವಾಃ’, ‘ಶಷಸಹಾ’ ಊಷ್ಮಾಣಃ||೫೦||
Adhikarana ೩೩ (೫೧) · Śloka ೫೧
ವೃತ್ತೇ ಚ ನಾಮಕರ್ಮಣಿ ಕುಮಾರಂ ಪರೀಕ್ಷಿತುಮುಪಕ್ರಮೇತಾಯುಷಃ ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞಾನಹೇತೋಃ| ತತ್ರೇಮಾನ್ಯಾಯುಷ್ಮತಾಂ ಕುಮಾರಾಣಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತದ್ಯಥಾ- ಏಕೈಕಜಾ ಮೃದವೋಽಲ್ಪಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸುಬದ್ಧಮೂಲಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಕೇಶಾಃ ಪ್ರಶಸ್ಯನ್ತೇ, ಸ್ಥಿರಾ ಬಹಲಾ ತ್ವಕ್, ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಽತಿಸಮ್ಪನ್ನಮೀಷತ್ಪ್ರಮಾಣಾತಿವೃತ್ತಮನುರೂಪಮಾತಪತ್ರೋಪಮಂ ಶಿರಃ, ವ್ಯೂಢಂ ದೃಢಂ ಸಮಂ ಸುಶ್ಲಿಷ್ಟಶಙ್ಖಸನ್ಧ್ಯೂರ್ಧ್ವವ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಮುಪಚಿತಂ ವಲಿಭಮರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಕೃತಿ ಲಲಾಟಂ, ಬಹಲೌ ವಿಪುಲಸಮಪೀಠೌ ಸಮೌ ನೀಚೈರ್ವೃದ್ಧೌ ಪೃಷ್ಠತೋಽವನತೌ ಸುಶ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಣಪುತ್ರಕೌ ಮಹಾಚ್ಛಿದ್ರೌ ಕರ್ಣೌ, ಈಷತ್ಪ್ರಲಮ್ಬಿನ್ಯಾವಸಙ್ಗತೇ ಸಮೇ ಸಂಹತೇ ಮಹತ್ಯೌ ಭ್ರುವೌ, ಸಮೇ ಸಮಾಹಿತದರ್ಶನೇ ವ್ಯಕ್ತಭಾಗವಿಭಾಗೇ ಬಲವತೀ ತೇಜಸೋಪಪನ್ನೇ ಸ್ವಙ್ಗಾಪಾಙ್ಗೇ ಚಕ್ಷುಷೀ, ಋಜ್ವೀ ಮಹೋಚ್ಛ್ವಾಸಾ ವಂಶಸಮ್ಪನ್ನೇಷದವನತಾಗ್ರಾ ನಾಸಿಕಾ, ಮಹದೃಜುಸುನಿವಿಷ್ಟದನ್ತಮಾಸ್ಯಮ್, ಆಯಾಮವಿಸ್ತಾರೋಪಪನ್ನಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ತನ್ವೀ ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣಯುಕ್ತಾ ಜಿಹ್ವಾ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಯುಕ್ತೋಪಚಯಮೂಷ್ಮೋಪಪನ್ನಂ ರಕ್ತಂ ತಾಲು, ಮಹಾನದೀನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽನುನಾದೀ ಗಮ್ಭೀರಸಮುತ್ಥೋ ಧೀರಃ ಸ್ವರಃ, ನಾತಿಸ್ಥೂಲೌ ನಾತಿಕೃಶೌ ವಿಸ್ತಾರೋಪಪನ್ನಾವಾಸ್ಯಪ್ರಚ್ಛಾದನೌ ರಕ್ತಾವೋಷ್ಠೌ, ಮಹತ್ಯೌ ಹನೂ, ವೃತ್ತಾ ನಾತಿಮಹತೀ ಗ್ರೀವಾ, ವ್ಯೂಢಮುಪಚಿತಮುರಃ, ಗೂಢಂ ಜತ್ರು ಪೃಷ್ಠವಂಶಶ್ಚ, ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಾನ್ತರೌ ಸ್ತನೌ, ಅಸಮ್ಪಾತಿನೀ ಸ್ಥಿರೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ, ವೃತ್ತಪರಿಪೂರ್ಣಾಯತೌ ಬಾಹೂ ಸಕ್ಥಿನೀ ಅಙ್ಗುಲಯಶ್ಚ, ಮಹದುಪಚಿತಂ ಪಾಣಿಪಾದಂ, ಸ್ಥಿರಾ ವೃತ್ತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಸ್ತಾಮ್ರಾಸ್ತುಙ್ಗಾಃ ಕೂರ್ಮಾಕಾರಾಃ ಕರಜಾಃ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತಾ ಸೋತ್ಸಙ್ಗಾ ಚ ನಾಭಿಃ, ಉರಸ್ತ್ರಿಭಾಗಹೀನಾ ಸಮಾ ಸಮುಪಚಿತಮಾಂಸಾ ಕಟೀ, ವೃತ್ತೌ ಸ್ಥಿರೋಪಚಿತಮಾಂಸೌ ನಾತ್ಯುನ್ನತೌ ನಾತ್ಯವನತೌ ಸ್ಫಿಚೌ, ಅನುಪೂರ್ವಂ ವೃತ್ತಾವುಪಚಯಯುಕ್ತಾವೂರೂ, ನಾತ್ಯುಪಚಿತೇ ನಾತ್ಯಪಚಿತೇ ಏಣೀಪದೇ ಪ್ರಗೂಢಸಿರಾಸ್ಥಿಸನ್ಧೀ ಜಙ್ಘೇ, ನಾತ್ಯುಪಚಿತೌ ನಾತ್ಯಪಚಿತೌ ಗುಲ್ಫೌ, ಪೂರ್ವೋಪದಿಷ್ಟಗುಣೌ ಪಾದೌ ಕೂರ್ಮಾಕಾರೌ, ಪ್ರಕೃತಿಯುಕ್ತಾನಿ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಗುಹ್ಯಾನಿ ತಥಾ ಸ್ವಪ್ರಜಾಗರಣಾಯಾಸಸ್ಮಿತರುದಿತಸ್ತನಗ್ರಹಣಾನಿ, ಯಚ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿದನ್ಯದಪ್ಯನುಕ್ತಮಸ್ತಿ ತದಪಿ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಕೃತಿಸಮ್ಪನ್ನಮಿಷ್ಟಂ, ವಿಪರೀತಂ ಪುನರನಿಷ್ಟಮ್| ಇತಿ ದೀರ್ಘಾಯುರ್ಲಕ್ಷಣಾನಿ||೫೧||
वृत्ते च नामकर्मणि कुमारं परीक्षितुमुपक्रमेतायुषः प्रमाणज्ञानहेतोः| तत्रेमान्यायुष्मतां कुमाराणां लक्षणानि भवन्ति| तद्यथा- एकैकजा मृदवोऽल्पाः स्निग्धाः सुबद्धमूलाः कृष्णाः केशाः प्रशस्यन्ते, स्थिरा बहला त्वक्, प्रकृत्याऽतिसम्पन्नमीषत्प्रमाणातिवृत्तमनुरूपमातपत्रोपमं शिरः, व्यूढं दृढं समं सुश्लिष्टशङ्खसन्ध्यूर्ध्वव्यञ्जनसम्पन्नमुपचितं वलिभमर्धचन्द्राकृति ललाटं, बहलौ विपुलसमपीठौ समौ नीचैर्वृद्धौ पृष्ठतोऽवनतौ सुश्लिष्टकर्णपुत्रकौ महाच्छिद्रौ कर्णौ, ईषत्प्रलम्बिन्यावसङ्गते समे संहते महत्यौ भ्रुवौ, समे समाहितदर्शने व्यक्तभागविभागे बलवती तेजसोपपन्ने स्वङ्गापाङ्गे चक्षुषी, ऋज्वी महोच्छ्वासा वंशसम्पन्नेषदवनताग्रा नासिका, महदृजुसुनिविष्टदन्तमास्यम्, आयामविस्तारोपपन्ना श्लक्ष्णा तन्वी प्रकृतिवर्णयुक्ता जिह्वा, श्लक्ष्णं युक्तोपचयमूष्मोपपन्नं रक्तं तालु, महानदीनः स्निग्धोऽनुनादी गम्भीरसमुत्थो धीरः स्वरः, नातिस्थूलौ नातिकृशौ विस्तारोपपन्नावास्यप्रच्छादनौ रक्तावोष्ठौ, महत्यौ हनू, वृत्ता नातिमहती ग्रीवा, व्यूढमुपचितमुरः, गूढं जत्रु पृष्ठवंशश्च, विप्रकृष्टान्तरौ स्तनौ, असम्पातिनी स्थिरे पार्श्वे, वृत्तपरिपूर्णायतौ बाहू सक्थिनी अङ्गुलयश्च, महदुपचितं पाणिपादं, स्थिरा वृत्ताः स्निग्धास्ताम्रास्तुङ्गाः कूर्माकाराः करजाः, प्रदक्षिणावर्ता सोत्सङ्गा च नाभिः, उरस्त्रिभागहीना समा समुपचितमांसा कटी, वृत्तौ स्थिरोपचितमांसौ नात्युन्नतौ नात्यवनतौ स्फिचौ, अनुपूर्वं वृत्तावुपचययुक्तावूरू, नात्युपचिते नात्यपचिते एणीपदे प्रगूढसिरास्थिसन्धी जङ्घे, नात्युपचितौ नात्यपचितौ गुल्फौ, पूर्वोपदिष्टगुणौ पादौ कूर्माकारौ, प्रकृतियुक्तानि वातमूत्रपुरीषगुह्यानि तथा स्वप्रजागरणायासस्मितरुदितस्तनग्रहणानि, यच्च किञ्चिदन्यदप्यनुक्तमस्ति तदपि सर्वं प्रकृतिसम्पन्नमिष्टं, विपरीतं पुनरनिष्टम्| इति दीर्घायुर्लक्षणानि||५१||
🔊 Audio coming soon
ನಾಮಕರ್ಮಣೀತಿ ನಾಮಕರಣಸಮಯಕ್ರಿಯಮಾಣಹೋಮಾದಿಕರ್ಮಣಿ, ನಾಮೈವ ವಾ ಕರ್ಮ ನಾಮಕರ್ಮ| ಸ್ಥಿರೇತಿ ಅಶ್ಲಥಾ| ಈಷತ್ಪ್ರಮಾಣಾತಿವೃತ್ತಂ ಶಿರ ಇತಿ ಉತ್ಸರ್ಗಾಪವಾದನ್ಯಾಯೇನ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ತೇನ ಯದುಕ್ತಂ ಪೂರ್ವಂ- “ಷಡಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಂ ಶಿರಃ” ಏತಚ್ಚಾಭಿಧಾಯೋಕ್ತಂ- “ತತ್ರಾಯುರ್ಬಲಂ” ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವತ್ “ಪ್ರಮಾಣವತಿ ಶರೀರೇ; ವಿಪರ್ಯಯಸ್ತು ಹೀನೇಽಧಿಕೇ ವಾ” (ವಿ.ಅ.೮) ಇತಿ; ತತ್ರ ಶಿರಸಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪ್ರಮಾಣಾಧಿಕತಾ ಏತದ್ವಚನಾದಪವಾದಭೂತಾಽಪ್ಯತೀವ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಏವಂ ‘ಮಹದುಪಚಿತಂ ಪಾಣಿಪಾದಮ್’ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಅನುರೂಪಮಿತ್ಯನೇನ ಶರೀರಾನುರೂಪತಾಂ ಶಿರಸೋ ದರ್ಶಯನ್ನುಕ್ತಲಕ್ಷಣಾದನತಿವೃದ್ಧಿಂ ಶಿರಸೋ ದರ್ಶಯತಿ; ಅತಿವೃದ್ಧಂ ಹಿ ಶರೀರಾನನುರೂಪಂ ಭವತಿ, ತಚ್ಚಾಪ್ರಶಸ್ತಮೇವ| ಊರ್ಧ್ವವ್ಯಞ್ಜನಮಿತಿ ಊರ್ಧ್ವರೇಖಾತ್ರಯರೂಪಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಂ; ಜತೂಕರ್ಣೇ ಹಿ ತ್ರಿರೇಖಂ ಲಲಾಟಮುಕ್ತಮ್| ನೀಚೈರ್ವೃದ್ಧಾವಿತಿ ಅನುದ್ಗತೌ ಸನ್ತಾವನುಕ್ರಮವವೃದ್ಧೌ| ಅಸಙ್ಗತೇ ದೂರಾನ್ತರೇ| ವ್ಯಕ್ತಭಾಗವಿಭಾಗೇ ಇತಿ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಕೃಷ್ಣಶುಕ್ಲಾದಿವಿಭಾಗೇ| ಶೋಭನಾನಿ ವರ್ತ್ಮಾದೀನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅಪಾಙ್ಗೇ ಚ ಯಯೋಸ್ತೇ ಸ್ವಙ್ಗಾಪಾಙ್ಗೇ| ಅತ್ರ ಅಙ್ಗಗ್ರಹಣೇನೈವ ಅಪಾಙ್ಗಸ್ಯ ಲಬ್ಧಸ್ಯಾಪಿ ಪುನಃ ಕರಣಂ ವಿಶೇಷೇಣಾಪಾಙ್ಗಶೋಭೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್ | ಆಸ್ಯಪ್ರಚ್ಛಾದನೌ ಆಸ್ಯಂ ಪ್ರಚ್ಛಾದಯಿತುಂ ಕ್ಷಮೌ ಮುಖಾವರಕೌ| ಪೃಷ್ಠವಂಶಶ್ಚ ಗೂಢ ಇತಿ ಯೋಜನೀಯಮ್| ಅಸಮ್ಪಾತಿನೀ ಸುನಿರ್ಗತೇ, ಕಿಂವಾ ಅಲಕ್ಷ್ಯೇ| ಪ್ರಕೃತಿಯುಕ್ತೇತಿ ದೇಹಾನುರೂಪಾ| ಏಣೀಪದೇ ಇತಿ ಏಣೀಜಙ್ಘಾಸದೃಶೇ| ಪ್ರಕೃತಿಯುಕ್ತಾನೀತಿ ನಾತಿಬಹೂನಿ ನಾತ್ಯಲ್ಪಾನಿ ಚ||೫೧||
Adhikarana ೩೪ (೫೨) · Śloka ೫೨
ಅತೋ ಧಾತ್ರೀಪರೀಕ್ಷಾಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ಅಥ ಬ್ರೂಯಾತ್- ಧಾತ್ರೀಮಾನಯ ಸಮಾನವರ್ಣಾಂ ಯೌವನಸ್ಥಾಂ ನಿಭೃತಾಮನಾತುರಾಮವ್ಯಙ್ಗಾಮವ್ಯಸನಾಮವಿರೂಪಾಮಜುಗುಪ್ಸಿತಾಂ ದೇಶಜಾತೀಯಾಮಕ್ಷುದ್ರಾಮಕ್ಷುದ್ರಕರ್ಮಿಣೀಂ ಕುಲೇ ಜಾತಾಂ ವತ್ಸಲಾಮರೋಗಾಂ ಜೀವದ್ವತ್ಸಾಂ ಪುಂವತ್ಸಾಂ ದೋಗ್ಧ್ರೀಮಪ್ರಮತ್ತಾಮನುಚ್ಚಾರಶಾಯಿನೀಮನನ್ತ್ಯಾವಸಾಯಿನೀಂ ಕುಶಲೋಪಚಾರಾಂ ಶುಚಿಮಶುಚಿದ್ವೇಷಿಣೀಂ ಸ್ತನಸ್ತನ್ಯಸಮ್ಪದುಪೇತಾಮಿತಿ||೫೨||
अतो धात्रीपरीक्षामुपदेक्ष्यामः| अथ ब्रूयात्- धात्रीमानय समानवर्णां यौवनस्थां निभृतामनातुरामव्यङ्गामव्यसनामविरूपामजुगुप्सितां देशजातीयामक्षुद्रामक्षुद्रकर्मिणीं कुले जातां वत्सलामरोगां जीवद्वत्सां पुंवत्सां दोग्ध्रीमप्रमत्तामनुच्चारशायिनीमनन्त्यावसायिनीं कुशलोपचारां शुचिमशुचिद्वेषिणीं स्तनस्तन्यसम्पदुपेतामिति||५२||
🔊 Audio coming soon
ಸಮಾನವರ್ಣಾಮಿತಿ ತುಲ್ಯಜಾತೀಯಾಮ್| ಯೌವನಸ್ಥಾಮಿತ್ಯನೇನ ಬಾಲಾವೃದ್ಧಯೋರಸಮ್ಪೂರ್ಣಕ್ಷೀಣಧಾತುತ್ವೇನ ತಯೋರ್ನಿರಾಸಂ ಕರೋತಿ| ನಿಭೃತಾಮಿತಿ ವಿನೀತಾಮ್ | ಅವಿರೂಪಾಮಿತಿ ಅವಿಕೃತಾವಯವಾಮ್| ಅವ್ಯಙ್ಗಾಮಿತಿ ಅಹೀನಾಙ್ಗೀಮ್| ದೇಶಜಾತೀಯಾಂ ಸಮಾನದೇಶಜಾಮ್| ಅನನ್ತ್ಯಾವಸಾಯಿನೀಮಿತಿ ಶೂದ್ರಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ, ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಹಿ ಸವರ್ಣತ್ವೇನ ಚಾಣ್ಡಾಲಾದಿಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಸಕ್ತಾ, ಸಾ ಚ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಾಂ ತ್ವಸವರ್ಣತ್ವೇನೈವ ಸಾ ನಿರಸ್ತಾ; ಕಿಂವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಾಮಪಿ ಪತಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾದ್ಯಾ ಅನನ್ತ್ಯಾವಸಾಯಿನೀಮಿತಿಶಬ್ದೇನ ಕ್ಷಿಪ್ಯತೇ||೫೨||
Adhikarana ೩೫ (೫೩) · Śloka ೫೩
ತತ್ರೇಯಂ ಸ್ತನಸಮ್ಪತ್- ನಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವೌ ನಾತಿಲಮ್ಬಾವನತಿಕೃಶಾವನತಿಪೀನೌ ಯುಕ್ತಪಿಪ್ಪಲಕೌ ಸುಖಪ್ರಪಾನೌ ಚೇತಿ (ಸ್ತನಸಮ್ಪತ್)||೫೩||
तत्रेयं स्तनसम्पत्- नात्यूर्ध्वौ नातिलम्बावनतिकृशावनतिपीनौ युक्तपिप्पलकौ सुखप्रपानौ चेति (स्तनसम्पत्)||५३||
🔊 Audio coming soon
ಯುಕ್ತಪಿಪ್ಪಲಕಾವಿತಿ ಉಚ್ಚೈಃಸ್ತನವೃನ್ತೌ||೫೩||
Adhikarana ೩೬ (೫೪-೫೫) · Śloka ೫೫
ಸ್ತನ್ಯಸಮ್ಪತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಮ್, ಉದಪಾತ್ರೇ ಚ ದುಹ್ಯಮಾನಮುದಕಂ ವ್ಯೇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತತ್ವಾತ್; ತತ್ ಪುಷ್ಟಿಕರಮಾರೋಗ್ಯಕರಂ ಚೇತಿ (ಸ್ತನ್ಯಸಮ್ಪತ್)||೫೪|| ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ವ್ಯಾಪನ್ನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾಃ- ಶ್ಯಾವಾರುಣವರ್ಣಂ ಕಷಾಯಾನುರಸಂ ವಿಶದಮನಾಲಕ್ಷ್ಯಗನ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಂ ದ್ರವಂ ಫೇನಿಲಂ ಲಘ್ವತೃಪ್ತಿಕರಂ ಕರ್ಶನಂ ವಾತವಿಕಾರಾಣಾಂ ಕರ್ತೃ ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀರಮಭಿಜ್ಞೇಯಂ ; ಕೃಷ್ಣನೀಲಪೀತತಾಮ್ರಾವಭಾಸಂ ತಿಕ್ತಾಮ್ಲಕಟುಕಾನುರಸಂ ಕುಣಪರುಧಿರಗನ್ಧಿ ಭೃಶೋಷ್ಣಂ ಪಿತ್ತವಿಕಾರಾಣಾಂ ಕರ್ತೃ ಚ ಪಿತ್ತೋಪಸೃಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀರಮಭಿಜ್ಞೇಯಮ್, ಅತ್ಯರ್ಥಶುಕ್ಲಮತಿಮಾಧುರ್ಯೋಪಪನ್ನಂ ಲವಣಾನುರಸಂ ಘೃತತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಗನ್ಧಿ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ತನ್ತುಮದುಕಪಾತ್ರೇಽವಸೀದಛ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರಾಣಾಂ ಕರ್ತೃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಸೃಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀರಮಭಿಜ್ಞೇಯಮ್||೫೫||
स्तन्यसम्पत्तु प्रकृतिवर्णगन्धरसस्पर्शम्, उदपात्रे च दुह्यमानमुदकं व्येति प्रकृतिभूतत्वात्; तत् पुष्टिकरमारोग्यकरं चेति (स्तन्यसम्पत्)||५४|| अतोऽन्यथा व्यापन्नं ज्ञेयम्| तस्य विशेषाः- श्यावारुणवर्णं कषायानुरसं विशदमनालक्ष्यगन्धं रूक्षं द्रवं फेनिलं लघ्वतृप्तिकरं कर्शनं वातविकाराणां कर्तृ वातोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयं ; कृष्णनीलपीतताम्रावभासं तिक्ताम्लकटुकानुरसं कुणपरुधिरगन्धि भृशोष्णं पित्तविकाराणां कर्तृ च पित्तोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयम्, अत्यर्थशुक्लमतिमाधुर्योपपन्नं लवणानुरसं घृततैलवसामज्जगन्धि पिच्छिलं तन्तुमदुकपात्रेऽवसीदछ्लेष्मविकाराणां कर्तृ श्लेष्मोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयम्||५५||
🔊 Audio coming soon
ಉದಕಂ ವ್ಯೇತೀತಿ ಉದಕಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಏತಿ ವ್ಯಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಜತೂಕರ್ಣೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್- “ಉದಕೇ ವಿಸರ್ಪತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮ್” ಇತಿ| ವಾತಾದಿದುಷ್ಟಕ್ಷೀರಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ- ಶ್ಯಾವೇತ್ಯಾದಿ| ಲವಣಾನುರಸಮಿತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟೇ ಕ್ಷೀರೇ ದೋಷದೂಷ್ಯಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛನಪ್ರಭಾವಾಜ್ಜ್ಞೇಯಂ, ಯೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟೇ ಲವಣರಸತಾ ಭವತಿ; ಏತತ್ಪೃಥಗ್ಲಕ್ಷಣಯೋಗಾಚ್ಚ ದ್ವನ್ದ್ವಸನ್ನಿಪಾತದುಷ್ಟಿರಪ್ಯುನ್ನೇಯಾ||೫೪-೫೫||
Adhikarana ೩೭ (೫೬) · Śloka ೫೬
ತೇಷಾಂ ತು ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಕ್ಷೀರದೋಷಾಣಾಂ ಪ್ರತಿವಿಶೇಷಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ಯಥಾದೋಷಂ ಚ ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಾನಿ ವಿಭಜ್ಯ ಕೃತಾನಿ ಪ್ರಶಮನಾಯ ಭವನ್ತಿ| ಪಾನಾಶನವಿಧಿಸ್ತು ದುಷ್ಟಕ್ಷೀರಾಯಾ ಯವಗೋಧೂಮಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮುದ್ಗಹರೇಣುಕಕುಲತ್ಥಸುರಾಸೌವೀರಕಮೈರೇಯಮೇದಕಲಶುನಕರಞ್ಜಪ್ರಾಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ಕ್ಷೀರದೋಷವಿಶೇಷಾಂಶ್ಚಾವೇಕ್ಷ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತತ್ತದ್ವಿಧಾನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ಪಾಠಾಮಹೌಷಧಸುರದಾರುಮುಸ್ತಮೂರ್ವಾಗುಡೂಚೀವತ್ಸಕಫಲಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಕಟುಕರೋಹಿಣೀಸಾರಿವಾಕಷಾಯಾಣಾಂ ಚ ಪಾನಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ, ತಥಾಽನ್ಯೇಷಾಂ ತಿಕ್ತಕಷಾಯಕಟುಕಮಧುರಾಣಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಯೋಗಃ ಕ್ಷೀರವಿಕಾರವಿಶೇಷಾನಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಮಾತ್ರಾಂ ಕಾಲಂ ಚ| ಇತಿ ಕ್ಷೀರವಿಶೋಧನಾನಿ||೫೬||
तेषां तु त्रयाणामपि क्षीरदोषाणां प्रतिविशेषमभिसमीक्ष्य यथास्वं यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानुवासनानि विभज्य कृतानि प्रशमनाय भवन्ति| पानाशनविधिस्तु दुष्टक्षीराया यवगोधूमशालिषष्टिकमुद्गहरेणुककुलत्थसुरासौवीरकमैरेयमेदकलशुनकरञ्जप्रायः स्यात्| क्षीरदोषविशेषांश्चावेक्ष्यावेक्ष्य तत्तद्विधानं कार्यं स्यात्| पाठामहौषधसुरदारुमुस्तमूर्वागुडूचीवत्सकफलकिराततिक्तककटुकरोहिणीसारिवाकषायाणां च पानं प्रशस्यते, तथाऽन्येषां तिक्तकषायकटुकमधुराणां द्रव्याणां प्रयोगः क्षीरविकारविशेषानभिसमीक्ष्य मात्रां कालं च| इति क्षीरविशोधनानि||५६||
🔊 Audio coming soon
ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿವಿಶೇಷಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯೇತಿ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿ ವಾತಾದೀನಾಂ ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಯಿತ್ವೋದೀರ್ಣತ್ವಾದಿಶೋಧನಾನುಗುಣಂ ವಿಶೇಷಮಭಿವೀಕ್ಷ್ಯ| ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯನೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ವಮನಂ, ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಚನಂ, ವಾಯಾವಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೇ, ಇತ್ಯಾತ್ಮೀಯಮಾತ್ಮೀಯಂ ಸಂಶೋಧನಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯಥಾದೋಷಮಿತ್ಯನೇನ ಪ್ರವೃದ್ಧೇ ದೋಷೇಽತಿಮಾತ್ರಂ ಸಂಶೋಧನಂ, ಸ್ತೋಕೇ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಂ ದರ್ಶಯತಿ| ವಿಭಜ್ಯೇತಿ ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯನೇನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ‘ಪ್ರಕೃತಿವಿಶೇಷಮ್’ ಇತಿ ಯದಾ ಪಾಠಸ್ತದಾ ಪ್ರಕೃತಿವಿಶೇಷಮಪಿ ಧಾತ್ರ್ಯಾ ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ವಮನಾದೀನಾಂ ಬಹುತ್ವಾಲ್ಪತ್ವವಿಶೇಷಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ತದ್ವಿಧಾನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತತ್ತದ್ವೃದ್ಧದೋಷಪ್ರತಿಕೂಲಮಾಹಾರವಿಧಾನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ಕಷಾಯಾಣಾಮಿತಿ ಬಹುವಚನಾದ್ ವ್ಯಸ್ತಸಮಸ್ತಾನಾಂ ಪಾಠಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ||೫೬||
Adhikarana ೩೮ (೫೭) · Śloka ೫೭
ಕ್ಷೀರಜನನಾನಿ ತು ಮದ್ಯಾನಿ ಸೀಧುವರ್ಜ್ಯಾನಿ, ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಾನಿ ಚ ಶಾಕಧಾನ್ಯಮಾಂಸಾನಿ, ದ್ರವಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಭೂಯಿಷ್ಠಾಶ್ಚಾಹಾರಾಃ, ಕ್ಷೀರಿಣ್ಯಶ್ಚೌಷಧಯಃ, ಕ್ಷೀರಪಾನಮನಾಯಾಸಶ್ಚ, ವೀರಣಷಷ್ಟಿಕಶಾಲೀಕ್ಷುವಾಲಿಕಾದರ್ಭಕುಶಕಾಶಗುನ್ದ್ರೇತ್ಕಟಮೂಲಕಷಾಯಾಣಾಂ ಚ ಪಾನಮಿತಿ (ಕ್ಷೀರಜನನಾನಿ)||೫೭||
क्षीरजननानि तु मद्यानि सीधुवर्ज्यानि, ग्राम्यानूपौदकानि च शाकधान्यमांसानि, द्रवमधुराम्ललवणभूयिष्ठाश्चाहाराः, क्षीरिण्यश्चौषधयः, क्षीरपानमनायासश्च, वीरणषष्टिकशालीक्षुवालिकादर्भकुशकाशगुन्द्रेत्कटमूलकषायाणां च पानमिति (क्षीरजननानि)||५७||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷೀರಿಣ್ಯಶ್ಚ ದುಗ್ಧಿಕಾಕಲಮ್ಬಿಕಾದಯೋ ದೃಶ್ಯಮಾನಕ್ಷೀರಾಃ||೫೭||
Adhikarana ೩೯ (೫೮) · Śloka ೫೮
ಧಾತ್ರೀ ತು ಯದಾ ಸ್ವಾದುಬಹುಲಶುದ್ಧದುಗ್ಧಾ ಸ್ಯಾತ್ತದಾಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಾ ಶುಕ್ಲವಸ್ತ್ರಂ ಪರಿಧಾಯೈನ್ದ್ರೀಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಂ ಶತವೀರ್ಯಾಂ ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯಾಮಮೋಘಾಮವ್ಯಥಾಂ ಶಿವಾಮರಿಷ್ಟಾಂ ವಾಟ್ಯಪುಷ್ಪೀಂ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಕಾನ್ತಾಂ ವಾ ಬಿಭ್ರತ್ಯೋಷಧಿಂ ಕುಮಾರಂ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಂ ಪ್ರಥಮಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸ್ತನಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಇತಿ ಧಾತ್ರೀಕರ್ಮ||೫೮||
धात्री तु यदा स्वादुबहुलशुद्धदुग्धा स्यात्तदास्नातानुलिप्ता शुक्लवस्त्रं परिधायैन्द्रीं ब्राह्मीं शतवीर्यां सहस्रवीर्याममोघामव्यथां शिवामरिष्टां वाट्यपुष्पीं विष्वक्सेनकान्तां वा बिभ्रत्योषधिं कुमारं प्राङ्मुखं प्रथमं दक्षिणं स्तनं पाययेत्| इति धात्रीकर्म||५८||
🔊 Audio coming soon
ಅಮೋಘಾದಯೋಽನನ್ತರಂ ವ್ಯಾಕೃತಾ ಏವ| ಅವ್ಯಥಾ ಗುಡೂಚೀ||೫೮||
Adhikarana ೪೦ (೫೯-೬೦) · Śloka ೬೦
ಅತೋಽನನ್ತರಂ ಕುಮಾರಾಗಾರವಿಧಿಮನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ವಾಸ್ತುವಿದ್ಯಾಕುಶಲಃ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ರಮ್ಯಮತಮಸ್ಕಂ ನಿವಾತಂ ಪ್ರವಾತೈಕದೇಶಂ ದೃಢಮಪಗತಶ್ವಾಪದಪಶುದಂಷ್ಟ್ರಿಮೂಷಿಕಪತಙ್ಗಂ ಸುವಿಭಕ್ತಸಲಿಲೋಲೂಖಲಮೂತ್ರವರ್ಚಃಸ್ಥಾನಸ್ನಾನಭೂಮಿಮಹಾನಸಮೃತುಸುಖಂ ಯಥರ್ತುಶಯನಾಸನಾಸ್ತರಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕುರ್ಯಾತ್; ತಥಾ ಸುವಿಹಿತರಕ್ಷಾವಿಧಾನಬಲಿಮಙ್ಗಲಹೋಮಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಶುಚಿವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾನುರಕ್ತಜನಸಮ್ಪೂರ್ಣಮ್| ಇತಿ ಕುಮಾರಾಗಾರವಿಧಿಃ||೫೯|| ಶಯನಾಸನಾಸ್ತರಣಪ್ರಾವರಣಾನಿ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಮೃದುಲಘುಶುಚಿಸುಗನ್ಧೀನಿ ಸ್ಯುಃ; ಸ್ವೇದಮಲಜನ್ತುಮನ್ತಿ ಮೂತ್ರಪುರೀಷೋಪಸೃಷ್ಟಾನಿ ಚ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ ಸ್ಯುಃ; ಅಸತಿ ಸಮ್ಭವೇಽನ್ಯೇಷಾಂ ತಾನ್ಯೇವ ಚ ಸುಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತೋಪಧಾನಾನಿ ಸುಧೂಪಿತಾನಿ ಶುದ್ಧಶುಷ್ಕಾಣ್ಯುಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛೇಯುಃ||೬೦||
अतोऽनन्तरं कुमारागारविधिमनुव्याख्यास्यामः- वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं रम्यमतमस्कं निवातं प्रवातैकदेशं दृढमपगतश्वापदपशुदंष्ट्रिमूषिकपतङ्गं सुविभक्तसलिलोलूखलमूत्रवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसमृतुसुखं यथर्तुशयनासनास्तरणसम्पन्नं कुर्यात्; तथा सुविहितरक्षाविधानबलिमङ्गलहोमप्रायश्चित्तं शुचिवृद्धवैद्यानुरक्तजनसम्पूर्णम्| इति कुमारागारविधिः||५९|| शयनासनास्तरणप्रावरणानि कुमारस्य मृदुलघुशुचिसुगन्धीनि स्युः; स्वेदमलजन्तुमन्ति मूत्रपुरीषोपसृष्टानि च वर्ज्यानि स्युः; असति सम्भवेऽन्येषां तान्येव च सुप्रक्षालितोपधानानि सुधूपितानि शुद्धशुष्काण्युपयोगं गच्छेयुः||६०||
🔊 Audio coming soon
ಸುಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತೋಪಧಾನಾನೀತಿ ಸುಧೌತೋತ್ತರಪ್ರಚ್ಛಾದನಾನಿ| ಶುದ್ಧಶುಷ್ಕಾಣೀತಿ ಧೌತಾನ್ಯಪಿ ಯದಾ ಮಲಾದಿರಾಗೇಣಾಪಿ ರಹಿತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಶುಷ್ಕಾಣಿ ಚ ತದೈವೋಪಯೋಜ್ಯಾನಿ; ಸುಧೌತಂ ಹ್ಯಾರ್ದ್ರಮಪಿ ಸ್ಯಾತ್, ತಥಾ ಗಾಢರಾಗ(ಗಿ)ಮಲಾದಿಭಾವಿತಂ ಧೌತಮಪ್ಯಶುದ್ಧಂ ಸ್ಯಾತ್, ತಸ್ಮಾದುಕ್ತಂ- ಶುದ್ಧಶುಷ್ಕಾಣೀತಿ||೫೯-೬೦||
Adhikarana ೪೧ (೬೧) · Śloka ೬೧
ಧೂಪನಾನಿ ಪುನರ್ವಾಸಸಾಂ ಶಯನಾಸ್ತರಣಪ್ರಾವರಣಾನಾಂ ಚ ಯವಸರ್ಷಪಾತಸೀಹಿಙ್ಗುಗುಗ್ಗುಲುವಚಾಚೋರಕವಯಃಸ್ಥಾಗೋಲೋಮೀಜಟಿಲಾಪಲಙ್ಕಷಾಶೋಕರೋಹಿಣೀಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕಾಣಿ ಘೃತಯುಕ್ತಾನಿ ಸ್ಯುಃ||೬೧||
धूपनानि पुनर्वाससां शयनास्तरणप्रावरणानां च यवसर्षपातसीहिङ्गुगुग्गुलुवचाचोरकवयःस्थागोलोमीजटिलापलङ्कषाशोकरोहिणीसर्पनिर्मोकाणि घृतयुक्तानि स्युः||६१||
🔊 Audio coming soon
ವಯಃಸ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಗೋಲೋಮೀ ಶ್ವೇತದೂರ್ವಾ, ಜಟಿಲಾ ಮಾಂಸೀ||೬೧||
Adhikarana ೪೨ (೬೨) · Śloka ೬೨
ಮಣಯಶ್ಚ ಧಾರಣೀಯಾಃ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಖಡ್ಗರುರುಗವಯವೃಷಭಾಣಾಂ ಜೀವತಾಮೇವ ದಕ್ಷಿಣೇಭ್ಯೋ ವಿಷಾಣೇಭ್ಯೋಽಗ್ರಾಣಿ ಗೃಹೀತಾನಿ ಸ್ಯುಃ; ಐನ್ದ್ರ್ಯಾದ್ಯಾಶ್ಚೌಷಧಯೋ ಜೀವಕರ್ಷಭಕೌ ಚ, ಯಾನಿ ಚಾನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪ್ರಶಂಸೇಯುರಥರ್ವವೇದವಿದಃ||೬೨||
मणयश्च धारणीयाः कुमारस्य खड्गरुरुगवयवृषभाणां जीवतामेव दक्षिणेभ्यो विषाणेभ्योऽग्राणि गृहीतानि स्युः; ऐन्द्र्याद्याश्चौषधयो जीवकर्षभकौ च, यानि चान्यान्यपि ब्राह्मणाः प्रशंसेयुरथर्ववेदविदः||६२||
🔊 Audio coming soon
ಮಣಯ ಇತಿ ಮುಕ್ತಾದಿಮಣಯಃ, ಅಥರ್ವವೇದೋಕ್ತಾಶ್ಚ| ಖಡ್ಗಾದೀನಾಂ ಶೃಙ್ಗಾಗ್ರಾಣಿ ಧಾರಣೀಯಾನಿ ಸ್ಯುರಿತಿ ಯೋಜನಾ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ರುರುಖಡ್ಗಾದೀನಾಂ ಜೀವತಾಂ ದಕ್ಷಿಣಶೃಙ್ಗಾಗ್ರಾಣಿ ನಿಕೃತ್ತಾನಿ ಧಾರಯೇತ್” ಇತಿ| ಜೀವಕರ್ಷಭಕೌ ಪ್ರಜಾಸ್ಥಾಪನೋಕ್ತೌ| ಓಷಧಯ ಐನ್ದ್ರ್ಯಾದ್ಯಾ ದಶ ತತ್ರೈವೋಕ್ತಾಃ||೬೨||
Adhikarana ೪೩ (೬೩-೬೬) · Śloka ೬೬
ಕ್ರೀಡನಕಾನಿ ಖಲು ಕುಮಾರಸ್ಯ ವಿಚಿತ್ರಾಣಿ ಘೋಷವನ್ತ್ಯಭಿರಾಮಾಣಿ ಚಾಗುರೂಣಿ ಚಾತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾಣಿ ಚಾನಾಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶೀನಿ ಚಾಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಚಾವಿತ್ರಾಸನಾನಿ ಸ್ಯುಃ||೬೩|| ನ ಹ್ಯಸ್ಯ ವಿತ್ರಾಸನಂ ಸಾಧು| ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಿನ್ ರುದತ್ಯಭುಞ್ಜಾನೇ ವಾಽನ್ಯತ್ರ ವಿಧೇಯತಾಮಗಚ್ಛತಿ ರಾಕ್ಷಸಪಿಶಾಚಪೂತನಾದ್ಯಾನಾಂ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ್ವಯತಾ ಕುಮಾರಸ್ಯ ವಿತ್ರಾಸನಾರ್ಥಂ ನಾಮಗ್ರಹಣಂ ನ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್||೬೪|| ಯದಿ ತ್ವಾತುರ್ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕುಮಾರಮಾಗಚ್ಛೇತ್ ತತ್ ಪ್ರಕೃತಿನಿಮಿತ್ತಪೂರ್ವರೂಪಲಿಙ್ಗೋಪಶಯವಿಶೇಷೈಸ್ತತ್ತ್ವತೋಽನುಬುಧ್ಯ ಸರ್ವವಿಶೇಷಾನಾತುರೌಷಧದೇಶಕಾಲಾಶ್ರಯಾನವೇಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮಾರಭೇತೈನಂ ಮಧುರಮೃದುಲಘುಸುರಭಿಶೀತಶಙ್ಕರಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರವರ್ತಯನ್| ಏವಂಸಾತ್ಮ್ಯಾ ಹಿ ಕುಮಾರಾ ಭವನ್ತಿ| ತಥಾ ತೇ ಶರ್ಮ ಲಭನ್ತೇ ಚಿರಾಯ| ಅರೋಗೇ ತ್ವರೋಗವೃತ್ತಮಾತಿಷ್ಠೇದ್ದೇಶಕಾಲಾತ್ಮಗುಣವಿಪರ್ಯಯೇಣ ವರ್ತಮಾನಃ, ಕ್ರಮೇಣಾಸಾತ್ಮ್ಯಾನಿ ಪರಿವರ್ತ್ಯೋಪಯುಞ್ಜಾನಃ ಸರ್ವಾಣ್ಯಹಿತಾನಿ ವರ್ಜಯೇತ್| ತಥಾ ಬಲವರ್ಣಶರೀರಾಯುಷಾಂ ಸಮ್ಪದಮವಾಪ್ನೋತೀತಿ||೬೫|| ಏವಮೇನಂ ಕುಮಾರಮಾಯೌವನಪ್ರಾಪ್ತೇರ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಕೌಶಲಾಗಮನಾಚ್ಚಾನುಪಾಲಯೇತ್||೬೬||
क्रीडनकानि खलु कुमारस्य विचित्राणि घोषवन्त्यभिरामाणि चागुरूणि चातीक्ष्णाग्राणि चानास्य प्रवेशीनि चाप्राणहराणि चावित्रासनानि स्युः||६३|| न ह्यस्य वित्रासनं साधु| तस्मात्तस्मिन् रुदत्यभुञ्जाने वाऽन्यत्र विधेयतामगच्छति राक्षसपिशाचपूतनाद्यानां नामान्याह्वयता कुमारस्य वित्रासनार्थं नामग्रहणं न कार्यं स्यात्||६४|| यदि त्वातुर्यं किञ्चित् कुमारमागच्छेत् तत् प्रकृतिनिमित्तपूर्वरूपलिङ्गोपशयविशेषैस्तत्त्वतोऽनुबुध्य सर्वविशेषानातुरौषधदेशकालाश्रयानवेक्षमाणश्चिकित्सितुमारभेतैनं मधुरमृदुलघुसुरभिशीतशङ्करं कर्म प्रवर्तयन्| एवंसात्म्या हि कुमारा भवन्ति| तथा ते शर्म लभन्ते चिराय| अरोगे त्वरोगवृत्तमातिष्ठेद्देशकालात्मगुणविपर्ययेण वर्तमानः, क्रमेणासात्म्यानि परिवर्त्योपयुञ्जानः सर्वाण्यहितानि वर्जयेत्| तथा बलवर्णशरीरायुषां सम्पदमवाप्नोतीति||६५|| एवमेनं कुमारमायौवनप्राप्तेर्धर्मार्थकौशलागमनाच्चानुपालयेत्||६६||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಕೃತೀತ್ಯಾದೌ ಪ್ರಕೃತಿಃ ವಾತಾದಯಃ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಬಾಹ್ಯಂ ರೂಕ್ಷಾದಿ ವಾತಾದಿಕಾರಣಮ್ | ಸರ್ವವಿಶೇಷಾನಿತ್ಯಾದೌ ಆತುರಶಬ್ದೇನಾತುರ್ಯಹೇತುರ್ವ್ಯಾಧಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ, ಆಶ್ರಯಶಬ್ದೇನ ತು ಶರೀರಮ್| ಶಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಶಙ್ಕರಮ್| ದೇಶಕಾಲೇತ್ಯಾದೌ ಆತ್ಮಶಬ್ದೇನ ಶರೀರಮುಚ್ಯತೇ, ತೇನ ದೇಶಸ್ಯ ತಥಾ ಕಾಲಸ್ಯ ತಥಾ ಶರೀರಸ್ಯ ಚ ಯೋ ಗುಣಃ ಶೀತಾದಿಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಾಹಾರಾಚಾರಾದಿಸೇವಾಯಾಂ ವರ್ತಮಾನಃ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ಪ್ರೋಕ್ತಂ- “ದೇಶಕಾಲಾದಿಗುಣವಿಪರೀತಾನಾಮಾಹಾರವಿಹಾರಾಣಾಂ ಕ್ರಿಯೋಪಯೋಗಃ ಸಮ್ಯಕ್” (ಶಾ.ಅ.೬) ಇತಿ| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಾನ್ತರಮಾಹ- ಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರತಃ ಕ್ಷೀರಾನ್ನೇ, ತತೋಽನ್ನಮೇವ| ತತ್ರಾಪ್ಯನ್ನೇ ಮಧುರಾದಿ ಯದ್ಬಾಲಾನಾಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಭವತಿ ತೇನ ಕ್ರಮೇಣ ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೀಯೋಕ್ತೇನ “ಉಚಿತಾದಹಿತಾದ್ಧೀಮಾನ್ ಕ್ರಮಶೋ ವಿರಮೇನ್ನರಃ” (ಸೂ.ಅ.೭) ಇತ್ಯಾದಿಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೋಕ್ತೇನ ಕ್ರಮೇಣೋಪಯುಞ್ಜಾನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ವಸ್ತ್ವನ್ತರಸಾತ್ಮ್ಯಸೇವಾಯಾಮಪಿ| ಬಾಲಸ್ಯೈವಮೇವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಾಚರಣಫಲಮಾಹ- ತಥೇತ್ಯಾದಿ||೬೩-೬೬||
Adhikarana ೪೪ (೬೭-೬೯) · Śloka ೬೯
ಇತಿ ಪುತ್ರಾಶಿಷಾಂ ಸಮೃದ್ಧಿಕರಂ ಕರ್ಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ತದಾಚರನ್ ಯಥೋಕ್ತೈರ್ವಿಧಿಭಿಃ ಪೂಜಾಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಲಭತೇಽನಸೂಯಕ ಇತಿ||೬೭|| ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಪುತ್ರಾಶಿಷಾಂ ಕರ್ಮ ಸಮೃದ್ಧಿಕಾರಕಂ ಯದುಕ್ತಮೇತನ್ಮಹದರ್ಥಸಂಹಿತಮ್| ತದಾಚರನ್ ಜ್ಞೋ ವಿಧಿಭಿರ್ಯಥಾತಥಂ ಪೂಜಾಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಲಭತೇಽನಸೂಯಕಃ||೬೮|| ಶರೀರಂ ಚಿನ್ತ್ಯತೇ ಸರ್ವಂ ದೈವಮಾನುಷಸಮ್ಪದಾ| ಸರ್ವಭಾವೈರ್ಯತಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛಾರೀರಂ ಸ್ಥಾನಮುಚ್ಯತೇ||೬೯||
इति पुत्राशिषां समृद्धिकरं कर्म व्याख्यातम्| तदाचरन् यथोक्तैर्विधिभिः पूजां यथेष्टं लभतेऽनसूयक इति||६७|| तत्र श्लोकौ- पुत्राशिषां कर्म समृद्धिकारकं यदुक्तमेतन्महदर्थसंहितम्| तदाचरन् ज्ञो विधिभिर्यथातथं पूजां यथेष्टं लभतेऽनसूयकः||६८|| शरीरं चिन्त्यते सर्वं दैवमानुषसम्पदा| सर्वभावैर्यतस्तस्माच्छारीरं स्थानमुच्यते||६९||
🔊 Audio coming soon
ಪುತ್ರಾಶಿಷಾಂ ಸಮೃದ್ಧಿಕರಮಿತಿ ಪುತ್ರಪ್ರಾರ್ಥನಾನುರೂಪಫಲಕರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುತ್ರಾಶಿಷಾಮಿತ್ಯಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ಲೋಕಃ| ಜ್ಞ ಇತಿ ಪುರುಷವಿಶೇಷಣಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಕೃತಮ್| ತೇನ ಪುರುಷಪುತ್ರಲಾಭೇನ ನಾರ್ಯಾ ಅಪಿ ಪುತ್ರಲಾಭೋಽರ್ಥಾದೇವ ಲಭ್ಯತೇ| ಅನುರೂಪಪುತ್ರಲಾಭೇ ಕಥಂ ಮೇ ಪುತ್ರಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಸೂಯಾಂ ನ ವಹತೀತ್ಯನಸೂಯಕಃ| ಕೇಚಿಚ್ಛಾರೀರಸ್ಥಾನಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿದರ್ಶಕಂ ಶ್ಲೋಕಂ ಪಠನ್ತಿ- ಶರೀರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ ಚ ವ್ಯಕ್ತಾರ್ಥ ಏವ||೬೭-೬೯||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೮
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಜಾತಿಸೂತ್ರೀಯಂ ಶಾರೀರಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮|| ಇತಿ ಚರಕಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಥುರ್ಥಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮ್|
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने जातिसूत्रीयं शारीरं नामाष्टमोऽध्यायः||८|| इति चरकसंहितायां चथुर्थं शारीरस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಜಾತಿಸೂತ್ರೀಯಂ ಶಾರೀರಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||