Adhikarana ౧ (౧-౨) · Śloka ౨
అథాతో వత్సకకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातो वत्सककल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
యథోక్తసంబంధాద్వత్సకకల్పాభిధానం||1-2||
Adhikarana ౨ (౩-౬) · Śloka ౬
అథ వత్సకనామాని భేదం స్త్రీపుంసయోస్తథా| కల్పం చాస్య ప్రవక్ష్యామి విస్తరేణ యథాతథం||3|| వత్సకః కుటజః శక్రో వృక్షకో గిరిమల్లికా| బీజానీంద్రయవాస్తస్య తథోచ్యంతే కలింగకాః||4|| బృహత్ఫలః శ్వేతపుష్పః స్నిగ్ధపత్రః పుమాన్ భవేత్| శ్యామా చారుణపుష్పా స్త్రీ ఫలవృంతైస్తథాఽణుభిః ||5|| రక్తపిత్తకఫఘ్నస్తు సుకుమారేష్వనత్యయః| హృద్రోగజ్వరవాతాసృగ్వీసర్పాదిషు శస్యతే||6||
अथ वत्सकनामानि भेदं स्त्रीपुंसयोस्तथा| कल्पं चास्य प्रवक्ष्यामि विस्तरेण यथातथम्||३|| वत्सकः कुटजः शक्रो वृक्षको गिरिमल्लिका| बीजानीन्द्रयवास्तस्य तथोच्यन्ते कलिङ्गकाः||४|| बृहत्फलः श्वेतपुष्पः स्निग्धपत्रः पुमान् भवेत्| श्यामा चारुणपुष्पा स्त्री फलवृन्तैस्तथाऽणुभिः ||५|| रक्तपित्तकफघ्नस्तु सुकुमारेष्वनत्ययः| हृद्रोगज्वरवातासृग्वीसर्पादिषु शस्यते||६||
🔊 Audio coming soon
వత్సకనామాని వ్యవహారార్థం స్త్రీపురుషభేదం చాహ- అథేత్యాది| అత్ర వత్సకస్త్రీపురుషభేదేన యద్యపి గుణభేదః ప్రయోగభేదో వా న ప్రతిపాదితః, తథాఽపి స్త్రీరూపవత్సకేఽపుష్పఫలత్వాదివిశిష్టలక్షణయుక్తేఽప్యవిశేషేణోభాభ్యామేవామయనివృత్తిః స్యాదిత్యేతదర్థముభయోరపి సమానగుణతా జ్ఞాతవ్యా||3-6||
Adhikarana ౩ (౭-౮) · Śloka ౯
కాలే ఫలాని సంగృహ్యా తయోః శుష్కాణి నిక్షిపేత్ | తేషామంతర్నఖం ముష్టిం జర్జరీకృత్య భావయేత్ ||7|| మధుకస్య కషాయేణ కోవిదారాదిభిస్తథా| నిశి స్థితం విమృద్యైతల్లవణక్షౌద్రసంయుతం||8|| పిబేత్తద్వమనం శ్రేష్ఠం పిత్తశ్లేష్మనిబర్హణం|9|
काले फलानि सङ्गृह्या तयोः शुष्काणि निक्षिपेत् | तेषामन्तर्नखं मुष्टिं जर्जरीकृत्य भावयेत् ||७|| मधुकस्य कषायेण कोविदारादिभिस्तथा| निशि स्थितं विमृद्यैतल्लवणक्षौद्रसंयुतम्||८|| पिबेत्तद्वमनं श्रेष्ठं पित्तश्लेष्मनिबर्हणम्|९|
🔊 Audio coming soon
కాలే ఇతి ఉచితే కాలే| శుష్కాణీతి పక్వశుష్కాణి| తేషామంతర్నఖమిత్యాదినా కషాయైర్నవయోగానాహ| క్షౌద్రసైంధవయోగో యద్యపి సర్వవమనేష్వేవ సామాన్యేన విహితః, తథాఽపీహ ‘లవణక్షౌద్రసంయుతం’ ఇతి వచనాదుత్కర్షో లవణసైంధవయోరభిధీయతే||7-8||-
Adhikarana ౪ (౯-౧౦) · Śloka ౧౧
అష్టాహం పయసాఽఽర్కేణ తేషాం చూర్ణాని భావయేత్||9|| జీవకస్య కషాయేణ తతః పాణితలం పిబేత్| ఫలజీమూతకేక్ష్వాకుజీవంతీనాం పృథక్ తథా||10|| సర్షపాణాం మధూకానాం లవణస్యాథవాఽంబునా|11|
अष्टाहं पयसाऽऽर्केण तेषां चूर्णानि भावयेत्||९|| जीवकस्य कषायेण ततः पाणितलं पिबेत्| फलजीमूतकेक्ष्वाकुजीवन्तीनां पृथक् तथा||१०|| सर्षपाणां मधूकानां लवणस्याथवाऽम्बुना|११|
🔊 Audio coming soon
అష్టాహమిత్యాదినా పంచ చూర్ణయోగానాహ||9-10||-
Adhikarana ౫ (౧౧) · Śloka ౧౧
కృశరేణాథవా యుక్తం విదధ్యాద్వమనం భిషక్||11||
कृशरेणाथवा युक्तं विदध्याद्वमनं भिषक्||११||
🔊 Audio coming soon
కృశరేణేత్యాదినా కృశరయోగ ఉచ్యతే| అత్ర చ ఇంద్రయవచూర్ణమధికృతత్వాదేవోచ్యతే||11||
Adhikarana ౬ (౧౨) · Śloka ౧౨
తత్ర శ్లోకః- కషాయైర్నవ చూర్ణైశ్చ పంచోక్తాః సలిలైస్త్రయః| ఏకశ్చ కృశరాయాం స్యాద్యోగాస్తేఽష్టాదశ స్మృతాః ||12||
तत्र श्लोकः- कषायैर्नव चूर्णैश्च पञ्चोक्ताः सलिलैस्त्रयः| एकश्च कृशरायां स्याद्योगास्तेऽष्टादश स्मृताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
కషాయైరిత్యాదిసంగ్రహశ్లోకో వ్యాఖ్యాతార్థ ఏవ||12||
Adhikarana పుష్పికా · Śloka ౫
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే వత్సకకల్పో నామ పంచమోఽధ్యాయః||5||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने वत्सककल्पो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం కల్పస్థానే వత్సకకల్పో నామ పంచమోఽధ్యాయః||5||